Samĥja

Samĥja, Sánkhja, Samkhya (, IAST: ) estas unu el la ses "āstika" skoloj de Hindua filozofio.Knut Jacobsen, Theory and Practice of Yoga, Motilal Banarsidass, , pp. 100-101"Samkhya", American Heritage Dictionary of the English Language, Fifth Edition (2011), Citaĵo: "Samkhya is a system of Hindu philosophy based on a dualism involving the ultimate principles of soul and matter.""Samkhya", Webster’s College Dictionary (2010), Random House, , Citaĵo: "Samkhya is a system of Hindu philosophy stressing the reality and duality of spirit and matter." Ĝi rilatas ĉefe al la jogfilozofia skolo de Hinduismo, kaj estis influa al aliaj skoloj de hindia filozofio.Roy Perrett, Indian Ethics: Classical traditions and contemporary challenges, Volume 1 (Editor: P Bilimoria et al), Ashgate, , pp. 149-158 Samĥja estas numerigisma filozofio kies epistemologio akceptas tri el ses pramana (pruvoj) kiel nuraj fidindaj rimedoj akiri sciaron. Tiuj estas pratyakṣa (percepto), anumāṇa (inferenco) kaj śabda (āptavacana, mondo/atesto de fidindaj fontoj). Larson 1998, p. 9 * Eliott Deutsche (2000), in Philosophy of Religion : Indian Philosophy Vol 4 (Editor: Roy Perrett), Londono: eldonejo Routledge, ISBN 978-0815336112, pp. 245-248;
 John A. Grimes, A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English, State University of New York Press, ISBN 978-0791430675, p. 238John A. Grimes, A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English, State University of New York Press, , p. 238 Foje priskribita kiel unu el la raciismaj skoloj de Hinda filozofio, la fido de tiu antikva skolo en racio estis ekskluziva sed forta.Mike Burley (2012), Classical Samkhya and Yoga - An Indian Metaphysics of Experience, Londono: eldonejo Routledge, , pp. 43-46David Kalupahana (1995), Ethics in Early Buddhism, University of Hawaii Press, , p. 8, Citaĵo: The rational argument is identified with the method of Samkhya, a rationalist school, upholding the view that "nothing comes out of nothing" or that "being cannot be non-being".

Samĥja estas tre duisma, kaj estis historie teisma aŭ ne-teisma, pro kelkaj malfruaj ateismaj aŭtoroj, kiel la aŭtoro de la "Samkhya Sutra".Andrew J. Nicholson (2013), Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History, Columbia University Press, , Ĉapitro 4, p. 77 La filozofio de  Samĥja riegardas la universon kiel konsistanta el du sendependaj realoj, puruŝa (konscio) kaj prakṛti (materio). Tiuj du realoj ekzistas paralele, sen tuŝi unu la alian.

Ĝiva (viva estaĵo) estas stato en kiu puruṣa estas ligita al prakṛti iel. Tiu fuzio, asertas, laŭ la fakuloj de Samĥja, kondukas al la apero de buddhi ("intelekto") kaj ahamkara (egoo). La menso kaj la pensoj kiuj aperas en la menso estas ankaŭ konsiderata parto de prakṛti (materio). La universo estas priskribita de tiu skolo kiel kreita de purusa-prakṛti entoj fuziita kun variaj kombinoj de varie numerigitaj elementoj, sentoj, aktiveco kaj menso.Samkhya - Hinduism Encyclopædia Britannica (2014) Dum la stato de malekvilibro, unu aŭ pliaj konstituantoj superas la aliajn, kreante formon de ligiteco, partikulare de la menso. La fino de tiu malekvilibro, ligiteco estas nomata liberigo, aŭ kaivalya, fare de la skolo Samĥja.Gerald James Larson (2011), Classical Sāṃkhya: An Interpretation of Its History and Meaning, Motilal Banarsidass, , pp. 36-47

La ekzisto de Dio aŭ suprema estaĵo ne estas konsiderata grava afero de la "Samĥja" filozofoj. Ties idearo malakceptas la finan kaŭzon de "Iŝvara" (Dio). Kvankam la "Samĥja" skolo konsideras la Vedojn fidinda fonto de sciaro, ĝi estas ateisma filozofio laŭ Paul Deussen kaj aliaj fakuloj.Mike Burley (2012), Classical Samkhya and Yoga - An Indian Metaphysics of Experience, Routledge, , p. 39Lloyd Pflueger, Person Purity and Power in Yogasutra, en Theory and Practice of Yoga (Editor: Knut Jacobsen), Motilal Banarsidass, , pp. 38-39 Ŝlosila diferenco inter la "Samĥja" kaj la "joga" skoloj, asertas fakuloj,Mike Burley (2012), Classical Samkhya and Yoga - An Indian Metaphysics of Experience, Routledge, , p. 39, 41 estas ke la "joga" skolo akceptas "personan, sed esence neaktivan, diecon" aŭ "personan dion".Kovoor T. Behanan (2002), Yoga: Its Scientific Basis, Dover, , pp. 56-58 Tamen, Radhanath Phukan, en la enkonduko al sia traduko de la Samkhya Karika of Isvarakrsna argumentis, ke la komentistoj kiuj vidas la nemanifestitan kiel ne-konscia faras ke la eraro rigardi "Samĥja" kiel ateisma, kvankam "Samĥja" estas egale al teismo same kiel la joga skolo.Radhanath Phukan, Samkhya Karika of Isvarakrsna (Calcutta: Firma K. L. Mukhopadhyay, 1960), pp.36-40

Notoj

Kategorio:Hinduismaj filozofiaj konceptoj
Kategorio:Movadoj en la antikva filozofio
Kategorio:Hinda filozofio
Kategorio:Hinduismaj branĉoj