Eskulo

Eskulo (Aesculus) Plena Ilustrita Vortaro (2002) p. 298, ĉevalkaŝtanarbo,  estas plantgenro en la familio de la Sapindacoj (Sapindaceae). Al la genro Aesculus apartenas 12 specioj en  Nordameriko, Eŭropo kaj Azio. En  Eŭropo la  ordinara hipokastano estas ofte plantita en kiel park- kaj alearbo. La simila nomo kun la ordinara kastaneo (Castanea sativa) baziĝas sur la morfologia simileco de la fruktoj. Ambau arboj apartenas al diversaj familioj, do ili ne estas parancaj.

 Priskribo 
eta|maldekstre|ilustraĵo de la Flava eskulo (Aesculus flava)
eta|frukto de la arbusta eskulo (Aesculus parviflora)

 Habito kaj folioj 
La Eskulo-specioj estas deciduaj arboj aŭ arbustoj. La burĝonoj estas grandaj, ofte rezinhavaj. La folio estas fingroforme pinatakaj konsistas el 5 ĝis 11 folietoj. Ili havas dentatan ĝis segildentan randon.

 Infloreskoj kaj floroj 
La infloreskoj  estas cilindroformaj ĝis konusformaj tirsusoj kun simplaj flankbranĉoj. Brakteoj mankas. La  floroj estas grandaj kaj bone videblaj. La sepaloj estas kunkreskintaj kaj formas tubon. La petaloj pofte estas malsamaj. Ili estas najlitaj, la plato estas renverse ovforma, lanceta au spatelforma. La ovario ne staras sur  ginoforo, la pistilo estas longa kaj svelta, la stigmo kunpremita kaj globforma, malofte iom loba.

 Fruktoj kaj semoj 
L glob- ĝis pirformaj kapsulfruktoj enhavas ofte nur unu  semo. La perikarpo estas plej ofte glata, malofte sulka aŭ pikilhava. Pikilhava ĝi ekzemple estas ĉe la ordinara hipokastano. La semoj havas grandecin de 2 ĝis 7 cm. La semŝelo estas buna, la  hilumo granda.

 Kromozomoj kaj enhavosubstancoj 
La baza kromozoma nombro estas x = 20.
Folioj, floroj kaj semoj enhavas la venenan substancon ecino.

 Disvastigo kaj postuloj al la kreskejo 
eta|Habito de la amerika arbusto-eskulo (Aesculus parviflora)

La genro Aesculus estas disvastigita sur la norda hemisfero kaj kreskas tie precipe en modervarmaj zonoj. La disvastiga areo estas nekuna kaj dividiĝas en tri partoj: en  Nordameriko hejmiĝas sep specioj de la okcidenta ĝis la orienta marbordo, en Azio kvin aŭ ses de la Himalajo-region trans Ĉinujo ĝis Japanujo. Unu specio , la ordinara hipokastano, hejmiĝas en sudorienta eŭropo, ĝi estas ofte plantita en Eŭropo. genro hipokastano  (Aesculus) estas la sola el tri genroj de la subfamilio Hippocastanoideae, kiu estas kultivata de la homo.

 Sistematiko 
eta|sekcio Aesculus: infloresko de la ordinara hipokastano (Aesculus hippocastanum)
eta|sekcio Pavia: infloresko de la ruĝa eskulo (Aesculus pavia)

La genron Aesculus starigis   Carl von Linné.

En Eŭropo nur unu hipokastano hejmiĝas, en Azio kaj Nordameriko troviĝas multajn speciojn.Beiträge zur Rosskastanie Anhang: Übersicht über die Arten und Sorten der Kastanie. (paĝo 80) www.lwf.bayern.de (pdf; 10,8 MB)

La genro Aesculus estas dividita en plurajn sekciojn:

 Sekcio Parryanae WIGGINS
 Aesculus parryi A.GRAY:  endemiito el nordokcidenta  Malsupra Kalifornio.
 Sekcio Aesculus (sin.: Hippocastanum (MILL.) K.KOCH
 Japana hipokastano (Aesculus turbinata BLUME), endemia en Japanujo
 Ordinara hipokastano (Aesculus hippocastanum L.): Ĝi estas endemia en Balkaniokej estas ofte pantita en la moderaj zonoj.
 Sekcio Calothyrsus (SPACH) PAX
 kalifornia eskulo (Aesculus californica (SPACH) NUTT.): Ĝi estas endemia en Kalifornio.
 Aesculus assamica GRIFF.: Ĝi hejmiĝas en Sudorientazio.
 ĉina eskulo (Aesculus chinensis BUNGE), en Ĉinujo
 hinda eskulo (Aesculus indica (WALL. EX CAMB.) HOOK.)
 Aesculus wilsonii REHDER, estis ekde  2005  Aesculus chinensis.Nicholas J. Turland, Nianhe Xia: A New Combination in Chinese Aesculus (Hippocastanaceae). In: Novon 15, 21 September 2005, S. 488–489 (Webdokument, pdf)
 Sekcio Macrothyrsus (SPACH) K.KOCH
 arbusta eskulo (Aesculus parviflora WALTER): Ĝi hejmiĝas en Georgio kaj Alabamo.
 Sekcio Pavia (MILL.) PERS.
 ohio-eskulo (Aesculus glabra WILLD.): Ĝi hejmiĝas en sudorienta Usono.
 flava eskulo (Aesculus flava SOL., iam Aesculus octandra MARSHALL): Hejmiĝas en sudorienta Usono.
 Aesculus sylvatica W.BARTRAM: Ĝi hejmiĝas en sudorienta Usono.
 ruĝa eskulo (Aesculus pavia L.):Ĝi hejmiĝas en Usono.

Ĉe eskulo ekzistas multajn specio-hibridoj, kiuj parte estas ornamlignoplantoj, ekzemple karnoruĝa eskulo (Aesculus ×carnea HAYNE, Aesculus hippocastanum × Aesculus pavia).

 Nomo 
La genronomo Aesculus estas uzata jam de  Carl von Linné. En la Antiko la latina vorto aesculus estis la nomo de  durligna kverko-specio, kiu estis sankta al [[Jupitero (dio)
|Jupitero]] kaj kreskis sur montoj. Das Wort bezog sich möglicherweise auf die Trauben-Eiche (Quercus petraea).

 Uzado 
La plej multaj specioj estas rapide kreskantaj, havas dekorativajn foliojn kaj estas mezgrandaj ĝis grandaj arboj (nur malmultaj specioj estas arbustoj). Eskuloj havas bone videblaj inflorekojn kun multaj koloraj floroj. Diversaj specioj estas plantitaj kiel park- ale- kaj stratarboj.

 Referencoj 

 Literaturo 
 Nianhe Xia, Nicholas J. Turland: Aesculus., S. 2-4 (pdf; 197 kB)

 Eksteraj ligiloj 

 Laurence C. Hatch: Nos Aesculus Page , plantnames.org 1998–2005 (engl.)
 2012: Das Bakterium Pseudomonas syringae pv.aesculi breitet sich in NRW und anderswo aus