Berberiso

Berberisoj (Berberis) estas plantgenro el la familio de la Berberisacoj (Berberidaceae). Kelkaj aŭtoroj ankaŭ metas la speciojn de la genro Mahonio (Mahonia) al la genro Berberiso.
Berberisoj estas kun 400 ĝis 600 specioj unu el la lignoplantaj genroj kun la plej multaj specioj.

 Priskribo 
Berberis-specioj estas ĉiaverda kaj deciduaj arbustoj, malofte malgrandaj arboj.

La interno de la ŝelo kaj la ligno estas flavaj. La brnĉoj estas rondaj, eĝaj aŭ sulkaj. Berberisoj havas unupartajn ĝis kvinpartajn dornojn. La dornoj ĉe la longŝosoj estas transformitaj folioj (folidornoj), en ties akseloj kreskas mallongŝosoj kun folio-faskoj.
La alterne starantaj simplaj folioj estas ofte kovrataj de vakseca prujno. Ili havas plej ofte tigetojn kaj estas dentaj.

La infloreskoj estas malsame konstruitaj, malofte la floroj staras unuope. La duseksa floroj estas trinombraj, helflavaj ĝis orangflavaj. Ekzistas plej ofte ses sepaloj, malofte tri aŭ naŭ. Petaloj kaj stamenoj estas ses po floro. La petaloj estas kelkfoje pli malgrandaj ol la petalsimilaj sepaloj.
Je la bazo de la petaloj staras po du nektarujoj. La karpelo estas hipoginaj.

Ĉiamverdaj berberisoj havas plej ofte nigrajn, somerverdas berberisoj plej ofte ruĝajn berojn. Ĉiuj plantpartoj, krom la maturaj beroj, estas pli aŭ malpli venenaj. La ĉefa substanco estas la alkaloido Berberino, kiu estas uzata en la popola medicino kiel kuracilo .

 Disvastigo 
La genro Berberis havas disjunktan arealon. La plej multaj specioj estas disvastigitaj en la modervarma Orientazio kaj en Himalajo. Ankaŭ en la sudamerikaj Andoj ekzistas multaj specioj. En Eŭropo nur ekzistas du ĝis kvar specioj.

En la naturo Berbersoj estas ofte pionirplantoj.

eta|Berberis actinacantha, Ilustraĵo
eta|agregata berberiso (Berberis aggregata)
eta|Kanada berberiso (Berberis canadensis)
eta|darvina berberiso(Berberis darwinii)
eta|empetrofolia berberiso (Berberis empetrifolia)
eta|Berberis gagnepainii
eta|Berberis jaeschkeana
eta|juliana berberiso(Berberis julianae)
eta|Berberis montana
eta|mallarĝfolia berberiso (Berberis ×stenophylla)
eta|tunberga berberiso (Berberis thunbergii)
eta|Berberis trifoliolata
eta|Berberis trigona
eta|veruka berberiso (Berberis verruculosa)

 Sistematiko 
Multaj specioj estas naturaj hibridoj.
Priskribiĝis pli ol 400 ĝis 600 specioj (sole pli ol 200 specioj en la ĉinuja faŭro). Jwen elekto:

 Eŭropaj speciojURL=http://ww2.bgbm.org/mcl/PTaxonDetail.asp?NameId=1537&PTRefFK=1273
 Berberis aetnensis C. PRESL (sin.: B. vulgaris subsp. aetnensis(C. PRESL) ROUY & FOUC.), hejmregiono: Sicilio, Suditalujo, Korsiko, Sardio
 Kreta berberiso (Berberis cretica L.), hejmregiono: Grekujo, Egeo, Turkujo, Kipro
 Berberis hispanica BOISS. & REUT. (sin.: B. vulgaris subsp. australis (BOISS.) HEYWOOD), hejmregiono: Sudhispanujo, Alĝerio, Maroko
 ordinara berberiso, (Berberis vulgaris L.), hejmregiono: Eŭropo proksima Azio, en Nordameriko neofito

 ekstereŭropaj specioj
 Berberis actinacantha MART. EX ROEM. & SCHULT., hejmregiono: Ĉilio
 agregata berberiso (Berberis aggregata C.K. SCHNEID.), hejmregiono: Ĉinujo
 amura berberiso (Berberis amurensis RUPR.), hejmregiono: Amur-regiono, Ĉinujo, Manĉurio, Koreujo, Japanujo
 eĝa berberiso (Berberis angulosa WALL. EX HOOK. F. & THOMSON), hejmregiono: Nepalo, Butano, Sikimo
 arista berberiso (Berberis aristata DC.), hejmregiono: Nordhindio, Nepalo, Butano
 Berberis asiatica ROXB. EX DC., hejmregiono: Himalajo, Asamo, Butano, Ĉinujo
 nigrafrukta berberiso (Berberis atrocarpa C.K. SCHNEID.), hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
 Berberis beaniana C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
 Berberis bergmanniae C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
 mallongtiga berberiso (Berberis brachypoda MAXIM.), hejmregiono: nordokcidenta Ĉinujo
 Berberis bretschneideri REHDER, hejmregiono: Japanujo
 buksfolia berberiso (Berberis bŭifolia  LAM.), hejmregiono: Argentino, Ĉilio
 belefloranta berberiso (Berberis calliantha Mulligan), hejmregiono: sudorienta Tibeto
 kanada berberiso (Berberis canadensis MILL.), hejmregiono: Usono
 neĝa berberiso (Berberis candidula (C.K. SCHNEID.) C.K. SCHNEID.), hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis caroli C.K. SCHNEID., hejmregiono: suda Mongolujo
 Berberis Ĉilionsis GILLIES EX HOOK. & ARN., hejmregiono: Ĉilio
 Berberis chillanensis (C.K. SCHNEID.) SPRAGUE, hejmregiono: Peruo, Ĉilio, Argentino
 Berberis chinensis POIR., hejmregiono: Kaŭkazo
 Berberis chitria BUCH.-HAM. EX LINDL., hejmregiono: Himalajo
 Berberis circumserrata (C.K. SCHNEID.) C.K. SCHNEID., hejmregiono: nordokcidenta Ĉinujo
 Berberis comberi SPRAGUE & SANDWITH, hejmregiono: Argentino
 agrabla berberiso (Berberis concinna HOOK. F.), hejmregiono: Nepalo, Sikimo
 Berberis congestiflora GAY, hejmregiono: Ĉilio
 Berberis corymbosa HOOK. & ARN., hejmregiono: Juan-Fernandez-insuloj
  Berberis coxii C.K. SCHNEID., hejmregiono: Birmo
 Darvina berberiso (Berberis darwinii HOOK.), hejmregiono: Argentino, Ĉilio
 diafana berberiso (Berberis diaphana MAXIM.), hejmregiono: Ĉinujo (Kansuo)
 retfolia berberiso (Berberis dictyophylla FRANCH.), hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis dielsiana FEDDE, hejmregiono: Ĉinujo (Siĉuano)
 Berberis edgeworthiana C.K. SCHNEID., hejmregiono: nordokcidenta Himalajo
 empetrofolia berberiso (Berberis empetrifolia LAM. EX POIR.), hejmregiono: Ĉilio
 Berberis francisci-ferdinandi C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
 Berberis gagnepainii C.K. SCHNEID., hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis georgii AHRENDT
 Berberis gilgiana FEDDE, hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis giraldii HESSE, hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis glomerata HOOK. & ARN., hejmregiono: Ĉilio
 Berberis grevilleana GILLIES EX HOOK. & ARN., hejmregiono: Argentino
 Berberis henryana C.K. SCHNEID., hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis heteropoda SCHRENK EX FISCH. & C.A. MEY., hejmregiono: Mezazio, Mongolujo, Ĉinujo (Sinkiango)
 Berberis hookeri LEM., hejmregiono: Hindio, Ĉinujo, Himalajo
 Berberis horrida GAY, hejmregiono: Ĉilio
 arĝenta berberiso (Berberis hypokerina AIRY SHAW), hejmregiono: Birmo
 Berberis ilicifolia G. FORST., hejmregiono: suda Ĉilio
 Berberis jaeschkeana C.K. SCHNEID., hejmregiono: Hindio, Nepalo
 Berberis jamesiana FORREST & W.W. SM., hejmregiono: Ĉinujo (Junano)
 juliana berberiso (Berberis julianae C.K. SCHNEID.), hejmregiono: Ĉinujo (Hupejo)
 tajvana berberiso (Berberis kawakamii HAYATA), hejmregiono: Tajvano
 korea berberiso (Berberis koreana PALIB.), hejmregiono: Koreujo
 Berberis lempergiana AHRENDT, hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis littoralis PHIL., hejmregiono: Ĉilio
 himalaja berberiso (Berberis lycium ROYLE), hejmregiono: Kaŝmiro, Nordokcidenta Hindio, Nepalo
 Berberis manipurana AHRENDT, hejmregiono: Hindio (Asamo, Manipuro)
 Berberis masafuerana SKOTTSB., hejmregiono: Juan-Fernandez-insuloj
 malgrandfolia berberiso (Berberis microphylla G. FORST.), hejmregiono: Argentino, Ĉilio
 Berberis mitifolia STAPF, hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis montana GAY, hejmregiono: Argentino, Ĉilio
 Berberis morrisonensis HAYATA, hejmregiono: Tajvano
 Berberis negeriana TISCHLER, hejmregiono: Ĉilio
 Berberis oblonga (REGEL) C.K. SCHNEID., hejmregiono: Mezazio
 Berberis orthobotrys BIEN EX AITCH. hejmregiono: Afganio, Pakistano, nordokcidenta Hindio, okcidenta Ĉinujo
 Berberis panlanensis AHRENDT, hejmregiono: Ĉinujo (Siĉuano)
 Berberis parvifolia SPRAGUE, hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
 Berberis poiretii C.K. SCHNEID., hejmregiono: nordorienta Ĉinujo, Mongolujo, orienta Sebirio, Koreujo
 Berberis prattii C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
 prujna berberiso (Berberis pruinosa FRANCH.), hejmregiono: Junano
 Berberis replicata W.W. SM., hejmregiono: Junano
 Berberis rotundifolia POEPP. & ENDL., hejmregiono: Ĉilio
 Berberis sanguinea FRANCH., hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis sargentiana C.K. SCHNEID., hejmregiono: Mezĉinujo
 Berberis serratodentata LECHL., hejmregiono: Ĉilio
 Berberis sherriffii AHRENDT, hejmregiono: Tibeto
 Sebira berberiso (Berberis sibirica PALL.), hejmregiono: Sebirio
 Berberis sieboldii MIQ., hejmregiono: Japanujo
 Berberis temolaica AHRENDT, hejmregiono: sudorienta Tibeto
 Berberis thunbergii DC., hejmregiono: Japanujo
 Berberis tischleri C.K. SCHNEID., hejmregiono: okcidenta Ĉinujo
 Berberis trigona KUNTZE EX POEPP. & ENDL., hejmregiono: Ĉilio
 Berberis tsangpoensis , hejmregiono: Tibet
 valdivia-berberiso (Berberis valdiviana Phil.), hejmregiono: Ĉilio
 Berberis veitchii C.K. Schneid., hejmregiono: Ĉinujo
 Berberis vernae C.K. SCHNEID., hejmregiono: nordokcidenta Ĉinujo
 veruka berberiso (Berberis verruculosa HEMSL. & E.H. WILSON), hejmregiono: Ĉinujo (Kansuo)
 Berberis virescens HOOK. F. & THOMSON, hejmregiono: Hindio (Sikimo)
 Berberis wilsoniae HEMSL. & E.H. WILSON, hejmregiono: Ĉinujo
 junana berberiso (Berberis yunnanensis FRANCH.), hejmregiono: okcidenta Ĉinujo

 Hibridoj
 Berberis ×bristolensis AHRENDT (= B. calliantha × B. verruculosa)
 skarlaka berberiso (Berberis ×carminea AHRENDT = B. aggregata × B. wilsoniae var. parvifolia)
 Berberis ×frikartii C.K. SCHNEID. = B. candidula × B. verruculosa
 Berberis ×hybrido-gagnepainii AHRENDT (= B. gagnepainii × B. verruculosa)
 Berberis ×interposita AHRENDT (= B. hookeri var. viridis × B. verruculosa)
 Berberis ×lologensis SANDWITH = B. darwinii × B. linearifolia)
 Berberis ×media GROOT. (= B. camndidula × B. thunbergii)
 Berberis ×mentorensis L.M. AMES (= B. julianae × B. thunbergii)
 Berberis ×ottawensis C.K. SCHNEID. (= B. thunbergii × B. vulgaris)
 Berberis ×rubrostilla CHITT. (= B. aggregata × B. wilsoniae var. parvifolia)
 mallarĝfolia berberiso (Berberis ×stenophylla LINDL. = B. darwinii × B. empetrifolia)

 Uzado 
Berberisoj estas ofte plantitaj kiel ornamlignoplanto en ĝardenoj kaj parkoj. Multaj specioj taŭgas por heĝoj.
Ekzistas multaj kultivaroj.

La beroj estas uzataj ekzemple en la persa kuirejo (berberisa rizo). La gusto estas acideca.

Ekzistas sekigitaj berberisaj-fruktoj (beroj). Ili havas tre altan enhavon de Vitamino C.

Kelkaj specioj estas uzataj medicine.Einträge zu Berberis, 14/11/2018.

 Referencoj 

 Literaturo 

 Alan T. Whittemore: Berberis. en: URL=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=103816|Linktext=online
 Junsheng Ying, Ying Tsun-shen: Berberis. : 
 Franz H. Meyer, Ulrich Hecker, Hans Rolf Höster, Fred-Günter Schroeder: Gehölzflora. Begründet von Jost Fitschen. 11. eldono. Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2002, ISBN 3-494-01268-7.
 Walter Erhardt, Erich Götz, Nils Bödeker, Siegmund Seybold: Handwörterbuch der Pflanzennamen. Eugen Ulmer,Stuttgart (Hohenheim),2002 , 17a eldono, ISBN 3-8001-3573-6
 John Kelly, John Hillier: The Hillier Bäume & Sträucher. Thalacker-Medien, Braunschweig 1997, ISBN 3-87815-086-5.
 Christopher Brickell: Die große Pflanzenenzyklopädie. A bis Z (herausgegeben von The Royal Horticultural Society). Dorling Kindersley, Starnberg 2004, ISBN 3-8310-0657-1.
 Leslie R. Landrum: Revision of Berberis (Berberidaceae) in Ĉilio and Adjacent Southern Argentina. In: Annals of the Missouri Botanical Garden. Band 86, Nr. 4, 1999, S. 793–834 (online).
 Walter Erhardt, Erich Götz, Nils Bödeker, Siegmund Seybold: Der große Zander. Enzyklopädie der Pflanzennamen. Band 2. Arten und Sorten. Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 2008, ISBN 978-3-8001-5406-7.


Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Beroj