Actinidia kolomikta

{{Taksonomio
|nomo = Actinidia kolomikta
 |koloro = lightgreen
|dosiero = Actinidia kolomikta 01.JPG
|dosiero larĝo = 240px
|regno = Plantoj Plantae
|divizio = Angiospermoj Magnoliophyta
|klaso = Dukotiledonuloj Dicotyledones
|ordo = Erikaloj  Ericales 
|familio = Aktinidiacoj Actinidiaceae
|genro =  Actinidia , Aktinidio
|subgenro= 
|specio = A. kolomikta
|statuso = 
|aŭtoro = (RUPR. & Maxim.) MAXIM.
|vikispecio = 
}}Actinidia kolomikta estas plantspecio el la genro Aktinidio (Actinidia) en la familio de la Aktinidiacoj (Actinidiaceae). Plej konata estas la ĉina aktinidio (Actinidia deliciosa), kiu liveras la ŝatatajn kivifruktojn.

 Nacilingvaj nomoj 
En la japana la frukto nomiĝas “Miyamamatatabi” “深山木天蓼, ミヤママタタビ”. La angla nomo estas “Arctic beauty kiwi”, “hardy kiwi”, “kishmish” aŭ “Manchurian-gooseberry”. En la franca „kiwi d'ornement“. La germana „Kolomikta-Strahlengriffel“, „Amur-Strahlengriffel“, „Bunter Strahlengriffel“, „Flamingo-Strahlengriffel“ aŭ „Mini-Kiwi“.

 Priskribo 
eta|simplaj folioj kaj florburĝonoj
 eta|ina planto tuj post la polenigado. Oni povas bone vidi la persistemajn stilusojn kaj la foliojn kun tigetoj de sube
eta|masklaj floroj kun multaj stamenoj
eta|nematuraj, glataj fruktoj

 Aspekto kaj folio Actinidia kolomikta estas ĉiamverda, lignoplanto. Ĝi kreskas al granda, grimpanta arbusto aŭ liano. La arboŝelo de la tigo estas kalvaj. La juna planto havas apenaŭ videblajn lenticelojn, poste la lenticeloj estas relative bone videblaj.

La folioj staras alternantaj ĉe la tigoj kaj tigeto. La 2,5 ĝis 5 cm longa folitigo estas flave-bruna. La simplaj foliplatoj estas maldikaj kaj pergamentecaj, 6 ĝis 15 cm longaj kaj 5 ĝis 10 cm larĝaj. La fino de la folio estas pinta. La rando duoble segilforma.

 Floraro kaj floro 
La planto floras en Ĉinujo de aprilo ĝis julio. Actinidia kolomikta estas dioika. La floraroj staras en foliakseloj unuope ĝis triope.

La unuseksaj floroj estas radisimetriaj kaj havas duoblajn involukrojn. La kvin kalvaj sepaloj longas 4 ĝis 6 mm kaj estas ovformaj aŭ oblongaj. La kvin aŭ ses rokoloraj aŭ blankaj petaloj longas 6 ĝis 10 mm kaj estas renverse ovformaj. Ekzistas multaj stamenoj. En la laŭfunkcie masklaj floroj la maldikaj stamenoj longas 3 ĝis 6 mm. La fekundaj stamenoj havas du polenujojn.

 Frukto kaj semoj 
La fruktoj estas maturaj en Ĉinujo de septembro ĝis oktobro. En matura stato la fruktoj estas oranĝkoloraj kalvaj beroj. Ili grandas 2 ĝis 2,5 cm. La semoj kuŝas en pulpo. La semoj havas longecon de ĉ. 2 mm.

 Kromosomoj 
La kromosomonombro estas x = 29; la kromosomnombro estas ĉe diploideco 2n = 58 aŭ ĉe tetraploideco 2n = 116.

 Origina kreskoregiono Actinidia kolomikta kreskas en la moderaj regionoj de Orientazio. Ĝi disvastigas en Koreujo, Ĉinujo, Japanujo kaj en la For-orienta federacia regiono de Rusujo . Ekzistas plantaroj sur la japanaj insuloj Hokajdo kaj Honŝuo. La planto ankaŭ kreskas sur la Kuriloj, en la Ĉemara regiono, en la Amura provinco kaj sur Saĥalino. Ankaŭ en la ĉinaj provincoj Gansu, Hebei, Heilongjiang, Hubei, Jiangsu, Jilin, Liaoning, Shaanxi, Shanxi, Sichuan kaj Yunnan ĝi kreskas.

En Ĉinujo la planto kreskas en montaraj miksarbaroj en malfermaj lokoj kaj alteco de 1600 ĝis 2900 metroj.

 Sistematiko 
La specipriskribo okazis 1857 sub la nomo bazonimo Prunus kolomikta fare de Karl Johann Maximowicz kaj Franz Josef Ruprecht en Bulletin de la Classe Physico-Mathématique de l'Académie Impériale des Sciences de Saint-Pétersbourg, volumo 15, p. 129. La novkombino al Actinidia kolomikta (MAXIM. & RUPR.) MAXIM. okazis 1859 fare de Karl Johann Maximowicz en Mémoires Presentes a l'Académie Impériale des Sciences de St.-Pétersbourg par Divers Savans et lus dans ses Assemblées, volumeno 9, p. 63. Pliaj sinonimoj por Actinidia kolomikta (MAXIM. & RUPR.) MAXIM. estas: Trochostigma kolomikta (MAXIM. & RUPR.) RUPR., Kalomikta mandshurica REGEL NOM. ILLEG., Actinidia leptophylla C.Y.WU, Actinidia maloides .L.LI, Actinidia gagnepainii NAKAI, Actinidia kolomikta var. gagnepainii (NAKAI) H.L.LI, Actinidia tetramera var. maloides (H.L.Li) C.Y.Wu.

La specio Actinidia kolomikta apartenas al la serio Lamellatae el la sekcio Leiocarpae'’ en la genro Actinidia.

eta|maldekstre| folioj de multkolora kultivaro
eta|maldekstre| folioj de multkolora kultivaro

 Uzado 
Actinidia kolomikta estas kultivata en moderaj regionoj kiel fruktplanto. Ĝi estas la plej frosttolera specio de la Actinidia-specioj. Ĉar Actinidia kolomikta estas dioika, oni bezonas inaj kaj masklaj plantoj, por ricevi fruktojn. La verdaj fruktoj estas dolĉaj kaj estas tre riĉaj je Vitamino C. La fruktoj povas esti freŝaj aŭ konsumataj kiel kompoto, marmelado, suko aŭ vino

La multkoloraj kultivaroj estas uzataj en moderaj regionoj kiel ornamplanto en parkoj kaj ĝardenoj.

 Literaturo 
 J. Li, X. Li, D. D. Soejarto: Actinidiaceae. (PDF; 252 kB): Actinidia kolomikta, S. 338 - textgleich online wie gedrucktes Werk, In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): Flora of China. Volume 12: Hippocastanaceae through Theaceae, Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis 2007, ISBN 978-1-930723-64-1.

 Retligiloj 
 Thomas Meyer: Strahlengriffel Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei Flora-de: Flora von Deutschland (alter Name der Webseite: Blumen in Schwaben).
 Datenblatt von Actinidia kolomikta bei Medicinal Plant Images Database, School of Chinese Medicine der Hong Kong Baptist University.

kolomikta
Kategorio:Plantoj de Koreio
Kategorio:Plantoj de Ĉinio
Kategorio:Fruktoj de Japanio
Kategorio:Ĉambroplantoj
Kategorio:Ĝardenplantoj