Fediverso

La Fediverso (vortokunfando inter "federacio" kaj "universo") aŭ Federujo estas reto de federaciitaj (interligitaj) serviloj, kiuj estas uzataj por TTT-eldonado (t.e. sociaj retoj, mikroblogoj, blogoj aŭ retejoj) kaj dosiera gastigado. Kvankam sendepende gastigataj, ili povas reciproke interkomuniki. Sur malsamaj serviloj (nodoj), uzantoj povas krei tiel nomatajn identecojn. Ĉi tiuj identecoj estas kapablaj komuniki trans la limoj de la nodoj, ĉar la programaro, kiu funkcias sur la serviloj, subtenas unu aŭ pliajn komunikajn protokolojn, kiuj sekvas la malferman normon. Kiel identeco sur la fediverso, uzantoj povas afiŝi tekston kaj dosierojn aŭ sekvi afiŝojn de aliaj identecoj. En kelkaj kazoj, uzantoj povas eĉ permesi al aliaj identecoj redakti siajn datumojn (kiel kalendarojn aŭ adresajn librojn).

 Historio 
En 2008, la interkona retejo identi.ca fondiĝis de Evan Prodromou. Li eldonis la programaron GNU social sub libera permesilo (la GNU-Affera Ĝenerala Publika Permesilo, AGPL). Krom tiu servilo, identi.ca, estis nur malmultaj aliaj okazoj ekzistantaj, funkciigataj de homoj por sia propra uzo. Tio ĉi ŝanĝiĝis en 2011/2012 kiam identi.ca ŝanĝis al alia programaro, nome pump.io. Pluraj novaj nodoj de GNU social estis kreitaj. Samtempe kiel GNU social, aliaj projektoj kiel Friendica, Hubzilla, Mastodon kaj Pleroma integrigis la protokolon OStatus, tiel etendante la fediverson.

Dume, aliaj komunikaj protokoloj evoluis, kiuj integriĝis diversmaniere en la platformoj. En januaro 2018, la Konsorcio de TTT prezentis la protokolon ActivityPub, celante plibonigi la kunfunkcieblecon inter la platformoj. En aŭgusto 2018, ĉi tiu protokolo estas subtenata de dek tri platformoj.

 Gab 
La 4-an de julio 2019, la ekstremdekstra interkona retejo Gab, kiu ligiĝas al diversaj okazoj de blankulsuperisma perforto, aliĝis al la Fediverso, ŝanĝante sian retejon al forko de Mastodon (nome Gab Social). La Mastodon-projekto eldonis komunikaĵon kondamnante Gab kaj la plimulto el nodoj elektis bari Gab-on de federaciiĝo kun ili.

 Komunikaj protokoloj uzataj en la Fediverso 
eta|Kelkaj federaciitaj interkonaj platformoj kaj iliaj manieroj interligiĝi
Ĉi tiuj komunikaj protokoloj, kiuj realigas malfermajn normojn, estas uzataj en la Fediverso:
 ActivityPub
 DFRN
 Diaspora Network
 OStatus
 XMPP
 Zot kaj Zot/6

 Fediversaj programaraj platformoj 
La programaroj, kiuj konsistigas la Fediverson, ĉiuj estas liberaj.Monika Ermert: artikolo No-Spy Konferenz: CryptoParties sind out, mehr Fediverse ist in (germane: "sen-spioniga konferenco: kriptado eksmodas, pli da Fediverso ŝatatas") la 18-an de junio 2018 en la retejo heise.de () Kelkaj el ili stile similas al Twitter (ekzemple, Mastodon, Misskey, GNU social kaj Pleroma, kiuj estas similaj laŭ sia mikrobloga funkcio), dum aliaj inkludas pli da komunikado kaj transakciaj elektoj, kiuj estas anstataŭe kompareblaj al Google+ aŭ Facebook (kiel en la kazoj de Friendica kaj Hubzilla).
+ Programaro de la Fediverso Programo Tipo ActivityPub Diaspora OStatus Zot/6 Aardwolf-Social Socia retejo         AkkomaEtblogo         Anfora Bildgastigo         BookWyrm Libra Katalogado         Calckey Socia retejo, etblogo         Castopod Podkastoj         Diaspora* (software) Socia retejo, etblogo         distbin Pastebin         Drupal Blogo, bilda kaj dosiera gastigo, socia retejo, retpaĝo         Epicyon Socia retejo, etblogo         Friendica(f. Friendika; orig. Mistpark) Socia retejo         Funkwhale Aŭdio, muzikgastigo         Gancio Eventa kunigilo         GNU MediaGoblin Dosiera gastigo         GNU social Socia retejo, Blogo         GoToSocial Socia retejo, etblogo         Guppe Grupoj         Honk Socia retejo         Hubzilla CMS, Socia retejo, blogo, vikio, dosiera gastigo         Inventaire Libraj recenzoj         Kibou Socia retejo, etblogo         Kbin Ligila kunigilo, socia retejo, retforumoj, etblogo         Lemmy Ligila kunigilo, socia retejo, retforumoj         Libervia Tujmesaĝilo, etblogo, blogo, datena kunhavigo, eventa administrado         Littr.me Ligila kunigilo, socia retejo         lotide Ligila kunigilo, socia retejo         takahē Socia retejo, etblogo         Mastodon etblogo         Micro.blog etblogo blogo, podkastoj         microblog.pub etblogo         Misskey Socia retejo, etblogo         Mobilizon Eventa kaj grupa administrado         Nextcloud Social Datena kunhavigo         OStatus Socia retejo, etblogo         OLKi Dosiera gastigo         Owncast Tujelsendoj         PeerPx Bildgastigo         PeerTube Filma Gastigo         Pixelfed Bildgastigo         Pleroma etblogo         Plume Blogo         Prismo Ligila kunhavigo         Pubcast Podkastoj         pump.io etblogo         Read.as RSS         Rebased (Soapbox-BE) etblogo         Socialhome Retpaĝo, Socia retejo, etblogo, blogo         Streams Socia retejo, blogo, vikio         Tumblr Socia retejo, etblogo, blogo         WordPress Blogo         Write.as / WriteFreely Blogo         Zap Socia retejo, blogo, bilda kaj dosiera gastigo        

 Referencoj 

Kategorio:Retejoj aperintaj en 2008
Kategorio:Sociaj retejoj
Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Blogado