Cianogeno

Karbona nitrido
 Nitriloacetonitrilo
 OksalonitriloKemia formulo{{KemiaFormulo|C|2|N|2}}CAS-numero-kodo460-19-5ChemSpider kodo9605PubChem-kodo9999Merck Index15,2681Fizikaj proprecojAspektosenkolora, brulema, toksa gaso kun tranĉa odoroMolmaso52,036 g·mol−1Denseco 0,9537g cm−3Fandpunkto-27,9 Bolpunkto-21,1 Refrakta indicoChemical BookSolveblecoAkvo:450 g/LMortiga dozo (LD50)350 ppmSekurecaj IndikojRiskojR12 R23 R50/53SekurecoS16 S33 S45 S63Pridanĝeraj indikoj Danĝero GHS Damaĝo PiktogramoGHS SignalvortoDamaĝa substancoGHS Deklaroj pri damaĝojGHS Deklaroj pri antaŭgardoj PubChemEscepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25  kaj 100 kPa)

Cianogeno aŭ C2N2 estas organika kombinaĵo de nitrogeno kaj karbono, senkolora, brulema, toksa gaso kun tranĉa odoro, uzata en sintezo de sennombraj kemiaj derivaĵoj. Cianogeno estas la anhidrido de la oksamido:
140ra|oksamido140ra|cianogenoPreparado de la cianogeno per senhidratigo de la oksamido.

Cianogeno estis unue sintezita en jaro 1815 de la franca kemiisto Joseph Louis Gay-Lussac (1778-1850), kiu determinis ĝian empirikan formulon kaj nomis ĝin. La nomo cianogeno venas el la greka lingvo [κυανός (kyanos, blua)] kaj γεννάω (gennao, mi kreis), ĉar ciannidoj estis unue izolitaj de la sveda kemiisto Carl Wilhelm Scheele (1742-1786) el la pigmento prusa bluo Prusa bluo aŭ heksacianoferato (IV) de fero (III), ankaŭ Fe4[Fe(CN)6]3.

Ĉirkaŭ 1850, cianogena sapo estis uzita de fotografiistoj por forigi arĝentaj spuroj el iliaj manoj. Ĝi ricevis gravecon dum kreskado en la fabrikado de sterkoj en la fino de la 19-a jarcento kaj restis grava peraĵo en la produktado de aliaj derivaĵoj uzataj en agrikulturo. Ĝi uzatas kiel stabiligaĵo en la fabrikado de nitrocelulozo.

Kiel ĉiuj cianidoj, cianogena estas toksa kaj ĝi facile reduktiĝas al cianido, kio venenigas la enzimon konatan kiel citokromo c okzidazo-n.[Citokromo c oksidazo estas enzimo trovata en la mitokondrioj de bakterioj, arĥioj kaj eŭkariotoj.

 Sintezoj 

 Sintezo 1 
 Preparado per oksidado de cianida acido:
90ra|cianida acido+50ra|oksigeno290ra|cianogeno+250ra|akvo

 Sintezo 2 
 Preparado per interagado de cianida acido kaj kloro:
90ra|cianida acido+50ra|kloro90ra|cianogeno+250ra|klorida acido

 Sintezo 3 
 Preparado per interagado de cianida acido kaj nitrogena duoksido:
290ra|cianida acido+50ra|nitrogena duoksido90ra|cianogeno+50ra|nitrata oksido+50ra|akvo

 Sintezo 4 
 Preparado per varma malkomponado de arĝenta (I) cianido:
290ra|arĝenta (I) cianido90ra|cianogeno+250ra|arĝento

 Sintezo 5 
 Preparado per varma malkomponado de 'hidrarga (II) cianido:
90ra|hidrarga (II) cianido90ra|cianogeno+50ra|hidrargo

 Sintezo 6 
 Preparado per traktado de natria cianido kaj kupra sulfato:
490ra|natria cianido+290ra|kupra (II) sulfato90ra|cianogeno+250ra|natria sulfato+290ra|kupra (I) cianido

 Sintezo 7 
 Preparado per traktado de kupra klorido kaj kalia cianido:
290ra|kupra (II) klorido+1050ra|kalia cianido2150ra|kalia kvarcianokuprato+90ra|cianogeno+450ra|kalia klorido

 Sintezo 8 
 Preparado per reakcio inter ora (III) klorido kaj kalia cianido:
50ra|ora (III) triklorido+450ra|kalia cianido90ra|kalia ducianoaurato+90ra|cianogeno+350ra|kalia klorido

 Sintezo 9 
 Preparado per traktado de cianida acido kaj nitrogena duoksido:
290ra|cianida acido+50ra|nitrogena duoksido90ra|cianogeno+50ra|akvo+50ra|nitrata oksido

 Reakcioj 

 Reakcio 1 
 Reakcio kun natria hidroksido:
90ra|cianogeno+290ra|natria hidroksido+90ra|izocianata acido50ra|natria cianido+90ra|natria izocianato+50ra|akvo

 Reakcio 2 
 Hidrolizo de la cianogeno. Per akvo, cianogeno donas oksalatan acidon kaj amoniakon, kiu iliavice formas amonian oksalaton:
90ra|cianogeno+450ra|akvo50ra|oksalata acido250ra|amoniako+120ra|amonia oksalato

 Reakcio 3 
 Klorigo de la cianogeno:
90ra|cianogeno+50ra|kloro290ra|cianogena bromido+50ra|klorida acido

 Reakcio 4 
 Preparado de cianogena bromido:
90ra|cianogeno+50ra|bromo290ra|cianogena bromido+50ra|bromida acido

 Reakcio 5 
 Preparado de cianogena jodido:
90ra|cianogeno+50ra|jodo290ra|cianogena jodido+50ra|jodida acido

 Reakcio 6 
 Preparado de cianogena fluorido:
90ra|cianogeno+50ra|fluoro290ra|cianogena fluorido+50ra|fluorida acido

 Reakcio 7 
 Preparado de kvarcianonikelato:
490ra|cianogeno+50ra|nikelo90ra|kvarcianonikelato

 Reakcio 8 
 Preparado de kvarcianoplatenato:
490ra|cianogeno+50ra|plateno+250ra|kalio90ra|kvarcianoplatenato

 Reakcio 9 
 Preparado de kobalta ducianido:
120ra|cianogeno+50ra|kobalto150ra|kobalta (II) cianido

 Reakcio 10 
 Preparado de zinka cianido'':
130ra|cianogeno+50ra|zinko140ra|zinka cianido

 Literaturo 
 Metallurgist
 Prudent Practices in the Laboratory
 Elements of Chemistry designed for the use of schools and academies
 Outlines of Chemistry: For the Use of Students
 A Dictionary of Chemistry and the Allied Branches
 Chemical and Biological Warfare

 Referencoj 

Kategorio:Neorganika kemio
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Cianidoj