Gneo Domicio Korbulo

Gnaeus Domitius Korbulo (Peltuinum ĉ. 7 – 67 p.K.) estis populara romia generalo, bofrato de la imperiestro Kaligulo (12-41) kaj bopatro de Domiciano (51-96). La imperiestro Nerono, tre timante la reputacion de Korbulo, ordonis al li memmortigi, kion la generalo fidele plenumis, ekkriante "Axios", signifante "Mi estas inda", kaj falis sur sian propran glavon.

Deveno
Korbulo naskiĝis ie sur la itala duoninsulo en senatana familio. Lia patro, kiu havis la saman nomon, eniris la Senaton kiel formala pretoro sub Tiberio. Lia patrino Vistilja devenis de familio, kiu retenis la pretorecon.

Armea kaj politika kariero
Regado de Kaligulo
La frua kariero de Korbulo estas nekonata, sed li estis consul suffectus en 39 p.K. dum la regado de Kaligulo, lia bofrato, pro la geedziĝo de Kaligulo al la duonfratino de Korbulo, Milonja Cezonja.

eta|maldekstre|400px|"Legio X Fretensis" (aŭ "10-a Legio de la Markolo") estis legio de la romia armeo formita aŭ de Julio Cezaro aŭ de Aŭgusto. La legio pasigis la plejparton de sia ekzisto en la Oriento, ĉefe en Judeo. Ĝi partoprenis en la du armenaj kampanjoj de Korbulo same kiel en la batalo de Vespaziano kaj Tito kontraŭ la Granda Juda Ribelo de 66 p.K., sieĝante kaj Jerusalemon kaj Masadan.

eta|maldekstre|400px|Romia soldato diktas leteron al skribisto ekster permanenta romia tendaro en Ĝermanio.

eta|dekstre|400px|La Keruskoj estis ĝermana tribo el nuntempa nordokcidenta Germanio, ĉirkaŭ la norda Rejna valo.

eta|dekstre|400px|Rekonstruado de la "Fossa Corbulonis" (aŭ Kanalo de Korbulo") de 47 p.K. kun romia ponto en Rietvink (Leidschendam)

En Germania Inferior
Post la murdo de Kaligulo, la kariero de Korbulo haltis ĝis kiam, en 47 p.K., la nova imperiestro Klaŭdio igis lin komandanto de la armeoj en Malsupra Ĝermanio, kun bazkampadejo en Kolonjo.

La nova tasko estis malfacila kaj Korbulo devis trakti gravajn ribelojn de la ĝermanaj triboj ĥeruskaj kaj ĥaŭkaj. Dum sia restado en Ĝermanio, la generalo ordonis la konstruadon de kanalo inter la riveroj Rejno kaj Mozo. Partoj de ĉi tiu inĝeniera verko, konata kiel Fossa Korbulonis aŭ Kanalo de Korbulo, estis trovitaj ĉe arkeologiaj elfosejoj. Ĝi kuris plejparte paralele al la nuntempa kanalo Vliet, kiu ligas la modernajn urbojn Lejdeno (antikva Matilo) kaj Voorburg (Forum Hadriani). 

Atinginte la Malsupran Ĝermanion, Korbulo dungis kaj la armeon kaj la mararmeajn eskadrojn de la floto patrolante la Rejnon kaj la Nordan Maron, fine forpelante la Ĥaŭkojn el la Romiaj Provincoj kaj starigante rigoran trejnadprogramon por certigi maksimuman efikecon de siaj legioj. Li supozeble ekzekutis du legianojn post kiam ili estis flagritaj, demetante siajn glavojn dum ili laboris en la konstruado de fortikaĵoj en milita tendaro. Oni raportas ke Korbulo estus  dirinta: "Vi venkas la malamikon per pioĉo."

En la oriento
Korbulo revenis al Romo, kie li restis ĝis la jaro 52 p.K., kiam li estis nomumita guberniestro de la provinco de Azio. Post la morto de Klaŭdio en la jaro 54 p.K., la nova imperiestro Nerono sendis lin al la orientaj provincoj por trakti la armenan demandon. Post iom da prokrasto, kaj plifortigita de trupoj el Ĝermanio, en 58 p.K. li atakis Tiridaton, reĝon de Armenio kaj fraton de Vologaso la 1-a de Partio. Artaŝata kaj Tigranakerto estis kaptitaj de liaj legioj (Tria Legio el Gaŭlio, 6-a Kirasita Legio, kaj 10-a Legio de la Markolo), kaj Tigrano, kiu estis edukita en Romo kaj estis obeema servisto al la registaro, estis instalita kiel reĝo de Armenio.

En 61 p.K. Tigrano invadis Adiabenon, integran parton de la Partia Regno, kaj konflikto inter Romo kaj Partio ŝajnis neevitebla. Anstataŭe, Vologaso opiniis pli bone interkonsenti. Oni konsentis, ke kaj romiaj kaj partiaj trupoj devus evakui Armenion, ke Tigrano estu detronigita, kaj la regado de Tiridato estu agnoskita. La romia registaro rifuzis konsenti pri ĉi tiuj aranĝoj, kaj Lucio Cezenio Peto, guberniestro de Kapadokio, ricevis ordonon por solvi la aferon per rekta Romia administrado de Armenio.

La protekto de Sirio dume postulis la tutan atenton de Korbulo. Peto, malforta kaj nekapabla komandanto, kiu "malestimis la famon akiritan de Korbulo", suferis severan malvenkon ĉe Batalo de Randeja en 62 p.K., kie li estis ĉirkaŭita kaj devigita kapitulaci al la Partoj kaj li estis evakuita al Armenio. La komando denove estis konfidita al Korbulo. En 63 p.K., kun forta armeo, li transiris la Eŭfraton. Tiridato rifuzis batali kaj aranĝis packontrakton. Ĉe Randeja li demetis sian diademon sub la piedo de la statuo de la imperiestro, promesante ne repreni ĝin ĝis li rericevos ĝin el la mano de Nerono mem en Romo.

Falo kaj morto
Post du malsukcesaj komplotoj de nobeloj kaj senatanoj por renversi Neronon, unu implikante la bofilon de Korbulo kaj senatanon Lucio Anjo Viniciano, Nerono fariĝis suspektema pri Korbulo kaj lia subteno inter la romiaj masoj. En la jaro 67 p.K. tumultoj eksplodis en Judujo kaj Nerono, ordonante al Vespaziano preni la komandon de la romiaj fortoj, kunvokis Korbulon, same kiel du fratojn, kiuj estis la guberniestroj de la Supra kaj Malsupra Ĝermanio, al Grekio. Ĉe lia alveno ĉe Kenkrea, en la haveno de Korinto, mesaĝistoj de Nerono renkontis Korbulon kaj ordonis al li sinmortigi. Senlaca, li antaŭenpaŝis por akcepti sian sorton, kaj falis sur sian propran glavon post ekkriado "Axios!", kiu signifas "Mi meritas tion."

Verkoj
Korbulo verkis nun perditan raporton pri siaj aziaj spertoj.

Geedziĝo kaj idaro
Korbulo edziĝis kun Cassia Longina (30-50), filino de Gajo Kasio Lonĵino (13-69), konsulo en la jaro 30, kaj lia edzino Junia Lepida (18-65_, pra-pra-nepino de Aŭgusto. Cassia naskis al Korbulo du filinojn, unu el kiuj edziniĝis al la senatano Anjo Viniciano (36-66), kaj la alia, Domicia Lonĝina, edziniĝis al la imperiestro Domiciano.

kategorio:Romiaj generaloj
kategorio:Romiaj konsuloj
Kategorio:Romiaj guberniestroj de Germania Inferior
Kategorio:Romiaj guberniestroj de Asia
Kategorio:Romiaj guberniestroj de Sirio
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Flavia dinastio
Kategorio:Juli-Klaŭdia dinastio
Kategorio:Homoj de la Romio-Persaj militoj
Kategorio:Sinmortigintoj