Amol

Amol, perse آمل‎ estas universitata urbego kaj ĉefurbo de la samnoma distrikto en la Provinco Mazandarano, en norda Irano.
eta|maldekstre|<center>Panoramo en Amol

 Bazaj informoj 
 Areo: 21 km²
 Supermara alteco: 76 m
 Loĝantaro: 237,528 en 2016
 Horzono: UTC + 3:30; somere UTC + 4:30
 Poŝtkodoj: 46131-46391
 Telefonkodo: (+98) 11

 Geografio 
Amol situas en valo laŭ la rivero Haraz sur ebenaĵo. La urbego estas malpli ol 20 kilometrojn sude de la Kaspio kaj malpli ol 10 kilometrojn norde de la Elborz-Montaro, 60 kilometrojn okcidente de la provinca ĉefurbo Sario (urbo), 180 kilometrojn de Teherano. Aliaj urbodistancoj: Astara (Irano) 477 km, Maŝhado 811 km, Ahvazo 1001 km, Kermano 1158 km. Monto Damavando (5610 m), la plej alta pinto en la Proksima Oriento situas sude de Amol. 
eta|maldekstre|<center>Stratangulo kun banko en Amol
 Historio 
Amol estas unu el la plej pratempaj urboj de Irano. Kelkaj historiistoj kaj geografiistoj kredas, ke ĝi estis establita en unua jarmilo antaŭ Kristo. Laŭ la historia literaturo Amol estis la ĉefurbo de Mazandarano dum la periodo ekde la 3-a jarcento antaŭ Kristo ĝis la 14-a jarcento. Amol baldaŭ estis la ĉefurbo de norda Irano. La loĝantoj akceptis islamon dum la regado de Mahdi (775-785), en la 9-a jarcento Amol estis unu el la plej grandaj urboj en Irano kun floranta centro de komerco kaj agrikulturo. Foje Amol estis konsiderata "la ĉefurbo de la loĝata mondo". Post la mongola invado la urbo estis detruita kaj dum tiu tempo Sario estis deklarita ĉefurbo. La urbo suferis multajn tertremojn kaj inundojn, sed ĉiufoje rekonstruiĝis. Dum regado de Reza Ŝaho Pahlavi la vizaĝo de la urbo ŝanĝiĝis draste. Lernejoj, stratoj kaj registaraj konstruaĵoj devenis el tiu epoko. Amol estis deklarita urbo en 1933.
eta|<center>Vido en Amol
eta|<center>Maŭzoleo en Amol
eta|<center>Ornamtombo en Amol
 Ekonomio 
Oranĝoj, rizoj, grenoj, fruktoj, kotonoj, teoj, sukerkanoj kaj silkoj kreskas en la areo, krome estas densaj arbaroj kaj paŝtejoj. Estas centro de komercado pri feroj kaj karboj. En Amol oni prilaboras mineralajn akvojn, lignojn, nutraĵojn. Gravas la turismo. 

Akvoenergia centralo de Haraz estas la plej granda digo norde de Irano 20 km. de Amol ekde 2009.

 Klimato 
Amol situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen (Csa) kun tre mallongaj varmaj someroj kaj malvarmaj kaj humidaj vintroj. Jare pluvas po 829 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter majo-aŭgusto iomete malpli. La averaĝa jara temperaturo estas 15,9 °C. 

 Trafiko 
Amol situas preter ĉefvojo Teherano-Sario, alia ĉefa vojo kuras al Kaspio. La urbego havas 2 flughavenojn por helikopteroj, unu por aera savado. La fervojo estas konstruata.

 Vidindaĵoj 
 moskeoj
 maŭzoleo
 bazaro
 muzeo

 Ĝemelaj urboj 
  Lahore, Pakistano (2015)
  Can Tho, Vjetnamio

 Fontoj 
 interalie WikiTrans


 Eksteraj ligiloj 
  ()

eta|center|666px|<center>Placo en Amol

Kategorio:Urboj de Irano