Dileniacoj

La dileniacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo dilenialoj (Dilleniales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 10 genrojn kaj preskaŭ 220 speciojn. Ĝia tipa genro estas dileniodilenio en PIV ĉe vortaro.net.

Tiuj plantoj troviĝas de la tropikoj, trans la subtropikoj ĝis la varme moderaj zonoj.

 Priskribo 
eta|maldekstre|subfamilio Hibbertioideae: kvin floroj kun po kvin sepaloj kaj petaloj kaj multaj stamenoj de Hibbertia dentata
eta|maldekstre|subfamilio Delimoideae: Tetracera broomii
eta|subfamilio Doliocarpoideae: Davilla sessilifolia
eta|subfamilio Doliocarpoideae: Doliocarpus brevipedicellatus
eta|subfamilio Dillenioideae: Dillenia suffruticosa
eta|subfamilio Hibbertioideae: Hibbertia stellaris
La taksono de la familio Dileniacoj estas en la plej multaj ecoj tre variaj.

 Aspekto kaj folioj 
La plantoj de tiu familio estas grandaj, plej ofte deciduaj , lignecaj plantoj: arboj, arbustoj aŭ lianoj, malofte multjaraj herbaj plantoj (Acrotema).

Plej ofte la folioj estas plene elkreskintaj, ĉe kelkaj specioj ili estas multe reduktitaj. Ĉe kelkaj specioj la folioj nur staras en baza rosedo, ce la plej multaj specioj la folioj estas distribuitaj ĉe la branĉoj, alterne starantaj kaj spirale, malofte kontraŭstarantaj (Hibbertia coriacea). La folioj kun tigoj estas simplaj kaj ofte lobaj. La folirando estas glata aŭ segildenta. La flugilformaj stipuloj kunkreskis kun la folitigoj aŭ mankas.

 Floraroj kaj floroj 
La floroj staras unuope aŭ estas kunigitaj en finestarantaj zimaj aŭ grapolaj floraroj.

La duseksaj floroj estas radiarsimetriaj ĝis zigomorfaj kaj plej ofte kvinnombraj. Ekzistas plej ofte kvin (3 ĝis 20, pli ol 14 ĉe Tetracera) liberaj sepaloj. La (du ĝis) plej ofte kvin liberaj, blankaj aŭ flavaj petaloj povas havi du partojn. Ekzistas plej ofte 15 ĝis 150, malofte unu ĝis dek kunkreskintaj stamenoj, kiuj aŭ ĉiuj estas fekundaj aŭ parte sterilaj.

 Fruktoj kaj semoj 
Kiel fruktoj ekzistas plej ofte folikloj aŭ nuksfruktoj, pli malofte kapsulfruktoj aŭ beroj. La fruktoj ofte estas ĉirkaŭitaj de kaliko. Folikloj kaj nuksfruktoj estas ofte kunigitaj kiel agregataj fruktoj. La fruktoj havas unu ĝis multajn semojn. La semoj havas ofte arilon.

 Taksonomio 
La familio de la Dileniacoj (Dilleniaceae) estis starigita 1806/7 fare de Richard Anthony Salisbury en The Paradisus Londinensis, sub, tabulo 73. Tipa genro estas Dillenia L. sinonimoj por la Dilleniaceae SALISB. estas: Delimaceae MARTIUS, Hibbertiaceae J.AGARDH, Soramiaceae MARTYNOV.

La familio Dilleniaceae estas dividita en kvar subfamilioj kaj ĉirkaŭ 12 genroj kun 300 ĝis 410 specioj.
 Subfamilio Doliocarpoideae J.W.HORN: kun ĉ.kvin genroj kaj ĉirkaŭ 65 specioj:
 Curatella LOEFL.: kun unu sola specio:
 Curatella americana L.: Tiu arbusto aŭ arbo estas disvastigita en la neotropiso.
 Davilla VAND. (sin.: Tigarea AUBL.): kun ĉirkaŭ 25 specioj en la neotropiso.
 Doliocarpus ROL.: kun ĉirkaŭ 45 specioj en la neotropiso. La centro de la specio-diverseco estas Brazilo.
 Pinzona MART. & ZUCC.: kun unu sola specio:
 Pinzona coriacea MART. & ZUCC.: Ĝi estas disvastigita en la neotropiso. Ĝi estas liano.
 Subfamilio Dillenioideae BURNETT: kun ĉirkaŭ kvin genroj kaj c. 75 specioj:
 Acrotrema JACK: kun 9 ĝis 14 specioj, de tiuj ĉirkaŭ 7 en Srilanko, unu en la Okcidentaj Ghatoj en Hindujo, unu disvastigita en Sudorienta Azio.
 Didesmandra STAPF: kun unu sola specio:
 Didesmandra aspera STAPF: Endemio en Saravako.
 Dillenia L. (sin.: Neowormia HUTCH. & SUMMERH., Wormia ROTTB., Reifferscheidia C.PRESL): kun 58 ĝis 65 specioj sur la Maskarenoj, en la suda kaj sudorienta Azio, en Indonezio, Kvinslando (unu specio) kaj Fiĝio. Ĉ. 45 specioj troviĝas en Malajzio .
 Pachynema R.BR. EX DC.: Arbustoj kun tre reduktitaj folioj, la fotosintezon transprenas la branĉoj.
 Schumacheria VAHL: kun 3 specioj nur en Srilanko.
 Subfamilio Hibbertioideae J.W.HORN: kun nur unu genro:
 Hibbertia ANDREWS (sin.: Adrastaea DC., Trimorphandra BRONGN. & GRIS, Trisema HOOK. F.): kun ĉirkaŭ 225 specioj, nur kelkaj el Madagaskaro (unu specio) trans Novgvineo (du specioj), Aŭstralio (200 specioj), Nov-Kaledonio (24 specioj) ĝis Fiĝio (unu specio). La ĉefa disvastigejo estas okcidenta Aŭstralio. Kelkaj specioj, ekzemple Hibbertia scandens estas ornamplantoj.
 Subfamilio Delimoideae BURNETT: kun nur unu genro:
 Tetracera L. (sin.: DELIMA L.): kun ĉirkaŭ 40 ĝis 50 specioj. Ili estas ĉiamverdaj arbustoj aŭ lianoj. Ili estas disvastigita tuttropike kaj ĝis la varme moderaj zonoj. La centro de la specio- diverseco estas la neotropiso.
 Ankoraŭ ne enordigita en subfamilio:
 Neodillenia AYMARD: unu de 1997 unue priskribita genro kun ĉirkaŭ Tri specioj en la Amazona regiono.

 Laŭ WFO kan TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (17 maj. 2020)Dilleniaceae ĉe World Flora OnlineDilleniaceae ĉe The Plant List, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomojListo de plantoj baza ĉe Google Sheets:

 Angiospermae - angiospermoj
 Dilleniales DC. ex Bercht. & J.Presl - dilenialoj
 Dilleniaceae Salisb. - dileniacoj
 Acrotrema Jack - akrotremo
 Curatella Loefl. - kuratelao
 Davilla Vand. - davilo
 Didesmandra Stapf - didesmandro
 Dillenia L. - dilenio
 Doliocarpus Rol. - doliokarpo
 Hibbertia Andrews - hibertio
 Neodillenia Aymard - neodilenio
 Pinzona Mart. & Zucc. - pinzono
 Tetracera L. - tetracero
 Traxilisa Raf. - traksilizo

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.

 Fontoj kaj referencoj 

 Die Ordnung der Dilleniales bei der APWebsite.
 Die Familie der Dilleniaceae  bei DELTA von L. Watson und M.J. Dallwitz. 
 Neotropical Dilleniaceae bei Neotropikey von Kew. 
 Leslie Watson: Dilleniaceae in der Western Australian Flora.
 Zhixiang Zhang, Klaus Kubitzki: Dilleniaceae.

 Eksteraj ligiloj 

 Eintrag in der Flora of Madagaskar.
 Eintrag bei der Uni von Hawaii.

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Dileniacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Verdukotiledonaj familioj