Kvinjambo

En metriko de Eŭropa poezio, la kvinjamboNova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: kvin/jamb/o estas metro konsistanta el po kvin jamboj en ĉiu verso, kelkfoje kun kroma senakcenta silabo ĉe la versfino.

 Priskribo 
Laŭ la kvinjambo, ĉiu verso konsistas el kvin jamboj (◡—):
◡— ◡— ◡— ◡— ◡— (◡)
Kelkfoje, eblas kroma fina mallonga silabo, tiel igante la lastan piedon anapesto.
Tio okazas ofte en Esperanta kaj anglalingva poezio. Se la kroma silabo ĉeestas, la verso nomiĝas ina; se ne, vira.

Ankaŭ, la jamboj estas malofte anstataŭigita per aliaj dusilabaj piedoj (trokeo, piriko, spondeo) por reliefigo aŭ alia poezia efiko.

 Ekzemplo 
 Esperanta kvinjambo 
La kvinjambo okazas ofte en Esperanto. La unua Esperanta literaturaĵo, la poemo “Ho, mia kor'” far L. L. Zamenhof troviĝinta en la Unua Libro, estis kvinjambo:
Ho, mi- / a kor’, / ne ba- / tu mal- / trankvíle,
◡— ◡— ◡— ◡— ◡—◡
El mi- / a brust- / o nun / ne saltu for!
◡— ◡— ◡— ◡— ◡—
Jam te- / ni min / ne pov- / as mi / facile,
◡— ◡— ◡— ◡— ◡—◡
Ho, mi- / a kor’!
◡— ◡—
Ho, mi- / a kor’! / Post long- / a lab- / orado
◡— ◡— ◡— ◡◡ ◡—◡
Ĉu mi / ne venk- / os en / decid- / a hor’?
◡— ◡— ◡◡ ◡— ◡—
Sufi- / ĉe! Tran- / kvili- / ĝu de l’ / batado,
◡— ◡◡ ◡— ◡◡ ◡—◡
Ho, mi- / a kor’!
◡— ◡—
Krom la dupieda refreno “Ho, mia kor’!”, ĉiu verso konsistas el kvinjambo — vire ĉe paranumeraj versoj, ine ĉe neparanumeraj versoj. La jambo estas ofte komparata al la korbato; la elekto de la kvinjamba metro reliefigas la temon de la poemo.

Alia ekzemplo estas la traduko de Hamleto far L. L. Zamenhof, parte trovebla en la Fundamenta Krestomatio. La anglalingva originalo estas en kvinjambo, kaj la traduko konservas la metron:
Ne pre- / nu prun- / te kaj / ne prun- / te donu:
◡— ◡— ◡◡ ◡— ◡—◡
Per prun- / tedo- / no of- / te o- / ni perdas
◡— ◡— ◡— ◡— ◡—◡
krom si- / a ha- / vo an- / kaŭ la / amikon,
◡— ◡— ◡— ◡◡ ◡—◡

 Germanlingva kvinjambo 
La kvinjambo troviĝas ofte en germanlingva poezio. Ekzemple, el “Vojaĝprovizo” () far Goeto:

◡— ◡— ◡— —— ◡—◡

 Anglalingva kvinjambo 
La kvinjambo okazas oftege en anglalingva poezio. Ŝekspiro uzadis la kvinjambon en la plejmulto de siaj teatraĵoj kaj sonetoj.

◡— ◡— ◡— ◡— ◡—
(El Soneto 18, Ŝekspiro)

◡— ◡— ◡— ◡— ◡—
“Ĉu esti aŭ ne esti, tiel staras nun la demando”
(El Hamleto, Ŝekspiro)
Post Ŝekspiro, fakte la plejmulto de anglalingvaj poetoj uzas la kvinjambon: John Milton uzis la kvinjambon por Paradizo perdita; William Wordsworth en La Preludo (); ktp.

 Kvinjambo en aliaj lingvoj 
En la hispanlingva literaturo, la Ĉilia poeto Nicanor Parra prove uzis la kvinjambon en sia traduko de la Ŝekspira Reĝo Lear al la hispana.

 Referencoj 

 Bibliografio 
 Kalocsay, Kálmán; Waringhien, Gaston; Bernard, Roger 1984 : Parnasa Gvidlibro, reviziita kaj kompletigita de G. Waringhien, kun skizo de Esperanta metriko; la arto poetika, esperanta rimaro, 3-a eld., Edistudio, Pizo, 207 p.  ISBN 88-7036-018-0
 Clark, Brendon 1957 : Kien la Poezio?, Rickmansworth, Esperanto Publ. Co., 156 p.

Kategorio:Metriko