Sisalfibro

Sisalfibro estas fibro el la folioj de kelkaj agavoj, precipe de sisalo (Agave sisalana). Sisalfibroj estas relative novaj naturfibroj. Ilia uzo komenciĝis nur en la 19a jarcento kaj atingis sian kulminon en la frua 20a jarcento. Malgrau la malkresko de ĝia uzado ĝi estas hodiaŭ la plej grava naturfibro de la mondo. La fibroj estas uzataj por fari ŝnuregojn por ŝipoj, fadenoj, tpiŝoj kaj multaj aliaj produktoj, ekzemple pleniga materialo por matracoj; krome altvaloraj sagoceldiskoj konsistas ĉefe el sisalfibroj. Por tekstilaj fibroj la materialo ne taŭgas.

Krom la ĉefe uzataj fibroj de la sisalo-agavo estas uzataj ankaŭ fibroj de Agave letonae, Agave funkiana kaj Agave lecheguilla. Ili estas signife malpli uzataj ol la hibrida kultivaro H.11648. Sisalo ne estas farata el Agave fourcroydes, kies fibroj nomiĝas henekeno kaj kantalo, t.e. fibroj de Agave cantala kaj Agave americana.

 Ecoj 
Sisalfiroj estas plurĉelaj rektaj fibroj. La unuopaj faskoj konsistas el 100 kaj 200 ĉeloj. La unuopaj ĉeloj havas longecon de averaĝe 2,282 mm kaj diametron de 20,32 mikromeroj. Pro sia dikeco kaj mallongeco ili ne estas ŝpineblaj (necesa minimuma longeco: 25 mm). Ili tial estas uzataj kiel fibraj faskoj. La longeco dependas de la longeco de la folioj kaj la kondiĉoj de la gajnado de ili: ili estas 50 ĝis 120 mm longaj, averaĝe 90,84 mm.

La kvanto de celulozo de la fibroj estas inter 55 kaj 65 % kaj 10 ĝis 15 % hemicelulozo. La ligninokvanto estas inter 10 kaj 20 %, la pektinokvanto inter 2 kaj 4 %. Pro tiaj kvantoj sisalfibroj, tipe por folifibroj, estas pli duraj kaj pli malfajnoj ol bastfibroj.

Sisalfibroj estas ege tenacaj (57,2 cN/tekso) kaj ĉirduraj (1830,12 cN/tekso), precipe ili distingas sin de aliaj fibroj pro neordinara rigideco.

eta|folioj pretaj por prilaboro en Madagaskaro
eta|permaŝina gajno de la sisalfibroj en Madagaskaro
eta|sekigado de sisalfibroj en Madagaskaro

 Produktado 
eta|sisal-manufakturo en Goao / Barato
Laŭ tunoj sisalo estas la kvina pli grava fibroplanto de la mondo.R. Koslowski, M. Rawluk, J. Barriga-Bedoya: Ramie. In: Robert Franck (Hrsg.): Bast and other plant fibres, Cambridge / Boca Raton, 2005, S. 209, ISBN 1855736845 / ISBN 0849325978. En la jaro 2006 la monda produktado estis ĉ. 428.000 tunoj. La plej gravaj produktantaj landoj estas Brazilo kun pli ol la duono de la monda produktado (247.558 t), Tanzanio (27.800 t), Meksiko (26.636 t), Kenjo (25.000 t), Kolombio (21.445 t) kaj Ĉinujo (20.000 t).

MAO kunigas ĉiujn agavajn speciojn kaj hibridojn en unu statistikon. La produktokvantoj de aliaj ol la sisal-agavo estas nur kelkmil tunoj (ekzemple 2 ĝis 3.000 tunoj de Agave letonae) aŭ la fibroj servas al specifaj celoj (ekzemple la fibroj de Agave funkiana kaj Agave lecheguilla estas uzataj nur por fari brosojn).

 Sisalproduktado 2006(inkl. aliaj agavaj fibroj) tunoj Brazilo 247.558 Tanzanio 27.800 Meksiko 26.636 Kenjo 25.000 Kolombio 21.445 Ĉinujo 20.000 Madagaskaro 17.000 Kubo 11.730 Haitio 5.500 Nikaragvo 4.350 Filipinoj 4.000 Venezuelo 3.909 Ekvadoro 3.465 Elsalvadoro 2.500 Maroko 2.200 tuta (inkl. aliaj landoj) 427.843

 Historio 
eta|Sisal-kampo en norda Tanzanio
eta|Sisal-senfirbrigado en orienta Afriko, komence de la 20a jarcento
La sisal-agavo estis jam kultivata antaŭ la konkerado de Mezameriko far la hispanoj, sed ĝi ne estis uzata kiel fibroplanto, sed por fari pulkon. Pere de la deportado de la praloĝantoj la planto disvastiĝis en Nordameriko.F.A. Suinaga, O.R.R.F. da Silva, W.M. Coutinho: A História / History In: O Sisal do Brasil / Brazilian Sisal, S. 16-22, Brasília, 2006.

Hispanoj kaj portugaloj eksportis la planton al aliaj landoj kaj kontinentoj, tie ĝi estis uzata en la 18a kaj frua 19a jarcentoj kiel ornamplanto. Nur jam en la 19a jarcento oni komencis uzi la fibrojn de la plantoj. Tiam la ĉefaj produktantoj estis la hodiaŭa Indonezio kaj la Filipinoj.

En 1893 la germana botanikisto Richard Hindorf portis algavajn bulbilojn el Florido al Tanzanio. 62 plantoj estis la bazo de la orientafrika sisal-produktado. En 1903 ankaŭ en Kenjo komenciĝis la kultivado. Samjare Horácio Urpia Júnior importis sisal-agavojn al Brazilo. Nur inter 1937 kaj 1941 jam komenciĝis en Brazilo la kultivado de sisalo komerce. Jam en 1946 Brazilo komencis eksporti kaj jam en 1951 ĝi estis la dua plej granda produktanta lando por sisalfibroj.

En 1934 estis fondata en Tanzanio la esplorinstituto ARI MlinganoInformationsseite zum ARI Mlingano auf der Website des tansanischen Ministry of Agriculture, Food & Cooperatives, Online. Ĝi bredis en la 1950-aj jaroj la kultivaron H.11648George Sembony: Mlingano institute needs USD1.1m for research, 12. Mai 2007, IPPMedia.com, Online., kiu rapide enkondukiĝis kaj igis Tanzanion la plej grava produktanta lando de sisalo. Diese Kreuzung aus Agave angustifolia und Agave amaniensis wurde in den 1960ern auch in China eingeführtESC-Consultation No. 5: Sisal Production And Marketing In China: Retrospect And Prospect, Consultation On Natural Fibres, Rome, 12–14 December 2000, Online. kaj ĝi restis sur la unua loko ĝis hodiaŭ.
En Orientafriko la hibridoj ludas pli gravan rolon ol en la aliaj mondpartoj. En la 1970-aj jaroj oni komencis ankaŭ en Brazilo kultivi hibridsesalon. Tamen en la ĉefaj brazilaj ŝtatoj Bahia, Paraíba kaj Rio Grande do Norte hibridoj havas nur 5 % de la kultivataj plantoj.

Ekde 1964 la merkato por sisalo komencis kolapsi pro la konkurenco de plastfibroj. La produktokvanto malkreskis pli kaj pli. Malgraŭ la monda produktado de sisalo kaj henekvo en la fruaj 1970-aj jaroj preskaŭ 800.000 tunoj, ĝi reduktiĝis ĝis 2000 al 200.000 tunoj.B. Moir, Sietse van der Werff: Visao Mundial / Global Perspective In: O Sisal do Brasil / Brazilian Sisal, S. 113-125, Brasília, 2006. La iamaj gravaj kultivaj landoj kiel Tanzanio, Meksiko kaj Kenjo reduktis la produktokvanton ĝis 80 %.C. Yu: Sisal., Tab. 6.10, S. 241. En la lastaj jaroj la uzo de sisalo denove kreskas pro novaj uzkampoj kaj pli altaj prezoj por nafto.

 Referencoj 

Kategorio:Plantfibro