Fosfora triklorido

Fosfora triklorido200raPlata kemia strukturo de la Fosfora triklorido200raTridimensia kemia strukturo de la Fosfora trikloridoAlternativa(j) nomo(j) Triklorido de fosforo
 Trikloro fosfanoKemia formulo{{KemiaFormulo|PCl|3}}CAS-numero-kodo7719-12-2 7719-12-2ChemSpider kodo22798PubChem-kodo24387Merck Index15,7470Fizikaj proprecojAspektosenkolora aŭ flaveca fumeganta likvaĵo kun akra irita odoro je klorida acidoThe National Academy PressMolmaso137,324 g·mol-1Denseco 1,574g cm−3FandpunktoBolpunktoRefrakta indicoSolveblecoAkvo:reakciasMortiga dozo (LD50)18 mg/kg (buŝe)Merck MilliporeSekurecaj IndikojRiskojR14 R26/28 R35 R48/20SekurecoS7/8 S26 S36/37/39 S45Pridanĝeraj indikoj Danĝero GHS Damaĝo PiktogramoPubChemGHS SignalvortoDamaĝa substancoGHS Deklaroj pri damaĝojGHS Deklaroj pri antaŭgardoj Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo( kaj 100 kPa)

Fosfora triklorido aŭ PCl3 estas kemia komponaĵo de fosforo kaj kloro, senkolora aŭ flaveca fumeganta likvaĵo kun akra irita odoro je klorida acido kun trigona piramida formato. Ĝi estas la plej grava el la tri fosforaj kloridoj, ĉar ĝi estas krudmaterialo por produktado de aliaj organikaj kloridoj.

Triklorido de fosforo estas grava industria kemiaĵo ĉar ĝi uzatas en la produktado de sennombraj organofosforaj kombinaĵoj uzataj en vasta gamo da aplikadoj. La kloratomo en ĝia molekulo prezentas oksidonombron -1, kiu estas la plej oksidiga per tiu strukturo. Ĝiaj derivaĵoj estas uzataj kiel herbicidoj, insekticidoj, plastigantoj, oleo-aldonaĵoj kaj flamo-malakcelaĵoj.

 Historio 
La malkovro de fosforo ĝenerale estas atribuita al la alkemiisto Hennig Brand (1630-1710), kiu en 1669 produktis ĝin per urino-distilado. Arabaj alkemiistoj eble malkovris ĝin tre antaŭe, tamen la vorto fosforo estis often atribuita al pluraj lumigaj materialoj kiuj estis elementosenaj. Kelkaj ekzemploj estas la Bolonja fosforo (iu lumkrea baria sulfido) kaj la fosforo de Baldwin, iu lumiga kalcia nitrato.

Multaj modernaj fosforeskaj materialoj ne enhavas la elementon.
La malkovro de la elementa fosforo estis tuj sekvata per karakterizado de ĝia brulderivaĵo, la fosfora kvinoksido, kaj en 1694 Robert Boyle (1627-1691) preparis fosfatan acidon per distilado de la elemento kun akvo. En 1688 fosforo estis malkovrita en plantoj de la itala kemiisto B. Albino kaj la elemento estis detektita, en 1719, en homocerbaj histoj far Johann Theodor Hensing (1683-1726).

Ĉirkaŭ 1770, fosforo estis agnoskita kiel esenca ingredienco en bestaj ostoj kaj dentoj far Carl Wilhelm Scheele (1742-1786), kiam li preparis la elementon ekde ostaj cindroj, karbono kaj sablo. En 1779, la unua fosforo-enhava mineralo (konata kiel piromorfito) estis identigita de Johan Gottlieb Gahn (1745-1818).

Fosfora triklorido estis unue preparata en 1808 far la francaj kemiistoj Joseph Louis Gay-Lussac (1778-1850) kaj Louis Jacques Thénard (1777-1857) per varmigo de kalomelo (Hg2Cl2) kun fosforo. Pli malfrue, en tiu sama jaro, Humphry Davy (1778-1829) produktis trikloridon de fosforo per brulado de fosforo kun klorgaso.

 Sintezoj 
 Sintezo 1 
 Laŭ kelkaj literaturaĵoj, la sintezo de la fosfora triklorido donas eksperimentajn malfacilecojn. Aparte, en multaj fontoj por preparado de PCl3 flava fosforo estas uzata. La jena sintezo, bazita sur la verko "Inorganic Syntheses (Volumo II, paĝo 145, 1946)" okazas glate, kaj donas bonan rendimenton kun ruĝa fosforo kaj kloro:PrepChem
4 50ra|fosforo+650ra|kloro 4 50ra|triklorido de fosforo

 Reakcioj 
 Reakcio 1 
 Fosfora triklorido estas ĉefe uzata en la produktado de fosfonata acido:
50ra|triklorido de fosforo+3 50ra|akvo50ra|fosfonata acido+3 50ra|klorida acido

 Reakcio 2 
 Triklorido de fosforo reakcias kun fenolo por doni trifenil-fosfiton (CAS-numero 101-02-0):The Chemistry of Phosphorus: Pergamon Texts in Inorganic Chemistry
50ra|triklorido de fosforo+3 50ra|fenolo 150ra|trifenil-fosfito+3 50ra|klorida acido

 Reakcio 3 
 Ĝi reakcias kun natria hidroksido por formi natrian fosfiton dubazan:
50ra|triklorido de fosforo+5 90ra|natria hidroksido 100ra|natria fosfito dubaza+350ra|natria klorido+250ra|akvo

 Reakcio 4 
 Triklorido de fosforo reakcias kun natria fenoksido por formi trifenil-fosfinon:
50ra|triklorido de fosforo+3 50ra|natria fenoksido 100ra|trifenil-fosfino+350ra|natria klorido

 Reakcio 5 
 Triklorido de fosforo reakcias kun acetata acido por formi kloridon de acetilo (CAS-numero 75-36-5):Comparative Inorganic Chemistry
50ra|triklorido de fosforo+3 50ra|acetata acido 50ra|fosfonata acido + 3 50ra|klorido de acetilo

 Reakcio 6 
 Fosfora triklorido reakcias kun etanolon por doni kloridon de etilo:
50ra|triklorido de fosforo+3 50ra|etanolo 3 50ra|kloro-etano+50ra|fosfonata acido

 Vidu ankaŭ 
 Kloridoj

 Literaturo 
 Sigma Aldrich
 Youtube
 Handbook of Industrial and Hazardous Wastes Treatment
 Chlorine and the Environment: An Overview of the Chlorine Industry
 Acute Exposure Guideline Levels for Selected Airborne Chemicals
 Organophosphorus Chemistry

 Referencoj 

Kategorio:Neorganikaj fosforaj kombinaĵoj
Kategorio:Kloridoj
Kategorio:Esteroj
Kategorio:Fosforaj halogenidoj