Ordinara onopordo

Ordinara onopordo (Onopordum acanthium), ankaŭ nomata dorna onopordo, skota kardo kaj lana kardo, estas plantspecio el la subfamilio Carduoideae de la familio Asteracoj (Asteraceae).

 Priskribo 
eta|maldekstre|habito en la dua jaro
eta|aĥenoj kun papuso

Ordinara onopordo estas dujara herba planto: en sia unua kreskojaro ĝi formas folirozedon; en la dua jaro ĝi kreskas de 0,5 ĝis 3 m kaj havas diametron de 1,5 m. La plantan korpon kovras araneretaj haroj. La ĝis pli ol unu metron longaj  folioj estas ovoformaj kaj plumecaj, ondaj kaj dornaj. La rando estas denta. La malsupraj randoj formas ĉe la tigo dornajn flugilojn.

La pinte starantaj grandaj, pli ol 5 cm larĝaj kapituloj estas globformaj. Ilin ĉirkaǔas dornaj involukrofolioj. Ekzistas nur tubetfloroj, kiuj estas purpurruĝaj. Post la finflorado la kapituloj ŝveliĝas kaj produktas 8.500 ĝis 40.000 semojn.

La kromosomnombro estas 2n = 34.

 Ekologio 
La ordinara onopordo estas dujara planto , kiu formas en la unua jaro ĝis 1 m larĝa rozedo kun profunda pivotradiko. La planto ŝajnas pro kompleta refleksio de la lumo dense grize pelta.

La folioflugiloj de la tigoj stabiligas la grandan planton en la ŝtormo. La dornoj evitas formanĝadon. Tiuj karakterizaĵoj estas kserofitaj adaptadojn al sekaj kreskejoj.

La planto floras de julio ĝis aǔgusto..

Apud abeloj , vespoj kaj papilioj ankaŭ sirfidoj, vizitas la floroj por kolekti polenojn.

La fruktoj estas oleriĉaj arĥenoj. La semoj vivas longe kaj estas multaj jaroj ĝermkapablaj.

 Disvastigo 
Onopordo originas el submediteraneaj regionoj. Ein Usono ĝi estas neofito (invasiva planto). A planto preferas sekaj someroj sur sablaj lomaj kaj kalkaj grundoj.

 Sistematiko 
Onopordum acanthium estis unuafoje priskribita 1753 fare de Carl von Linné en Species Plantarum. La scienca nomo Onopordum acanthium signifas „dorna onopordo“.

Oni distingas jenajn subspeciojn:
 Onopordum acanthium subsp. acanthium
 Onopordum acanthium subsp. ceretanum (SENNEN) ARÈNES: Ĝi hejmiĝas en Francujo.
 Onopordum acanthium subsp. gautieri (ROUY) BONNIER (syn.: Onopordum gautieriROUY): Ĝi aperis en Francujo.
 Onopordum acanthium subsp. gypsicola G. GONZÁLEZ & AL.: Ĝi hejmiĝas en Hispanujo.

 Uzado 
Kelkaj plantpartoj estas uzevblaj de la homo, ekzemple la floraroj, kies bazoj gustumas kiel artiŝoko. La semoj estas (25% oleo) estas elpresebla al oleo.
La floroj enhavas onopordopikrino, flavonglikosido kaj tenino. Dubas, ĉu la drogo havas pozitivan efikon al la koro.

 Historio 
Tiu kardosimilan planton nomiĝas en Skotlando „skota kardo “ („Scotch / Scottish Thistle“) aǔ „kotona kardo“ („Cotton Thistle“) pro ĝia kotonsimilaj semoj (tial ankaŭ ĝi nomiĝas en Svedujo „Ulltistel“ - „lana kardo“). La planto estas de la 13a jarcento la blazonoplanto de Skotlando kaj de la domo Stuart.

 Bildoj 

 Referencoj 

 Literaturo 
 Wolfgang Frey, Andrea Hauser: Onopordetum acanthii (Eselsdistel-Gesellschaft) im mittleren und unteren Unstruttal: Lebensstrategien in einer wärmeliebenden Ruderalgesellschaft. In: Haussknechtia. Beiheft. Band 6, 1996, 84 S.
 Margot Spohn, Marianne Golte-Bechtle: Was blüht denn da? Die Enzyklopädie: über 1000 Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos, Stuttgart 2005, ISBN 3-440-10326-9.
 Hans Braun (Begr.), Dietrich Frohne: Heilpflanzenlexikon: ein Leitfaden auf wissenschaftlicher Grundlage. 7. Auflage. Wissenschaftliche Verlagsanstalt, Stuttgart 2002, ISBN 3-8047-1897-3.
 K. G. Beck: Biennial thistles. In: R. L. Sheley, J. K. Petroff (Hrsg.): Biology and Management of Noxious Rangeland Weeds. Oregon State University Press, Corvallis, Oregon 1999, ISBN 0-87071-461-9, S. 145–161.
 R. H. Callihan, T. W. Miller: Idaho’s Noxious Weeds. Scotch Thistle. 1998, Zugriff am 6. Dezember 2011.
 J. Davison, I. Hackett: Scotch thistle control in Nevada. Fact sheet – College of Agriculture, University of Nevada-Reno Cooperative Extension 1986.
 Muad Grieve: A Modern Herbal: The Medicinal, Culinary, Cosmetic and economic Properties, Cultivation and Folk-Lore of Herbs, Grasses, Fungi, Shrubs & Trees with Their Modern Scientific Uses. Dover Publications, Inc., New York 1971.
 J. F. Hooper, J. A. Young, R. A. Evans: Economic evaluation of Scotch thistle suppression. In: Weed Science. Band 18, Nr. 5, 1970, S. 583–586 ().
 Ladislav Mucina: Syntaxonomy of the Onopordum acanthium communities in temperate and continental Europe. In: Vegetatio. Band 81, Nr. 1–2, 1989, S. 107–115, DOI: 10.1007/BF00045516.
 H. A. Roberts, R. J. Chancellor: Periodicity of seedling emergence and achene survival in some species of Carduus, Cirsium, and Onopordum. In: Journal of Applied Ecology. Band 16, Nr. 2, 1979, S. 641–647 ().
 A. Vezina, M. M. Grandtner: Nouvelle station d’Onopordum acanthium L. au Québec. In: Le Naturaliste Canadien. Band 107, 1980, S. 45–47.

 Eksteraj ligiloj 





 Verbreitung auf der Nordhalbkugel aus: Eric Hultén, Magnus Fries: Atlas of North European vascular plants. 1986, ISBN 3-87429-263-0 bei Den virtuella floran. (schwed.)
 Thomas Meyer: Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei Flora-de: Flora von Deutschland (alter Name der Webseite: Blumen in Schwaben)
 Wissenswertes zur Eselsdistel
 Pflanzenlexikon

Kategorio:Onopordo
Kategorio:Plantoj de Azio
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Plantoj de Mediteraneo
Kategorio:Invadaj plantospecioj