20000 Varuno

20000 Varuno estas tre granda transneptuna objekto malkovrita la  de la usona astronomo Robert S. McMillan en la kadro de la projekto Spacewatch, elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak, proksime de Tucson (Arizono, Usono). Ĝi estis unuafoje antaŭmalkovrita sur  elde la observatorio de la Monto Palomar en 1954.(20000) Varuna = 2000 WR106; observations 

Ĝi estas ano de la klaso de la kubevanoj: "klasikaj" objektoj de la Kujper-zono, kiuj ne estas en orbita resonanco kun Neptuno.MPEC 2010-B62: Malproksimaj malgrandaj planedoj Klasikaj Kujper-zonaj objektoj, de David Jewitt 

 Nomo 
Varuno ricevis la nomon de la hinduisma diaĵo Varuno, unu el plej gravaj diaĵoj de la antikva Hindujo, gardisto de la oceano kaj de la senmorteco, iome ekvivalento de Posejdono.

Ĝi ricevis la numeron 20000 ĉar ĝi estis la plej granda malkovrita kubevano kaj oni tiam opiniis ĝin pli granda ol Cereso.

 Ecoj 
 Formo 
dekstra|eta|180px|Artista vido de Varuno, montranta ties formon kaj ruĝecan koloron.
Varuno havas  de ĉ. 6,34 horoj kaj luma kurbo kun du pintoj.Courbes de rotation d'astéroïdes et de comètes, el la paĝaro de Raoul Behrend, Universitato de Ĝenevo  Pro tiu rapida rotacio, malofta ĉe tiel granda korpo, oni pensas, ke ĝi havas formon de longigita elipsoido, kun averaĝa denso proksima de 1 g/cm3 (krude, denso de akvo). Ekzameno de la luma kurbo montras, ke la plej taŭga formo de Varuno estus skalenan elipsoido kun b/a = 0,63 – 0,80 kaj c/a = 0,45–0,52. Depost la malkovro de Varuno, ankaŭ Haŭmeo, alia rapidrotacianta (3,9 h) granda objekto de la Kujper-zono montris longigitan formon.

La ĉeesto de satelito estis hipotezita en 2002 pro observoj de luma kurbo.Aliaj Raportoj pri Asteroidaj Satelitoj, el la TTT-ejo de Wm. Robert Johnston 

 Grando 
+ Takadoj de la grando de Varuno Jaro  Diametro (km)  referenco 2001  900  D. Jewitt The size and albedo of the Kuiper-belt objekt Varuna; David Jewitt, Herve Aussel, Aaron Evans  2002 1060  E. Lellouch Coordinated thermal and optical observations of Trans-Neptunian object Varuna; E. Lellouch, R. Moreno, J.L. Ortiz, G. Paubert, A. Doressoundiram, N. Peixinho  2005 936 Will Grundy Diverse albedos of small trans-neptunian objects; W.M. Grundy, K.S. Noll, D.C. Stephens  2005  > 621  Spitzer, Bando 2-a Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope (2007); J. Stansberry, W. Grundy, M. Brown, D. Cruikshank, J. Spencer, D. Trilling, J.-L. Margot Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope (2008); J. Stansberry, W. Grundy, M. Brown, D. Cruikshank, J. Spencer, D. Trilling, J.-L. Margot  2007  502 Spitzer, Bando 1-a 2010  1003 per kaŝado The 2010, February 19 stellar occultation by Varuna; B Sicardi kaj aliaj  2013 702 ± 120  Herschel 
La grando de la Kujper-zonaj objektoj povas esti taksita per samtempaj observoj de ties varmoradiado kaj de reflekto de la sunradiado. Bedaŭrinde, la mezuro de la termika radiado, malforta pro la malproksimeco, estas pli malhelpita pro la absorbo fare de la atmosfero. Krome, la taksado dependas de nekonata parametroj (orientiĝo de la rotacia akso, termika inercio). Sekve, la taksado de la albedo varias, tio, kio kuntrenas neprecizecon de la grando. La taksadoj de la grando de Varuno variis inter 500 kaj 1060 km.

Kaŝado de stelo far de Varuno estis observita la  dum 28 sekundoj elde Camalaú kaj dum 52,5 sekundoj elde São Luís (Brazilo), kongruas kun ĥordo de 1003 km, sed elde Quixadá, malproksima de 255 km la rezulto estis negativa, tio, kio sugestas longigitan formon. Ĉar la kaŝado okazis proksime de maksimuma brilo de Varuno, ĝi observis la maksimuman ŝajnan surfacon por elipsoida formo.

 Orbito 
maldekstra|eta|230px|Orbitoj de Varuno (blua) kaj Plutono (ruĝa)
Varuno estas klasifikita kiel klasikan  kaj sekvas orbiton preskaŭ cirkla kun granda duonakso de 43,123 AU, simila al tiu de 50000 Kvavaro sed pli klinita. Ĝia orbita periodo estas proksima de tiu de 50000 Kvavaro. Notinde, la orbitoj de Varuno kaj Plutono havas similajn klinangulojn kaj estas simile orientitaj (la nodoj de ambaŭ orbitoj estas tre proksimaj). Sed male al Plutono, kiu estas en orbita resonanco 2:3 kun Neptuno, Varuno suferas nenian signifan perturbon fare de Neptuno. La preskaŭ cirkla orbito de Varuno kontrastas kun tiu, tre discentra (e = 0,25) de Plutono.

 Fizikaj ecoj 
La surfaco de Varuno estas modere ruĝa (simile al tiu de Kvavaro) kaj iom da akva glacio estis tie trovita.NICS-TNG infrared spectroscopy of trans-neptunian objects 2000 EB173 and 2000 WR106; de J. Licandro, E. Oliva kaj M. Di Martino 
Rotationally resolved spectroscopy of (20000) Varuna in the near-infrared de V. Lorenzi, N. Pinilla-Alonso, J. Licandro, C.M. Dalle Ore kaj J.P. Emery  Oni ne trovis indicojn de surfaca varieco. Plej verŝajna komponiĝo de la Varuna surfaco estas mikso de amorfa silikatoj (25 %), malsimplaj organikaj kemiaĵoj (35 %), amorfa karbono (15 %) kaj akva glacio (15 %) Tamen, oni pridiskutas la komponiĝon entenante 10 % de glacio de metano Por objekto havante la karakterizaĵojn de Varuno, tiu vaporiĝema substanco ne povas esti esenca: oni estus trudata hipotezi eventon, kiel perforta alfrapo, por kialigi ĝian ĉeeston sur la surfaco.

 Nana planedo ? 
La Internacia Astronomia Unio ne klasifikis Varunon kiel nanplanedon. Tamen, Michael E. Brown metis ĝin je la nivelo de "alte verŝajna"Kiom da nanaj planedoj estas en la ekstera sunsistemo ?; el la paĝaro de Mike Brown  kun diametro de 756 km taksita per mezuro de radiado.

Gonzalo Tancredi en 2010 klasifikis ĝin kiel "akceptita" sed ne faris pri tio nenian rekomendon.Physical and dynamical characteristics of icy "dwarf planets" (plutoids) de Gonzalo Tancredi 

 Notoj kaj referencoj 


 Eksteraj ligiloj 




  Grando kaj albedo de la Kuiper-zona objekto 2000 Varuno; de David Jewitt kaj Herve Aussel
  Fizikaj ecoj de la transneptuna objekto 2000 Varuno; de David Jewitt kaj Scott Sheppard
  (20000) Varuna; el Le système solaire à porté de votre souris
  20000 Varuna (2000 WR106) ; el Space Rference

Kategorio:Kubevanoj
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000