Vejprty

Vejprty () estas urbo en Ĉeĥio en Regiono Ústí nad Labem en Ercmontaro, en administra rondo Kadaň. Ĝi situas en supermara alteco de 748 ĝis 846 metroj. Kun germana municipo Bärenstein ĝi optike kreas unu tutaĵon dividita sole de lima rojo Polava. Vivas ĉi tie  ().

 Historio 
eta|maldekstra|Placo de T. G. Masaryk kun konstruaĵo de poŝto
eta|maldekstra|Preĝejo de sankta Marteno situis jam en la jaro 1551
La pejzaĝo en ĉirkaŭaĵo de Vejprty estis loĝigita en interŝanĝo de la 12-a kaj la 13-a jarcentoj. La plej malnova loĝigo koneksis kun ekzistado de komerca pado el Leipzig ĝis Přísečnice kaj plu en la ĉeĥan enlandon, kies branĉo kondukis tra ĉirkaŭaĵo de Vejprty plej malfrue ekde la 12-a jarcento.

En la jaro 1550 estis en la vejprta regiono en Nové Zvolání fondita minejo Johano sur dezerto sur polimetalika vejno, kiu estis hazarde malkovrita de ŝtormo. Aperis en ĝi plej ofte ĥalkopiritoj, galenito, ercoj de kobalto kaj de arĝento,escepte eĉ pura arĝento kaj aliaj mineraloj. Je dudek jaroj pli poste estis fare de torentaj pluvoj malkovrita alia vejno, sur kiu estis fondita minejo Milostivá ruka Páně. En interŝanĝo de la deksesa kaj la deksepa jarcentoj estis en trafiko multe da minejoj: Michal, Feigen, Voršila, Jiří, Římský orel, Mnich, Jan, Tři paní, Pivní desátek kaj aliaj. En ŝakto Louka estis minita sume 1144 kg da arĝento.

Krom la arĝento oni minis ĉe la urbo ankaŭ ferercon.

Dum tridekjara milito okazis karakteriza dampo de la minado kaj ties renovigo estis nur tre malrapida, ĉar en la ĉirkaŭaĵo mankis laborfortoj kaj la minejoj mem tre dezertiĝis.

 Novepoka historio 
En periodo senpere antaŭ la Dua Mondmilito okazis vico de kunpuŝiĝoj inter Gardistaro de defendo de ŝtato kaj taĉmento de sudetgermana Freikorps. Ili kulminis la 25-an de septembro 1938, kiam membroj de Sudetgermana partio eksplodigis fervojlinion sur rando de la urbo, kaj kaŭzigis elreligon de la trajno. Tiutempe jam okazis evakuado de ĉeĥaj loĝantoj kaj la 5-an de oktobro la urbo estis okupita fare de taĉmentoj de wehrmacht. La milito signifis limigon kaj iom post ioman likvidon de fabrikado. Urbana lernejo estis reguligita en malsanulejon kaj instruado parte okazis en konstruaĵoj de fabrikoj. Vejprtaj firmaoj suferis pro malbonaj liveroj de materialoj, kaj ili ne kapablis konkurenci al germana industrio, eĉ kiam en la urbo estis establitaj du militkaptitejoj, kies militkaptitoj laboris en la fabrikoj. En koncentrejojn estis el la urbo forveturigitaj 57 viroj kaj kvar virinoj, el kiuj kvin mortis. Sed pluaj loĝantoj estis forveturigitaj en aliajn koncentrejojn.

Liberigo de la urbo fare de Ruĝa Armeo okazis la 8-an kaj la 9-an de majo 1945. Kunigon kun la enlando de komence sekurigis regimento de revoluciaj gvardioj Albatros kaj bataliono Železo, kies celo estis certigi sekuran funkciadon sur la fervojo. Pri la sekureco en la urbo kaj en la ĉirkaŭaĵo zorgis ĝendarmoj kaj anoj de limgardistaro, kiuj revenis en la urbon el la enlando, plu du rotoj de soldata garnizono kaj taĉmento de Ruĝa Armeo. Krom aliaj ilia celo estis limigi kontrabandadon.

Neorganizita forŝovo de la germana loĝantaro komencis jam en la jaro 1945. La organizitaj forŝovoj de loĝantoj de Vejprty kaj najbaraj vilaĝoj okazis de marto ĝis oktobro de 1946. En Germanion forvojaĝis dum ili 9910 homoj, dum kio dum la popolnombrado el la 17-a de majo 1939 en la urbo vivis 10667 homoj. Sed pluaj germanaj loĝantoj elloĝiĝis ankoraŭ en aprilo de 1948. La enloĝigado de la malplenigita urbo fare de ĉeĥoj ne sukcesis. En la jaro 1945 ja revenis loĝantoj, kiuj devis forlasi la urbon antaŭ la milito, kaj estis venantaj etaj agrikulturistoj, sed necerta estonteco de industrio kaj krudaj naturkondiĉoj kaŭzis, ke la nombro de loĝantoj de la urbo revenis eĉ ne al duono de la antaŭmilita stato.

Kun fino de la Dua Mondmilito finis sian agadon ankaŭ vejprta bierfarejo. Rajton kuiri bieron al la urbo donis en la jaro 1607 imperiestro Rudolfo la 2-a.

 Loĝantaro 

Partoj de urbo
 Vejprty
 České Hamry
 Výsada

 Memorindaĵoj 
 En strato de Bedřich Smetana situas la plej malnova vejprta preĝejo de sankta Marteno
 Paroĥa preĝejo de Ĉiuj sanktuloj
 Ludomo n-ro 309/22 kun mansarda tegmento devenas el la jaro 1787.

 Naskiĝintoj 
 Theodor Innitzer (25-an de decembro 1875 – 9-an de oktobro 1955) – kardinalo kaj ĉefepiskopo viena
 Wilhelm Dick (1897–1980) – skisaltisto, la unua majstro de la mondo en tiu ĉi disciplino
 Ernst Bartl (1899–1972) – urbodomano kaj urbestro de Cheb, reprezentanto de asociiĝo de forŝovitoj Eghalanda Gmoi
 Jupp Müller (1921–1985) – verkisto
 Jiří Kopta (1961–2013) – aktoro

 Rilataj artikoloj 
 Sudetgermana ribelo

 Pluaj fotoj 

 Panoramo 


Kategorio:Municipoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Urboj en distrikto Chomutov
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio
Kategorio:Setlejoj dividitaj pro ŝtatlimo
Kategorio:Minado en distrikto Chomutov
Kategorio:Minado de fererco en Ĉeĥio