Artocarpus

eta|folioj kaj fruktaroj de Artocarpus elasticus
eta|fruktaroj ĉe la arbo de jakvo aŭ jakvoarbo aŭ diversfolia artokarpo (Artocarpus heterophyllus) tuj ĉe la trunko
ArtokarpoLaŭ NPIV, kapvorto "artokarpo" (Artocarpus) estas plantgenro el la familio de la Morusacoj (Moraceae) de monoikaj arboj kun kunmeta ŝajnfrukto, devenanta el la kuniĝo de la veraj fruktoj (akenoj), de la floroj kaj de la floraj receptakloj; ĉ. 50 specioj el Hindio kaj Malajzio, du (panarbo kaj jakvarbo) kultivataj por manĝebla ŝajnfrukto kaj kelkaj liverantaj bonkvalitan lignon. Ĝi hejmiĝas en la subtropikaj kaj tropikaj Azio kaj Malajzio. Fruktoj kaj ligno de kelkaj specioj havas ekonomian gravon.

 Priskribo 
 Vegetaj karakterizaĵoj 
Ĉiuj Artocarpus-specioj estas ĉiamverdaj aŭ folifalaj arboj. Ili enhavas laktosukon. Ili havas alternestarantajn, duliniajn aŭ spirale startantajn foliojn. La folioj havas tigojn. La grandaj foliplatoj estas simplaj ĝis palmataj kaj glatrandaj kun leda konsisto. Ĉiuj specioj havas stipulojn, kiuj estas nekunkreskintaj.

 Generativaj karakterizaĵoj 
Artocarpus-specioj estas unuseksaj dioikaj. Ofte ĉe la trunko aŭ ĉe la ĉefaj branĉoj kreskas terminale florarojn kun multnombraj floroj. La masklaj floroj ne estas kunkreskintaj kaj ĉirkaŭitaj de brakteoj. La sepaloj estas tube kunkreskintaj, havante du ĝis kvar kalikajn pintojn. Nur ekzistas unu stameno kun globforma ĝis oblonga antero.

La inaj floroj estas minimume parte kunkreskintaj kun la brakteoj. La kaliko estas parte tubforma. La ovario estas nekunkreskinta.
Floroj kaj brakteoj estas flanke kunkreskintaj kaj formas post la fekundigo karnecan karpelaron. La semoj ne havas endospermon.

 Disvastigo 
La genro Artocarpus estas disvastigita de la tropikaj kaj subtropikaj Azio kaj pacifikaj insuloj.

 Sistematiko 
La unua priskribo de la genro Artocarpus estis publikigita de la germanaj natursciencistoj Johann Reinhold Forster kaj Johann Georg Adam Forster 1775 en Characteres Generum Plantarum, 102, tabuloj 51 kaj 51a. Ambau, patro kaj filo partoprenis la duan vojaĝon tra la suda Pacifiko (1772 ĝis 1775) de James Cook. Ĉe la publikigo de siaj rezultoj ili priskribis kaj ordigis la genron Artocarpus per la priskribo de la specio Artocarpus communis (hodiaŭa valida nomo Artocarpus altilis) estas ordinara artokarpo. La genra nomo konsistas el la grekaj vortoj artos por pano kaj carpos por frukto.Helmut Genaust. Etymologisches Wörterbuch der botanischen Pflanzennamen, p. 79, 2005, ISBN 3-937872-16-7 Sinonimoj por Artocarpus J.R.FORST. & G.FORST. estas: Polyphema LOUR., Radermachia THUNB., Sitodium PARKINSON. La genro Artocarpus apartenas al la tribo Artocarpeae en la familio Morusacoj. 

La genro Artokarpo (Artocarpus) konsistas el 50 ĝis 60 specioj. La genro estas dividita en la subgenroj Artocarpus kaj Pseudojaca. Jen elekto de la specioj :

 Scienca nomo Esperantlingva nomo  subgenro  sinonimoj Artocarpus altilis (PARKINSON) FOSBERG</span>  panarbo aŭ ordinara artokarpo  Artocarpus  Artocarpus communis J.R.Forst. & G.Forst.Artocarpus incisus L. f.Sitodium altile PARKINSON Artocarpus rima BLANCObr />Artocarpus laevis HASSK. Artocarpus blanca (ELMER) MERR.  Artocarpus  Artocarpus communis var. blancoi Artocarpus camansi BLANCO   Artocarpus  Artocarpus chama BUCH.-HAM.   Artocarpus  Artocarpus chaplasha ROXB. Artocarpus elasticus REINW. EX BLUME   Artocarpus  Artocarpus gomezianus WALL. EX TRÉCUL   Pseŭdojakvo  Artocarpus pomiformis TEIJSM. & BINN. Artocarpus gongshanensis S.K.WU EX C.Y.WU & S.S.CHANG   ?  Artocarpus heterophyllus LAM.  jakvo aŭ jakvarbo aŭ diversfolia artokarpo  Artocarpus  Artocarpus integerauct.Artocarpus integrifolius auct. Artocarpus hirsutus LAM.   Artocarpus  Artocarpus hypargyreus HANCE EX BENTH.   Pseŭdojakvo Artocarpus incisus (THUNB.) L. F.>   ?  Artocarpus integer (THUNB.) MERR.  ĉempedako  Artocarpus  Artocarpus champeden (Lour.) StokesArtocarpus integrifolius L. F.Artocarpus polyphema Polyphema champeden LOUR.Radermachia integra THUNB.
|-
| Artocarpus lacucha BUCH.-HAM. || || Pseudojakvo || Artocarpus lakucha ROXB.
|-
| Artocarpus mariannensis TRÉCUL || || Artocarpus ||
|-
| Artocarpus nanchuanensis S.S.CHANG ET AL. || || ? ||
|-
| Artocarpus nigrifolius C.Y.WU   ?  Artocarpus odoratissimus BLANCO  marango  Artocarpus  Artocarpus ovatus BLANCO   pseŭdojakvo  Artocarpus cummingianus Trécul Artocarpus petelotii GAGNEPAIN   ?  Artocarpus pithecogallus C.Y.WU   ?  Artocarpus rigidus BLUME simia jakvo  Artocarpus  Artocarpus styracifolius PIERRE   ?  Artocarpus tamaran BECC.   Artocarpus  Artocarpus tonkinensis A.CHEV. EX GAGNEP.   Pseŭdjakvo  Artocarpus venenosa ZOLL. & MORITZI   ?  Artocarpus xanthocarpus MERR.   ? 

La sekvantaj specioj, kiuj pli frue apartenis al artokarpo, nun enordiĝis en aliaj genroj:
 Artocarpus cannonii W.BULL ex VAN HOUTTE: Hodiaŭ estas Ficus aspera <span class=G.Forst.</span>
 Artocarpus woodii MERR.: estas hodiaŭ Parartocarpus venenosa (ZOLL. & MORITZI) BECC.

 Uzado 
Sub la komerca nomo „terap“ lignoj de sekvantaj specioj estas komercigitaj: apud kelkaj specioj el la genro Parartocarpus kaj la specio Antiaris toxicaria, Artocarpus chaplasha, Artocarpus elasticus, Artocarpus scortechinii, Artocarpus hypargyreus, Artocarpus styracifolius kaj Artocarpus tonkinensis Datenblatt bei Handelshölzer bei DELTA von H. G. Richter & M. J. Dallwitz.

La fruktoj de la jakvo-arbo (Artocarpus heterophyllus) de la ĉempedako (Artocarpus integer), de Artocarpus tonkinensis kaj Artocarpus mariannensis estas manĝeblaj. Konataj estas centoj da kultivaroj.

La latekso de Artocarpus hypargyreus estas uzata.

 Fontoj 
 Zhengyi Wu, Zhe-Kun Zhou & Michael G. Gilbert: Moraceae in der Flora of China, Volume 5, 2003, S. 30: Online.
 N. Y. C. ZEREGA, D. RAGONE, T.J. MOTLEY: Systematics and species limits of breadfruit (Artocarpus, Moraceae), In: Systematic Botany, 30, 2005, S. 603–615: PDF-Online, 
 Reinhard Lieberei, Christoph Reisdorff: Nutzpflanzenkunde - begründet von Wolfgang Franke. 7. Auflage, Thieme-Verlag, 2007; S. 104 f, 212 f; ISBN 978-3-13-530407-6

 Referencoj