Nitrogena dioksido

Azota dioksidohttps://www.reta-vortaro.de/revo/ Vd nitrogeno-n en ReVo, ĉar la fundamenta vorto "azoto" prefereblas.Kemia formulo{{KemiaFormulo|NO|2}}CAS-numero-kodo10102-44-0ChemSpider kodo2297499PubChem-kodo3032552Merck Index15,6690Fizikaj proprecojAspektotoksa, irita, venena, koroda, oksidiga, alte reakciema, ruĝbruna gaso kun penetranta klorsimila odoroMolmaso46,005 g·mol-1Denseco 3,3g cm−3Fandpunkto-11,2°CBolpunkto21,1°CRefrakta indicoSolveblecoAkvo:reakciasSekurecaj IndikojRiskojR26 R34SekurecoS9 S26 S28 S36/37/39 S45Pridanĝeraj indikoj Danĝero GHS Damaĝo PiktogramoGHS SignalvortoDamaĝa substancoGHS Deklaroj pri damaĝojGHS Deklaroj pri antaŭgardoj PubChemEscepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25 °C kaj 100 kPa)

Nitrogena dioksido, aŭ foje nitrogena duoksido, (molekula formulo NO2) estas neorganika nitrogena kombinaĵo de oksigeno, toksa, venena, ruĝbruna gaso kun klorsimila odoro, kiu reakcias kun la atmosfero por formi nitratan acidon; ĝi kontribuas al la eŭtrofia kaj acidiga naturo de ne-sulfura "acida pluvo". Ĝi estas prekursoro por la industria produktado de nitrata acido (HNO3) kaj grava poluaĵo de la tera atmosfero kiam aparte produktita de eksplodmotoroj  kaj termikaj povumcentraloj.

Ĝi estas respondeca pri kaŭzado de fluidaĵo-akumuliĝo en la pulmoj. Krom tio, nitrogena dioksido plenumas rolon en la formado de fotokemia fumnebulo, ia duonruĝe bruna atmosfera kondiĉo tre ofte vidata en urbareoj kaj kreita de agado de la sunlumo al sur la malalta atmosfero.

 Proprecoj 
Nitrogena dioksido estas grava atmosfera spurgaso, ne nur pro ĝia efiko sur la sano sed pro tio, ke ĝi sorbas videblan sunradiadon kaj kontribuas por malhelpado de atmosfera videbleco, ĝi estas sorbanto de videbla radiado kaj pro tio ĝi plenumas senperan rolon en la modifo de la globa sistemo tiam kiam ĝiaj koncentriĝoj estas treege altaj, kaj kune kun nitrogena monooksido (NO), ĝi estas ĉefa reguliganto de la oksidiga kapableco de la libertroposfero per kontrolado de akumuliĝo kaj efiko de la liberaj radikaloj, inklude de la hidroksilaj radikaloj, kaj finfine ĝi plenumas decidan rolon en la determinado de ozonaj koncentriĝoj en la troposfero pro tio ke la fotolizo (per la reago NO + O, kreanta atoman oksigenon) de la nitrogena duoksido estas la plej grava iniciatinto de la fotokemia ozono-formiĝo (O3, per la reago O2 + O)) kaj en nepoluciitaj kaj en poluciitaj atmosferoj.

Nitrogena dioksido estas pli densa ol aero kaj estas solvebla en karbona kvarklorido, nitrata acido, sulfata acido kaj kloroformo. Nitrogena dioksido eksplode reakcias kun metaloj, organikaj substancoj, alkoholoj, aldehidoj, acetonitrilo, dumetil-sulfuroksido, hidrokarbonidoj kaj hidroksidoj.

 Sintezoj 

 Sintezo 1 
 Preparado ekde plumba (II) nitrato:
290px|plumba (II) nitrato450px|nitrogena dioksido+250px|plumba (II) oksido

 Sintezo 2 
 Preparado ekde zinka nitrato:
50px|zinko+450px|nitrata acido250px|nitrogena dioksido+90px|zinka nitrato+250px|akvo

 Sintezo 3 
 Preparado per interagado de kupro kaj nitrata acido:
50px|kupro+450px|nitrata acido250px|nitrogena dioksido+50px|kupra (II) nitrato+250px|akvo

 Sintezo 4 
 Preparado per traktado de acetata acido kaj nitrata acido:
90px|acetata acido+650px|nitrata acido650px|nitrogena duoksido+550px|akvo+90px|karbona dioksido+90px|karbona monooksido

 Sintezo 5 
 Preparado per reakcio inter nitrogena monooksido kaj oksigeno:
250px|nitrata oksido+50px|oksigeno250px|nitrogena dioksido

 Sintezo 6 
 Per interagado de fosfora kvinoksido kaj nitrata acido:
250px|fosfora kvinoksido+450px|nitrata acido450px|nitrogena dioksido+450px|metafosfata acido

 Reakcioj 

 Reakcio 1 
 Dumerigo de la nitrogena dioksido:
250px|nitrogena duoksido50px|dunitrogena kvaroksido

 Reakcio 2 
 Malkomponado de nitrogena dioksido:
250px|nitrogena duoksido250px|nitrata oksido+50px|oksigeno

 Reakcio 3 
 Hidrolizo de nitrogena dioksido tiam kiam proporcio NO2/H2O estas 2:1:
250px|nitrogena dioksido+50px|akvo50px|nitrata acido+50px|nitrita acido

 Reakcio 4 
 Hidrolizo de nitrogena dioksido tiam kiam proporcio NO2/H2O estas 3:1:
350px|nitrogena duoksido+50px|akvo250px|nitrata acido+50px|nitrata oksido

 Reakcio 5 
 Traktado de nitrogena dioksido kaj natria hidroksido:
250px|nitrogena dioksido+290px|natria hidroksido50px|natria nitrato+50px|natria nitrito+50px|akvo

 Reakcio 6 
 Reakcio inter nitrogena dioksido kaj hidrogena peroksido:
450px|nitrogena dioksido+250px|hidrogena peroksido450px|nitrata acido

 Reakcio 7 
 Oksidigo de karbonatomo:
250px|nitrogena dioksido+250px|karbono290px|karbona duoksido+50px|nitrogeno

 Reakcio 8 
 Oksidigo de fosforo:
1050px|nitrogena dioksido+850px|fosforo250px|fosfora kvinoksido+550px|nitrogeno

 Reakcio 9 
 Oksidigo de sulfura duoksido:Synthetic Nitrogen Products: A Practical Guide to the Products and Processes
50px|nitrogena dioksido+50px|sulfura duoksido50px|sulfura trioksido+50px|nitrata oksido

 Reakcio 10 
 Oksidigo de sulfuro:
450px|nitrogena dioksido+250px|sulfuro250px|sulfura duoksido+450px|nitrata oksido

 Reakcio 11 
 Oksidigo de kupro:
450px|nitrogena dioksido+50px|kupro50px|kupra (II) nitrato+250px|nitrata oksido

 Reakcio 12 
 Oksidigo de klorgaso:
250px|nitrogena dioksido+250px|kloro50px|nitrozila klorido+50px|nitrila klorido+50px|duklora oksido

 Reakcio 13 
 Oksidigo de fluoro:
250px|nitrogena dioksido+50px|fluoro250px|nitrila fluorido

 Reakcio 14 
 Osidigo de kobalta (III) fluorido al kobalta (II) fluorido:
50px|nitrogena dioksido+90px|kobalta (III) fluorido50px|nitrila fluorido+50px|karbonila fluorido

 Reakcio 15 
 Nitrogena dioksido igas jodidojn en nitritojn:
250px|nitrogena dioksido+250px|Jodometano250px|Nitrometano+50px|jodo

 Reakcio 16 
 Transformado de kalia jodido en kalian nitriton:
250px|nitrogena dioksido+250px|kalia jodido250px|kalia nitrito+50px|jodo

 Literaturo 
 Air Quality Guidelines
 Prudent Practices in the Laboratory: Handling and Disposal of Chemicals
 Pollution Prevention and Abatement Handbook
 Pollution: Causes, Effects and Control
 The Chemistry of Nitrogen: Pergamon Texts in Inorganic Chemistry
 Special Report: The Hazards Associated with Agricultural Silo Fires
 Clinical Veterinary Toxicology
 Classic Chemistry Demonstrations

 Referencoj 

Kategorio:Oksidoj
Kategorio:Neorganikaj nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Danĝeraj aerpoluiloj
Kategorio:Fumnebulo
Kategorio:Manĝaj aldonaĵoj
Kategorio:Koloraj gasoj