Sempervivo

{{Taksonomio
|nomo = Sempervivo
|koloro = lightgreen
|dosiero = Sempervirum tectorum1.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo dosiero = Sempervivum tectorum
|regno = Plantoj Plantae
|regno2 = planto
|divizio = Angiospermoj Magnoliophyta
|klaso = dukotiledonuloj dicotyledones
|ordo = Saksifragaloj  Saxifragales
|familio =Krasulacoj  Crassulaceae 
|subfamilio= Sempervivoideae
|genro = Sempervivo’’ Sempervivum
|specio = 
|Taxon2_Rang     = 
|dunomo = 
|dunomo aŭtoritato = L.
|komunejo = 
}}

Sempervivo (Sempervivum) estas genro en la familio de la Krasulacoj (Crassulaceae). La botanika nomo venas de la latina vorto semper por ‚ĉiam‘ kaj vivus por ‚viva‘, do ĝi signifas „ĉiamviva“.

De la ĝis nun priskribitaj ĉ. 200 specioj depende de la aŭtoro estas agnoskitaj inter 40 kaj 63 specioj. Aldoniĝas pli ol 7000 kultivaroj.

 Priskribo 
 Habito 
Sempervivoj kreskas kiel horstoj (rozetkuseno) multjara, ĉiamverda, sukulenta planto. La plantoj estas hapaksanta (respektive monokarpa), tiu signifas, ke post la florado la rozeto, kiuj floris, formortas. La grandeco de la duonglobaj aŭ stelforme etendigitaj rozetoj havas grandecon inter 0,5 cm (parte ĉe Sempervivum arachnoideum aŭ Sempervivum globiferum subsp. arenarium) kaj 22 cm (parte ĉe Sempervivum grandiflorum kaj ĉe Sempervivum tectorum-hibridoj kaj selektoj). Ĉe la formado de la floro la internodaĵoj de la tigo plilongiĝas. La infloreskoj altiĝas inter 3 cm (Sempervivum minutum) kaj 60 cm (Sempervivum tectorum). Plej ofte ili altas sep ĝis dudek centimetrojn.

 Folioj 
eta|sekco tra rozeto de Sempervivum
Kiel multaj krasulacoj (Crassulaceae) ankaŭ sempervivo-specioj kapablas kiel sukulentoj stoki akvon en la folioj. La ofte tre „karnecaj“ folioj estas flanke lanugaj aŭ havas unuopaj haroj. La haroj povas konsisti el glandaj haroj. La folifinoj parte havas hartufoj.
La folioj havas diversajn formojn. Ili ekzemple povas esti lancetaj, eliptaj, oblongaj inverse lancetaj, ovformaj, inverse ovformaj, pintaj, kojnformaj kaj spatelformaj. La fino povas havi diversajn formojn. Ofte ĝi estas longe pinta aŭ mallongpinta. La pigmentado de la folioj varias inter la sezonoj, kreskejoj kaj kulturvarioj. Ekzistas folioj kun multaj antocianoj, tiuj estas ruĝe brunaj aŭ violkoloraj. La koloroj povas esti diversaj: griza-olivverda, grizverda sed ankaŭ malbrila (pseŭdokloroza), t. s. ke la folioj estas flavece aŭ flave verdaj. La koloro ĉefe dependas de la sunradiado, parte ankaŭ genetike determinita.

 Floroj kaj floraroj 
eta|stelforma floro de Sempervivum grandiflorum, planto el la sekcio Sempervivum
eta|tubformaj ĝis sonorilformaj floroj de Sempervivum globiferum subsp. globiferum, planto el la sekcio Jovibarba
La plej multaj densaj floraroj konsistas el cumoj kun tri, maloftedu ĝis kvar, cicinoj. La sidantaj aŭ preskaŭ sidantaj, duseksaj floroj estas obdiplostemoniaj. Iliaj larĝe sidantaj, iom rektaj lancetaj sepaloj estas je la bazo kunkreskintaj. La rozea, purpuraj aŭ flavaj ĝia preskaŭ blankaj petaloj ne estas kunkreskintaj je la bazo.Henk 't Hart, Bert Bleij, Ben Zonneveld: Sempervivum. In: Urs Eggli (Hrsg.): Sukkulenten-Lexikon. Crassulaceae (Dickblattgewächse). Eugen Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN=3-8001-3998-7, S. 347–349.

La malofte kalvaj filamentoj estas ruĝaj, purpuraj, bluecaj aŭ flavaj ĝis blankaj stamenoj ruĝaj aŭ flavaj kaj la pistilo estas plej ofte arkforma..

La planto floras de fino de majo al fino de aŭgusto.

 Fruktoj kaj semoj 
La multsemaj, malofte kalvaj fruktoj staras vertikale kaj malfermiĝas. La semoj estas brunaj.

La disvastigo de la semoj okazas per la vento (anemoĥorio).

 Citologio 
La baza kromozomonombro varias inter  kaj . Ĉirkaŭ la duono de la specioj estas poliploidia, la plej multaj el tiuj tetraploidia. Sempervivum minutum estas heksaploidia kaj kelkaj specioj oktoploidiaj.

 Disvastigo kaj kreskejoj 
eta|aŭtoĥtona disvastigo de la genro Sempervivum L.
La genro Sempervivum hejmiĝas de Maroko ĝis Irano . Ĝi troviĝas en la hispanaj montaroj, la Alpoj, Karpatoj, la balkanaj montaroj kaj montaroj de Turkujo kaj Armenujo. En Kaŭkazio, norda Anatolio, Balkanio kaj la Alpoj troviĝas tre multaj sempervivo-specioj.Philipp Neeff: Beiträge zur Taxonomie der Gattung Sempervivum L. (Crassulaceae) unter besonderer Berücksichtigung der in Kleinasien vorkommenden Sippen. Dissertation, Universität Duisburg-Essen, 2005, S. 54
Ili ĉefe kreskas sur rokoj kaj rokaj arealo en la montara, subalpa kaj alpa zonoj. Kelkaj kreskas sur dumoriĉa arealo.Urs Eggli: Sukkulenten. 2. vollständig überarbeitete Auflage, Eugen Ulmer, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-8001-5396-1, S. 273.

 Alpa regiono 
eta|rozet-kuseno de Sempervivum montanum subsp. montanum
eta|Sempervivum calcareum, specio kun multaj folioj, blueca-verda ĝis grize olivverda koloro. La foliplatoj estas oblonge ovformaj. La folifinoj pintaj kaj ruĝe brunaj.
eta|floro de hibrido inter Sempervivum arachnoideum × montanum, ankaŭ Sempervivum × barbulatum)
eta|Sempervivum tectorum
eta|Sempervivum arachnoideum
eta|Sempervivum wulfenii, rozeto
eta|Sempervivum globiferum subsp. globiferum, Lochenstein, Germanujo, sekcio Jovibarba
eta|Sempervivo (Sempervivum tectorum), floro
eta|Sempervio (Sempervivum tectorum), sur la tegmento de la domo
eta|Sempervivo (Sempervivum tectorum)
eta|Sempervivo (Sempervivum tectorum)
eta|Sempervio (Sempervivum tectorum), sur la tegmento de la domo
eta|Sempervivo, floro
Manuel Werner: Hauswurz-Arten der Alpen. Sempervivum kaj Jovibarba. In: Avonia. Band 28, Nummer 4, 2010.

 Sistematiko Sempervivum apartenas al tribo Semperviveae en la subfamilio Sempervivoideae de la Krasulacoj. filogenezaj esploroj montris la parencecon de la genro Petrosedum kaj de kelkaj specioj de la subgenro Sedum subg. Gormania:J. Thiede, U. Eggli: Crassulaceae. In: Klaus Kubitzki (Hrsg.): The Families and Genera of Vascular Plants, Band 9. Flowering Plants. Eudicots. Springer, Berlin/Heidelberg/New York 2007, ISBN 978-3-540-32214-6, S. 93.

La unua priskribo de la genro Sempervivum okazis en la jaro 1753 fare de Carl von Linné en Species Plantarum.Carl von Linné: Species Plantarum. 1. Auflage 1753, Band 1, S. 464–465, (online). tipospecio de la genro estas Sempervivum tectorum. Sinonimoj de la genro estas Sedum ADANS., Jovibarba (DC.) OPIZ., Diopogon JORD. & FOURR., ×Jovivum G.D.ROWLEY..

La genro estas dividita pro la diferencoj en la floro en la sekcioj Sempervivum kaj Jovibarba.Henk 't Hart, Bert Bleij, Ben Zonneveld: Sempervivum. In: Urs Eggli (Hrsg.) Sukkulenten-Lexikon. Crassulaceae (Dickblattgewächse). Eugen Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN=3-8001-3998-7, S. 348. en la sekcio Sempervivum la floroj estas stelformaj kaj havas8 ĝis 18 petaloj. La specioj de la sekcio Jovibarba havas sonoril- ĝis tuboformajn florojn kun ses, sep aŭ kvin petaloj.

Specioj
La genro Sempervivum konsistas el jenaj specioj, subspecioj kaj varioj:
 Sekcio Sempervivum:
 Sempervivum altum TURRILL
 Sempervivum annae GURGEN.
 Sempervivum arachnoideum L. (araneaĵa sempervivo)
 Sempervivum arachnoideum subsp. arachnoideum, (vidu la foton)
 Sempervivum arachnoideum subsp. tomentosum (C.B. LEHM. & SCHNITTSPAHN) SCHINZ & THELL.
 Sempervivum armenum BOISS. & A.HUET
 Sempervivum armenum var. armenum Sempervivum armenum var. insigne MUIRHEAD
 Sempervivum atlanticum (BALL) BALL
 Sempervivum atropatanum J.PARN.
 Sempervivum borissovae WALE
 Sempervivum brevipilum MUIRHEAD
 Sempervivum calcareum JORD., (vidu la foton)
 Sempervivum cantabricum J.A.HUBER
 Sempervivum cantabricum subsp. cantabricum Sempervivum cantabricum subsp. guadarramense M.C.SM.
 Sempervivum cantabricum subsp. urbionense M.C.SM.
 Sempervivum caucasicum RUPR. EX BOISS.
 Sempervivum charadzeae GURGEN.
 Sempervivum ciliosum CRAIB
 Sempervivum ciliosum subsp. ciliosum Sempervivum ciliosum subsp. octopodes (TURRILL) ZONN.
 Sempervivum davisii MUIRHEAD
 Sempervivum davisii subsp. davisiiinkluzive de Sempervivum artvinense kaj Sempervivum brevipetalum Sempervivum davisii subsp. furseorum (MUIRHEAD) KARAER
 Sempervivum dolomiticum FACCHINI
 Sempervivum dzhavachischvilii GURGEN.
 Sempervivum ekimii KaraerFergan Karaer, Ferhat Celep: Sempervivum ekimii nom. et stat. nov. for S. minus var. glabrum (Crassulaceae), with an amplified description. In: Annales Botanici Fennici. Band 45, Nummer 3, 2008, S. 229–232, PDF.
 Sempervivum ermanicum GURGEN.
 Sempervivum gillianii MUIRHEAD
 Sempervivum glabrifolium Boriss.
 Sempervivum grandiflorum HAW., (vidu la foton)
 Sempervivum herfriedianum NEEFF Philipp Neeff: Neue Taxa der Gattung Sempervivum (Crassulaceae) in der Türkei. In: Kakteen kaj andere Sukkulenten. Band 56, Nummer 3, 2005, S. 71–73.
 Sempervivum ingwersenii WALE
 Sempervivum iranicum BORNM. & GAUBA
 Sempervivum ispartae MUIRHEAD
 Sempervivum kosaninii PRAEGER
 Sempervivum leucanthum PANČIĆ
 Sempervivum marmoreum GRISEB.
 Sempervivum marmoreum subsp. ballsii (WALE) ZONN.
 Sempervivum marmoreum subsp. erythraeum (VELEN.) ZONN.
 Sempervivum marmoreum subsp. marmoreum Sempervivum marmoreum subsp. matricum (LETZ) HADRAVA & MIKLÁNEKDominik Roman Letz: A new species of the Sempervivum marmoreum group in Central Europe. In: Preslia. Band 81, Nummer 3, 2009, PDF.Martin Miklánek: Sempervivum marmoreum ssp. matricum (LETZ) HADRAVA ET MIKLÁNEK comb. Nova. In: Kaktusy. Band 46, Nummer 2, 2010, S. 24–26.
 Sempervivum marmoreum subsp. reginae-amaliae (HELDR. & SARTORI EX BOISS.) ZONN.
 Sempervivum minus TURRILL
 Sempervivum minutum (KUNZE EX WILLK.) NYMAN EX PAU
 Sempervivum montanum L. (vidu la foton)
 Sempervivum montanum subsp. burnatii WETTST. EX HAYEK
 Sempervivum montanum subsp. heterophyllum (HAZSL.) JÁV. EX SOÓ
 Sempervivum montanum subsp. montanum Sempervivum montanum subsp. stiriacum (WETTST. EX HAYEK) WETTST.
 Sempervivum ossetiense WALE
 Sempervivum pisidicum PEȘMEN & GÜNER
 Sempervivum pittonii SCHOTT, NYMAN & KOTSCHY
 Sempervivum pumilum M.BIEB.
 Sempervivum ruthenicum W.D.J.KOCH EX SCHNITTSP. & C.B.LEHM.
 Sempervivum sosnowskyi TER-CHATSCH.
 Sempervivum staintonii MUIRHEAD
 Sempervivum tectorum L.
 Sempervivum tectorum var. arvernense (LECOQ & LAMOTTE) ZONN.
 Sempervivum tectorum var. tectorum Sempervivum thompsonianumverŝajne hibrido de Sempervivum ciliosum subsp. octopodes kaj Sempervivum marmoreum subsp. reginae-amaliae
 Sempervivum transcaucasicum MUIRHEAD
 Sempervivum wulfenii HOPPE EX MERT. & W.D.J.KOCH
 Sempervivum wulfenii subsp. juvanii (STRGAR) C.FAVARGER & J.PARN.
 Sempervivum wulfenii subsp. wulfenii, (vidu la foton)
 Sempervivum zeleborii SCHOTT

 Sekcio Jovibarba:
 Sempervivum globiferum L.
 Sempervivum globiferum subsp. allionii (JORD. & FOURR.) 'T HART & B.BLEIJ
 Sempervivum globiferum subsp. arenarium (W.D.J.KOCH) 'T HART & B.BLEIJ
 Sempervivum globiferum subsp. glabrescens (SABR.) M.WernerManuel Werner: Hauswurz-Arten der Alpen. Sempervivum kaj Jovibarba. In: Avonia. Band 28, Nummer 4, 2010, S. 194.
 Sempervivum globiferum subsp. globiferum Sempervivum globiferum subsp. hirtum (L.) 'T HART & B.BLEIJ
 Sempervivum globiferum subsp. preissianum (DOMIN) M.WERNERManuel Werner: Hauswurz-Arten der Alpen. Sempervivum kaj Jovibarba. In: Avonia. Band 28, Nummer 4, 2010, S. 191.
 Sempervivum globiferum subsp. lagarinianum (L.GALLO) R.StephensonManuel Werner: S. globiferum (Syn.: Jovibarba globifera) bei Spiazzi 
 Sempervivum heuffelii SCHOTT

Hibridoj
Krome estas priskribitaj jenaj hibridoj:
 Sempervivum × alidae artefarita hibrido de Sempervivum wulfenii kaj Sempervivum grandiflorum Sempervivum × barbulatumnatura hibrido de Sempervivum arachnoideum kaj Sempervivum montanum Sempervivum × barbulatum subsp. etruscumnatura hibrido de Sempervivum arachnoideum kaj Sempervivum montanumDavide Donati, Gérard Dumont: I semprevivi dell'Appennino Tosco-Emiliano: evidenziazione di un taxon ibridogeno misconosciuto, Sempervivum xbarbulatum subsp. etruscum D.Donati & G.Dumont subsp. nov.; Les joubarbes de l'Appenin Tosco-Emilien: mise en evidence d'un taxon hybridogene meconnu, Sempervivum xbarbulatum subsp. etruscum D.Donati & G.Dumont subsp. nov. In: Piante Grasse. Band 24, Nummer 4, 2004, S. 155-168.
 Sempervivum × christiinatura hibrido de Sempervivum grandiflorum kaj Sempervivum montanum Sempervivum × fauconnettiikorekta ortografio estas Sempervivum × fauconnetii, v. Manuel Werner: Hauswurz-Arten der Alpen. Sempervivum kaj Jovibarba. en: Avonia. volumo 28, numero 4, 2010, pp 197.natura hibrido de Sempervivum arachnoideum kaj Sempervivum tectorum Sempervivum × feigeanumhibrido de Sempervivum davisii kaj Sempervivum staintonii Sempervivum × fimbriatumnatura hibrido de Sempervivum arachnoideum kaj Sempervivum wulfenii Sempervivum × funckiisupozeble natura hibrido de Sempervivum arachnoideum, Sempervivum montanum kaj Sempervivum tectorum Sempervivum × giuseppiinatura hibrido de Sempervivum arachnoideum kaj Sempervivum cantabricum Sempervivum × hayekiinatura hibrido de Sempervivum grandiflorum kaj Sempervivum tectorum Sempervivum × morellianumhibrido de Sempervivum arachnoideum kaj Sempervivum calcareum Sempervivum × nixoniiartefarita hibrido de Sempervivum globiferum kaj Sempervivum heuffelii Sempervivum × praegerihibrido de Sempervivum leucanthum kaj Sempervivum marmoreum Sempervivum × rupicolanatura hibrido de Sempervivum montanum kaj Sempervivum wulfenii Sempervivum × stenopetalumnatura hibrido de Sempervivum montanum kaj Sempervivum tectorum Sempervivum × vaccariinatura hibrido de Sempervivum arachnoideum kaj Sempervivum grandiflorum Sempervivum × versicolorhibrido de Sempervivum marmoreum kaj Sempervivum ruthenicum Sempervivum × wolfianumhibrido de Sempervivum arachnoideum, Sempervivum grandiflorum, Sempervivum montanum kaj Sempervivum tectorumeta|ilustraĵo de kopio de Kräuterbuch(herba libro) de Johannes Hartlieb, ĉ. 1470
eta|ilustraĵo de „Groß Haußwurtz“ (Sempervivum tectorum) en Leonhart Fuchs New Kreüterbuch de 1543.
eta|240ra|ilustraĵo de la sempervivo (Sempervivum tectorum

 Uzado kaj kultivaroj 
Specioj kaj kultivaroj de sempervivo estas ofte plantitaj sur muroj kaj uzataj kiel tegmentverdigado. Plej ofte estas uzata Sempervivum tectorum kaj ties kulturvarioj.
eta|’Carlotta’ eta|’Blauer Ritter’ eta|’Silverine’

La unuaj bredaĵoj estis el la jaro 1920Kultivare (abgerufen am 19. November 2015). Intertempe ekzistas pli ol 7000 kultivaroj. GdS: Fachgruppe Sempervivum Jovibarba

 Literaturo 
 Henk 't Hart, Bert Bleij, Ben Zonneveld: Sempervivum. In: Urs Eggli (Hrsg.): Sukkulenten-Lexikon. Crassulaceae (Dickblattgewächse). Eugen Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN 3-8001-3998-7, S. 347–365.
 Henk 't Hart, Urs Eggli: Evolution and Systematics of the Crassulaceae, Backhuis Publishers, Leiden 1995, ISBN 90-73348-46-3.
 Thomas Junghans: Die Hauswurz – immer lebend auf Fels kaj Stein. In: Pharmazie in unserer Zeit. Band 31, Nummer 1, 2002, S. 112–115-
 Fritz Köhlein: Freilandsukkulenten. Hauswurz, Fetthenne & Co. Eugen Ulmer, Stuttgart 2005, ISBN 3-8001-4603-7.
 Philipp Neeff, H. Kutzelnigg, G. B. Feige: Felduntersuchungen der Gattung Sempervivum s. l. in den Alpen. In: Kakteen kaj andere Sukkulenten. Band 54, Nummer 6, 2003, S. 143–152.
 Philipp Neeff:  Verbreitung der Gattung Sempervivum Linnaeus in den Alpen. In: Kakteen kaj andere Sukkulenten. Band 54, Nummer 7, 2003, S. 191–194.
 Philipp Neeff, H. Kutzelnigg, G. B. Feige: Sempervivum-Hybriden in den Alpen. In: Kakteen kaj andere Sukkulenten. Band 54, Nummer 8, 2003, S. 202–206.
 Philipp Neeff: Beiträge zur Taxonomie der Gattung Sempervivum L. (Crassulaceae) unter besonderer Berücksichtigung der in Kleinasien vorkommenden Sippen. Unveröffentlichte Dissertation, Universität Duisburg-Essen 2005 (PDF ).
 Philipp Neeff: Beiträge zur Taxonomie der Gattung Sempervivum (Crassulaceae) unter besonderer Berücksichtigung der in Kleinasien vorkommenden Sippen. In: Schumannia. Band 5, 2008, S. 5–98, ISBN 978-3-89995-485-2.
 Manuel Werner: Hauswurz-Arten der Alpen. Sempervivum kaj Jovibarba. In: Avonia. Band 28, Nummer 4, 2010.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Sempervivum-Liste Website über Sorten kaj Naturformen von Sempervivum'' s.l.
 Sempervivophilia Umfassende Website von Gérard Dumont (Pouldergat, Frankreich) über den gesamten Themenbereich, Schwerpunkt auf Hauswurzen in der Natur, nicht auf Gartensorten
 Gesellschaft der Staudenfrekaje e. V., Fachgruppe Steingarten- kaj Alpine Stauden München Artikel mit Abschnitt über generative Vermehrung kaj Züchtung von Gartensorten
 Hauswurzen (Sempervivum) - daheim kaj in den Bergen Ausführliche Kulturanleitung kaj ausgesuchte Standorte

Kategorio:Krasulacoj