Canarium

{{Taksonomio
|nomo = Canarium
|koloro = lightgreen
|dosiero = Canarium harveyi, leaves, fruits.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero= 
|regno = Plantoj, Plantae
|divizio = Angiospermoj, Magnoliophyta
|klaso =
|ordo = Sapindaloj, Sapindales
|familio = Burseracoj, Burseraceae
|subfamilio= 
|genro = ”Canarium”, Kanariumo
|specio = 100 specioj
|dunomo = 
|vikispecio = 
|komunejo = 
|dunomo aŭtoritato= L.
}}
La birdo nomiĝas en Esperanto kanario (Serinus canaria). Ankaŭ tiu plantogenro povus iĝi samvorte, pro kio estas preferinda kanariumo, kiel esperantigon.Canarium estas plantogenro kun ĉ. 100 specioj de tropikaj kaj subtropikaj arboj, en la familio de la Burseracoj. Ili kreskas nature en la tropika Afriko, suda kaj sudorienta Azio, Hindoĉinujo, Malajzio, Aŭstralio kaj okcidentaj pacifikaj insuloj; de la suda Niĝerio, Madagaskaro, Maŭricio, Srilanko kaj Hindujo; de Birmo, Malajzio kaj Tajlando trans la Malaja duoninsulo kaj Vjetnamio al suda Ĉinujo, Tajvano kaj Filipinoj; trans Borneo, Indonezio, Timoro kaj Novgvineo, trans la Salomonaj insuloj, Novkaledonio, Fiĝio, Samoo, Tongo kaj Palaŭo.

La planto kreskas al larĝaj ĉiamverdaj arboj de alteco de 50 metroj. La folioj estas pinataj kaj staras alternante.

 Trivialnomoj 
La arboj kaj la manĝeblaj nukso havas grandan nombron de trivialnomoj: pacifikaj migdaloj, kanariuma nukso, pili-nukso, java migdalo, kanaria migdalo, galip-nukso, nangai, kaj ngali."Canarian indicum" http://agroforestry.net/tti/Canarium-canariumnut.pdf, accessed 12 Dec 2013; Sheppard, Peter J. "Lapita Colonization across the Near/Remote Oceania Boundary" Current Anthropology Vol. 52, No. 6 (Dec 2011), p. 802

 Specioj 
eta|185px|Canarium resinieferum semoj disigitaj de birdoj

 Canarium acutifolium (DC.) MERR. – Nov-Gvineo, Molukoj, Sulaveso, Nova Britio, Nova Irlando, Bugenvilo, Malnova Aŭstralio
 Canarium album (LOUR.) DC. – Tajvano, suda Ĉinujo, Vjetnamio
 Canarium apertum H.J.LAM – Sumatro, malaja duoninsulo, Borneo
 Canarium asperum BENTH. – Nov-Gvineo, Molukoj, Sulaveso, Filipinoj, Borneo, Javo, Sumbavo, Sumbo, Floreso, Timoro, Salomonoj.
 Canarium australasicum (F.M.BAILEY) LEENH. – Novsudkimrio, aŭstralia endemiito.
 Canarium australianum F.MUELL. – Nov-Gvineo, malnova Aŭstralio, norda teritorio, okcidenta Aŭstralio
 Canarium balansae ENGL. – endemiito Nova Kaledonio
 Canarium balsamiferum WILLD. – Molukoj, Sulaveso
 Canarium batjanense LEENH. –
 Canarium bengalense ROXB. – Hindujo, Birmo, Laoso, Tajlando, suda Ĉinujo
 Canarium caudatum KING – Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo
 Canarium cestracion LEENH. – Nov-Gvineo
 Canarium chinare GRUTT. & H.J.LAM – Salomonoj, Admiraltaj insuloj
 Canarium cinereum GUILLAUMIN –
 Canarium copaliferum A.CHEV. –
 Canarium decumanum GAERTN. – E Borneo, Molukoj, Nov-Gvineo, Sulaveso
 Canarium denticulatum BLUME – Andamanoj, Birmo, Sumatro, Malaja duoninsulo, Javo, Borneo, Filipinoj
 Canarium dichotomum (BLUME) MIQ. – Sumatro, Borneo
 Canarium divergensENGL. – Borneo
 Canarium elegans DALY, RAHARIM. & FEDERMAN — Madagaskaro
 Canarium engleri H.J.LAM –
 Canarium euphyllum KURZ –
 Canarium euryphyllum G.PERKINS – Filipinoj
 Canarium fuscocalycinum STAPF EX RIDL. – Borneo
 Canarium gracile ENGL. – Filipinoj
 Canarium grandifolium (RIDL.) H.J.LAM – Malaja duoninsulo
 Canarium harami BOJER –
 Canarium harveyi SEEM. –
 Canarium hirsutum WILLD. – Nov-Gvineo, tra Malajzio al la Salomonoj kaj Palaŭo
 Canarium indicum L. – Nov-Gvineo, Nova Britio, Nova Irlando, Salomonoj, Vanuatuo, Molukoj, Sulaveso.
 Canarium intermedium H.J.LAM – suda Sumatro
 Canarium kaniense LAUTERB. – Nov-Gvineo
 Canarium karoense H.J.LAM – norda Sumatro
 Canarium kerrii CRAIB –
 Canarium kinabaluense LEENH. – norda Borneo
 Canarium kipella (BLUME) MIQ. – okcidenta Javo
 Canarium kostermansii LEENH. – Borneo
 Canarium lamii LEENH. – Nov-Gvineo
 Canarium latistipulatum RIDL. – Borneo
 Canarium liguliferum LEENH. –
 Canarium littorale BLUME – Hindoĉinujo, Sumatro, Malaja duoninsulo, Javo, Borneo
 Canarium luzonicum (BLUME) A.GRAY – Filipinoj
 Canarium lyi C.D.DAI & YAKOVLEV –
 Canarium macadamii LEENH. – Nov-Gvineo
 Canarium madagascariense ENGL. –
 Canarium maluense LAUTERB. – Sulaveso, Molukoj, Nov-Gvineo, Borneo
 Canarium megacarpum LEENH. – Nov-Gvineo
 Canarium megalanthum MERR. – Sumatra, Malaja duoninsulo, Borneo
 Canarium merrillii H.J.LAM – Borneo
 Canarium muelleri F.M.BAILEY – endemiito de Kvinslando
 Canarium odontophyllum MIQ. – Sumatro, Borneo, Filipinoj (Palavano)
 Canarium oleiferumBAILL – endemiito en Novkaledonio
 Canarium oleosum (LAM.) ENGL. – Nov-Gvineo, Nova Britio, Timoro, Molukoj, Sulaveso
 Canarium ovatum ENGL. – Filipinoj, kultivata de Azio ĝis la Pacifikaj insuloj
 Canarium paniculatum (LAM.) BENTH. EX ENGL. –
 Canarium parvum LEENH. – suda Ĉinujo, Vjetnamio
 Canarium patentinervium MIQ. – Sumatro, Malaja duoninsulo, insulo Banka, Borneo
 Canarium perlisanum LEENH. – Malaja duoninsulo (Perlis)
 Canarium pilososylvestre LEENH. – okcidenta Nov-Gvineo
 Canarium pilosum A.W.BENN. – Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo
 subsp. borneensis LEENH. – Borneo
 Canarium pimela K.D.KOENIG – Vjetnamio, Kamboĝo, Laoso, suda Ĉinujo
 Canarium polyphyllum K.SCHUM. – Nov-Gvineo
 Canarium pseudodecumanum HOCHR. – Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo
 Canarium pseudopatentinervium H.J.LAM – suda Sumatroa, insulo Banka, Borneo
 Canarium pseudopimela KOCHUMMEN –
 Canarium pseudosumatranum LEENH. – Malaja duoninsulo
 Canarium reniforme KOCHUMMEN & WHITMORE –
 Canarium resiniferum BRUCE EX KING –
 Canarium rigidum (BLUME) ZIPP. EX MIQ. – Nov-Gvineo
 Canarium rotundifolium GUILLAUMIN –
 Canarium sarawakanum KOCHUMMEN –
 Canarium schweinfurtiiENGL. –
 Canarium sikkimense KING –
 Canarium solomonense B.L.BURTT – Nov-Gvineo
 Canarium strictum ROXB. – Hindujo, Birmo, suda Ĉinujo
 Canarium subulatum GUILLAUMIN – Tajlando, Vjetnamio, Kamboĝo, Laoso, suda Ĉinujo
 Canarium sumatranum BOERL. & KOORD. – Sumatro, Malaja duoninsulo
 Canarium sylvestre GAERTN. – Nov-Gvineo, Molukoj
 Canarium thorelianum GUILLAUMIN –
 Canarium trifoliolatum ENGL. – endemiito en Novkaledonio
 Canarium trigonum H.J.LAM – Sulaveso
 Canarium vanikoroense LEENH. –
 Canarium venosum CRAIB –
 Canarium vitiense A.GRAY – Fiĝio, Salomonoj, Samoo, Tongo, Nov-Gvineo, Bismarkoj, Admirala insulo, Ludovik-Insularo, Torres-markolaj insuloj, Aŭstralio
 Canarium vittatistipulatum GUILLAUMIN –
 Canarium vrieseanum ENGL. – Filipinoj, Sulaveso
 Canarium vulgare LEENH.– Floreso, Timoro, Sulaveso, Molukoj
 Canarium whitei GUILLAUMIN – endemiito en Novkaledonio
 Canarium zeylanicum (RETZ.) BLUME –

 Uzado kaj ekologio 
Kelkaj specioj havas manĝeblajn nuksojn, konataj kiel galipnuksoj aŭ nangae (C. indicum), pili-nuksoj (C. ovatum), aŭ simple karium-nuksoj (C. harveyi kaj C. indicum). C. indicum estas unu el la plej gravaj nuksoportantaj arboj en okcidenta Indonezio kaj la sudokcidenta Pacifiko. C. ovatum estas kultivata kiel nutraĵo-planto nur en Filipinoj. Pili Nut, Canarium ovatum, New Crop Fact Sheet. Purdue University Center for New Crops and Plant Products.
eta|Damara rezino.C. odontophyllum, estas konata kiel „dabai“ aŭ „kembayau“. Ĝi estas specio de nutraĵa valoro, kiu havas kreman guston. Ĝi estas malmola en kruda stato kaj malmola en varmega akvo.Canarium album produktas frukton, kiu estas konsumata en Vjetnamio, Tajlando (kie ĝi estas nomata nam liap (หนำเลี้ยบ), samo chin (สมอจีน) aŭ kana (กาน้า)) kaj en Ĉinujo (ĉine: 橄欖). La frukto havas aspekton de granda olivo.Canarium luzonicum, nomata elemi, estas arbo kiu hejmiĝas en Filipinoj. Estas oleorezino, kiu enhavas elemicinon, rikoltita de tiu arbo.Canarium strictum'' produktita kiel rezino nomata nigra damaro.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 



Kategorio:Burseracoj