Krambo

{{Taksonomio
|nomo = krambo
|koloro = lightgreen
|dosiero = Strandkål.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo dosiero = vera karmbo
|regno = Plantoj Plantae
|regno2 = planto
|divizio = Angiospermoj Magnoliophyta
|klaso = Dukotiledonuloj dicotyledones
|ordo = Brasikaloj   Brasicales
|familio = Brasikacoj  Bracisaceae 
|subfamilio= 
|genro = Krambo Crambe
|specio =C. maritima
|Taxon2_Rang     = 
|dunomo = Crambe maritima L.
|dunomo auxtoritato = L.
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
Krambo (latine Crambe) aŭ mara brasiko estas planta genro el la familio de la Brasikacoj (Brassicaceae). La genro konsistas el ĉirkaŭ 34 al 20 specioj, el kiuj ĉirkaŭ 10 specioj hejmiĝas en Eŭropo. Kelkaj specioj ekzemple la mara krambo estas uzataj kiel sovaĝa legomo kaj utilplanto. La krambo estas uzata ankaŭ por rekreskantaj krudmaterialoj antaŭ ĉio kiel oleplanto por ricevi oleojn kaj vaksojn.

 Priskribo 
La krambo-specioj estas plurjaraj plantoj, kiuj havas profundan pivotradikon. Ili havas malgrandajn blankajn florojn kun kvar petaloj tipe al la brasikacoj. La guŝoj enhavas po unu gloforma semo.

 Disvastigo 
La disvastigareo de la kramboj estas Eŭrazio, Afriko kaj la makaroneziaj insuloj. La mara krambo troviĝas ĉe la maraj bordoj de la Atlantiko en okcidenta Eŭropo, ĉe la marbordoj de la Balta maro kaj de la Nigra maro. Crambe cordifolia hejmiĝas en la norda Kaŭkazo. Crambe kotschyana kreskas en Mezazio, la nordokcidenta Himalajo kaj la norda Irano kaj estas kultivata en Uzbekio. La Tatara krambo estas sovaĝa planto de la stepoj de orienta kaj suda Eŭropo. Endemio de la Kanariaj insuloj estas la malforta krambo (Crambe strigosa).

 Sistematiko 
eta|Crambe arborea
eta| Crambe cordifolia|370x370px
eta|krambo (Crambe hispanica subsp. abyssinica)
eta|malforta krambo (Crambe strigosa)
eta|Tatara krambo (Crambe tataria)
La genro krambo havas ĉirkaŭ 34 speciojn, el kiuj ĉ. 10 hejmiĝas en Eŭropo:Warwick S.I., Francis A. and Gugel R.K. (2009), Multinational Brassica Genome Project, Guide to Wild Germplasm of Brassica and Allied Crops (tribe Brassiceae, Brassicaceae), taxonomic Checklist and Life History, Ecological, and Geographical Data, tria eldono, Ontario, 2009, Online=Online  PDF;427 kB

 Crambe aculeolata (N.BUSCH) CZERNIAK.
 Crambe amabilis BUTKOV & MAJLUN
 Crambe arborea WEBB EX H.CHRIST
 Crambe armena N.BUSCH
 Crambe aspera M.BIEB.
 Crambe cordifolia STEVEN
 Crambe cretacea CZERNIAK
 Crambe edentula FISCH. & C.A.MEY.
 Crambe feuilleei A.SANTOS
 Crambe filiformis JACQ.
 Crambe fruticosa L.F.
 Crambe glaberrima (BORNM.) GREUTER & BURDET
 Crambe gomeraea WEBB EX H.CHRIST
 Crambe gordjaginii SPRYGIN & POPOV
 Crambe grandiflora DC.
 Crambe grossheimii I.KHALILOV
 Crambe hedgei I.KHALILOV
 hispania krambo (Crambe hispanica L.) kun subspecio:
 abisina krambo (Crambe hispanica subsp. abyssinica (HOCHST. EX R.E.FR.) A.PRINA, sin.: Crambe abyssinica HOCHST. EX R.E.FR.)
 Crambe juncea M.BIEB.
 Crambe kilimandscharica O.E.SCHULZ
 Crambe koktebelica (JUNGE) N.BUSCH
 Crambe kotschyana BOISS.
 Crambe kralikii COSS.
 Crambe laevigata DC. EX H.CHRIST
 mara krambo (Crambe maritima L.)
 Crambe microcarpa A.SANTOS
 Crambe orientalis L.
 Crambe persica BOISS.
 Crambe pritzelii BOLLE
 Crambe santosii BRAMWELL
 Crambe scaberrima WEBB EX BRAMWELL
 Crambe schugnana KORSH.
 Crambe scoparia SVENT.
 Crambe sinuato-dentata HOCHST. EX F.PETRI
 Crambe steveniana RUPR.
 malforta krambo (Crambe strigosa L'HÉR.)
 Crambe sventenii B.PETT. EX BRAMWELL & SUNDELL
 Crambe tamadabensis A.PRINA & A.MARRERO
 tatara krambo (Crambe tataria SEBEÓK)
 Crambe wildpretii A.PRINA & BRAMWELL
 Crambella teretifolia (BATT. & TRAB.) MAIRE

 Utiligado 
Escepte de abisina krambo, kiu pro sia alta enhavokvanto de eruka acido estas venena, la kramboj estas uzataj liel nutraĵ- kaj furaĝplanto. La mara krambo estas uzata kiel legomo. La pivotradikoj kaj rizomoj de C. kotschyana kaj Crambe cordifolia estas uzataj kiel furaĝplantoj. La tatara krambo verŝajne ludas rolon en la eŭropa antikvo kiel sovaĝa legomo.

La abisina krambo estas nur uzata kiel oleplanto. La planto estas uzata por fari ŝaŭmbremsanco en lavancoj (emulgatoroj), teknikaj oleoj kaj glitgrasoj. Krome el ili oni faras fibrojn, alkidrezinoj kaj moligancojn kaj por fari farmaciajn produktojn.Grüne Rohstoffe auf dem Vormarsch. In: research eu, Magazin des Europäischen Forschungsraums (rete)

 Literaturo 
 B. Honermeier: Crambe. In: Klaus-Ulrich Heyland, Herbert Hanus, Ernst Robert Keller: Ölfrüchte, Faserpflanzen, Arzneipflanzen und Sonderkulturen.'' Handbuch des Pflanzenbaus Band 4, Eugen Ulmer KG, Stuttgart 2006; Seiten 179–184. ISBN 978-3-8001-3203-4

 Eksteraj ligiloj 

 Referencoj 

Kategorio:Brasikacoj