Akanaj nomoj

La Akanoj de Ganao kaj Ebura Marbordo ofte nomigas siajn infanojn laŭ la tago de la semajno kiam ili naskiĝis kaj laŭ la ordo en kiu ili estis naskiĝintaj. Tiuj "tagnomoj" havas pliajn signifojn pri la animo kaj karaktero de la persono. Aliaj nomoj havas multe pli da varieco kaj povas raporti pri sia naskiĝordo, ĝemeleco aŭ pri meza nomo de prapatro.

Tiu nomiga tradicio estas komuna en la tuta Okcidenta Afriko kaj la Afrika diasporo. Dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj, sklavoj en Karibio el la regiono kiu hodiaŭ estas hodiaŭa Ganao estis nomataj Coromantees. Multaj el la gvidantoj de sklavo-ribeloj havis "tagnomojn" inkluzive de Cuffy aŭ Kofi, Cudjoe aŭ Kojo, kaj Quamina aŭ Kwame/Kwamina.

Plejparto de Ganaanoj havis almenaŭ unu nomon laŭ ĉi tiu sistemo, eĉ se ili ankaŭ havas anglalingvan aŭ kristanan nomon. Konsiderindaj figuroj kun tagnomoj inkluzivas la unuan prezidanton de Ganao Kwame Nkrumah kaj iama Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj nome Kofi Annan.

En la oficiala literumado de la Tvia lingvo, la Aŝanti versioj de ĉi tiuj nomoj kiel parolita en Kumasi estas kiel sekvas. La diakrito sur á a̍ à reprezentas respektive altan, mezan kaj malaltan tonon (tono ne bezonas esti markita sur ĉiu vokalo), dum la diakrito sur akso estas uzata por vokala harmonio kaj povas esti ignorita. (Diakritoj ofte malpleniĝas.) Variantoj de la nomoj estas uzataj en aliaj lingvoj, aŭ povas reprezenti malsamajn transliterumajn planojn. La variantoj plejparte konsistas el malsamaj afiksoj (en Aŝanti, kwa- aŭ ko- por viroj kaj "-plus-" aŭ -wa por virinoj). Ekzemple, inter la Fanteoj, la prefiksoj estas kwe- kaj e-, respektive. Akan d̩wo estas prononcita kiel la anglalingva Joe, sed tie ja aperas kiel du aroj de nomoj por tiuj kiuj naskiĝis marde.

 Tagnomoj 
Tago de NaskiĝoTwiVariantojRadikoAsoc.Fanteoj Vira nomo Virina nomo Ndyuka Dimanĉo (Kwasíada) Kwasí Akosua Kwesi, Siisi, Akwasi, Kosi; Akosi, Akosiwa, Así, Esi, Kwasiba. Kwasi, Kwasiba Asi Universo Quashie, Quasheba Lundo (Ɛdwóada) Kwadwó Adwoa Kodjó, Kojo, Jojo, Cudjoe; Adjua, Ajwoba, Adjoa, Adjowa Kodyo, Adyuba Dwo Paco Cudjoe/Kojo/Quajo, Adjoa/Ajuba/Juba Mardo (Ɛbénada) Kwabená Abenaa, Abénaa Komlá, Komlã, Komlan, Kabenla Kobby, Ebo, Kobi Kobina; Ablá, Ablã, Abena, Araba, Abrema Abeni Bene Oceano Quabena, Abena/Bena Merkredo (Wukúada) Kwakú Akua, Akúá, Akuba Koku, Kokou, Kweku, kaku, Kuuku;Akú, Ekua Kwaku, Akuba Wukuo Araneo Quaco, Aqua/Acooba/Cooba Ĵaŭdo (Yáwóada) Yaw Yaa Yao, Yaba, Yawo, Ekow, Kow, Kwaw; Ayawa, Baaba, Yaaba, Aba Yaw, Yaba Ya Tero Quaw, Aba/Yaaba Vendredo (Efíada) Kofí Afua Koffi, Fiifi, Yoofi; Afí, Afua, Afia, Efia, Efua Kofi, Afiba Afi, Fekundeco Cuffy, Afiba/Fiba Sabato (Méméneda) Kwámè, Kwǎmè, Ama, Ám̀ma, Ámmá Ato, Kwami, Kuwame, Kwamena, Kwamina, Komi; Ame, Ami, Amba, Ameyo Kwami, Amba Mene Dio Quame/Quamina, Ama

 Ĝemelaj nomoj 
Ankaŭ estas specialaj nomoj por pli maljunaj kaj pli junaj ĝemeloj. La duenaskita ĝemelo estas konsiderata la pli aĝa, ĉar ili sufiĉe mature helpis sian fraton eliri unue.
 Ĝemelo Maskla nomo Ina nomo Variantoj Ĝemelo Atá Ataá Atta Unuenaskito ("pli juna"Por Akanoj, la unue naskita ĝemelo estas konsiderata la plej juna, same kiel la plej aĝo estas konsiderita kiel helpanto la pli junan eliri. ĝemelo) Atá Pánin Ataá Pánin Panyin Duenaskito ("pli aĝa" ĝemelo) Atá Kúmaa Ataá Kúmaa Akwetee (m), Atsú, Kaakra, Kakraba, Kakira Naskita post ĝemeloj TáwiaNaskita post Tawia Gaddo Nyankómàgó

 Naskiĝordaj nomoj 
Ekzistas ankaŭ nomoj bazitaj sur la ordo de naskiĝo, nome la ordo naskiĝinta laŭ ĝemeloj, kaj la ordo de naskiĝo post la regeedziĝo.
 Ordo Vira nomo Virina nomo Variantoj Unuenaskito Píèsíe Berko (m), Arko (m), Dede (f), Dedei (f), Abaka, Kande (f)? Duenaskito Mǎnu Máanu Trienaskito Mińsã́ Mánsã Mensah, Mansah babatundi Kvarenaskito Anan, Anané Annan Kvinenaskito Núm, Anúm Sesenaskito Nsĩã́ Essien Sepenaskito Asón Nsṍwaa Esson, Ansong Okenaskito Bótwe Awotwe, Awotwie Naŭenaskito Ákron, Nkróma Nkróma Akun, Ackon, Nkrumah Dekenaskito Badú Badúwaa Bedu Dekunuenaskito Dúkũ Dekduenaskito Dúnu Lasta naskito Kaakyire

 Speciala naskiĝo 
Infanoj ankaŭ estas nomitaj laŭ kiam aŭ kiel ili estas naskitaj en specialaj cirkonstancoj.
 Cirkonstanco Vira/Virina nomo Traduko sur la kampo Afúom "La kampo" sur la vojo Ɔkwán "La vojo" en milito Bekṍe, Bedíàkṍ "milita tempo" feliĉaj cirkonstancoj Afiríyie "bona jaro" unu kiu amas Adofo "la speciala unu el Dio" grandulo Agyenim "la granda unu de Dio" post longa seninfaneco Nyamékye "donaco de Dio" antaŭtempa aŭ malsana Nyaméama "kion Dio donis (neniu povas forigi)" forta Kumi "forteco" post la morto de patro Antó "ĝi ne renkontis lin" patro rifuzas respondecon Obímpé "neniu volas" Yempéw "ni ne volas vin"

 Familiaj nomoj 
Aŝantioj donis nomojn kiuj estas kongruaj kun etnaj aŝantiaj familinomoj sekvitaj de etnaj aŝantiaj personaj nomoj. La familinomoj de etnaj aŝantioj estas ĉiam donitaj laŭ proksimaj aŝantiaj parencoj kaj kelkfoje aŝantiaj amikoj. Ĉar la aŝantiaj nomoj ĉiam estas donitaj fare de la aŝantiaj homoj, se aŝantiaj geedzoj ricevas aŝantian filon kiel sian unuenaskitan bebon, la filo aŝantia estas nomata laŭ la patro de la edzo kaj se la bebo estas knabino, la knabino estos nomata laŭ la patrino de la edzo. Rezulte, se aŝantio nomita Osei Kofi kaj lia edzino naskis knabinon kiel sian unuenaskitan, la knabino povas esti nomita "Yaa Dufie" eĉ se ŝi ne naskiĝis vendrede. La kialo estas ke la patrino de la viro Osei Kofi estas nomita Yaa Dufie. La aŝantiaj homoj kutime donas tiujn nomojn por ke la nomoj de proksimaj parencoj estu konservitaj en la familioj por montri kiel aŝanti-oj amas siajn familiojn.

En la malnovaj tagoj de la Aŝantioj estis malhonoro se homo ne povis nomi iun infanon laŭ sia patro kaj / aŭ patrino ĉar tio estis la fiero de ĉiu familio. Plejparto de la etnaj aŝantiaj familinomoj donitaj al knaboj ankaŭ povus esti donitaj al knabinoj nur aldonante la leterojn "aa". Iuj aŝantiaj familiaj nomoj povas esti donitaj al kaj knaboj kaj knabinoj sen ŝanĝi aŭ aldoni ion. Tamen, ekzistas aliaj familinomoj, kiuj estas ekskluzive por nomi knabojn, dum aliaj estas ekskluzive knabinaj familinomoj.

Etnaj aŝantiaj familiaj nomoj
 # Etna aŝantia familia nomo # Etna aŝantia familia nomo # Etna aŝantia familia nomo 1 Abeberese 84 Baafi 168 Mensah 2 Abeyie 85 Baah 169 Mintah 3 Aboagye 86 Bafuor 170 Misa 4 Aboah 87 Baffoe 171 Mmorosa 5 Aborah 88 Baako 172 Mpong 6 Aborampah 89 Baidoo 173 Munuo 7 Abrafi 90 Barwuah 174 Narh 8 Abrefa 91 Banahene 175 Nduom 9 Acheampong 92 Bediako 176 Nimo Nimoh 10 Achamfour 93 Bekoe 177 Nkansa Nkansah 11 Acquah 94 Bemah 178 Nkrumah 12 Adade 95 Boadi 179 Nsiah 13 Addai 96 Boadu 180 Nsonwah Nsonwaa 14 Addo 97 Boahen 181 Nsor 15 Adiyiah 98 Boakye 182 Ntiamoa Ntiamoah 16 Adomah 99 Boamah 183 Ntim 17 Adomako 100 Boampong 184 Ntow 18 Adusei 101 Boasiako 185 Nuako 19 Adwubi 102 Boateng 186 Nuamah 20 Afoakwah 103 Boatei 187 Nyamekye 21 Afreh 104Bonah 188 Nyantah 22 Afram 105 Bonsu 189 Nyantakyi 23 Afrane 106 Bonsra Bonsrah 190 Nyarko 24 Afrakoma Afrakomah 107 Brempong 191 Obeng Oteng 25 Afrifa Afirifa 108 Busia Busiah 192 Obuor 26 Afriyie 109 Cofie Cuffee Kofi 193 Oduro 27 Afful 110 Crentsil 194 Ofori 28 Ahinful 111 Daako Darko 195 Ofosu 29 Arkorful 112 Dankwah Danquah 196 Ogyampah 30 Agyapong 113 Danso 197 Ohemeng 31 Agyare 114 Dapaa Dapaah Depay 198 Ohene 32 Agyei 115 Diawuo 199 Okese 33 Agyeman Agyemang 116 Donkor Donkoh Dontoh 200 Okoromansah 34 Akaminko 117 Domfe 201 Okyere 35 Akenten Akenteng 118 Dorkenoo 202 Omenah Omenaa 36 Akomeah 119 Duah 203 Opambuor 37 Akomfrah 120 Dufie 204 Opare 38 Akosah 121 Duodu 205 Opoku 39 Akoto 122 Dwamena Dwamenah 206 Oppong 40 Akuamoah 123 Dwomoh 207 Opuni 41 Akuffo 124 Ekuoba 208 Osafo 42Akrofi 125 Enninful 209 Osam 43 Akyaw 126 Essien 210 Otuo 44 Amakye 127 Farkyi 211 Osei 45 Amamfo 128 Firikyi 212 Owoahene 46 Amankona Amankonah 129 Fofie 213 Owusu 47 Amankwah 130 Fokuo 214 Oyiakwan 48 Ameyaw 131 Fordjour 215 Paintsil 49 Amissah 132 Forobuor 216 Pappoe 50 Amoabeng 133 Fredua Freduah 217 Peprah 51 Amoah 134 Fremah 218 Pinaman 52 Amoako 135 Frimpong Frempon Frempong 219 Poku 53 Amoateng 136 Gyakari 220 Prempeh 54 Amofah 137 Gyan Djan Djansi 221 Quainoo 55 Ampadu 138 Gyamera Gyamerah 222 Quansah 56 Ampem 139 Gyamah Gyaama 223 Safo Sarfo 57 Ampofo 140 Gyamfi 224 Sakyi 58 Amponsah 141 Gyambibi 225 Sarkodie 59 Amponsem 142 Gyasi 226 Sarpei Yartei 60 Andoh 143 Gyeabuor 227 Sarpon Sarpong 61 Ankobiah 144 Gyimah 228 Sasraku 62 Ankomah 145 Inkoom 229 Siabuor 63 Ankrah 146 Karikari 230 Siaw 147 Katakyie 231 Sika 65 Anokye 148 Kenu 232 Sikafuo 66 Ansah 149 Koduah 233 Sintim 67 Apori Antwi 150 Kokote 234 Siriboe 68 Apau 151 Konadu 235 Soadwa Soadwah 69 Appiah 152 Koranten Koranteng 236 Sowah 70 Asamoah 153 Korsah 237 Tagoe 71 Asante Asantewaa 154 Kouassi 238 Takyi 72 Asare 155 Kufuor Kuffour 239 Tandoh 73 Asenso 156 Kumankama 240 Tawiah 74 Ashia 157 Kusi Kusiwaa 241 Tuffour 75 Asiamah 158 Kwaata 242 Twasam 76 Asiedu 159 Kwakye 243 Tweneboa Tweneboah 77 Asomadu 160 Kwateng Kwarteng 244 Twerefuo 77 Asomaning 161 Kwayie 245 Twum Twumasi 78 Assifuah 162 Kyei 246 Vorsah 79 Asubonteng 163 Kyekyeku 247 Wiafe Wiredu 80 Ayeh 164 Kyem 248 Yamoah 81 Ayensu 165 Kyereme Kyerematen Kyeremateng 249 Yankah 82 Ayew 166 Kyerewa Kyerewaa 250 Yeboah 83 Awuah 167 Manso 251Yiadom 249 Yeniam

 Vidu ankaŭ 
 Akana kalendaro

 Referencoj 

 Pliaj referencoj 
 J. E. Redden kaj N. Owusu (1963, 1995). Twi Basic Course. Foreign Service Institute (Hippocrene reprint). 
 Florence Abena Dolphyne (1996). A Comprehensive Course in Twi (Asante) for the Non-Twi Learner. Accra: Ghana Universities Press. 
 Akan Teleteaching course 
 Aukan Library (Ndyuka)

!
Kategorio:Afrika kulturo