Hungara Popola Respubliko (1918-1919)

La Hungara Popola Respubliko () estis ŝtato ekzistinta sur la teritorio de Hungario de la  ĝis la .

Kvankam la unua hungara respubliko havis la nomon Hungara Popola Respubliko, historiistoj ofte nomas ĝin Hungara Demokratia Respubliko por eviti konfuzon kun la komunisma Hungara Popola Respubliko, ekzistinta en 1949—1989.

 Historio 
eta|maldekstre|250px|Hungario laŭ la Trianona traktato (helverde) kaj deirintaj de ĝi teritorioj (malhelverde). Etna konsisto de la regionoj estas laŭ la jaro 1920.

La  la kontraŭ-habsburga opozicio formis Hungaran Nacian Konsilion (), kiu fakte ekfunkciis kiel paralela parlamento. La  1918 la Imperiestro de Aŭstrio kaj Reĝo de Hungario Karolo la 1-a deklaris sian forflankiĝon disde la regado super Aŭstrio. La  la Imperia Konsilio de Aŭstrio () malfondis monarĥion, kio per si mem igis disŝiron de la aŭstra-hungara unio kaj likvidon de Aŭstrio-Hungario. La  Karolo la 1-a deklaris sian forflankiĝon ankaŭ disde la regado super Hungario. La  1918 la Nacia Asembleo () malfondis monarĥion kaj deklaris anstataŭ la eksa Hungara Reĝlando la Hungaran Popolan Respublikon, la unuan demokratian ŝtaton en Hungario. Kiel prezidanto estis elektita Mihály Károlyi. Samtage estis malfondita la Ĉambro de Nobeloj.

La  la Socialdemokrata partio de Hungario kaj la Komunista partio de Hungario unuiĝis en Socialistan partion de Hungario. Ĝi disponis pli ol duonon de lokoj en la Budapeŝta laborista-soldata soveto, kiu samtage malfondis la Nacian Asembleon kaj la Hungaran Nacian Konsilion, alprenis ŝtatpotencon kaj deklaris la Hungaran Sovetrespublikon. La  1919 la Budapeŝta laborista-soldata soveto transdonis ŝtatpotencon al la Centra plenuma komitato de laboristaj-kamparanaj-soldataj sovetoj, elektita de la Nacia kunveno de laboristaj-kamparanaj-soldataj sovetoj.

La  1919 rezulte de invado de rumana armeo al Hungario la ŝtatpotenco estis forprenita disde la Centra plenuma komitato de laboristaj-kamparanaj-soldataj sovetoj kaj transdonita al la regento Jozefo Aŭgusto de Habsburgo-Loreno, samtage li enpostenigis ĉefministron István Friedrich. La  la regento abdikis, funkcioj de ŝtatestro estis sur ĉefministro. La  1919 Károly Huszár iĝis ĉefministro.

La 25-an— okazis baloto en la Nacian Asembleon, plejmulton ricevis konservistoj. La  1920 la Nacia Asembleo anoncis restarigon de monarĥio; reĝo ne estis elektita, kiel regento estis deklarita Miklós Horthy.

 Ŝtatformo 
Leĝodona aŭtoritato estis la Nacia Asembleo (), fakte ĝiajn funkciojn plenumadis la Hungara Nacia Konsilio. Ŝtatestro estis Prezidanto () elektata fare de la Nacia Asembleo. Plenuma aŭtoritato estis la Registaro konsistinta el Ĉefministro () kaj ministroj, ĝi estis enpostenigata fare de prezidanto kaj portis respondecon antaŭ la Nacia Asembleo.

 Politikaj partioj 
 Komunista partio de Hungario
 Socialdemokrata partio de Hungario
 Nacia laborista partio (, liberala)
 Sendependeco 48 kaj Partio de Kossuth (, konservisma)
 Katolika popola partio (, konservisma)
 Ŝtata kristana-socialista partio (, konservisma)

 Administra divido 
La teritorio de la Hungara Popola Respubliko estis disdividita je ĵupoj () kaj urboj kun rajtoj de regionoj (). Ĵupoj estis disdividitaj je urboj () kaj municipoj ().

Reprezenta aŭtoritato de ĵupo estis ĵupa asembleo () elektata fare de la loĝantaro, plenuma aŭtoritato de regiono estis guberniestro () elektata fare de la ĵupa asembleo. La centra ŝtatpotenco estis reprezentata de reprezentanto de la registaro (), kiu estis enpostenigata fare de la prezidanto laŭ propono de ministro pri internaj aferoj.

Reprezenta aŭtoritato de municipo estis municipa asembleo (; en urboj respektive urba asembleo, ) elektata fare de la loĝantaro, plenuma aŭtoritato de municipo estis urbestro () enpostenigata fare de la municipa asembleo.

 Vidu ankaŭ 
 Kalistefa revolucio

Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1918
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1919
Kategorio:Historio de Aŭstrio-Hungario
Kategorio:Eksaj respublikoj