Akademio de Selmec

La Akademio de Selmec estis unu el la plej gravaj altlernejoj en Hungara reĝlando.
eta|maldekstre|Poŝtkarto pri Altlernejo de Selmecbánya

 Historio 
eta|Fonda dokumento pri la akademio kun subskribo de Maria Tereza
eta|La iama arbara akademia konstruaĵo hodiaŭ
eta|La iama mineja akademia konstruaĵo hodiaŭ
eta|Enirejo de la botanika ĝardeno

 Minkapitan-instrua Instituto 
Selmecbánya aŭ Schemnitz (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio) apartenis al la plej gravaj minurboj de Hungarlando. Ekde la mezepoko ĉefe germanoj minadis diversajn ercojn ankaŭ en proksimaj minurboj. La necesaj konoj venis de patroj al filoj. Ĝermo de la akademio (tiam nomata Bergschule (Minkapitan-instrua Instituto) estis fondita en 1735 fare de Sámuel Mikoviny kun permeso de Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio). Menciindas, ke en la urbo funkciis ankaŭ luterana liceo kaj jezuita gimnazio. Oni lernis en la instituto 2 jarojn, ili akiris ĉiuspecajn sciojn pri minado, metalurgio. Estis tie 5 "fakultatoj":
 minaj juroj
 minaj mezuradoj
 prilaboroj de ercoj
 kemio kaj metalurgio
 kreado kaj ŝanĝoj de monoj.

Ĉiuj lernantoj ricevis stipendiojn.

 Minada Akademio 
En 1763 la instituto transformiĝis al akademio (Bergakademie aŭ Akademia Monastica) kun permeso de Maria Tereza de Aŭstrio, kiel la unua ŝtata (sekulara) altlernejo. Post 2 jaroj oficiale ekfunkciis la dua katedro pri matematiko-fiziko-mekaniko. Ekde 1770 oni lernis 3 jarojn. En 1808 komenciĝis la instruado pri arbaroj komence iomete aparte en arbara instituto. Famo de la akademio disvastiĝis, ĉar alvenis famaj instruistoj el la plena Habsburga Imperio, esploris tie eĉ Alessandro Volta. En 1839 oni fondis katedrojn pri geometrio-arkitekto kaj geologio.

 Minada kaj Arbarkultura Akademio 
En 1846 la nova nomo iĝis Berg- und Forstakademie (Minada kaj Arbarkultura Akademio) kun jam 4 lernojaroj (la arbarkultura instituto jam estis integrita). La katedroj estis:
 matematiko-fiziko-mekaniko
 kemio-metalurgio
 minado-mezurado-minmaŝinoj
 geologio-mineralogio-paleontologio
 geometrio-arkitekto
 arbarkulturo
Dum la hungara revolucio de 1848 grandaj ŝanĝoj okazis en la akademio. La jam plene sendependa ŝtato akiris la akademion, la instruado okazis hungare, nur la hungarlandanoj povis lerni senpage. (Tiam el la 300 studentoj la duono estis hungaria, po 20% aŭstroj kaj ĉeĥoj, krome poloj, italoj kaj aliaj.) Post falo de la revolucio la instruado denove okazis germane. Post la Aŭstra-hungara interkonsento la akademio denove hungariĝis (kiel "Hungara Reĝa Minada kaj Arbarkultura Akademio"). En 1872 en la akademio jam estis 12 ministaj kaj 3 arbaristaj katedroj, post 4 jaroj la studentoj ricevis jam oficialajn diplomojn. En la 1890-aj jaroj la akademia minerala kolektaĵo konsistis el 4731 da pecoj, kiu estis tiam mondfama. Ekde 1895 la inĝenieraj diplomoj estis pri minado, metalmetalurgio, fermetalurgio.

 Altlernejo 
En 1904 la akademio prenis la nomon oficiale altlernejo pri minado kaj arbarkulturo kun 20 katedroj. La teknologia instruado estis pli bona, ol en Teknika Universitato József de Budapeŝto. Tamen la neoficiala nomo restis akademio. En la studjaro de 1914 580 studentoj lernis en 20 katedroj. Post la 1-a mondmilito la altlernejo translokiĝis al Sopron, kie ĝi funkciis plu sub nomo Minada kaj Arbarkultura Altlernejo (Sopron).

 Gvidantoj de la akademio/altlernejo 
 Ĉefĉambelaj grafoj 
 Ferenc Gerliczy 1798-1810
 Gábor Sváiczer 1834–1845
 Joseph Russegger 1850–1863
 Dénes Mednyánszky 1867–1873

 Direktoroj 
eta|<center>Pentraĵo pri István Farbaky
 Ede Pöschl 1873–1876
 István Farbaky 1876–1892
 Vilmos Sóltz 1892–1896
 Ottó Schwartz 1896–1897, 1898–1899, 1900–1901, 1902–1903
 Lajos Fekete (botanikisto), 1897–1898, 1899–1900, 1901–1902
 Jenő Vadas 1903–1904

 Rektoroj 
 László Fodor (matematikisto) 1904-1906, 1910-1912
 Miksa Herrmann 1906–1908
 Jenő Vadas 1908–1910
 Béla Barlai 1912-1914
 Móric Krippel 1914–1916
 Antal Kövesi 1916-1918
 Géza Réz 1919

 Elektitaj akademiaj/altlernejaj instruistoj 

 Béla Bartha (juristo)
 Hugó Böckh
 Géza Boleman
 Ottó Cséti
 Adolf Divald
 Christian Doppler
 István Farbaky
 László Fodor (matematikisto)
 Emil Herrmann
 Nikolaus Joseph von Jacquin
 Karl Jenny
 Antal Kerpely
 József Pál Király
 Antal Kövesi
 Ferenc Kövessi Sándor Mágócsy-Dietz
 Sámuel Mikoviny (fondinto)
 Ferenc Nyáry
 Simon Papp
 Ferenc Pávai Vajna
 István Schenek
 József Schittkó
 Giovanni Antonio Scopoli
 Ottó Schwartz
 Jenő Tettamanti
 Imre Tomasovszky
 István Vitális
 Alois Wehrle
 Heinrich David Wilckens
 Géza Zemplén

 Elektitaj studentoj 

eta|<center>Joseph Russegger
 Albert Béky
 Emil Belházy
 Nepomuk János Belházy
 János Böckh
 Ernő Cotel
 János Czimeg
 Dániel Fehér
 Lajos Katona (inĝeniero)
 Antal Kerpely (filo)
 Ferenc Modrovich
 Antal Péch
 Lajos Pethe
 Géza Réz
 Gusztáv Richter
 Gyula Roth
 Antal Ruprecht
 Joseph Russegger
 János Sébor
 Róbert Schelle
 Vilmos Sóltz
 Zsigmond Szécsi
 József Gyula Szent-Istványi
 Károly Téglás
 Gusztáv Tomcsányi

 Elektitaj studentoj, kiuj baldaŭ estis samloke instruistoj 

eta|<center>Jenő Vadas
 János Adriany
 Ottó Cséti
 István Farbaky
 József Finkey
 Emil Herrmann
 Josef Hrabák (inĝeniero)
 Antal Kerpely
 Jenő Sobó
 Jenő Vadas

 Fontoj 
eta|Iama foto pri la akademio
 hungare kun fotoj
 hungare kun foto