Malsuprarejna-Vestfalia imperia cirklo

eta|Malsuprarejna-Vestfalia imperia cirklo meze de la 16- jarcento
eta|Historia mapo de Vestfalio proksimume 1710 de Peter Schenk la Pli Aĝa
La Malsuprarejna-Vestfalia imperia cirklo,  , (en la 16-a jarcento Nederlanda-Vestfalia imperia cirklo,Winfried Dotzauer: Die deutschen Reichskreise (1383–1806),. Franz Steiner Verlag, Stutgarto 1998 Ĉapitro: Niederrheinisch-Westfälischer Kreis ISBN=3-515-07146-6, pj. 297–333, rete ĉe google books} pli malfrue ankaŭ ofte nur nomata Vestfalia imperia cirklo) estis unu el la dek imperiaj cirkloj, , en kiujn imperiestro Maksimiliano la 1-a subdividis en 1500 resp. 1512 la Sanktan Romian Imperion. La Vestfalia imperia cirklo mem ekestis en 1500 kaj ekzistis ĝis la fino de la malnova imperio.

 Regiono 
La cirklo ampleksis la teritoriojn inter Vezero kaj la pli malfrua landlimo kun la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj (Nederlando) ĝis la Mozo kaj sude ĝis Ahr kaj Sieg. Dekstre de la Vezero situis nur Episkopujo Verden kaj Graflando Ŝaŭmburgo. Ene de la limoj de la cirklo tamen ankaŭ troviĝis teritorioj, kiuj apartenis al la Elektorejnlanda imperia cirklo. Tio ĉi validas precipe por Elektoepiskoplando Kolonjo kun la apartenaj partoj Feŭdo Recklinghausen kaj Duklando Vestfalio. En la jaro 1548 Princepiskoplando Utreĥto kaj Duklando Geldern iris per la Burgonja kontrakto al la Burgonja imperia cirklo. La Princepiskoplando Cambrai fariĝis en 1678 franca kaj eliĝis per tio el la imperio kaj el la imperia cirklo.

 Organizo 
La imperia cirklo ampleksis en 1512 entute 55 cirklajn statojn, kies reprezentantoj formis la cirklajn dietojn. Tiuj ĉi estis nur malofte kunvokataj kaj okazis tiam plejofte en Kolonjo. La kancelario kaj la cirkla arĥivo troviĝis en Duseldorfo.Klaus Müller: Unter pfalz-neuburgischer und pfalz-bayerischer Herrschaft. En: Hugo Weidenhaupt: Düsseldorf. Geschichte von den Ursprüngen bis ins 20. Jahrhundert. Schwann im Patmos Verlag, Duseldorfo 1988, ISBN 3-491-34222-8, Band 2, S. 29 En 1555 la duko de Jülich-Kleve-Berg transprenis la cirklestran oficon kadre de la imperia plenumordo. Sekretaria aŭ estra princo estis komence ankaŭ la duko de Jülich. La ofico transiris komence de la 17-a jarcento al la princepiskopo de Monastero. Post la heredsekvoordokonflikto pri Jülich-Kleve la ofico estis dividata. Krom Monastero la dinastioj Palatinato-Neuburg (por Jülich) kaj Brandenburgio (por Kleve) alternis. La grafoj kaj etnobeloj de la regiono ekde 1653 estis kunligitaj en la Malsuprorejna-Vestfalia imperia grafaro.

La imperia cirklo havis la rajton prezenti asesorojn por la konstanta imperia ĉefjuĝejo. Kiel konsekvenco de la konfesia disfendiĝo de la cirklo la katolika kaj la protestanta duonoj prezentis po du asesorojn.Sigrid Jahns: Das Reichskammergericht und seine Richter. Verfassung und Sozialstruktur eines höchsten Gerichts im alten Reich Teil I: Darstellung. Kolonjo, 2011 p 253

 Historio 
Pli malpli konsekvencan politikon praktikis la cirklaj statoj en 1534 por certigo de la pacokonstitucio je la batalo kontraŭ la Baptistoregno en Monastero. Ekde 1556 la cirklo klopodis pri unuecigo de la monsistemo lige kun la imperia monordo. Ankaŭ ĝenerale la imperia cirklo estis plej aktiva en la 16-a jarcento, kiam temis pri tio, kolekti la kontraŭturkan imposton. Dum la sekvaj jarcentoj la graveco malpliiĝis.

Probleme estis la limpozicio al la Nederlandoj. Foje la Okdekjara Milito inter la liberiga movado kaj Hispanujo, ekzemple dum la Hispana Vintro en 1598/99, la milito transsaltis ankaŭ sur regionojn en la imperia cirklo. Ankaŭ tial la cirklo klopodis dum la Kolonja Milito pri armita neŭtraleco.

Eksteraj potencoj forte influis la imperian cirklon. Ekzemple Princepiskoplando Kolonjo estis protekta potenco de la nordokcidentgermanaj princepiskoplandoj. Longan tempon la dinastio Vitelsbaĥo okupis gravajn episkopajn sidejojn. Krom tio Hesujo, Elektopalatinato kaj la velfaj duklandoj en la nordo praktikis influon. Per posedoŝanĝo en kelkaj teritorioj per Brunsvigo kaj Brandenburgio ekde la fino de la 16-a jarcento eksteraj regantoj treege kreskigis sian influon. Kontraŭe la imperia cirklo restis plejparte distanca al la imperiestro.

Ankaŭ akriĝis la konfesiaj kontrastoj. Ekzistis krom katolikaj regionoj ankaŭ reformitaj kaj luteranismaj teritorioj. Diversaj regionoj estis disputitaj en la proceso de la konfesiiĝo. Ĝenerale konfesiaj konfliktoj kaj la malsamaj interesoj, aparte la propraj interesoj de la pli grandaj teritorioj, kaŭzis, ke la cirklo trovis jam nur malfacile komunan direkton.

Eksteraj interesoj malfortikigis la komunan monpolitikon. Per la ekzisto de konstantaj armeoj de la pli grandaj teritorioj la senarmeaj statoj estis malavantaĝigataj. Parte la Malsuprorejnlanda-Vestfalia imperia cirklo estas atribuata al la cirkla asocio de la Antaŭaj Imperiaj cirkloj. Tiuj ĉi estis sin fondintaj kontraŭ la ekspansia politiko de Ludoviko la 14-a. Distrikta dieto okazigata en 1697 en Kolonjo pri tio povis ŝanĝi nenion. Post 1702 la cirklo tial disponigis por la Imperia Armeo nur proksimume 2000 homojn. En la 18-a jarcento la cirklo estis reprezentata plejparte de la tri direktoroj kaj ne plu ludis memstaran rolon. Ekzemple inter 1738 kaj 1757 neniu cirkla dieto okazis. En la jaro 1789 la imperia cirklo estis taskigata per la pribatalo de la Revolucio je Lieĝo.

Post la transcedo de ĉiuj teritorioj sur la maldekstra flanko de la Rejno al Francujo la imperia cirklo estis malfondita en 1806.

 Membroj 
Jen listo de la membroj de la imperia cirklo, deire de la Imperia Registro de la jaro 1521 kaj surlistigo de 1532. Ĝis la fino de la imperio foririntaj imperiaj statoj estas presitaj en kursivo, novalvenintaj aparte listigitaj.

 Ekleziaj princoj 
 Episkoplandojoj 
 25px Princepiskoplando Cambrai; en 1678 franca
 25px Princepiskoplando Lieĝo
 25px Princepiskoplando Minden; en 1648 neeklezia princlando
 25px Princepiskoplando Monastero
 25px Princepiskoplando Osnabrück
 25px Princepiskoplando Paderborn
 25px Princepiskoplando Utreĥto; en 1528 al Hispanio, en 1548 al la Burgonja imperia cirklo, pli malfrue nederlanda
 25px Princepiskoplando Verden; en 1648 neeklezia princlando
 25px Abata Lando Corvey; ekde 1792 princabata lando

 Abatejoj 
 25px Abatolando Stablo-Malmedy; antaŭe prelatejo
 25px Abatolando Corvey; antaŭe prelatejo; 1792 princabata lando

 Neekleziaj princoj 
 25px Duklando Jülich-Berg
 25px Duklando Kleve kun Graflando Mark
 25px Duklando Geldern; en 1543 al la Habsburgoj, en 1548 al la Burgonja imperia cirklo
Ĝis 1792 novaj:
 25px Princlando Minden; ekde 1648, antaŭe eklezia princlando
 25px Princlando Verden; ekde 1648, antaŭe eklezia princlando
 25px Princlando Nassau-Dillenburg; en 1664 rangaltigata, antaŭe imperia graflando
 25px Princlando Orientfrislando; rangaltigata en 1667, antaŭe imperia graflando
 25px Princlando Moers; en 1706 princlando, antaŭe graflando sen imperia stato

 Imperiaj prelatoj 
 25px Abtei Corvey; plej malfrue en 1582 princabatolando, en 1792 princepiskoplando
 25px Imperia Abatolando Kornelimünster
 25px Abatolando Stablo-Malmedy
 25px Abatolando Werden
 25px Abatinolando Essen
 25px Abatina Lando Herford
 25px Abatina Lando Thorn
 25px Abatolando Echternach

 Grafoj kaj etnobeloj 
 25px Grafschaft Bentheim
 25px Graflando Manderscheid; en 1546 perigata de Habsburgo
 25px Graflando Bronkhorst; estingiĝis en 1719
 25px Graflando Diepholz
 25px Graflando Hoya
 25px Graflando Lipo
 25px Graflando Moers; en 1541 perigata de Kleve, en 1706 princlando; sen imperia senpereco
 25px Graflando Nassau-Dillenburg; en 1664 princlando
 25px Graflando Oldenburgo, en 1777 duklando
 25px Graflando Orientfrislando; en 1667 princlando
 25px Graflando Pyrmont
 25px Reglando Reichenstein
 25px Graflando Rietberg
 25px Graflando Salm-Reifferscheid
 25px Graflando Sayn
 25px Graflando Ŝaŭmburgo
 25px Graflando Spiegelberg
 25px Graflando Steinfurt
 25px Graflando Tecklenburg
 25px Graflando Virneburg
 25px Graflando Wied
 25px Reglando Winneburg kaj Beilstein
 25px Reglando Reckheim/Rekem (nun en municipo Lanaken, ekde 1623 graflando 
Ĝis 1792 novaj:
 25px Reglando Anholt (reprezentata de la princoj je Salm-Salm)
 25px Graflando Blankenheim kaj Gerolstein
 25px Reglando Gemen
 25px Reglando Gimborn
 25px Graflando Gronsveld
 25px Graflando Hallermund
 25px Graflando Holzappel
 25px Graflando Kerpen kaj Lommersum (en 1786 imperia senpereco)
 25px Reglando Myllendonk
 25px Graflando Reckheim (en 1620 imperia senpereco)
 25px Graflando Schleiden (fine de la 16a jarcento imperia senpereco)
 25px Reglando Wickrath
 25px Reglando Wittem
Cirkloapartenaj graflandoj sen imperia stateco:
 25px Graflando Lingen
 25px Graflando Ravensberg
 25px ekde 1614: Graflando Hoorn

 Urboj 
Imperiaj urboj:
 25px Akeno
 25px Cambrai
 25px Dortmund
 25px Kolonjo
Imperia senpereco pridisputata:
 25px Duisburgo (reprezentata de Kleve-Mark)
 25px Herford (reprezentata de Jülich-Berg)
 25px Verden (reprezentata de Jülich-Berg)
Ne imperiaj statoj:
 25px Brakel (reprezentata de Paderborn)
 25px Düren (reprezentata de Jülich-Berg)
 25px Lemgo (reprezentata de Graflando Lipo)
 25px Soest (reprezentata de Kleve-Mark)
 25px Warburg (reprezentata de Paderborn)
 25px Wesel (reprezentata de Kleve-Mark)

 Enklavoj 
Teritorioj ne apartenaj al la Malsuprorejna-Vestfalia imperia cirklo, kiuj tute aŭ parte estis ĉirkaŭitaj de cirkla teritorio:
 25px Elektepiskopujo Kolonjo kun Duklando Vestfalio kaj Feŭdo Recklinghausen; Elektorejnlanda imperia cirklo
 25px Duklando Limburgo; Burgonja imperia cirklo
 25px Imperia Abatejo Burtscheid; eksterdistrikta
 25px Imperia Reglando Dyck; eksterdistrikta
 25px Reglando Hörstgen; imperia senpereco pridisputata, eksterdistrikta
 25px Reglando Rheda; ne imperia stato, eksterdistrikta
 25px Imperia Reglando Saffenburg, eksterdistrikta

 Literaturo 
 Winfried Dotzauer: Die deutschen Reichskreise (1383–1806). Franz Steiner Verlag, Stuttgart 1998, ISBN 3-515-07146-6 p. 297sj.Rete
 Andreas Schneider: Der Niederrheinisch-Westfälische Kreis im 16. Jahrhundert. Geschichte, Struktur und Funktion eines Verfassungsorganes des alten Reiches. Schwann, Düsseldorf 1985, ISBN 3-590-18128-1 (Düsseldorfer Schriften zur Neueren Landesgeschichte und zur Geschichte Nordrhein-Westfalens, Band 16).
 Neue Europäische Staats- und Reisegeographie worinnen die Lande des Westphälischen Kreises ausführlich vorgestellet werden ... (= 8-a volumo de la plenverko), Dresdeno / Lepsiko
 Gerhard Taddey (eld.): Lexikon der deutschen Geschichte. 2-a priverkita eldono, Stutgarto 1983, p. 879sj.

 Eksteraj ligiloj 


 Superrigardo super la Imperiaj Cirkloj
 Malaltrejnlanda-Vestfalia imperia cirklo  en la portalo rejnlanda historio de la Regiona Ligo Rejnlando
 Ilustraĵo de Nicolaes Visscher la 1-a proks. 1678: 'S[acri] R[omani] I[mperii] Westphaliae Circulus : In Omnes Eiusdem Subiacentes Provincias exactißimè distinctus'
 Mapo el 1627 Abriss der Landschafft Veltlin, vom frantzösischen General Marquis Di Covure den Spanischen wieder abgenommen worden Mapo el 1627 Abriß der Landschafft Westpalen, Frieslandt Und Angrenden Landern''

 Referencoj 

Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Imperiaj cirkloj
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj

Kategorio:Vestfalio