Krado

eta|dekstre|Krado en la katolika Heilig-Kreuz-preĝejo en Aŭgsburgo, Germanio.
eta|Ĵaluzio en kapelo San Ginés de Francelos, Galegio, Hispanio.
eta|Krada barilo en Madrido, Hispanio.

Krado estas vico da lignaj aŭ feraj stangoj kun pli aŭ malpli grandaj spacoj inter ili. La stangoj povas esti kruce interplektitaj. La kradon oni uzas por ion bari (pordon aŭ fenestron) aŭ apartigi spacojn. Tre ofte ili plenumas ankaŭ ornamajn celojn. Se la celo estas ne barilo, sed plie ornamaĵo oni parolas pri ĵaluzio, kiu iam estis ege ornama aĵo el arabaj kaj hispanaj domoj, kaj nuntempe ankaŭ simpla barilo kurtena (NPIV).

Krado laŭ NPIV estas “aro de stangoj, interspace kunigitaj per transversaj samspecaj stangoj, servanta kiel forta barilo”. Ofte oni uzas du krucumitajn tavolojn de stangoj. Ordinare krado havas ĉirkaŭaĵon. Por la materialo ofte oni uzas metalon, sed ankaŭ lignon, ŝtonon aŭ plaston.

Laŭ Francisko Azorín krado estas Aro da kunplektitaj ferstangoj, seruranta kiel barilo.Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 118. Li indikas etimologion el la latina crates (krado). Kaj li aldonas la terminojn kradi, por meti kradon ĉe aperturo; kradoponto kaj kradotrabo.Azorín, samloke.

Ekzistas horizontale kuŝantaj kradoj kaj vertikale starantaj kradoj. Krado en la akvomastrumado aŭ industrio por elsarki fremdaĵojn nomiĝas ofte sarkokrado.

 Historio 
 Farado 
La plej ordinara krado estas farata el forĝita fero aŭ gisfero, en la mezepoko ankaŭ el latuno. La el metalo faritaj ferajn stangojn, plintojn aŭ bendojn oni fiksis per metalaj bendoj ĉe la interkruciĝoj aŭ per nito . La glatajn stangojn kaj bendojn oni poste ornamis per forĝitaj folioj, floroj, arabeskoj , homaj kaj bestaj figuroj. La kradoj tielmaniere fariĝis artaj produktoj de la forĝista arto. Parte oni ankaŭ orumis la kradojn.

Hodiaŭ la forĝisto uzas por fari kradojn alojon, feron aŭ eĉ puran feron.

 Uzado 
La forĝistoj faras kradojn por kapeloj, kirkoj, por bari la ĥorejojn kaj navojn, kaj aliaj ejojn en preĝejoj, putoj publikaj konstruaĵoj kiel monumentoj.

 Ekzemploj 
Bonaj ekzemploj estas la gotika kradaĵo ĉe la Quintin-Massys-puto en Antverpeno, la kradoj en la katedralo de Freising, la krado ĉe la tombo de Karlo la 4a en Prago kaj la krado ĉe la ponto de Aŭgusteno en Augsburg.

 Sekurecrimedo 
Apud la uzado kiel ornamaĵo krado ankaŭ estas objekto por sekurigi fenestrojn kaj pordojn (vidu protektkrado). Pordoj kaj fenestroj kun kradoj ekzistas en malliberejoj por eviti fuĝon de la malliberigitoj. Ĉe konstruaĵoj fenestroj kun kradoj protektu la enhavon kontraŭ rompoŝtelo.

 Referencoj 

 Literaturo 
 Meyers Konversationslexikon, 1888

 Vidu ankaŭ 

 arĥitekturo
 Jalio (arĥitekturo)
 Maŝrabijo
 Periskopa krado
 ceteraĵoj
 Truplato
 Krado (matematiko)
 Kristala strukturo
 ĝenerale
 Ĵaluzio
 Persieno

Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Konstruado