Ci-vi-distingo

La ci-vi-distingo aŭ T-V-distingo estas distingo inter du formoj de la duapersona singulara pronomo, unu formala, unu neformala, kiu ekzistas en iuj lingvoj, specife en pluraj latinidaj, slavaj kaj ĝermanaj lingvoj.

 Historio 
Origine, latino ne distingis inter formalaj kaj neformalaj duapersonaj pronomoj;  estas la singulara (formala aŭ neformala), kaj  la plurala (formala aŭ neformala).

Ekde la 4-a jarcento p.K., oni ekuzis la pluralan pronomon por la Romia imperiestro kaj poste ankaŭ por la katolika papo.

Inter la 12-a kaj 14-a jarcentoj, la ci-vi-distingo ordinariĝis en multaj Eŭropaj lingvoj.

 Ci-vi-distingo en diversaj lingvoj 
 Latinidaj lingvoj 
Latinidaj lingvoj tipe havas du formojn de duapersonaj pronomoj: la neformala singulara formo (la ci-formo) devenas de la latina , kaj la formala aŭ plurala formo(j) (la vi-formo) devenas de la latina .

Jen tabelo de la ci-vi-distingo en pluraj lingvoj, en nominativo.

+ Duapersonaj Pronomoj en latinidaj lingvoj Lingvo Singulara neformala Singulara formala Plurala neformala Plurala formala aragona lingvo     franca lingvo  galega lingvo     hispana lingvo ,  (Argentina),  (Kostarika)   (vira)  (ina),  (Amerika)  itala lingvo  , ,  (malofta),  (arkaika) ,  ,  (malofta) kataluna lingvo  ,   ,  portugala lingvo ,  (Brazila) ;  (vira),  (ina),  (ina),  ,  (dialekte)  (vira)  (ina);  rumana lingvo  ,   ,  (arkaika)

 En ĝermanaj lingvoj 
Pluraj ĝermanaj lingvoj ankaŭ observas la ci-vi-distingon. Notinda escepto estas la moderna angla lingvo, kiu ordinare uzas la saman pronomon ; la ci-formo  estas arkaika.

+ Duapersonaj Pronomoj en ĝermanaj lingvoj Lingvo Singulara neformala Singulara formala Plurala neformala Plurala formala afrikanso ,     angla lingvo ,  (arkaika),  (arkaika) dana lingvo   (malofta)   (malofta) feroa lingvo   frisa lingvo   germana lingvo  ,  (arkaika)  ,  (arkaika) islanda lingvo   (malofta)   (malofta) jido duir nederlanda lingvo /, / (flandra)  /  norvega lingvo / ,  (arkaika, dannorvega),  (arkaika, novnorvega) ,  (dannorvega),  (novnorvega) ,  (arkaika, dannorvega),  (novnorvega) skota lingvo , ,  sveda lingvo / / (malofta) / / (malofta)

 En slavaj lingvoj 
Pluraj slavaj lingvoj observas la ci-vi-distingon.

+ Duapersonaj Pronomoj en slavaj lingvoj Lingvo Singulara neformala Singulara formala Plurala neformala Plurala formala belorusa lingvo tyvy bulgara lingvo ti Vie vie Vie ĉeĥa lingvo  makedona lingvo ti Vie vie Vie pola lingvo   (m),  (f)   (m),  (e),  (f) rusa lingvo tyvy rusina lingvo tyvy serbokroata lingvo  slovaka lingvo  slovena lingvo    (m du),  (f du),  (m pl),  (f pl) ukraina lingvo tyvy

 En Esperanto kaj aliaj artefaritaj lingvoj 
La originala Volapuko (1879) ne observas la ci-vi-distingon; la ununura duapersona pronomo estas . Nur poste, en 1931, Arie de Jong aldonis la formalan formon  (kune la fonemo /r/) en Volapuko II.

En Esperanto, la pronomo ci troviĝas en la Fundamento de Esperanto, kiu teorie ebligus la ci-vi-distingon (kune kun vi); tamen, fakte tiu pronomo preskaŭ neniam uziĝas, krom en iuj tradukoj de tiuj beletraĵoj, en kiuj la ci-vi-distingo estas tre grava.

L. L. Zamenhof mencias ke Pra-Esperanto observis la ci-vi-distingon ĝis 1878:

En la Pra-Esperanto de 1881, mankas la ci-vi-distingo: la singulara pronomo, aŭ formala aŭ ne, estis to, kaj la plurala estis vo.

La pronomo ci ne troviĝas en la Unua Libro (1887); la Dua Libro (1888) enkondukis ĝin, tamen notante ke ĝi estu “preskaŭ nenia[m]” uzata:

La Reformprojekto de Zamenhof en 1894 provis enkonduki la ci-vi-distingon: la neformala singulara pronomo estus tu, dum la formala singulara pronomo estus vu (la plurala estas vos). Tamen, la reformprojekto malaprobiĝis. La pronomo ci troviĝas en la Fundamento de Esperanto (1905).

L. L. Zamenhof komentis pri tio en 1908:

Ido (1907), kiu originis kiel reformo de Esperanto, reenkondukis la ci-vi-distingon: la singulara neformala pronomo estas , kaj la singulara formala estas  (dum la plurala, aŭ formala aŭ ne, estas ).

Postaj artefaritaj lingvoj bazitaj sur latinidaj lingvoj (ekz. Okcidentalo, Interlingvao) sekvas la latinidan skemon de ci-vi-distingo.

+ Duapersonaj Pronomoj en artefaritaj lingvoj Lingvo Singulara neformala Singulara formala Plurala neformala Plurala formala Esperanto ,  (malofta) Ido   Interlingua  Okcidentalo  Volapuko    

 En Esperanto aperis 

 De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj de Sten Johansson (Ci) elŝutebla

 Referencoj 

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Etiketo
Kategorio:Pronomoj