Palawa kani

Palawa kani (aŭ esperantigite: Palavakanio) estas planlingvo kreita, kiel ĝenerala revivigo de la Tasmaniaj lingvoj, la formortintaj lingvoj iam parolitaj de la Indiĝenaj tasmanianoj.

 Historio 

La dekomencaj Tasmanaj lingvoj formortis en 1905, kiam la lasta denaska parolanto mortis. Kiel parto de komunumaj klopodoj por reakiri, kiel eble plej multe da la dekomencaj Tasmana kulturo, klopodoj fariĝas por konstrui lingvon por la indiĝena komunumo. Pro la malabundeco da registroj, Palavakanio konstruiĝas, kiel kompundaĵo el la proksimume dek du dekomencaj lingvoj.

En 1972, Robert M. W. Dixon kaj Terry Crowley provis rekonstrui Tasmanan lingvon el ekzistantaj registroj, financita de la Aŭstralia Instituto de Indiĝenaj Studoj. Ili ankaŭ intervjuis du nepinoj de Fanny Cochrane Smith, kiu provizis „kvin vortojn, unu frazon, kaj mallongan kanton”. Dixon konkludis, ke „estas virtuale neniu datumo pri la gramatiko kaj neniuj aktualaj tekstoj do estas neebla diri multon pri lingvistika intereso pri la Tasmanaj lingvoj”.„Tasmanian language”. The Canberra Times. 1976 Septembro 1.

 Fontoj 
La projekto uzas variajn fontojn, kiel:

 la taglibro de George Augustus Robinson
 la registroj de la Franca d'Entrecasteaux ekspedicio en 1793
 vortlistoj listigita de Brian Plomley
 la sonregistroj de Fanny Cochrane Smith, unu el la lastaj denaskaj parolantoj

Alia fonto de fontaĵo por la projekto estas komunuma scio, kie surprizanta kvanto da vortoj, frazoj, kaj fragmentoj de transdono vivadis. La rekonstrua projekto ankaŭ uzas lingvistikan datumo pri rilataj firmteraj indiĝenaj lingvoj se bezonita.

 Stato de la lingvo 
Ellabori kun la Tasmania Indiĝena Korporacio, komunuma proprieto de la lingvo nune daŭriĝas.Adi Robertson. "Can you own a language?". The Verge. 2014 Aŭgusto 13. Prenita 2017 Oktobro 3 La lingvoprojekto estas tute komunuma kaj la lingvo ne instruiĝis en ŝtataj lernejoj sed ĉe variaj post-lernejtempo okazoj, organizitaj tendaro, kaj vojaĝoj. Estas klara entuziasmo por la lingvo, precipe inter junuloj kaj pliiĝanta kvanto da homoj povas iom uzi la lingvon, iuj kun granda flueco. Lutana Spotswood donis panegiron in Palavakanio ĉe la funebro de la Tasmana Ĉefministro Jim Bacon.Andrews, Alison (2004 Junio 24). "Jim Bacon: The farewell, Celebration of a man of many facets". The Examiner. Prenita 2014 Aŭgusto 7.

Palavakanio ankaŭ uziĝis en kvanto da en Tasmanaj Naciaj Parkoj kaj Kunanyi akceptiĝis, kiel oficiala nomo por Monto Wellington kaj la iam angle nomita Nacia Parko „Asbestos Range” estas nun nomita Nacia Parko Narawntapu.

Iuj demandas la ebleco de la rekreado de vere ĝenera Tasmana lingvo, pro klera opinio emfazis la manko de informo pri la fontaj lingvoj. Kiam la graveco de tiuj lingvoj agnoskiĝas kiel fonto de scio pri la profunda lingvistika prahistorio de la suda ĉirkaŭaĵo de Aŭstralio, kaj tiel de tutmonda lingvistika prahistorio,Nichols, Johanna. Linguistic Diversity in Space and Time, 1992, University of Chicago Press, pp. 262-263. malmulta informo kolektiĝis pri Tasmanaj lingvoj antaŭ ili ĉesis paroliĝi en la fino de la 19-a jarcento.Dixon, R.M.W.. ‘Australian Languages,’ International Encyclopaedia of Linguistics, ed. William Bright, Oxford University Press, 1992 (vol. 1, p. 137) Ankaŭ sugestiĝas ke la kreo de Palavakanio de unu aparta grupo ligiĝis al politika kaj kultura disputo inter du Tasmanaj grupoj (la Palavanoj kaj la Liapootahanoj), ambaŭ asertante Indiĝenan devenon.„language”. Web.archive.org. 2013 Junio 6. Enarkivigita de la komenca en 2013 June 6. Prenita 2017 Septembro 9.

La animita televida serio Little J & Big Cuz estas la unua televida programo, kiu inkluzivis, tute en Palavakanio, serieron, kiu elsendiĝis en la Televidkanalo NITV en 2017.J and Big Cuz 'Hopalong' episode in palawa kani

 Gramatiko 
Palavakanio estas izolanta lingvo kun SVO-a strukturo. Ĝi ŝajnas havi substantivojn, verbojn kaj adjektivojn. Adjektivoj antaŭas la substantivon, kaj nek substantivoj nek adjektivoj signifas nombron, ekz. nayri kati „bona(j) nombro(j)”. Neadoj antaŭas la verbon, ekz. putiya makara „ne halti”.

Neniu ĉeflitero uziĝas en denaskaj tekstoj, sed, kiam vortoj, kiuj estas nomoj de ejoj, kiel Kunanyi, uziĝas en aliaj lingvoj, la unua litero ofte ĉefiĝas.

 Pronomoj 
La vorto mapali „multa” ankaŭ uziĝas, kiel plurala sufikso por iu pronomoj kaj posesivoj.
minamininavinarali/ŝiwarantaninina-mapalivi (pl.)nara-mapaliili

 Posesivaj pronomoj 
Posesivoj sekvas la substantivon, ekz. milaythina mana "lando nia".
manamiananyavialia/ŝiamana-mapaliniananya-mapalivia (pl.)nikailia
Posesivoj povas uzi direktajn afiksojn, kiel -tu „al aŭ -en”, ekz. mana-mapali-tu "al nia" aŭ -ta "sur" ekz. nika-ta "sur ilia".

 Verboj 

 kipli: manĝi
 krakapaka: morti
 laykara: kuri
 liyini: kanti
 makara: halti
 mulaka: ĉasi
 ningina: ekhavi, preni
 takara: marŝi, paŝi
 tapilti: iri
 tunapri: kompreni, scii; memori
 yangina: naĝi

 Aliaj vortoj 

 kanaplila: danci
 kani: lingvo
 katin: nombro
 katina: plaĝo
 kitana: knabineto
 kunnikung: karpobroto
 lakri: arbfiliko
 laymi: neniam
 luna: virino
 lutana: luno
 luwana: knabino
 luwutina: infanoj
 luyni: ŝtono
 mapali: tre, multa
 milaythina: lando
 muka: maro
 mukra: hundo
 munawuka: koko
 mungalina: pluvo
 nala: tero
 nayri: bona, feliĉa
 nika: (ĉi) tiu, (ĉi) tio
 nuyina: animo
 oanyi: ĉielarko
 pakana: homoj
 palawa: denaska Tasmaniano
 payathanima: valabio
 pliri: knabo
 poatina: kaverno
 purinina: Tasmana diablo
 putiya: ne
 rayakana: kanto
 raytji: blanka, Eŭropana
 redpa: moskito
 ringina: nestrotruo
 rrala: forta
 temma: kabano
 timita: posumo
 tiya: feko
 tiyuratina: vento
 warina: ia molusko
 waypa: viro
 wura: anaso
 wurangkili: ĉielo
 yula: Fajnbeka pufino

 Nomoj de ejoj 

 Kanamaluka: Rivero Tamar
 Kunanyi: Monto Wellington
 Kutalayna: Rivero Jordano (Tasmanio)
 Larapuna: Eddystone
 Lumaranatana: Kabo Portlando
 Lungtalanana: Insulo Clarke
 Lutruwita: Tasmania
 Narawntapu: Nacia Parko Narawntapu
 nipaluna: Hobarto
 Preminghana: Monto Cameron West
 Putalina: Ostrogolfeto
 Tayaritja: Insularo Furneaux
 Truwana: Insulo de Kabo Barren
 Wargata mina: Kaverno Judds
 Wukalina: Monto William

 Nombrovortoj 
La nombrosistemo estas dekuma kaj ne havas neregulajn formoj. En kunmetitaj nombrovorto, akcento estas sur la unua nombrovorto.

 pama: 1
 paya: 2
 luwa: 3
 wulya: 4
 mara: 5
 nana: 6
 tura: 7
 pula: 8
 tali: 9
 kati: 10
 pamakati: 11
 payakati: 12
 luwakati: 13

...

 payaka: 20
 luwaka: 30
 wulyaka: 40

...

 pamaki: 100
 payaki: 200
 luwaki: 300
 wulyaki: 400
 maraki: 500
 nanaki: 600
 turaki: 700
 pulaki: 800
 taliki: 900
 pamaku: 1000
 payaku: 2000
 luwaku: 3000
 wulyaku: 4000
 maraku: 5000
 nanaku: 6000
 turaku: 7000
 pulaku: 8000
 taliku: 9000

 Frazoj 

 nara yangina in muka: li naĝas en la maro
 milaythina nika milaythina mana: ĉi tiu lando estas nia lando
 mina putiya tunapri raytji kani: mi ne komprenas la anglan
 mina kani palawa kani: mi parolas palavakanion
 mina takara on milaythina mana: mi staras sur mia lando
 mukra mana laymi putiya nayri: mia hundo neniam estas bona
 mukra mana nayri mapali: mia hundo estas tre bona
 nina tunapri mina kani: ĉu vi komprenas, kion mi diras?
 ningina paruwi mimara: prenu tiun insekton
 tapilti ningina mumara prupari patrule: iru kaj prenu lignon por meti sur la fajron
 taypani pinikita: rapide venu
 waranta mulaka payathanima: ni ĉasas valabiojn
 waranta putiya makara: ni ne haltos
 waranta tapilti nayri: ni iras, ĉu bone?
 ya: saluton!
 ya pulingina: bonvenon!
 ya tawatja: bonan tagon!

 Specimeno de Teksto 
Ĉi tiu specimeno estas panegiro de la Lingva Programo de la Tasmanindegenula Centro unue uzita ĉe la 2004 datreveno de la masakro de Golfeto Risdon de 1804.
ya pulingina milaythina mana mapali tuSaluton al vi ĉiuj, ĉi tie sur nia landomumirimina laykara milaythina mulaka taraEstis ĉi tie, kie la Mumirimanoj ĉasis kanguruojn ĉie en siaj terojraytji mulaka mumiriminaEstis ĉi tie, kie la blankuloj ĉasis la Mumiriminanojnmumirimina mapali krakapaka laykaraMultaj Mumiriminanoj mortis kiam ili kuriskrakapaka milaythina nika taMortis ĉi tie, en siaj landojwaranta takara milaythina nara takaraNi paŝas, kie ili iam paŝiswaranta putiya nayriKaj ilia manko malfeliĉigas ninnara laymi krakapaka waranta tu manta waranta tunapri nara.Sed ili neniam estos morta por ni tiel longe, kiel ni memoras ilin.
La dua specimeno es el la interpreta estraro en Parko Kunanji.
milaythina nika milaythina-manaĈi tiu lando estas nia landopakana laykara milaythina nika mulakaIndiĝenuloj kuris trans ĉi tiu lando por ĉasipakana-mapali krakapaka milaythina nikaKaj multaj mortis ĉi tietapilti larapuna, tapilti putalinaDe Eddystone, al Ostrogolfetotapilti kunanyi, tapilti tayaritjaDe Monto Wellington al la Insularo Furneauxwaranta takara milaythina nara takaraNi paŝas, kie ili paŝisnara taymi krakapaka waranta-tu waranta tunapri naraKaj ili neniam esti morta por ni tiel longemilaythina nika waranta pakanaTiel longe, kiel ni memoras ilinwaranta palawa, milaythina nikaTiu ĉi lando estas ni, kaj ni estas ĉi tiu lando

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Dewayne Everettsmith kantanta palavan kanton
 Spirante novan vivon en indiĝenan lingvon (Angle), 936 ABC Hobart, 2012 Junio 15

Kategorio:Rekonstruitaj lingvoj
Kategorio:Lingva revivigo
Kategorio:Aborigenoj de Tasmanio
Kategorio:Aŭstralia lingvaro