Simbolismo (arto)

eta|300ra|John William Waterhouse, Cecilia, 1895

Simbolismo estis arta movado de la fino de la 19a jarcento de franca, rusa kaj belga deveno en poezio kaj aliaj artoj. En literaturo, tiu stilo originiĝis en 1857 kun la publikigo de la verko de Charles Baudelaire nome Les Fleurs du mal. La verkoj de Edgar Allan Poe, kiuj Baudelaire ege admiris kaj eĉ tradukis en la francan, estis ŝlosila influo kaj fonto de multaj tropoj kaj metaforaj bildoj. La estetiko estis disvolvigita de Stéphane Mallarmé kaj Paul Verlaine dum la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj. En la 1880-aj, la estetiko estis markita per serio de manifestoj kaj allogis generacion de verkistoj. La esprimo "simbolista" mem estis unuafoje aplikita de la kritiko Jean Moréas, kiu inventis la terminon por distingi la simbolistojn el la rilataj dekadencistoj de literaturo kaj de aliaj artoj.

Distinga el, sed rilata al, la stilo de literaturo, simbolismo de arto estas iel rilata al la gotika komponaĵo de Romantismo.

 Etimologio 
La termino "simbolismo" estas derivata el la vorto "simbolo" kiu siavice derivas el la Latina symbolum, nome simbolo de fido, kaj symbolus, signo de agnosko, siavice el la klasika greka συμβόλον symbolon, nome objekto duonigita konstituanta signo de agnosko kiam la portantoj kapablas rekunigi la du duonojn. En antikva Grekio, la symbolon estis peco de ceramiko kiu estis surskribita kaj poste rompita en du pecoj kiuj estis donitaj al ambasadoroj el du aliancaj urbo-ŝtatoj kiel registro de la alianco.

 En literaturo 
 Pioniroj 
 William Blake (1757–1827) angla verkisto
 Caspar David Friedrich (1774–1840) germana pentristo (Vaganto super Nebulmaro)
 Aleksandr Puŝkin (1799–1837) rusa poeto kaj verkisto (Eŭgeno Onegin)
 Gérard de Nerval (1808–55) franca poeto
 Jules Amédée Barbey d'Aurevilly (1808–1889) franca verkisto
 Edgar Allan Poe (1809–49) usona poeto kaj verkisto
 Miĥail Lermontov (1814–1841) rusa poeto kaj verkisto
 Charles Baudelaire (1821–67) franca poeto (Les Fleurs du mal)
 Gustave Flaubert (1821–1880) franca verkisto (Madame Bovary)
 Dante Gabriel Rossetti (1828–82) angla poeto kaj pentristo (Beata Beatrix)
 Christina Rossetti (1830–1894) angla poeto

 Aŭtoroj 
Listitaj laŭ naskiĝjaro:

Francaj
 Auguste Villiers de l'Isle-Adam (1838–89)
 Stéphane Mallarmé (1842–98)
 Paul Verlaine (1844–96)
 Arthur Rimbaud (1854–91)
 Albert Samain (1858–1900)
 Rémy de Gourmont (1858–1915)
 Gustave Kahn (1859–1936)
 Jules Laforgue (1860–87)
 Marcel Schwob (1867–1905)
 Paul Valéry (1871–1945)
 Alfred Jarry (1873–1907)
 Georges Duhamel (1884–1966)
 Jules Romains (1885–1972)

Rusaj
 Fjodor Sologub (1863–1927)
 Dmitrij Mereĵkovskij (1865–1941)
 Konstantin Balmont (1867–1942)
 Zinaida Gippius (1869–1945)
 Valerij Brjusov (1873–1924)
 Maksimilian Voloŝin (1877–1932)
 Aleksandro Blok (1880–1921)
 Andrei Beli (1880–1934)

Belgaj
 Emile Verhaeren (1855–1916)
 Georges Rodenbach (1855–98)
 Albert Giraud (1860–1929)
 Maurice Maeterlinck (1862–1949)

Serbaj
 Svetozar Ĉoroviĉ (1875–1919)
 Isidora Sekulic (1877–1958)
 Petar Koĉiĉ (1877–1916)

Aliaj
 Antoni Lange (1861–1929) polo
 Louis Couperus (1863–1923) nederlanda
 Jean Moréas (1856–1910) greka
 Camilo Pessanha (1867–1926) portugala
 Otokar Březina (1868–1929) ĉeĥa
 Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875–1911) litova
 Renée Vivien (1877–1909) angla
 Ady Endre (1877–1919) hungara

 Influo en anglalingva literaturo 
Anglalingvaj aŭtoroj kiuj influis aŭ estis iel influita de simbolismi estas la jenaj:

 George MacDonald (1824–1905)
 Algernon Charles Swinburne (1837–1909)
 Oscar Wilde (1854–1900)
 W. B. Yeats (1865–1939)
 Wallace Stevens (1879–1955)
 Edith Sitwell (1887–1964)
 T. S. Eliot (1888–1965)
 Katherine Mansfield (1888–1923)

 En pentrarto 
Simbolisma pentrarto estis stilo de fantasta kaj sonĝa tendenco aperinta kiel reago al la seka naturismo de la realisma pentrarto, kontraŭ kies objektiveco kaj detala priskribemo de la realo oni opoziciis per ekstrema subjektiveco kaj eĉ montro de tio kaŝita kaj neracia; kontraŭ la reprezentemo, oni proponia la elvokivon aŭ la sugestemon. Same kiel en poezio la ritmo de la vortoj utilis por esprimi esencan signifon, en pentrarto oni serĉis la manieron per kiu la koloro kaj la linio esprimu ideojn. Tiucele, ĉiaj artoj estis interrilataj kaj tial foje oni komparis la pentrarton de Odilon Redon kun la poezio de Baudelaire aŭ la muziko de Debussy. Chilvers, 2007, p. 888. ​ Tiu stilo speciale emfazis al la mondo de la sonĝoj kaj la mistikismo, same kiel al diversaj aspektoj de la kontraŭkulturo kaj de la marĝenemo, kiel esoterismo, satanismo, teroro, morto, peko, sekso kaj perverseco — rimarkindas tiukadre la fascino de tiuj artistoj por la figuro de la femme fatale (fatala virino). Ĉio tio montriĝis kongrue kun la dekadencismo, kultura tendenco de la fino de la jarcento kiu markis la aspektojn plej ekzistadismajn de la vivo kaj en la pesimismo kiel viva sinteno, same kiel klopodis la forestemon kaj la elstarigon de la senkonscio. Alia tendenco ligita al simbolismo estis la stetikismo, nome reago al utilismo hegemonia en la epoko kaj al la malbeleco kaj materiismo de la industria epoko. Kontraŭ tio, oni donis al arto kaj al la beleco aŭtonomecon propran, sintezigita en la formulo de Théophile Gautier «arto por arto» (L'art pour l'art).

 Simbolismaj pentristoj kaj aliaj vidartistoj 
eta|dekstra|250ra|Vizio de knabo Bartolomeo de Mikaelo Nesterov.

Rusaj
 Viktor Vasnecov (1848–1926)
 Mikaelo Vrubel (1856–1910)
 Mikaelo Nesterov (1862–1942)
 Léon Bakst (1866–1924)
 Wassily Kandinsky (komencaj verkoj) (1866–1944)
 Alexandre Benois (1870–1960)
 Ivan Bilibin (1876–1942)

Francaj
 Pierre Puvis de Chavannes (1824–1898)
 Gustave Moreau (1826–1898)
 Henri Fantin-Latour (1836–1904)
 Odilon Redon (1840–1916)
 Paul Gauguin (1848–1903)
 Gaston Bussière (1862–1929)

Belgaj
 Félicien Rops (1855–1898)
 Fernand Khnopff (1858–1921)

Aliaj
 Arnold Böcklin (1827–1901) svisa
 Jacek Malczewski (1854–1929) pola
 Giovanni Segantini (1858–1899) itala
 Ferdinand Hodler (1853–1918) svisa
 Gustav Klimt (1862–1918) aŭstra
 Edvard Munch (1863–1944) norvega
 Mikalojus Čiurlionis (1875–1911) litova

 En muziko 
 Simbolismaj muzikkomponistoj 

 Richard Wagner (1813–1883) germana
 Gabriel Fauré (1845–1924) franca
 Claude Debussy (1862–1918) franca
 Erik Satie (1866–1925) franca
 Aleksandr Skrjabin (1872–1912) rusa
 Maurice Ravel (1875–1937) franca
 Karol Szymanowski (1882–1937) pola

 Bildaro 

 Vidu ankaŭ 
 Simbolismo (literatura skolo)

 Notoj 

 Bibliografio 
 Balakian, Anna, The Symbolist Movement: a critical appraisal. New York: Random House, 1967.
 Chilvers, Ian (2007). Diccionario de arte. Madrid: Alianza Editorial. ISBN 978-84-206-6170-4.
 Facos, Michelle, Symbolist Art in Context. Routledge, 2011.
 Delvaille, Bernard, La poésie symboliste: anthologie. Paris: Seghers, 1971. ISBN 2-221-50161-6.
 Houston, John Porter, kaj Mona Tobin Houston, French Symbolist Poetry: An Anthology. Bloomington : Indiana University Press, 1980. ISBN 0-253-20250-7.
 Jullian, Philippe, The Symbolists. Oxford: Phaidon; New York: E.P. Dutton, 1973. ISBN 0-7148-1739-2.
 Lehmann, A.G., The Symbolist Aesthetic in France 1885–1895. Oxford: Basil Blackwell, 1950, 1968.
 The Oxford Companion to French Literature, Sir Paul Harvey kaj J. E. Heseltine, eld., Oxford: Oxford University Press, 1959. ISBN 0-19-866104-5
 Praz, Mario, The Romantic Agony London: Oxford University Press, 1930. ISBN 0-19-281061-8.
 Symons, Arthur, The Symbolist Movement in Literature, 1899, rev. 1919.
 Wilson, Edmond, Axel's Castle: A Study in the Imaginative Literature of 1870–1930 (Internet Archive). ISBN 978-1-59853-013-1 (Library of America)

 Eksteraj ligiloj 

 Kolekto de germana simbolisma arto
 Les Poètes maudits de Paul Verlaine france
 ArtMagick The Symbolist Gallery 
 What is Symbolism in Art Ten Dreams Galleries – etenda artikolo pri Simbolismo
 Simbolismo  Gustave Moreau, Puvis de Chavannes, Odilon Redon
 Literatura Simbolismo Publikigita en A Companion to Modernist Literature and Culture (2006)

Kategorio:Literaturo laŭ skoloj
Kategorio:Moderna arto
Kategorio:Simbolismo
Kategorio:Simbolistoj
Kategorio:Franca poezio
Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Arto de la 19-a jarcento