Talosa lingvo

La talosa lingvo (  aŭ   aŭ ) estas konstruita lingvo kreita de Robert Ben Madison en 1980 por la mikronacio, kiun li fondis, la Reĝlando Taloso. (Oni skribas ĝin per la latina alfabeto.)

 Superrigardo 
La asocio de organizoj taloslingvaj (talose: L’Apvieniba dals Ciumisas Glheþeascas) prizorgas la retejon talossan.com , kiu priskribas la lingvon por novaj lernantoj, provizas lingvajn informojn, esploradon kaj interretan tradukadon al kaj el la angla.

La talosa estas eble unu el la plej konataj ekzemploj de la ĝenro de mikronaciaj lingvoj de konstruitaj lingvoj. La lingvo estas parolata kaj uzata en la Reĝlando Taloso (talose: El Regipäts Talossán), kiu estas "konstitucia monarkio" kun propra parlamento kaj duĉambra leĝdona povo, kiu estas fondita de Madison la 26-an de decembro 1979.

La talosa ankaŭ estas unu el la plej konataj artaj lingvoj ĉe la Interreto. Ĝi ricevas ĉiaman intereson kaj respekton de enretaj kreantoj kaj ŝatantoj de konstruitaj lingvoj. Ilin aparte interesas ĝian grandan vortaron — kun pli ol 28 000 vortoj en ĝia oficiala vortaro, ĝi estas unu el la plej detalaj fikcilingvoj iam inventita.Alex Blumberg "It's Good to Be King" Wired 8.03, marto 2000

La lingvo estas observita de la Comità per l'Útzil del Glheþ (CÚG; la komisiono por la uzo de la talosa lingvo), grupo formita en la Reĝlando Taloso de Madison en la 1980-aj jaroj. Ĉi tiu grupo periode eldonas Arestadas (Dekretoj) kiuj priskribas kaj dokumentas ŝanĝojn en la uzo de la lingvo, kaj Pienamaintschen (Suplementoj), kiuj listigas ŝanĝojn al la vortaro. La CÚG prizorgas plurlingvan retejon, kiu provizas aliron al la plej lastatempaj rekomendoj de la komisiono.Comità per l'Útzil del Glheþ  (Komisiono por la uzo de la talosa lingvo)

La lingvo kaj ĝia rilata mikronacio estas menciitaj en la libro Conquering Consumerspace: Marketing Strategies for a Branded World de Michael R. Solomon kaj la lingvo estas dokumentita en du memeldonitaj gramatikoj.

La plej signifoplena lastatempa evoluo en la lingvo estis la eldono de la Arestada sür Speliçaziun (Dekreto pri ortografio) je la 12-a de decembro 2007. Ĉi tiu Arestada enkondukis regulon pri akcento kiu permesas la preterlason de multaj malnepraj akcentsignoj, simpligis la vokalaron per agnosko de certaj literoj kiel alofonoj de aliaj vokaloj, kaj reliterumis kelkajn strangajn konsonantajn grafemojn. Ĉi tiu Arestada estas vaste akceptata, kvankam kelkaj talosaj verkistoj elektas reteni antaŭ-Arestada-konvenciojn.

 Lingvaj ecoj 
 Klasifikado 
La talosa estas konstruita gaŭlo-latinida lingvo, kiu estas inspirita de la franca kaj okcitana, kaj kiu estas tre naturalisma (kun kelkaj malregulaĵoj). Penante krei ian "nacian mitologion" por lia mikronacio, Madison malkovris en 1985, ke unu el la berberaj subtriboj de Maroko nomiĝas Talesinnt, kaj decidis ke talosanoj estas "neklarigeble kaj nemalimplikeble konektita iel al berberoj." El tio rezultis, ke la talosa lingvo estis inspiritaj de la berberaj lingvoj. Tamen pli lastatempe, vortoj estas derivitaj de la latinidaj radikoj kaj ricevas francan/provencan influon (kelkaj ankaŭ vidas rumanan influon), sed ne ekzistas regularo pri derivado per kiu ĉiuj vortoj povas esti antaŭdiritaj. La vorto "Talossa" mem ne estas latinida, sed origine finna: ĝi venas de la finna vorto por "en la domo" (Taloso komenciĝis en la dormĉambro de Madison).

 Fonetiko kaj fonologio 
La elparolo de la talosa estas priskribita en kelkaj fontoj.Válcadác'h, Gödafrïeu. 2006. "Talossan Pronunciation and Spelling with IPA". November 2006.Donatüs, R. Ben, Tomás Gariçéir, Vál Taloçáit, T. Cartéir Adrár, Marcüs Pitz. 1997. El Treisoûr del Glheþ Talossán La ĉi-tieaj tabeloj estas bezitaj sur la priskriboj en tiuj fontoj.

 Konsonantoj 
   Bilabialo Labial-dentalo Dentalo Alveolaro Postalveolaro Palatalo Labial-velaro Velaro Glotalo Plozivo p b t d k g Nazalo m n ɲ ŋ Frikativo f v θ ð s z ʃ ʒ x ɣ h Afrikato tʃ dʒ Alproksimanto ɾ j w Laterala alproksimanto ɬ  l ʎ

 Vokaloj 
  Antaŭa   Centra   Malantaŭa Malvasta  i  y   ɨ     u  ɪ     Mezmalvasta  e  ø       o  ə  Mezvasta  ɛ  œ       ɔ  æ    Vasta  a      ɑ 

 Skribsistemo 
La talosa lingvo uzas la latinan alfabeton.
Jen la literoj de la moderna talosa alfabeto: a, ä, b, c, ç, d, ð, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, q, r, s, ß, t, u, ü, v, w, x, z, þ

 Nekutimaj trajtoj 
Ĝenerale la talosa estas simpla latinida lingvo, fidela je ĝia mita heredaĵo kiel latina derivaĵo. Tamen ĝi ankaŭ havas kelkajn unikajn trajtojn, ne tipe trovita en latinidaj aŭ aliaj lingvoj. Kelkaj ekzemploj:
 Markilo por la genitivo (kiel la apostrofo kaj s en la angla aŭ la markilo en la afrikansa). Ekzemple, Ian sè casa (= domo de Johano).
 La (evoluita, ne kreita) kombinado de la verbkonjugacioj de la unua kaj dua plurala persono. Ekzemple, te burlescarhent (= iu grupo, eble ankaŭ la parolanto, aŭ eble ne, mokos vin).
 La (evoluita, ne kreita) kombinado de la verboj por "iri" kaj "veni", kreante la talosan nuran "verbon de motion", irh (origine nur "iri").

 Komparo per specimenoj en similaj lingvoj 
+ Joh 3,16 en la talosa kaj aliaj latinidaj lingvoj kun Esperanto kaj Interlingvao (alia artefarita lingvo bazita sur latinidaj lingvoj) kiel referenco: LatinaTalosa (moderna ortografio) Talosa (klasika ortografio) Franca Okcitana Kataluna Hispana Portugala Itala RumanaRaetia-latinidaEsperantoInterlingvao

 Leksiko 
La plena vortaro de la talosa lingvo enhavas pli ol 28 000 vortoj. La talosa bezonas nur unu vorton (fieschada) por diri "amon je la unua vido".

 Kritiko 
La jenoj estas kelkaj kritikoj de la talosa:
 La leksiko kaj gramatiko estas inventita kaj ne havas regulan derivaĵon de la latina, kontraŭdirante la aserto, ke la talosa estas latinida lingvo.
 La uzo de tro multaj nenecesaj supersignoj kaj literkombinaĵoj, kvankam kelkaj revizioj faritaj en la "Arestada" 2007 bonigi ĉi tiun problemon.

 Stato de la lingvo 
La plej vasta studo de la talosa estas farita en la anglalingva eldono de la libro A Complete Guide to the Talossan Language (Ün Guizua Compläts àl Glheþ Talossan), eldonita unue en 2008 kaj kiel reviziita dua eldono en 2011.La Mha, M.; A Complete Guide to the Talossan Language, Second English Edition (2008). ISBN 978-1-4537-7729-9. Pli frua gramatiko (La Scúrzniâ Gramáticâ del Glhetg Talossán), reviziita laste en 1996, estis eksterretigita de ĝia aŭtoro.

Vastaj lernmaterialoj estas ankaŭ disponeblaj enreta.Introduction to Talossan (serioj de instruaj lekcioj/lecionoj pri la talosa lingvo)

 Ekzemplo de la lingvo 
La jeno estas la komenco de la odo Ode to the West Wind de Percy Bysshe Shelley tradukita al el glheþ Talossan:

Post-Arestada:

Oh traversa salvatx, tu and d'Otognheu s'eßençù,
Tu da qissen presençù unvidada els listopätsilor
Sint driveschti com'els spiritzen d'iens encanteir escapind,

Vermel, es negreu, es brançéu, es roxh gripesc,
Pestidonça-cünsütats plenitüds! Oh tu,
Qi apoartás à lor auscür þivereu lict.

Antaŭ-Arestada:

Ô traversâ salvátx, tú ånd d'Otogñheu s'eßençù,
Tú da qissen presençù ûnvidescu els listopätsilor
Sînt driveschti, com'els spiritzen d'iens encantéir escapînd,

Vermél, és negreu, és brançéu, és roxh gripesc,
Pestidonça-cünsütats plenitüds! Ô tú,
Qi apoartás à lor auscür þivereu lict.

Angla:

O WILD West Wind, thou breath of Autumn's being
Thou from whose unseen presence the leaves dead
Are driven like ghosts from an enchanter fleeing,

Yellow, and black, and pale, and hectic red,
Pestilence-stricken multitudes! O thou
Who chariotest to their dark wintry bed

 Vidu ankaŭ 
 Konstruita lingvo
 Reĝlando Taloso

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
 Talossan.com (informoj de lingvo, referenco, enreta traduko kaj rimedoj) 
 "It's Good to Be King" de Alex Blumberg. Wired 8.03 (mardo 2000).
 Retejo de la komisiono por la uzo de la talosa lingvo
 Reĝlando Taloso 
 Reĝlando Taloso (nova retejo) 
 L'Översteir (tradukilo por la angla al la talosa kaj la talosa al la angla) 
 La "Arestada" de 2007 
 La "Arestada" de 2010 (talose)  (angle) 


Kategorio:Konstruitaj lingvoj
Kategorio:Taloso