Jarmilo de Rusio

La Jarmilo de Rusio () estas monumento situanta en Velikij Novgorod, Rusio, kaj konstruita en 1862 je honoro de la miljara jubileo de la legenda alvoko de Varengoj en RusjonRuse: Русь. En frua mezepoko teritorio loĝata de orientslavaj gentoj; heredintoj de Rusjo estas nuntempaj Rusio, Ukrainio kaj Belorusio; la vorto estas difinita en la vortaro  de Volodimir Pacjurko. Aŭtoroj de la projekto estis Miĥail Mikeŝin, Ivan Ŝreder kaj arkitekto Viktor Gartman. La monumento situas en la Kremlo de Novgorod.

 Historio de la monumento 
 Kreo 
 Konkurso 
En 1857 pro la estonta miljara jubileo de la alvoko de Ruriko oni anoncis la konkurson por projektoj de monumento, kiun oni planis starigi en Velikij Novgord, tie, kien laŭlegende la varengo estis alvokita por ke estu princo. La ŝtato anoncis ankaŭ komunan monkolekton por konstruado de tiu monumento. Oni sukcesis kolekti nur ĉirkaŭ 150 milojn da rubloj, kaj pliajn 400 milojn aldonis la ŝtato.Антощенко А. В. Памятник Тысячелетию России (ruse)

La  estis konfirmita la programo de la konkurso, ĝi estis publikigita en gazetoj, kaj la konkurso startis. Laŭ la programo la monumento devis per skulptaĵoj riveli ses ĉefajn periodojn de la rusia historio, la alteco devis esti ne pli ol 18 m. La du gravaj ideoj devis esti:
 “prezenti la kredon ortodoksan kiel ĉefa bazo de morala plifortiĝo de la rusa popolo”;
 “indiki iompostioman, dum mil jaroj, evoluon de Ŝtato Rusia”.
Kaj la unua ideo devis esti ĉefa. La “evoluo” estis komprenata kiel ĉeno de eventoj, kiuj pli kaj pli fortigas aŭtokration.

Projektojn oni povis proponi ĝis la 1-a de novembro de la sama jaro.

Por la konkurso oni prezentis 52 projektojn, kiujn oni proponis anonime, sub devizoj. El ili la Konkursa konsilio, fondita ĉe Akademio de Belartoj, elektis tri:
 La projekto de la arkitekto Antipov. La projekto iom imitis la monumenton “Bavario” en Munkeno kaj estis tro granda.
 La projekto de la akademiano Gornostajev. La projekto alegorie prezentis Rusion per granda statuo. La konsilio dubis, ĉu simpla popolo komprenos la alegorion.
 La projekto de la pentristo Mikeŝin.
La unuan premion (4000 rubloj) oni atribuis al Mikeŝin, Gornostajev kaj Antipov dividis inter si la duan (1000 rubloj).

 Plua laboro 
eta|100px|maldekstre|Unu el maketoj de la monumento, ŜHM. Ĝia supro aspektas alie.

Estas decidite fari la tutan monumenton el bronzo. Por la malfermo oni anticipe elektis . La konstruadon oni komisiis al la Ĉefa Administrejo de vojoj kaj publikaj konstruaĵoj, kies ĉefo estis la generalo K. Ĉevkin. La Administrejo mendis al Mikeŝin kaj skulptisto Ŝreder maketon je kvinona grandeco. Ŝreder faris la maketon el gipso.Смирнов В. Г. Россия в бронзе: Памятник Тысячелетию России и его герои. Moskvo, 2008. ISBN 978-5-9533-3597-3. p. 16–17.

Sur la frizo, kie nun situas historiaj personoj, devis esti bareliefoj, kiuj prezentus la ses epokojn kaj estus dividitaj inter si per medalionoj. Por la maketo ilin faris P. Klodt. Sed en la junio de 1860 la imperiestro Aleksandro la 2-a inspektis la maketon kaj vidis, ke enhavo de la ses bareliefoj samas al tiu de la ses statuaj grupoj supre. Li ordonis anstataŭigi la bareliefojn per plena cirklo de statuoj pri famaj homoj de Rusio (Mikeŝin skribis, ke estas li mem, kiu proponis tion al la caro).  Mikeŝin proponis novan varianton de la projekto.Смирнов В. Г. Россия в бронзе: Памятник Тысячелетию России и его герои. Moskvo, 2008. ISBN 978-5-9533-3597-3. p. 19–20.

Longan tempon prenis konfirmado de la listo de tiuj “famaj homoj”. Ekzemple Mikeŝin samtempe proponis aldoni figurojn de Taras Ŝevĉenko kaj Nikolaj Gogol, sed la generalo K. Ĉevkin ordonis ilin forigi. Mikeŝin skribis al la imperiestro mem, kaj sukcesis duone: la figuro de Gogol restis, de Ŝevĉenko — ne.Смирнов В. Г. Россия в бронзе: Памятник Тысячелетию России и его герои. Moskvo, 2008. ISBN 978-5-9533-3597-3. p. 21–24. Ekzistas nun la unua listoРГИА, ф. 207, оп. 3, д. 123, лл. 11–12 об. de Mikeŝin, korektita fare de Ĉevikin, kaj la listoРГИА, ф. 207, оп. 3, д. 123, лл. 17-20., kiuj estis donita por korektado kaj konfirmo al Aleksandro la 2-a. Sed ankaŭ tiu listo ne estas lasta, Nikolaon la 1-an oni aldonis lastmomente.

Je  ĉiuj bronzaj partoj de la monumento estis pretaj kaj konfirmitaj de la caro. Baldaŭ ilin veturigis laŭ riveroj Neva kaj Volĥov al Novgorod.

 Aŭtoroj 
La projekto apartenas al la junaj pentristo M.O. Mikeŝin (nur antaŭ unu jaro li finis lernadon en la Akademio de Belartoj) kaj skulptisto I.N. Ŝreder (li ankoraŭ estis lernanto de la Akademio). Formale nur Mikeŝin estis aŭtoro, sed Ŝreder dekomence partoprenis en ĝi. La pentristo, ne sperta pri statuoj, Mikeŝin partoprenigis sian samaĝulon skulptiston Ŝreder-on.

Konstruisto estis inĝeniero Evreinov, laborestro — inĝeniero Adams.

Kelkaj skulptistoj, krom Mikeŝin kaj Ŝreder, faris apartajn grupojn aŭ statuojn: R.K.Zaleman, P.S.Miĥajlov, N.A.Lavreckij, A.M.Lubimov, M.A.Ĉiĵov.

Arkitektoj estis B.A. Gartman kaj G.A.Bosse, tiu lasta projektis la aĵuran barilon kaj la lanternojn ĉirkaŭ la monumento.

 Konstruado kaj malfermo 
eta|250px|dekstre|1862. Konstruado de la monumento
eta|200px|maldekstre|B.P. Willewalde, La malfermo de la monumento de la jarmilo de Rusio en Novgorod en 1862

La  (la 16an de majo laŭ julia kalendaro) oni komencis konstrui la monumenton en la centro de la Novgoroda kremlo, kaj la  (la 8an de septembro) okazis la solena malfermo de la monumento. La festo daŭris dum tri tagoj. Ĉeestis la imperiestro Aleksandro la 2-a kun sia tuta familio, oni venigis por parado ĝis 12 milojn da soldatoj kaj oficiroj, alveturis multnombraj spektantoj. La loĝantaro de Novgorod preskaŭ duobliĝis por kelkaj tagoj.

Speciale por malfermo estis eldonitaj du gvidlibroj pri Novgorod, unuafoje dum la tuta historio de la urbo. Dum aprilo—majo aperis “La gvidlibro pri Novgorod kun indikoj pri ĝiaj ekleziaj antikvaĵoj kaj sanktejoj” de metropolito Makarij. Poste, en julio—aŭgusto, aperis “La gvidlibro pri Novgorod: la manlibro por veturantoj al la malfermo de la monumento de la jarmilo de Rusio” (ĝin oni presis anonime, la aŭtoro estas V.A.Dolgorukov).

 Posta historio 
Dum la dua mondmilito nazioj malmuntis la monumenton kaj pretigis ĝin por forsendi en Germanion, sed sukcesis veturigi nur la barilon kaj bronzajn lanternojn. La  la urbon liberigis Ruĝa Armeo, kaj jam la  la monumento estis restaŭrita kaj remalfermita. Denove estis faritaj pli ol 1500 detaloj de monumento. La barilon kaj la lanternojn oni denove starigis nur en la 1970-aj jaroj.

 Priskribo 
La monumento aperas kiel granda regnoglobo sur kloŝforma bazo. Ĉirkaŭ la regnoglobo situas ses statuaj grupoj. La tuta alteco de la monumento estas 15,7 m, la alteco de bazo — 6 m, la alteco de grandaj statuoj (de la meza nivelo) — 3,3 m, de la kruco sur la regnoglobo — 3 m. La diametro de la granita bazo — 9 m; tiu de la regnoglobo — 4 m. La tuta pezo de ĉiuj bronzaj fandaĵoj — 65,5 t, la pezo de la supra kruco — 448 kg, tiu de la granda figuro (averaĝe) 2400 kg. La longeco de la friso estas 26,5 m.

La statuaro enhavas 128 figurojn, kiuj estas dividitaj en 3 nivelojn. En la supra nivelo estas 2 figurojn, en la meza — 17 figuroj, en la malsupra — 109.Смирнов В. Г. Россия в бронзе: Памятник Тысячелетию России и его герои. Moskvo, 2008. ISBN 978-5-9533-3597-3.

 Supra nivelo 
  75px   La grupo konsistas el du statuoj, estas anĝelo kun granda kruco, kiu estas simbolo de Ortodoksa Eklezio, kaj surgenuinta virino, kiu estas simbolo de Rusio. Ili staras supre sur la regnoglobo, kronante la monumenton. La regnoglobo estas ornamita per krucoj kaj ĉirkaŭita per jena skribaĵo: “Al la okazinta jarmilo de la ŝtato Rusia dum bonorda reĝado de imperiestro Aleksandro la IIa je la jaro 1862” (ruse: «Свершившемуся тысячелѣтію государства Россійскаго въ благополучное царствованіе императора Александра ІІго лѣта 1862»).

 Meza nivelo 
La mezan parton de la monumento okupis 17 figuroj, kiujn oni povas dividi en ses grupojn ĉirkaŭ la regnoglobo. Ĉiu grupo simbolas certan periodon de rusia historio (laŭ oficialaj rusiaj historiistoj tiutempaj).

 Bildo Nomo Historia jaro Priskribo 75px  La alvoko de varengoj en Rusjon  862  Estas la unua princo varengo Ruriko en pinta kasko kaj kun pinta ŝildo, sur la ŝildo oni skribas: “Лѣта STO” (“Jaro 6370”, la numero estas indikita per cirilaj ciferoj). La jaro 6370-a laŭ la bizanca kalendaro estas la 862-a laŭ la gregoria kalendaro. La ŝultrojn kovras rabobesta felo. Malantaŭ li dekstre situas idolo de pagana dio Veles (vidu foton). 75px  La Kristanigo de Rusjo  988  Centre troviĝas la Granda princo de Kievo, Sankta Vladimiro kun levita supren okpinta kruco, dekstre de li staris slavino, kiu etendas al li infanon por baptado, kaj maldekstre — slavo, kiu rompas idolon de Peruno. 75px  La komenco de la liberigo de la Ora Hordo  1380  Dmitrij Donskoj, la venkinto en la batalo de Kulikovo, en la dekstra mano li havas madzon. Ĉe liaj piedoj kuŝis la venkita hordano. En la maldekstra mano Dmitrij Donskoj tenas forprenitan bunĉukon, tataran simbolon de potenco. 75px  La fondo de sendependa regno Rusia  1491  Ivano la Tria, care vestita, kun ĉapo de Monomaĥo sur la kapo. Per siaj manoj li tenas sceptron kaj regnoglobon. Antaŭ li surgenuas tataro, etendanta bunĉukon — simpolon de potenco. Apude kuŝas venkita litovo (simbolo de la Grandprinclando Litovio), kaj kavaliro de Livonia Ordeno kun rompita glavo. Malantaŭe situas figuro de siberiano, estas simbolo de okazonta koloniado de Siberio. 75px  La komenco de la dinastio Romanovoj  1613  Miĥail Fedoroviĉ Romanov tenas en la manoj regnoglobon, lin gardas la princo Dmitrij Poĵarskij kun glavo. Surgenuinta Kuzma Minin donas al la juna caro simbolojn de potenco: la ĉapon de Monomaĥo kaj la sceptron. 75px  La fondo de la Rusia Imperio  1721  Estas Petro la Granda, en laŭra krono kaj kun la sceptro en la dekstra mano. Anĝelo montras al li vojon al la estonta ĉefurbo de la Imperio: Sankt-Peterburgo. Ĉe la piedoj de Petro surgenuas svedo, kiu penas gardi sian ŝiritan flagon. Tio simbolas la venkon en la Granda Nordia Milito.

 Malsupra nivelo (friso) 
La friso estas dividita en kvar partojn:

 “Klerigistoj”225px “Homoj de ŝtato”250px “Militistoj kaj herooj”275px Verkistoj kaj artistoj185px 50px  Cirilo kaj Metodo, Klerigistoj de slavoj  50px  Jaroslavo la Saĝa, Granda Princo de Kievo  50px  Svjatoslav la 1-a de Kievo, Granda Princo de Kievo kaj militestro  50px  Miĥail Lomonosov, sciencisto, poeto kaj multfakulo 50px  Olga, Granda Princino de Kievo  50px  Vladimiro Monomaĥo, Granda Princo de Kievo  50px  Mstislav Mstislavich, Princo de Toropec, Novgorod kaj Galiĉ, militestro  50px  Denis Fonvizin, verkisto, dramisto kaj tradukisto 50px  Vladimiro la 1-a de Kievo, Granda Princo de Kievo  50px  Gediminas, Granda Princo de Litovio  50px  Danilo de Galiĉ, Princo de Galiĉ, militestro  50px  Aleksandro Kokorinov, arkitekto 50px  Avraamij de Rostov, episkopo de Rostov  50px  Algirdas, Granda Princo de Litovio  50px  Dovmont, Princo de Pskovo  50px  Gavrila Derĵavin, poeto kaj politikisto 50px  Antonio de Kievo, fondinto de la Monaĥejo de la Grotoj de Kievo  50px  Vytautas, Granda Princo de Litovio  50px  Aleksandro Nevskij, princo de Novgorod, Granda Princo de Vladimir, militestro, sanktulo  50px  Fjodor Volkov, aktoro, fondinto de la rusia drama teatro 50px  Feodosio de Kievo, Kieva monaĥo  50px  Ivano la Tria, Granda Princo de Moskvo  50px  Miĥail de Tverj, Princo de Tverj, Granda Princo de Vladimir  50px  Nikolaj Karamzin, verkisto kaj historiisto 50px  Kukŝa de Kievo, Kieva monaĥo  50px  protopopo Silvestro, sacerdoto kaj politikisto  50px  Dmitrij Donskoj, Granda Princo de Moskvo  50px  Ivan Krilov, poeto kaj fabelisto 50px  Kronikisto Nestor, kronikisto pri la Historio de Rusio  50px  Anastasia Romanovna, la unua edzino de Ivano la Terura  50px  Kęstutis, Granda Princo de Litovio  50px  Vasilij Ĵukovskij, poeto kaj tradukisto 50px  Kiril Beozerskij, fondinto de la Monaĥejo Kirilo-Belozerskij  50px  Alekseo Adaŝev, politikisto  50px  Daniil Ĥolmskij, Moskva militestro  50px  Nikolao Gnediĉ, poeto kaj tradukisto 50px  Stefano de Permjo, episkopo kaj misiisto de Permjo  50px  Germogen, patriarko  50px  Miĥail Vorotinskij, militestro  50px  Aleksandro Gribojedov, verkisto kaj diplomato 50px  Aleksio, metropolito de Kievo kaj de la tuta Rusjo  50px   Miĥail Fedoroviĉ, la unua caro el Romanovoj  50px  Daniil Ŝĉenja, princo kaj militestro  50px  Miĥail Lermontov, poeto kaj verkisto 50px  Sergio Radoneĵskij, sanktulo de la Rusa Ortodoksa Eklezio 50px  Filaret, patriarko de Moskvo, la patro de la unua caro el Romanovoj  50px  Marfa Boreckaja, edzino de posadniko de Novgorod  50px  Aleksandr Puŝkin, poeto kaj verkisto 50px  Petro Mogila, metropolito de Kievo  50px  Afanasij Ordin-Naŝĉokin, diplomato  50px  Jermak Timofejeviĉ, kozaka atamano, konkerinto de Siberio  50px  Nikolaj Gogol, verkisto 50px  Zosima de Solovki, fondinto de la Monaĥejo Soloveckij  50px  Artamon Matvejev, politikisto kaj diplomato  50px  Miĥail Skopin-Ŝujskij, princo kaj militestro  50px  Miĥail Glinka, komponisto 50px  Maksimo la Greko, sanktulo de la Rusa Ortodoksa Eklezio, klerigisto, verkisto, tradukisto  50px  Aleksej Miĥajloviĉ, la dua caro el Romanovoj  50px  Dmitrij Poĵarskij, Princo  50px  Karl Brjulov, pentristo 50px  Savvatij de Solovki, fondinto de la Monaĥejo Soloveckij 50px  Petro la Granda, caro kaj la unua imperiestro de Rusio  50px  Kuzma Minin, organizinto de la popola milicio  50px  Dmitrij Bortnjanskij, komponisto 50px  Iona de Moskvo, metropolito  50px  Jakov Dolgorukov, politikisto, militestro  50px  Avraamij Palicin, monaĥo kaj verkisto   50px  Makarij, metropolito de Moskvo  50px  Ivan Beckoj, politikisto kaj reformanto  50px  Bohdan Ĥmelnickij, ukraina militisto, politiko kaj hetmano de zaporogoj   50px   Varsonofij, ĉefepiskopo de Tverj  50px  Katerina la 2-a, imperiestrino  50px  Ivano Susanin, popola heroo   50px  Gurij, ĉefepiskopo de Kazano  50px  Aleksandr Bezborodko, politikisto kaj diplomato  50px  Boris Sheremetev, general-feldmarŝalo kaj diplomato   50px  Konstantin Ostroĵskij, princo kaj militestro de Kievo  50px  Grigorij Potjomkin, general-feldmarŝalo, politikisto kaj diplomato  50px  Miĥail Golicin, general-feldmarŝalo   50px  Nikono, patriarko de la Rusa Ortodoksa Eklezio  50px  Viktor Koĉubej, politikisto kaj diplomato  50px  Petro Saltikov, general-feldmarŝalo   50px  Fjodor Rtiŝĉev, filantropo  50px  Aleksandro la 1-a, imperiestro  50px  Burkhard von Münnich, general-feldmarŝalo   50px  Dimitrij de Rostov, metropolito kaj verkisto  50px  Miĥail Speranskij, politikisto  50px  Aleksej Orlov, generalo   50px  Tiĥon de Zadonsk, ĉefepiskopo de Ladoga kaj poste de Voroneĵ, verkisto  50px  Miĥail Voroncov, general-feldmarŝalo  50px  Petro Rumjancev, general-feldmarŝalo   50px  Mitrofan de Voroneĵ, ĉefepiskopo de Voroneĵ  50px  Nikolao la 1-a, imperiestro  50px  Aleksandr Suvorov, generalisimo   50px  Georgij Konisskij, ĉefepiskopo de Belorusio    50px  Miĥail Barclaj-de-Tolli, general-feldmarŝalo   50px  Feofan Prokopoviĉ, ĉefepiskopo de Novgorod, verkisto    50px  Miĥail Kutuzov, general-feldmarŝalo   50px  Platon, metropolito de Moskvo    50px  Dmitrij Senjavin, admiralo   50px  Inokentij, ĉefepiskopo de Ĥersono    50px  Matvej Platov, generalo       50px  Pjotr Bagration, generalo, heroo de la  Patriota Milito de 1812       50px  Hans Karl von Diebitsch-Sabalkanski, general-feldmarŝalo       50px  Ivan Paskeviĉ, general-feldmarŝalo       50px  Miĥail Lazarev, admiralo       50px  Vladimir Kornilov, vicadmiralo       50px  Pavel Naĥimov, admiralo  

 Numismatiko kaj filatelo 
La monumento estas prezentita sur jenaj moneroj, monbiletoj kaj poŝtmarko:

La monbiletoj de 1995 kaj 1997 fakte estas samkostaj — 1 nova rublo egalis 1000 malnovajn post la redukto de nominalvaloro en 1997.

Rimarko

225px|eta|dekstre
Kvankam oni vere povus rigardi la monumenton tiel, ke malantaŭ ĝi videblus la Katedralo de Sankta Sofio, tamen tiuokaze de la monumento spektanton rigardus Ruriko, sed ne Petro la Granda, kiel tio estas sur la monbiletoj. Tion oni povas vidi sur tiu ĉi foto:

 Notoj 

Kategorio:Aperis en 1862
Kategorio:Monumentoj en Velikij Novgorod