Faŭno de Eŭropo

La faŭno de Eŭropo estas la aro de ĉiuj bestoj vivantaj en Eŭropo kaj ĉirkaŭaj maroj. Ĉar ne estas natura biogeografia limo inter orienta Eŭropo kaj Azio, eŭropa faŭno estas fakte la okcidenta parto de eŭrazia faŭno.

Antaŭ la alveno de homoj, Eŭropa faŭno estis pli diversa kaj riĉa ol hodiaŭ, parte pro ĉasado kaj detruado de naturmedio, parte pro naturaj kialoj.

 Origino de la Eŭropa faŭno 
maldekstra|eta|300x300ra|Daŭraj glaciejoj ĉirkaŭ Norda Poluso dum la lasta glaciepoko 
La Eŭropa faŭno ekformiĝis en la Mezozoiko kun la disrompo de la Laŭrazia kontinentego kaj estis poste disigita de ambaŭ Nordameriko kaj Azio en la Eoceno. Dum la kontinentoj alproksimiĝis al sia nuna konfiguracio en frua Kenozoiko, estis en kelkaj tempoj landligado inter Eŭropo kaj Nordameriko tra Gronlando, permesanta la eniron de nordamerikaj bestoj. En tiuj tempoj, pli altaj maraj niveloj foje fragmentigis Eŭropon en insulojn kaj subkontinentojn. Sed en postaj tempoj la marniveloj falis, kaj maroj lasis la ebenaĵojn de okcidenta Rusio, estigante la nunan konekton al Azio (Priaboniano). Aziaj bestoj tiam eniris Eŭropon en granda kvanto, kaj multaj endemiaj eŭropaj grupoj (ekz. primatoj) formortis.

La perioda sinsekvo de malvarmaj kaj varmaj epokoj dum la Plejstoceno kaŭzis kontraŭajn reagojn en du malsamaj aroj de vivestaĵoj: unu disvastiĝis dum la varmaj periodoj kaj la alia dum la malvarmaj.Varga Z. S. & Schmitt T. (2008). "Types of oreal and oreotundral disjunctions in the western Palearctic". Biological Journal of the Linnean Society 93: 415–430. .

Insektoj, aliflanke, kaj eĉ kelkaj grandaj bestoj (ekzemple brunaj ursoj) translokigis siajn loĝareojn kun la klimato.

Dum la lasta glaciepoko la ĉeesto de homoj aldonis sian influon al tiu de la klimatŝanĝo. En multaj partoj de Eŭropo la plej grandaj bestoj estis ĉasataj ĝis malapero. La lana mamuto formortis antaŭ la fino de Neolitiko. La lana rinocero, la kaverna pantero kaj la giganta cervo estas aliaj ekzemploj de eŭropaj bestoj formortintaj mallonge antaŭ aŭ mallonge post la fino de la lasta glaciepoko.

 Zoogeografiaj regionoj 
dekstra|eta|450x450ra|Biogeografiaj regionoj de Eŭropo (inkluzive de azia parto de Turkio).

 Maroj kaj oceanoj 
La maroj kaj oceanoj ĉirkaŭ Eŭropo entenas la sekvantajn ĉefajn bioregionojn:
 en Atlantiko, la Makaronezian (Acoroj, Madejro, Kanarioj), la Luzitanian (okcidente de Portugalio ĝis okcidente de la Britaj Insuloj) kaj la Arktan;
 norde, la Nordan Maron kaj la Baltan Maron;
 sude, la Mediteraneon.

 Nesalaj akvoj 
Eŭropo enhavas plurajn gravajn nesalajn bioregionojn. Estas konataj proksimume 15000 specioj de bestoj vivantaj en eŭropaj lagoj kaj riveroj.ETI CD-ROM European Limnofauna (Visser and Veldhuijzen van Zanten, 2000)

 Teroj 
La ĉefaj teraj bioregionoj de Eŭropo estas:
 arkta, la plej norda kaj plej malvarma, plejparte tundro;
 boreala (Skandinavio, norda Rusio), kun grandaj koniferaj arbaroj;
 atlantika (Britaj Insuloj, atlantika marbordo de Danio ĝis Nordhispanio), kun milda temperata klimato;
 kontinenta (centra Eŭropo, partoj de Rusio, Norditalio);
 mediteranea (landoj apud Mediteraneo);
 panonia (Hungario);
 alpa (montaroj);
 stepa (nur en Rusio kaj Ukrainio).

Pluaj bioregionoj estas apud la Nigra Maro kaj en Turkio.

eta|dekstre|150ra|Eŭropa leporo
eta|dekstre|150ra|Kampa hamstro
eta|dekstre|150ra|Eŭropa bizono
eta|dekstre|150ra|Eŭrazia linko

 Mamuloj 
Listo de familioj de mamuloj vivantaj en Eŭropo (sen formortintaj aŭ freŝe enigitaj):

 Cerkopitekedoj (makakoj, nur en Ĝibraltaro)(*)
 Leporedoj (leporoj kaj kunikloj)
 Kastoredoj (kastoroj)
 Histrikedoj (histrikoj, nur en Italio) (*)
 Dipodedoj (parte similaj al ĝerbuoj; nur en orienta Eŭropo)
 Kricetedoj (arvikoloj, hamstroj kaj similaj)
 Musedoj (musoj, ratoj ktp)
 Spalakedoj (spalakoj, nur en sudorienta Eŭropo)
 Gliredoj (gliroj, muskardenoj)
 Sciuredoj (sciuroj, marmotoj)
 Erinacedoj (erinacoj)
 Sorikedoj (sorikoj kaj similaj)
 Talpedoj (talpoj)
 4 familioj de Kiropteroj (vespertoj)
 9 familioj de Cetacoj (balenoj, delfenoj ktp)
 Bovedoj (bovoj, kaproj, ŝafoj, ĉamoj, eŭropaj bizonoj ktp)
 Cervedoj (cervoj, alkoj, boacoj, kapreoloj ktp)
 Suedoj (porkoj)
 Ekvedoj (ĉevaloj, azenoj)
 Kanisedoj (hundoj, lupoj, ŝakaloj, vulpoj)
 Ursedoj (ursoj)
 Musteledoj (martesoj, meloj, lutroj, ermenoj, guloj ktp)
 Odobenedoj (rosmaroj)
 Fokedoj (fokoj)
 Felisedoj (katoj, linkoj)
 Viverredoj (genotoj)(*)

(*) verŝajne enkondukitaj en antikva epoko

 Birdoj 
eta|300ra|Cigno
eta|250ra|Avoceto.
eta|250ra|Eŭropa abelmanĝulo
eta|250ra|Blankakrona emberizo.
eta|250ra|<center>Blua garolo
eta|250ra|Pentraĵo de Oriolo
eta|250ra|Fajroverta regolo

 Anseroformaj birdoj (Anasa ordo) (Anseriformes)
 Anasedoj (Anatidae) anasoj, anseroj, cignoj

 Kokoformaj birdoj (Galliformes)
 Tetraonedoj (Tetraonidae) lagopo, tetrao, urogalo
 Fazanedoj (Phasianidae) fazanoj, perdrikoj

 Gavioformaj birdoj (Gaviiformes)
 Gaviedoj (Gaviidae) kolimboj
 Podicipoformaj birdoj (Podicipediformes)
 Podicipedoj (Podicipedidae) greboj

 Procelarioformaj birdoj (Procellariiformes)
 Procelariedoj (Procellariidae) petreloj
 Pelekanoidedoj (Pelecanoididae) merĝopetreloj
 Hidrobatedoj (Hydrobatidae)

 Pelikanoformaj birdoj (Pelecaniformes)
 Pelikanedoj (Pelecanidae) pelikano
 Suledoj (Sulidae) suloj
 Falakrokorakedoj (Phalacrocoracidae) kormoranoj

 Cikonioformaj birdoj (Ciconiiformes)
 Ardeedoj (Ardeidae) ardeoj, egretardeo
 Cikoniedoj (Ciconiidae) cikonioj
 Treskiornitedoj (Threskiornithidae) ibisoj, kulerbekuloj

 Fenikopteroformaj birdoj (Phoenicopteriformes)
 Fenikopteredoj (Phoenicopteridae) flamengoj

 Akcipitroformaj birdoj (Accipitriformes)
 Pandionedoj (Pandionidae) fiŝaglo
 Akcipitredoj (Accipitridae) vulturoj, agloj, akcipitroj

 Falkoformaj birdoj (Falconiformes)
 Falkedoj (Falconidae) falkoj

 Turnicoformaj birdoj (Turniciformes)
 Turnicedoj (Turnicidae)

 Gruoformaj birdoj (Gruiformes)
 Gruedoj (Gruidae) gruoj
 Raledoj (Rallidae) porzanoj, galinoloj, porfirioj, fulikoj
 Otidedoj (Otididae) otidoj

 Ĥaradrioformaj birdoj (Charadriiformes)
 Hematopedoj (Haematopodidae) hematopo
 Ĥaradriedoj (Charadriidae) vanelo, pluvioj
 Rekurbrostruledoj (Recurvirostridae) avoceto, himantopo
 Skolopedoj (Scolopacidae) numenioj aŭ kurloj, tringoj
 Burinedoj (Burhinidae) trielo
 Sterkorariedoj (Stercorariidae) rabmevoj
 Laredoj (Laridae) mevoj
 Ŝternedoj (Sternidae) ŝterno
 Aŭkedoj (Alcidae)

 Pterokloformaj birdoj (Pterocliformes)
 Pterokledoj (Pteroclidae)

 Kolomboformaj birdoj (Columbiformes)
 Kolombedoj (Columbidae) kolomboj, turtoj

 Kukoloformaj birdoj (Cuculiformes)
 Kukoledoj (Cuculidae) kukolo

 Strigoformaj birdoj (Strigiformes)
 Titonedoj (Tytonidae) turstrigo
 Strigedoj (Strigidae) strigoj

 Kaprimulgoformaj birdoj (Caprimulgiformes)
 Kaprimulgedoj (Caprimulgidae) kaprimulgoj

 Apusoformaj birdoj (Apodiformes)
 Apusedoj (Apodidae) apusoj

 Koracioformaj birdoj (Coraciiformes)
 Alcedinedoj (Alcedinidae) alciono
 Meropedoj (Meropidae) abelmanĝuloj
 Koraciedoj (Coraciidae) koracio
 Upupedoj (Upupidae) upupo

 Pegoformaj birdoj (Piciformes)
 Pegedoj (Picidae) pegoj, koltordulo

 Paseroformaj birdoj (Passeriformes)
 Alaŭdedoj (Alaudidae) alaŭdoj
 Bombiciledoj (Bombycillidae )
 Certiedoj (Certhiidae)
 Cinkledoj (Cinclidae))
 Cistikoledoj (Cisticolidae)
 Egitaledoj (Aegithalidae)
 Emberizedoj (Emberizidae)
 Estrildedoj (Estrildidae)
 Fringedoj (Fringillidae
 Hirundedoj (Hirundinidae) hirundo, murhirundo
 Korvedoj (Corvidae) korvoj, korniko, monedo, pigo, garolo
 Laniedoj (Laniidae) lanioj
 Motaciledoj (Motacillidae)
 Muŝkaptuledoj (Muscicapidae)
 Orioledoj (Oriolidae) oriolo
 Paruedoj (Paridae) paruoj
 Paseredoj (Passeridae) paseroj
 Proneledoj (Prunellidae)
 Regoledoj (Regulidae) regolo
 Remizedoj (Remizidae)
 Silviedoj (Sylviidae)
 Sitedoj (Sittidae)
 Sturnedoj (Sturnidae)
 Tikodromedoj (Tichodromidae)
 Trogloditedoj (Troglodytidae)
 Turdedoj (Turdidae)

 Reptilioj 
eta|200ra|Tera testudo fotita en Majorko
eta|180ra|Tarentola mauritanica (specio de geko)
eta|180ra|Vipero (Vipera aspis)

 Testuduloj (ordo Testudines: testudoj)
 Testudedoj (familio Testudinidae: teraj testudoj)
 3 familioj de riveraj kaj lagaj testudoj (Emydidae, Geoemydidae kaj Trionychidae)
 2 familioj de martestudoj (Cheloniidae kaj Dermochelyidae)

 Skvamuloj (ordo Squamata: lacertoj kaj serpentoj)
 Blanedoj (familio Blanidae)
 Agamedoj (familio Agamidae: agamoj)
 Ĥameleonedoj (familio Chamaleonidae: ĥameleonoj)
 3 familioj de gekoj (Gekkonidae, Phyllodactylidae, Sphaerodactylidae)
 Lacertedoj (familio Lacertidae: veraj lacertoj)
 Skinkedoj (familio Scincidae: skinkoj)
 Angvedoj (familio Anguidae: lacertoj similaj al serpentoj)
 Tiflopedoj (familio Typhlopidae: blindaj serpentoj)
 Boaedoj (familio Boidae: boaoj)
 Kolubredoj (familio Colubridae: pluraj nevenenaj serpentoj)
 Lamprofedoj (familio Lamprophidae)
 Viperedoj (familio Viperidae: viperoj)

 Vidu ankaŭ 
 Listo de invadaj specioj en Europo

 Notoj kaj referencoj 


Kategorio:Naturhistorio de Eŭropo