Vera lavendo

Vera lavendo aŭ mallarĝfolia lavendo (Lavandula angustifolia, sin. Lavandula officinalis, Lavandula vera) estas plantspecio el la genro lavendo (Lavandula) ene de la familio de la Lamiacoj (Lamiaceae). Ĝi estas precipe uzata kiel ornamplanto aŭ por gajni odorsubstancojn. Krome vera lavendo estas kuracplanto.

 Priskribo 
 Aspekto kaj folio 
eta|folio
La vera lavendo estas grizpelta, aroma arbusto, kun altokresko de ĝis 100 cm. La branĉo kreskas vertikale supren. Ofte ĝi havas mallongajn ŝosojn. La alternesidantaj folioj longas ĝis  50 mm. Li estas lancetaj, oblongaj kaj fariĝas pli mallarĝaj. La junaj folioj estas grizpeltaj poste ili estas verdaj.

 Floraro, floro kaj frukto 
eta|habito kaj floraroj
La ses- ĝis dek-floraj ŝajnverticiloj formas ĝis 8 cm longan, spikan floraron. La brakteoj longas 8 mm. Ili havas formon de rombo aŭ estas renverse ovoformon. Ili havas brunan aŭ violan koloron, la vejnoj estas bone videblaj. La flortigoj estas tre mallongaj. La duseksa floro estas cigomorfa kaj kvinnombra kun duobla involukron. La kaliko estas grize viola, mallonge plume, ovforme tuba, ĝis 7 mm longa kaj 13-vejna. La kalikaj dentoj estas malsamgrandaj aŭ ĉe la pinto renverse korforme pligrandigitaj. La violkolora folikorono havas du lipojn, la tuboj etendiĝas ĝis 12 mm. La kvar stamenoj estas al la malsupre arkigitaj. La ovario estas hipogina kaj kvarnombra. La planto floras de julio ĝis aŭgusto.

La kamerfruktoj estas brile brunaj.

 Kromosomnombro 
La kromosomnombro estas 2n = 36 aŭ 54.

 Disvastigado 
La origina hejmregiono de la lavendo estas la marbordaj regionoj de la Mediteraneo. Tie ĝi kreskas sur sekaj, varmaj deklivoj ĝis Dalmatio kaj Greklando respektive  Toskano en Italujo.

Benediktanoj-monakoj portis la planton al la regionoj norde de la Alpoj. La vera lavendo eltenas vintron tie. Inter Bingen kaj Bad Kreuznach en okcidenta Germanujo ekzistas tiel nomata lavendomonto kun multaj lavendoj.. La lavendo nur kreskas en Mezeŭropo lultivata en ĝardenoj (staŭdo) Proksime de Detmold ekzistas malgranda plantejo de lavendo.Lavendelanbau im Teutoburger Wald. In: Frankfurter Allgemeine Zeitung. vom 19. September 2016, S. 19.

 Uzado 
Veran lavendon oni kultivas precipe por gajni odorsubstancojn aŭ kiel ornamplanto.

 Akiro de oleo 
Krome el la floraroj kun la flortigoj oni akiras lavendoleon. Tio okazas pere de distilado, akvovapora distilado.

 Abelbredado 
En la abelbredado lavendo estas tre ŝatata, ĉar la planto havas multe da sukero en la nektaro (21–48 %). Ĝi havas ĝis 0,26 mg da sukero por tago kaj floro.

eta|hochkant=1.5|lavendo en formo de sia flordrogo

 Farmacio 
La Eŭropa farmacia libro postulas minimuman enhavokvanton de 13 ml/kg da eteraj oleoj por la flordrogo. Ĝi estas uzata de interne kiel sedativo ĉe maltrankvilaj statoj kaj perturboj ĉe la endormana.

 Medicina signifo 
Kiel drogo estas uzataj:
 lavendofloroj, kiuj estas rikoltataj iom antaŭ la kompleta disvolvo; la floroj estas sekigataj (nomo de la drogo: Lavandulae flos (= floroj de Lavendulo),
 la per akvovapora distilado el freŝaj floroj aŭ floraroj akirita etera oleo (nomo de la drogo: Lavandulae aetheroleum (= etera oleo el Lavendulo).

Floroj de lavendulo havas malfortan trankviligan efikon, kontraŭ flatulenca kaj koleogoga efiko.
Oni povas mildigi jenajn perturbojn per tiaj lavendulaĵoj: interna maltrankvilo, nervoza elĉerpiĝo, problemoj pri la ekdormado, migreno, ankaŭ ĉe nervoza stomaka-intesta kaj galaj perturboj. La utilado estis pruvita 2014 en duobla blindstudio. La trankviliga efiko ankaŭ estas uzata en la aromaterapio. Tie efikas la forvaporiga linalilacetato.

 Aromaj substancoj 
La vera lavendo estas ofte en naturkuracado kaj parfumejo uzata kaj ŝatata plantspecio.

 Enhavosubstancoj 
En la planto estas linalilacetato, linalolo, kamferio kaj cineolo. La planto havas 40 ĝis 50 % da estero, 25 ĝis 35 % da monoterpenolo, Mmnoterpenoj, Seskviterpenoj, ketonoj kaj oksidoj.

 Sistematiko 
Oni distingas jenajn subspeciojn:
 Lavandula angustifolia subsp. angustifolia
 Lavandula angustifolia subsp. pyrenaica (DC.) GUINEA: Ĝi distribuiĝis de la Pireneoj ĝis la nordorienta Hispanujo.

 Referencoj 

 Literaturo 
 Janina Drostel: Lavendel, Zimt und Rosenholz. Die Welt der sinnlichen Düfte. Thorbecke, Ostfildern 2006, ISBN 3-7995-3522-5.
 Herbert G. Scholz: Verborgenes im Lavendel. Vorder- und Hintergründiges in der Provence. Impressionen aus der turbulenten Geschichte einer grandiosen Landschaft. 3. Auflage. Morstadt, Kehl 1996, ISBN 3-88571-299-7.
 Drutmar Cremer: Poetische Wanderungen durch die Provence. Wo Licht gesät ist und Lavendelträume blühen. Ars liturgica, Maria Laach 1991, ISBN 3-9802451-4-4.
 Alfred Blaufuß, Hans Reichert: Die Flora des Nahegebietes und Rheinhessens. (= Pollichia-Buch. Band 26). Selbstverlag der Pollichia, Bad Dürkheim 1992, ISBN 3-925754-25-3.
 Ingrid Schönfelder, Peter Schönfelder: Das neue Handbuch der Heilpflanzen. Franckh-Kosmos, Stuttgart 2004, ISBN 3-440-09387-5.
 Karl Hiller, Matthias F. Melzig: Lexikon der Arzneipflanzen und Drogen. 2. Auflage. Spektrum, Heidelberg 2010, ISBN 978-3-8274-2053-4.

 Eksteraj ligiloj 


 Gernot Katzers Gewürzseiten: Lavendel
 Steckbrief der Klostergärtnerei Maria Laach  (PDF-Datei; 175 kB)
 Datenblatt bei Dr. Duke’s Phytochemical and Ethnobotanical Databases. 


Kategorio:Folilegomoj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Flaŭro de Hispanio
Kategorio:Flaŭro de Mediteraneo
Kategorio:Franca kuirarto
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Herboj