Komrat

Komrat (; ; ), aŭ esperantigite Komrato, estas la ĉefurbo de la aŭtonoma regiono Gagauzio en la sudo de la Respubliko de Moldavio. La sepa plej granda urbo en la lando (escepte de Ĉednestrio) kun 20.113 de loĝantoj laŭ censo de 2014 jaro http://pop-stat.mashke.org/moldova-ethnic-comm2014.htm(rumana) Numărul populaţiei stabile al Republicii Moldova la 1 ianuarie 2014, în profil teritorial. Biroul Național de Statistică al Republicii Moldova. estas plejparte loĝata de Gagauzoj. Iuj fabrikoj prilaboras agrikulturajn produktojn.

 Historio 
eta|maldekstre| Rudimentoj de malnova vilaĝa arkitekturo en la centro. Tipe estas la aliro al la stokejo antaŭ la enirejoj de la domoj. |alternative=|300x300ra
eta|maldekstre| Registara sidejo de la aŭtonoma regiono Gagauzio. |alternative=|300x300ra
Komrat estas plej konata kiel la ĉefurbo de la aŭtonoma regiono Gagauzio. La gagauzoj estis longdaŭre diskriminaciita grupo kaj krom iuj klopodoj en la 1920-aj jaroj/1930-aj jaroj kaj la malfermo de kelkaj lernejoj en la gagauza lingvo en la 1950-aj jaroj, ili trovis relative malmulte da kultura sendependeco. Kun la kolapso de Sovetunio, kultura movado aperis en Gagauzio (samtempe kun alvokoj de la intelektularo por reformoj en Chișinău en 1998/1999), kiu postulis sendependecon. Tio okazigis la politikan grupon Gagauz Halkı ("Gagauzaj homoj") en Komrato en 1989, kiu konsistis el pluraj membroj de la regiona administracio kaj agis kiel reprezentanto de la interesoj de la gagauzoj. Ĉar la politikaj streĉiĝoj inter la moldava partio Frontul Popular din Moldova ("Popola Fronto de Moldavio") fondita en 1989 kaj la rusa registaro pliiĝis, la gagauzaj estroj, kiuj antaŭe partoprenis la starigon de la Frontul Popular kun reprezentanto, decidis krei en aŭtuno 1989. aŭtonoman respublikon. La Gagaŭa Sovetia Socialisma Respubliko, bazita en Komrato, deklaris sendependecon en aŭgusto 1990. La registara estro estis Stepan Topal, iama civila inĝeniero, kiu regis super la grupo Gagauz Halkı. Streĉiĝoj inter la Moskva Gagauzo kaj la Frontul Popular pliiĝis kun la deklaro de sendependeco de Moldavio en 1991. Nur la venko de la Partidul Agrar din Moldova (PAM) en la parlamentaj elektoj de 1994, kiuj celis plibonigi la rilatojn kun Rusio, finfine malfermis la vojon al interkonsento kun la separatistaj gagauzoj, kiuj rezignis kompletan sendependeconCharles King: Moldovan Identity and the Politics of Pan-Romanianism, 2000, paĝoj 215–217 . La aŭtonoma regiono Gagauz Yeri ("Gagauza lando") ene de Moldavio, fondita en decembro 1994, konsistas el la tri urboj Komrato kiel ĉefurbo, Ceadîr-Lunga, Vulcănești kaj du dekduoj da vilaĝoj, kies setlejo estas dividita en plurajn partojn kaj estas regata de elektita regiona asembleo, kiu havas grandan sendependecon.

Egalrajtaj oficialaj lingvoj estas la gagauza, kiu estis nur parolata interlingvo en la soveta tempo, la rusa kaj la rumanaGagauz Yeri. En: Andrei Brezianu, Vlad Spânu: The A to Z of Moldova, 2010, paĝo 159. Pro interkonsento en 1994 inter la centra registaro kaj la gagauzoj, oni plivastigsi la Gagauzan universitaton kiu malfermiĝis en 2002 kiel Ŝtata Universitato.

Kontraste al la regiono de Ĉednestrio, kiu en la sovetia epoko disvolviĝis kiel ĉefa loko por la peza industrio kaj energiproduktado, Gagauzio restas ankoraŭ unu el la plej malriĉaj regionoj en Moldavio kaj finance dependas de Chișinău. Komrato ricevis subtenon de Bulgario kaj Turkio, precipe por helpi konstrui la universitatonCharles King: Moldovan Identity and the Politics of Pan-Romanianism. En: Slavic Review, Vol. 53, n-ro. somero 1994, paĝoj 345–368 (ĉi tie 362) Turkio ankaŭ sponsoris bibliotekon nomatan laŭ AtaturkAndrei Avram: Die gagausische Gesellschaft. En: Klaus Bochmann k.a. (eld.): Die Republik Moldau, 2012, paĝo 567.

 Servoj 
 Komrata universitato

 Ĝemeliĝoj 
Komrat ĝemeliĝi kun la jenaj urboj:

 Budapeŝto, Hungario, ekde 2005
 Ceadîr-Lunga, Respubliko de Moldavio, ekde 2011 (md) Комрат и чадыр-лунга стали городами-побратимами , 1970, Gagauzinfo.md
 Bryansk, Rusio, ekde 2015 

 Demografio 
 Etna strukturo 
Etna strukturo laŭ datumoj de censo de 2014 jarohttp://pop-stat.mashke.org/moldova-ethnic-comm2014.htm:
 Etno  Kvanto de homoj  % Gagauzoj  14.912  74,14% Moldavoj 1769  8,79% Rusoj  1287  6.39% Ukrainoj  741  3,68% Bulgaroj  865  4,30% Ciganoj  86  0,42% Aliaj etnoj  197  0,97% Nekonate  256  1,27% Sume  20.113  100%

 Lingva strukturo 
Lingva strukturo laŭ datumoj de censo de 2014 jarohttp://pop-stat.mashke.org/moldova-ethnic-comm2014.htm:
 Lingvo  Kvanto de hejmparolantoj  % Gagauza  2680  13.32% Rumana 302  1.50% Rusa  16.439  81.73% Ukraina  7 0.03% Bulgara  25  0.12% Cigana  18  0.08% Aliaj lingvoj  33  0.16% Plurlingvuloj  609  3.02% Sume  20.113  100%

 Bibliografio 
 Klaus Bochmann, Vasile Dumbrava, Dietmar Müller, Viktoria Reinhardt (eld.): Die Republik Moldau. Republica Moldova. Ein Handbuch. Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2012, ISBN 978-3-86583-557-4
 Comrat. En: Andrei Brezianu, Vlad Spânu: The A to Z of Moldova. The Scarecrow Press, Lanham/Toronto/Plymouth 2010, p. 99
 Charles King: The Moldovans. Romania, Russia, and the Politics of Culture. Hoover Institution Press, Stanford University, Stanford (CA) 2000

 Ekstera ligilo 
(rusa) Oficiala urba retejo: comrat.md

 Noto kaj referencoj 
Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo Comrat en la germana vikipedio, listo de aŭtoroj.

Kategorio:Urboj de Gagauzio
Kategorio:Urboj de Moldavio