Kogurja lingvo

La kogurja lingvo estis parolita en la malnova reĝlando de Kogurjo (37 a.K. – p.K. 668), unu el la Tri Antikvaj Regnoj de Koreio.

 Klasifikado 
Ekzistas iuj hipotezoj pri la klasifiko de la lingvo, sed ĉiuj ili estas diskutitaj kaj oni konsideras malfermitan problemon.

La lingvon oni konas nur per malmultaj vortoj, la plejmulto de kiuj sugestas ke temas pri lingvo bopatriĝinta al la silla kaj influita sekve pro la tungus-manĉura lingvaro. Aliaj aŭtoroj partianoj de la altaja hipotezo kutimas klasifiki la kurgurjan lingvon en la altaja familio. La plimulto de koreaj specialistoj konsideras ke la lingvo de Kogurjo estis bopatriĝita al la altaja lingvaro. Krome oni renkontis gravajn similajn inter la lingvoj parolitaj en Baekje kaj en Kogurjo.

 Fujea lingvaro 
Iuj aŭtoroj proponis la nomitan fujean lingvaron kiu inkludus al la lingvoj de la ŝtatoj de Buyeo, Kogurjo, Baekje tiel kiel la malnova japana. La ĉinaj dokumentoj sugestas ke la lingvoj de Kogurjo, Buyeo, orienta Okjeo kaj Gojoseon estis similaj, kvankam la kogurja lingvo diferencis elstare de la lingvo de Malgal (Mohe).
Iuj aŭtoroj indikas ke la lingvoj de Kogurjo, Baekje kaj Silla, similaj inter si (eble dialektoj) povus esti antaŭaj de la korea lingvo. Aliaj subtenas ke estus antaŭa de la japana lingvo.Fan Ye, Book of the Later Han, volume 85; the Dongyi LiezhuanWei Shou, Book of Wei, volume 100; the Liezhuan 88, the WujiLi Dashi, History of Northern Dynasties, volume 94; the Liezhuan 82, the Wuji

 Leksika komparado 
De la Kogurja lingvo apenaŭ oni konas ion. Nur estas disponebla listo de loknomoj kaj vortoj, de tiuj, kies prononcon ankaŭ ne oni konas kun ekzakteco.
La sekva tabelo komparas la figuran prononcon de tiuj terminoj, kun aliaj orientaj lingvoj:TerminoKogurja lingvo Tjurka lingvaro Mongola lingvo Malnova Japana Japana lingvo Baekje lingvo Silla lingvo Meza korea lingvo Korea lingvo Tungus-manĉura lingvaro Jurĉena lingvo Manĉuroj Evenka lingvo君主 kʌi / kai(皆)
kai-sɐ(皆次) qaγan（可汗）
kagan kaγan(可汗) ki1mi1 ("reĝo, imperiestro, monarko") kimi ("vi") ka(瑕)
kisi(吉支)
nirimɯ(君) kan(干) 
kɯm(今)
kahan kɯi긔(王)
nim kɯm nim kɯm *** *** han ***善射 jumong,chumo
(朱蒙,鄒牟) *** jəmə ("noted bow"),
Jobe-Mergen tomo ("shooter's tool")
tomo ("amiko, sekvanto")
tama ("bonega, grava, animo")
tuma ("konsileto")tomoe (emblemo de tomo)
tomo-
tama
tsume ("ungo") *** *** *** *** *** *** jolin-manga ,
julil-muəl(卓琳莽阿) ***金 so (蘇)
sol (召尸, arĝento) *** *** *** *** so
(所)so 素 ("oro") *** sö ("metalo")
söh 쇳 *** *** sele ("fero")
šun ("suno") sigūn ("suno")鉛 nəi-miuət/namer 
(乃勿) *** *** namari namari ****** *namr nap/납 *** *** *** ***復舊土 ta mul(多勿) *** *** tabi (度: tempo; ajna-momente) tabi/tambitamlo *** *** taɕi ("denove, nove")
tø- ("re-")
tam *** *** tabu- (dividi) ***北（背後） je(提)
jwat(絶) 
椽那部,提那部,絶奴部,後部 arka ("back") hoina （布里亚特语 huain)
utara
umara tʃe ("back") se ("back, height") *** *** tuih tui 
("malantaŭ") xama *** amargi
amasi ("back") ***南（前方） kuan(灌)
(灌奴部)kuzey,Ön (antaŭa flanko) *** kaɸo ("vizaĝo")
kan-(予: "antaŭ-") kao ("vizaĝo")
kana-(叶: servi, o get one's wish) 久知下 (kujiha) *** *** kət ("aspekto") *** ***julergi ***東（左） źwən,sun(順), 
(順奴部) doğu,sol ("maldekstra") źeü ,
źegün a-dʒuma/a-duma ("oriento") azuma 得安 (dɯkan) *** *** ön ("maldekstra")
sae ("oriento") źun *** dergi jun
jəgin ("maldekstra")西（右） yən (涓), 
(涓奴部)batı ürüne ,
barun yo- (善: "bona")
ya- (否: "ne, sordida") yo-/i- ("bona, ĝusta, celkonforma, afabla")
iya/ya- ("malafabla") *** *** *** orn ("dekstra")
parn ("dekstra")
hani ("okcidenta") xangid *** wargi anŋū ("dekstra")石 *** taš cilau(n) （古蒙古语） 
culuu （喀尔喀蒙古） 
šuluu(n) (布里亚特语) isi ishi turak(珍惡) *** tōlh tōl *** *** tahan ("vojo el ŝtonoj") ***巌，峴，岑 pa-・ιəi,pua-・ιəi*pàI,pa'i /pua-斤ei,*paxe 
巴衣,波衣,波兮 *** ***ia / iao 
 (eble senrelatita) iwao ("granda roko, basa roko") ****** pahoy （巌）巴衣,바회 pawi pax（石・崖） 
（尼夫赫语） *** wehe ***土地 no 
内/奴～弩/悩
nori
奴閭 *** ńurū nu/no (野: "lando") no nonu¨～nu¨ri/nε (世） *** nuri na （土地） na na（土地）, noro(-n) ***國 (nua) > na / no 
內,那,奴,惱
ra(羅) ili ulus (<*hulu-s<* bulu-s) nu/na(奴) *** puri (夫里) ***narah nara guru-n (< * buru-n) guru-n (< * buru-n) gurun ***城 hol / holo 
(忽)
kuru / kolo (溝婁,屈, 骨) qol-γan küri-yen 'fence, hedge, device',/qol-γan koori (郡) kōri *** *** *** kol (邑, 郡) 
kol kur ~kur ~kuran *** kuran~ kuren (城, 柵: "castelo, citadelo") 
golo （省: "provinco") ***中 kabl 加火 *** *** kaɸis- ("meza, helpo")
kaɸi ("ovo, rezulto, indo") kais-
kai ****** kaβn
가ㅸㄴ kaun(-de)
-gaus/-aus 가웃/아웃 ("duona") *** *** *** ***最大 māk (莫)
ma(馬)
makhara(莫何邏)
莫何邏繡支,莫何何羅支 *** *** ma- (prefikso, kiu signifas: "reala, granda, vera, perfekta")
makana- (truly beloved) ma- ma****** mal-말 
mad 맏 ("unua; la plej maljuna") maŋga ("forta") *** maŋga ("difficult; tough, strong; somewhat more, somewhat better") maŋa ("forta")主事者 makhaharaji
(莫何何羅支/太大兄)
~ji("knabo") *** *** ma-
kakaɸu- (undertake, be under orders,hold)>*kagaɸu-
toto/titi (patro)
dʒidʒi ("avo") ma-
kakaer- (hold)
chichi
jiji/ji-***kakgan
(角干) mad
hal-
~ji ("knabo") mad
hal-
~ji ("knabo") *** *** *** ***首領 makli-ji (莫離支)
~ji ("knabo") baš ("kapo") *** ma-
kur-i ("to command, to manage")
dʒi ("avo") ma-
kuri-(繰)
ji*** malip-kan(麻立干)
hasə(河西)
(mari) maruha(瑪樓下,抹樓下) məri (kapo)
~ji ("knabo")
maru("ridge") *** *** *** ***峰 süni (首泥) *** *** so1ra ("sky; tip, top, above (the trees, etc.)") sora ("ĉielo") ****** sunɯrk 수늙 suri 수리 ("top of the head") *** *** šun ("suno")
sukdun ("aero") ***高 dat/§ap (aŭ tar) 
(達) *** *** taka-/daka-（"high"） taka-/daka 達率*** *** *** *** *** den ("high")
dekde- ("altiĝi") ***山 tara / tal (達)  taγ （"montano"） aula(n) （古蒙古语）
ūl （喀尔喀蒙古）
ūla （布里亚特语）
aul（达斡尔语） tara(多羅)
yama(山)/mure(山)/mori(森) yama *** 督 tr(山),
tara(多禮,多羅)
（土地） moyh(山) me-뫼 
tang,tal（土地）
tuk（丘）
orɯm （济州方言） *** *** alin
tala（田地）
mulu ("ridge of mountain") ***堤 tu (吐)  töpü *** take2（岳）
tutu-mi
tum- (to stack, to pile, to gather) take
tsutsumi
tsum- *** *** ***언덕 əntək
둑 tuk(堤) *** *** do- ("haltigi") ***樹木 knul / naro? 
(斤乙) i¨ ("arbaro")/i¨γac（树） *** ki2 / ke2 ～ ko2kunu-ki(a kind of oak)　 ki
kunu-gi ****** 斤:nal(訓)/kɯn근 kɯru 그루 ("stump; unit for counting trees")
namu 나무 （树、树木） *** *** *** ***水 mi (米) 
mie,moro(買,模盧) *** mören(江, 海) 
müren (沐漣) /moron (木連) (Khitanese) mi1du/mi1/mi1n- mizu mi(彌)*** ml mul mu mu 沒 muke mū ("akvo")泉（井） əl(於乙):井
iri(伊梨):泉 bul-a-q/bul-a-γ（喷泉、泉水） s (水: "akvo") wi （井、水库、灌溉水塘） i *** l(乙) umɯl ("bone") umul ("bone") eri～erri（小河、川）
（尼夫赫语） *** üla (大河、江) ***池沼 nemi / naymi
(内米) *** namug ("marĉo") ? nami1 ("wave") nami mi(r)ji
(蜜地,彌知)*** *** ? nnmul ("stream") 
mos 못 ("pond")
nɯp 늪 ("swamp") namu, lamu ("maro, oceano, lago" 海) *** mūsa ("swamp") ***河 kur(屈)
na(那) köl("lago") *** kaɸa kawa nari(那利)
久麻那利*** krm 가람 
nāyh 냏,내 karam 가람
n 내 *** *** ula ***海 padal 
(波旦) *** *** wata wada-tsu-mi ("La dio de maro") ***波珍 padl padah～parʌl pada 바다 *** namu namu ***口 huət-ts‘ii/ku ërtsi/k útsi< *kutui, >* kolci/ko-ts‘ii
(忽次/古次/串) *** 훌츠qurc（喀尔喀蒙古）("skewer, spit" 串) kutu～kuti/kuti < *kutui kuchi ****** koj 곶 ("skewer, spit; promontory" 串) kulrε (dialekto Jeju) 
kul (dialekto South Jeolla) *** *** *** ***進入 ・ιi/*i 
(伊) *** ire- 
来 ir- 进入 ir- ****** ip（口）/ip（門戸） ir- ("alveni, veni")
ip i-（入） *** ibe-("to get foward") ***新 ιəu/*sü 
首 *** *** zu ("new, present, developing, a gleam")
suga- ("freŝa") suga-suga-s- *** say say (새) s *** iche ice ***牛 ιəu/*sü 
首 *** *** usi ushi ****** ʃyo/쇼 so *** *** eje ("kastrita bovino") ***豬 o-sie/o-s^i¨ŋ 
烏斯/烏生 *doŋuz > domuz *** usi ("bovo; catelo")
wi ("swine") *** *o-ni 
(猪耳) *** tot 돝 twji, toyaji (dialekto), tochi (dialekto) *** *** ulgiyan ("porko")
ulha ("doma besto") ***鹿 kosya 
(古斯也) *** *** kuzika shika ****** *** korani 
고라니 ("Manchurian elk")
kōri, kori (dialekto Gyeongsan) *** *** kandahan ("a kind of deer") ***馬 *** *** mori～muri uma～muma uma ****** ｍʌl/(馬) mal mori 
(Nanai) *** morin ***斧 ・ιo-sie ,
nərə-si 
(於斯) *** *** wono2 ono ****** *odzgy
(烏子蓋) ("ax")
nlh 날ㅎ ("blade") nal (칼)날 ("blade")
nas ("sickle; scythe")
tōkki ("hakilo") *** *** anjikū ("hakileto") ***廣 nərə-si, ə-si, 
(於斯) *** osy/esy 阿斯(寬大:gererous, tolerant)
nalai naras-u ("roll, to level off")
os-u ("transcend, surpass")
e-si ("right, wide, noble, enough") naras-u("to level off")
os-u("to transcend, to press, to push") ****** 어위 (< *어쉬) nəlbɯn 넓은
nəlb
nərɯn *** očo 我撮(寬) ončo (廣: "wast") ***翼 nərəgi
əji(於支) *älig > el ("mano") *** tadamgi(arm)
atʃi (piedo, promenado, pluvo, mono) ashi ****** nʌlg nar, nalg 날개 *** *** asχa ***横 ・ιo-sie/*es 
(於斯) *** *** yo2ko2（横)/yo2k-（避） yoko/yokeru ****** əs/엇 əs *** *** *** ***谷 tan/tuən/t‘ən 
(旦,頓,呑) *** *** tani tani****** tʌn～tuʌn（"vilaĝo", 村） *** *** *** *** ***榖 niəŋ-biuʌt 
仍伐 *** *** ina-ɸo（"ear of rice"）
mi2（"fruit, seed, grain"）
nebar-("stickiness of rice") inaho
nebar- ****** pyə（"rice plant; unhulled rice"） nuy（"grains of unhulled rice amongst hulled rice"） *** *** *** ***粗 kuət-・ιəi 
(骨衣) *** *** kata- ("tough, firm") katai ("tough, stiff") *** ka¨c¨l kəcɯl- (荒) kəchil-
kud- *** *** kata- ("malmoligi, firmigi") ***耕 ka-ʃιi 
(加尸) kerci-（"tondi, tranĉi, to dig trenches"） *** kar- ("to plow") kar- ****** karai（木[木+欠]・鍬, kal-（plow)
kal（刀） kal- gerbe-("rompi")
(Nanai) *** halhan（犂先）/halhan～halgan(犂[金+華]) gerbe- ("rompi")邊 ka-(・a) 
(加阿) kera *** ha("edge, blade")kari("edge") ha
kari ****** kʌs kā *** *** kaja-("to cut")
huwesi-("cutter, small blade") ***圓 toŋ-pιuəi 
(冬非) *** *** tubura（丸）/maro（丸: "rondo"） tsubura ****** tuŋgɯl-（圓） tuŋgɯl-（圓} *** *** torho-("to roll,to circle") ***丸 ani, anip, wando
(安市,安十,丸都) *** nduh （达斡尔语） azi ("reason, value") aji (taste) ****** *** al 알 (x)elū- *** umhan
muheren elū足 tor (廻) *** *** tar- (足る: "enough, lasta, to reach") tarir- ******tʌri tari 다리 *** *** juru(numeral for something pair up) ***毛 tjʌr (鐵) *** *** *** *** ******tʌri tʌr 털 *** *** *** ***重 biar/bιεt 
(別) *** *** ɸe *** ****** pʌl *** *** *** fe ("eks-, pasinta") ***松 pιu-sie/pιu-so 
(扶蘇/扶蘇) *** *** matu matsubu(扶,負)
so(蘇)*** sol（松）/pos（樺） sol,sonamu,so *** *** bahiya("pine cone") ***深 bιuk-sie/puk
(伏斯) *** *** ɸuka-si/puka- fuka- ****** kiph u·n kiph- 
puk ("profunde") *** *** *** ***狌 yia-ʃιi 
(也尸) *** *** itatʃi (mustelo) itachi (mustelo) *** *** yezï ~ yez-
("vulpo") yəu ("vulpo")
여시yəsi (dialekto) *** *** *** ***隣 ιi-bιuʌt 
(伊伐) *** *** iɸa("residences")
iɸa-udo/iɸa-ɸito("familio, genealogio")
iɸawi/iɸewi("domiciles, domoj") i-ba-sho("one's whereabouts" sho is a loan word) ****** *** iut (隣) *** *** imiya- ("to gather") ***霜 sat 
(薩) *** *** sai, see, zai, zae
(dialektaj japanaj vortoj por "icicle" aŭ "ice on the branches of trees or on the surface of a body of water") *** ****** səri səri *** *** juhe ***菁 ka-tʃιe 
(加支) *** *** kati/katʃin(brown/lush), katute (en la pasinteco) katʃte ****** *** kəch-(蕪)
kis- ("lush, overgrown with weeds, overrun with plants") *** *** *** ***鵠 ko-・ιəi 
(古衣) qoγu *** kukuɸi1～kubi1("cigno") kukui/kugui ("cigno") ****** kohay
kon koni *** *** gaha("birdo, korako")
gasha("granda birdo") ***群落 ul (于尸) uruk ("clan") ulus ("popolo, nacio, tribo, horde") udi ("klan,o familio; the standing of one's family, the social status of one's family, lineage, naskiĝo; familia nomo") uchi("min, domo, familio") ****** ul（"relations; relatives; kinsfolk; clan"）
uri ("ni, nin; la koreoj, la korea popolo") *** *** *** urse ("popolo")
uce("entrance") ***牙 kʌi-ʃιi 
(皆尸) *** *** ki1 ("fang; tusk") *** ****** *** *** *** *** *** ***平 pii-lιεt 
(比烈) biri *** ɸi1ra- (比良: flat, level)
taira("flat") hirata-
taira ****** *** pʌl *** *** ba("field, district")
pile-("to confirm, to criticize")
tehere-("to flat, to be equal") ***母親 ya chi 
(也次) Ana ***aa("patrino")/oya("parenco") haha, oya *** ***어Plantilla:古韓語
əzi 어미əmi
아매,에마 ame,ema(norda dialekto) *** eniyen a ja ***嬰兒 gιəu-sie / kus / kyus
(仇斯) koto(儿子，匈奴語)
kız （女孩、女儿）
O'gul *** ko1 (子) kodomo *** *** *** koma(童)
koma-(小-) *** omo jui ("infano") kuŋa ("ido")熊 komok 
(功木) *** *** kuma kuma koma *** kom kōm *** *** *** ***兔 u-sie-həｍ
(烏斯含) tawïsγan *** usagi1 / wosagi1 usagi *** *** thos-gi 톳기 tho-ggi 토끼 *** *** *** ***見面 pʌk/*pak 
(伯) bak-（"vidi, rigardi; trovi"） *** mak- (設: "to obtain, to prepare, to make")
ɸak- (別: "vidi, scii, kompreni")>*wakar-
ɸakar- (諮・計: "to consult, to talk, to obtain") mōker-
wakar-
hakar- *** *** poizʌp- ("to humbly show oneself, to meet (an honored person)") po-（"to see, to look"）/ poyp-（"to have an audience with, to meet (an honored person)"）
pak *** baka- ("to look for, to seek, to search") baha-（"to get, to obtain"） baka-（"trovi"）難 ma 
(馬) *** *** ma- ("truely, really") ma- *** *** modir- mōjir- ("harsh; severe; cruel") *** manga(難:hard) maŋga(堅、難: "hard") maŋa心／胸 kιo-sιi 
(居尸) göğüs kökün ko2ko2ro2("koro")/koro("mem") kokoro *** *** *** kogäŋi （核心）/ kasm （胸、心） *** *** huhun (乳、乳房) ***韮 mai-tʃιi 
(買尸) *** maŋgirsun(野蒜) mi1ra(韮) nira ("ajla ŝenoprazo") *** *** manʌl
(蒜) manɯl *** *** maca ("ajla ŝenoprazo") ***根 tsʌm 
(斬) *** *** tukene("radiko, nodo, junto") tʃukene *** pul?(根) pulhuy(根) ppuri tʃamγ（根株）
（尼夫赫语） *** da ***文 kɯl/kιən-ʃιi 
(斤尸) *** *** kak-(to write)
kuk-/*kurum-(to collect, to form, to bind)
ko2to2（"vorto, elparolo, lingvo"） kak-
kukur-/kurum-
koto *** *** kɯl kɯl *** herse hergen ***玉 ko-ie 
(古斯) *** gas kusiro2（"bracelet") kushiro *** *** kusɯl ("jewel") kusɯl *** γun gu ***孔 dzei〈tsei〉-ts‘ii 
斉次/濟次 *** *** tʃuk-(透), tʃuki（隙） suki ("chink, gap, vulnerable point") ****** *** t’ul-(透), tm（隙）*** *** *** *** ***穴 kap,kap-pii 
甲,甲比 qapca（"gorge, ravine"）, qapi¨γ（"Gate"） *** kaɸi1 （"gorge, strait, narrow valley") kubomi ****** *** kul (穴) *** *** *** ***三 mir, mil
(密) 
siet/s^ïei
(悉/史) bis(5) gurav mi1 mi *** mil sei/səih 셋 sʰet̚ *** ilan ilan ***五 ütsi,uci,üc,
uca,uchha 
(于次,弓次) üç(3) tabun itu itsu *** *** tasul (打戌) tasət 
닷 tah dügün sunja sunja ***七 nan-・ιən, 
nanən,nanun,
nanin 
(難隠)Yeti *** nana nana *** ***(n)ìlgɯp(一急) (n)ìlgúp nadan nadan nadan ***十 tək,duk 
(德) on 
toquz(9) arav to2/to2wo tō- *** *** *** 열 yəl(10)
온on(100)
즈믄chɯmun(1000) juwa juwan juwan uwan黑 *kəmər, kəmhək 
(今勿) Qara *** kuro1 kuro *** *** kəm-/검- 검 kʌm *** *** kara ***白 nə γei
ʃιi-lap 
(奈兮 / 尸臘) Aq *** sira(白) shiro *** *** hʌy-(白)hʌy- 
hin 
hayan *** *** šara- ("blankiĝi")
šeyen ("blanka")
šanggiyan ("blanka") ***紅 s^a-bιuk
s^a-pιuəi-kιən 
sa(i)puk, sa(i)pikon
sapi 
沙伏, 沙非斤 Qyzyl *hulaan > ulaan so2ɸo<*so2po/so2ɸo(赭,朱)/sa(接頭語) *** supi(赤鳥) sapi(泗沘) sitpɯk(赤) 붉은pulgɯn
시뻘건sippəlgən ("plena ruĝa")
seppəlgən
bug(bulg) *** *** fulgiyan ***黃 kweyru/kuət *** *** ki2-~ kú- ki(iro) *** *** *** *** *** *** suwayan ***綠 puruk/bιuʌt-lιək 
(伐力) *** *** mido midori *** *** phɯrɯn ("blua, verda") pharan
phurɯn ("blua, verda")
parah *** *** *** ***

 Vidu ankaŭ 
 Korea lingvo
 Altajaj lingvoj: tjurka lingvaro, tungus-manĉura lingvaro.
 Fuja lingvaro

 Referencoj 
 Notoj 

 Bibliografio 
 Beckwith, C. I. (2004). Koguryo, the language of Japan's continental relatives: an introduction to the historical-comparative study of the Japanese Koguryoic languages with a preliminary description of Archaic northeastern Middle Chinese. Brill's Japanese studies library, v. 21. Bostono: Brill. ISBN 90-04-13949-4
 Beckwith (2006). "Methodological Observations on Some Recent Studies of the Early Ethnolinguistic History of Korea and Vicinity." Altai Hakpo 2006, 16: 199-234.
 Beckwith (2006). "The Ethnolinguistic History of the Early Korean Peninsula Region: Japanese-Koguryoic and Other Languages in the Koguryo, Paekche, and Silla Kingdoms." Journal of Inner and East Asian Studies, 2006, Vol. 2-2: 34-64.
 Beckwith (2007): Koguryo, the Language of Japan's Continental Relatives: An Introduction to the Historical-Comparative Study of the Japanese-Koguryoic Languages, with a Preliminary Description of Archaic Northeastern Middle Chinese. Brill Academic Publishers, 2004. ISBN 90-04-13949-4. Second edition, 2007. ISBN 90-04-16025-5
 http://thomaspellard.ryukyu.googlepages.com/reviewkoguryro.pdf

 Eksteraj ligiloj 
 Japane 
 娜々志娑无のぺぇじ
 高句麗語の研究を勉強する

 Angle 
 The Language(s) of Gogurye o - Journal of Inner and East Asian Studies 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Antikvaj lingvoj
Kategorio:Lingvoj de Koreio
Kategorio:Mortintaj lingvoj de Azio