Taggeko

La taggekoj aŭ felsumoj (Phelsuma) estas genro de malgrandaj lacertuloj el la familio de la gekoj (Geckonidae). Ĝia plej vaste disvastigita specio estas la palma taggeko (Phelsuma dubia). Male al la plimulto de la aliaj gekoj, la felsumoj estas escepte de Phelsuma guentheri tagaktivaj, aliaj tagaktivaj gekoj apartenas al la genroj Lygodactylus, Sphaerodactylus, Quedenfeldtia kaj Gonatodes. Phelsuma estas la sola geko-genro kiu estas apud la genro Uroplatus komplete indikita en la apendico 2 de la Vaŝingtona Speciprotekta Konvencio (escepto: Phelsuma guentheri ĝi estas menciita an apendico 1).

 Karakteroj 
La koloro de la taggeko estas simpla verdo kun koloraj makuloj ĝis verda-blua kovraĵo. La longeco estas de ĉ. 85 mm ĝis pli ol 300 mm. La plej multaj specioj longas apenaŭ 200 mm. Ili havas rondajn pupilojn kaj neniun palpebron. La origine ekzistantaj supraj palpebroj kunkreskis dum la evolucio kaj fariĝis travidebla membrano.

 Disvastigo 
Taggekoj ĉefe vivas sur kelkaj insuloj de la Hinda oceano. La ĉefa vivejo estas Madagaskaro. De ĉi- tie ili disvastiĝis al aliaj insuloj de la Hinda oceano kiel la Komoroj, Sejŝeloj, Andamanoj, Maskarenoj kaj sur la sudorientafrika kontinento. Sur multaj insuloj vivas endemiaj specioj. Ekzemploj estas sur la insulo Majoto la endemiaj specioj Phelsuma pasteuri kaj Phelsuma nigristriata, kiuj ne vivas sur la aliaj insuloj de la Komoroj.

De homoj enkondukitaj populacioj ekzistas en Florido kaj Havajo.

 Manĝado 
Felsumoj nutras sin de diversaj insektoj aŭ aliaj senvertebruloj. Ili ankaŭ manĝas nektaron, polenojn kaj verŝajne ankaŭ maturajn fruktojn ekzemple bananoj.

 Specioj kaj subspecioj 
Verŝajne la unuaj priskriboj de la felsumoj estis de François Leguat (1708). Li raportis pri malhelkolora hodiaŭ ne plu vivanta specio sur la insulo Rodrigues, kiu temas pri la intertempe formortinta specio Phelsuma gigas. La genro Phelsuma estas laŭ tiu nomo unuafoje uzata en 1825 fare de la brita zoologo John Edward Gray. Li nomis tiun genron laŭ la nederlanda kuracisto Murk van Phelsum. Ĝis hodiaŭ ĉirkaŭ 70 specioj estas priskribitaj.
Du specioj de felsumoj, (Phelsuma gigas kaj Phelsuma edwardnewtoni) estas formortintaj. Tiu formorto verŝajne estis kaŭzata pro la detruado de ĝiaj biotopoj kaj pro invadaj dombestoj. Nuntempe estas agnoskitaj 51 specioj. En la teptilia darumbenko estas P. parva kaj P. dorsivittata, la du specioj kiuj ĝis 2010 estis restarigitaj,:ReptileDatabase|Phelsuma|dato=24ª novembro 2014

eta|Phelsuma borbonica
eta|Phelsuma dubia
eta|Phelsuma laticauda en Kona, Havajo
eta|Phelsuma lineata
eta|Phelsuma quadriocellata
eta|Phelsuma standingi
eta|Phelsuma v-nigra v-nigra

 Phelsuma abbotti
 Phelsuma abbotti abbotti
 Phelsuma abbotti chekei
 Phelsuma abbotti sumptio
 Phelsuma andamanensis
 Phelsuma antanosy
 Phelsuma astriata
 Phelsuma astriata astriata
 Phelsuma astriata semicarinata
 Phelsuma barbouri
 Phelsuma berghofi
 Phelsuma borai
 Phelsuma borbonica
 Phelsuma borbonica borbonica
 Phelsuma borbonica agalegae
 Phelsuma breviceps
 Phelsuma cepediana
 Phelsuma comorensis
 Phelsuma dorsivittata
 Phelsuma dubia
 Phelsuma edwardnewtoni
 Phelsuma flavigularis
 Phelsuma gigas
 Phelsuma grandis
 Phelsuma gouldi
 Phelsuma guentheri
 Phelsuma guimbeaui
 Phelsuma guttata
 Phelsuma hielscheri
 Phelsuma hoeschi
 Phelsuma inexpectata
 Phelsuma kely
 Phelsuma klemmeri
 Phelsuma kochi
 Phelsuma laticauda
 Phelsuma laticauda laticauda
 Phelsuma laticauda angularis
 Phelsuma lineata
 Phelsuma lineata lineata
 Phelsuma lineata bombetokensis
 Phelsuma lineata elanthana
 Phelsuma lineata punctulata
 Phelsuma madagascariensis
 Phelsuma madagascariensis madagascariensis
 Phelsuma madagascariensis boehmei
 Phelsuma malamakibo
 Phelsuma masohoala
 Phelsuma modesta
 Phelsuma modesta modesta
 Phelsuma modesta isakae
 Phelsuma modesta leiogaster
 Phelsuma mutabilis
 Phelsuma nigristriata
 Phelsuma ornata
 Phelsuma parkeri
 Phelsuma parva
 Phelsuma pasteuri
 Phelsuma pronki
 Phelsuma pusilla
 Phelsuma pusilla Pusilla
 Phelsuma pusilla hallmanni
 Phelsuma quadriocellata
 Phelsuma quadriocellata quadriocellata
 Phelsuma quadriocellata bimaculata
 Phelsuma quadriocellata lepida
 Phelsuma ravenata
 Phelsuma robertmertensi
 Phelsuma roesleri
 Phelsuma rosagularis
 Phelsuma seippi
 Phelsuma serraticauda
 Phelsuma standingi
 Phelsuma sundbergi
 Phelsuma sundbergi sundbergi
 Phelsuma sundbergi ladiguensis
 Phelsuma sundbergi longinsulae
 Phelsuma v-nigra
 Phelsuma v-nigra v-nigra
 Phelsuma v-nigra anjouanensis
 Phelsuma v-nigra comoraegrandensis
 Phelsuma v-nigra pasteuri, vidu Phelsuma pasteuri
 Phelsuma vanheygeni

 Literaturo 
 Oliver Drewes: Kompaktwissen Taggeckos. Die Gattung Phelsuma. Porträts der beliebtesten Arten. VIVARIA Verlag, Meckenheim 2006, ISBN 3-9810412-1-6.
 Hans-Peter Berghof: Taggeckos. Die Gattung Phelsuma. Pflege und Vermehrung. Natur-und-Tier-Verlag, Münster 2005, ISBN 3-937285-45-8.
 Heiko Werning, Thomas Wilms (Red.): Taggeckos (= Draco. Jg. 3, Nr. 11, ), Natur-und-Tier-Verlag, Münster 2002.
 Gerhard Hallmann, Jens Krüger, Gerd Trautmann: Faszinierende Taggeckos. Die Gattung Phelsuma. Natur-und-Tier-Verlag Schmidt, Münster 1997, ISBN 3-931587-10-X.
 Friedrich-Wilhelm Henkel, Wolfgang Schmidt (Hrsg.): Amphibien und Reptilien Madagaskars, der Maskarenen, Seychellen und Komoren. Ulmer, Stuttgart 1995, ISBN 3-8001-7323-9.

 Referencoj 
Sara Rocha, Herbert Rösler, Philip-Sebastian Gehring, Frank Glaw, David Posada, D. James Harris, Miguel Vences: Phylogenetic systematics of day geckos, genus Phelsuma, based on molecular and morphological data (Squamata: Gekkonidae). In: Zootaxa. 2429, 2010, S. 1–28, Digitalisat (PDF; 1,46 MB).
Frank Glaw, Philip-Sebastian Gehring, Jörn Köhler, Michael Franzen, Miguel Vences: A new dwarf species of day gecko, genus Phelsuma, from the Ankarana pinnacle karst in northern Madagascar. In: Salamandra. Band 46, Nr. 2, 2010, , S. 83–92.

 Eksteraj ligiloj 

 Phelsuma-World