Mortiga dozo (LD50)

En toksologio, la averaĝa mortiga dozo aŭ LD50 (angla mallongigo por "lethal dose", 50%), averaĝa koncentriĝo LC50 (mallongigo por "lethal concentration", 50%) aŭ mortiga koncentriĝo kaj tempo LCT50 pri iu toksino, radiado, aŭ patogeno estas la necesa kvanto por mortigi duonon de la membraro en ia testita enloĝantaro post iom da tempo. LD50 ofte uzatas kiel ĝenerala indikilo pri la akuta tokseco de iu substanco. Ju pli malalta estas tiu LD50 valoro, des pli danĝera estas la substanco, indikante ties altan toksecon.

Tiu testo estis kreita en 1927 de J. W. TrevanLethal Laws: Animal Testing, Human Health, and Environmental Policy, Alix Fano. La esprimo duonmortiga dozo estas iam kaj iam uzata kun la sama senco, signifante specife la tradukojn uzatajn en neanglaj tekstoj, tamen ĝi ankaŭ referencias ian submortigan dozon, pro tiu ambigueco tiu esprimo estas kutime preterlasata. LD50 estas ordinare determinita pere de testoj en laboratoriaj animaloj, samkiel la ratoj. En 2011, la Usona Administracio por Manĝoj kaj Drogoj aprobis alternativan metodologion por determinado de LD50 rilate al la kosmetika drogo Botokso sen uzo de animaloj.

 Konvencioj 
La LD50 ofte esprimatas kiel maso de substanco administrita en ĉiu masunuo de la besto submetita al la testo, kutime kiel miligramoj de la substanco por ĉiu kilogramo da korpa maso. Per tiuj valoroj, la relativa tokseco de malsimilaj substancoj estas kompareblaj, kaj normigas la variadon laŭ la grando de la testata animala, kvankam tokseco ne ĉiam mezureblas simple per la rilato kun la korpa maso.

La elekto por 50% de la mortigeco kiel referencovaloro evitas la potencan riskon por eraroj en la ekstremaĵoj kaj reduktas la kvanton da necesaj testoj. Tamen, oni povas ankaŭ konkludi ke LD50 ne estas mortiga dozo por ĉiuj kazoj, kelkaj povas morti per tro malmulte, dum aliaj supervivas per dozoj pli altaj ol tiuj difinitaj de LD50 .

La mortiga dozo ofte varias depende de la metodologio pri administrado: ekzemple, multaj substancoj estas malpli toksaj kiam buŝe administritaj ol kiam intravejne administritaj. Pro tio, la datumoj de LD50 ofte kvalifikas per la maniero pri administrado. La kunrilataj kvantoj por LD50/30 aŭ LD50/60 uzatas por referenci dozon kiu estas mortigebla (kiam mankas traktado) al 50% de la enloĝantaro dum (respektive) 30 aŭ 60 tagoj. Ĉi-valoroj estas pli kutime uzataj por Protektado de la Fizika Sano kontraŭ radiado, ĉar supervivado dum pli ol 60 tagoj ĝenerale rezultas en resaniĝo.

 Mortigaj dozoj de kelkaj substancoj 
 Substanco Bildo Besto/venenado LD50 : g/kgAflatoksino100pxmuso, buŝe0,48 mg/kgAkvo100pxmuso, buŝe>90 g/kgArsena trioksido100pxmuso, buŝe14 mg/kgArsena trisulfido100pxmuso, buŝe185–6,400 mg/kgArseno Metala100pxmuso, buŝe763 mg/kg
mouse, intraperitonea 13 mg/kgVitamino C100pxmuso, buŝe11,900 mg/kgAspirino100pxmuso, buŝe200 mg/kgBatrakotoksino100pxhomasub-haŭta injekto2-7 µg/kg (hipoteze)Bisoprololo100pxmouse, buŝe100 mg/kgBlanka fosforo100pxmuso, buŝe3,03 mg/kgBotulina toksino100pxhoma, buŝo,injekto, inhalado1 ng/kg (hipoteze)Brazila armita araneo100pxmuso, subhaŭta134 µg/kgCianurata acido100pxmuso, buŝe7,700 mg/kg2,3,7,8-tetraklorodibenzo-p-duoksino100pxmuso, buŝe20 µg/kgEtanolo100px(muso, buŝe) 7,060 mg/kgFera (II) sulfato100pxmuso, buŝe237 mg/kgHeliumo100pxmuso, nazedatumo ne difinitasenodora senkolora gasokapdoloro, kapturno, naŭzoJoniga radiado100pxhoma, radiado6 GyKadmia oksido100pxmuso, buŝe72 mg/kgKadmia sulfido100pxmuso, buŝe7,080 mg/kgKafeino100pxmuso, buŝe192 mg/kg - 140 mg/kgKantaridino100pxhoma, buŝe0,5 mg/kgKapsaicino100pxmouse, buŝe47.2 mg/kgKlorido de Benzalkonio100pxmuso, buŝefiŝo, enmergiĝoakva senkvertebruloj304.5 mg/kg {0.28 mg/L} {0.059 mg/L}Klorido de hidrargo (II)100pxmuso, haŭte41 mg/kgKlorido de Kobalto (II)100pxmuso, buŝe80 mg/kgKloro100pxfumoj alte toksaj) venena substancoKumarino100pxmuso, buŝe293 mg/kgKvinborano100pxhoma, buŝe<50 mg/kgLorchel fungo Giromitrino80px(muso, buŝe) 200 mg/kgDietilamido de Lizergata acido100pxmuso, intravejne16,5 mg/kgMaitotoksino100pxmuso, intraperitonea0.13 µg/kgCianurato de Melamino100pxmuso, buŝe4,100 mg/kgMelamino100pxmuso, buŝe6,000 mg/kgNatria cianido100pxmuso, buŝe6,4 mg/kgNatria fluorido100pxmuso, buŝe52 mg/kgKuireja salo100pxmuso, buŝe3,000 mg/kgNatria molibdenato100pxmuso, buŝe4,000 mg/kgNatria nitrito100pxmuso, buŝe180 mg/kgNikotino100pxhoma, buŝe0.5-1.0 mg/kg (hipoteze)Oxyuranus microlepidotus100pxmuso, subhaŭta25 µg/kgParacetamolo100pxmuso, buŝe1,944 mg/kgPlumba (II) acetato100pxmuso, buŝe400 mg/kgPlumba (IV) acetato100pxmuso, buŝe250 mg/kgPolonio-210100pxhoma, inhalado10 ng/kg (hipoteze)Ricino80pxmuso, intraperitoneal muso, buŝe22 μg/kg 20–30 mg/kgSaĥarozo150pxmuso, buŝe29,700 mg/kgSarino100pxmusosubhaŭta injekto17,23 µg/kg (hipoteze)Natria izoproprilametilfosfonata acido(IMPA, metabolito de sarino)100pxmuso, buŝe6,860 mg/kgStriknino100pxhoma, buŝe1–2 mg/kg (hipoteze)Tetrahidrokanabinolo (THC)150pxmuso, buŝe1,270 mg/kgMononatria glutamato100pxmuso, buŝe16,600 mg/kgUranila acetato100pxmouse, buŝe136 mg/kgUreo100pxmuso, buŝe8,471 mg/kgRetinol150pxC20H30O 2 g/kgVX100pxhoma, buŝe, inhalado,absorbado pere de haŭto/okuloj2,3 µg/kg (hipoteze)

 Skalo de veneno 
La valoroj de LD50 havas tre larĝan gamon. La botulinum-toksino kiel la plej toksa substanco konata havas LD50-valoron de 1 ng / kg, dum la plej ne-toksa substanca akvo havas LD50-valoron pli ol 90 g / kg. Tio estas diferenco de ĉirkaŭ 1 po 100 miliardoj aŭ 11 ordoj de grando. Kiel ĉiuj mezuritaj valoroj, kiuj diferencas laŭ multaj ordoj de grando, logaritma vido estas konsilinda. Konataj ekzemploj estas la indiko de la tertrema forto uzanta la Skalo de Richter, la pH-valoron, kiel mezuron por la acida aŭ baza karaktero de akva solvaĵo aŭ de laŭteco en decibeloj. En ĉi tiu kazo, oni konsideras la negativan dekuman logaritmon de la valoroj de LD50, kiu estas normigita en kg per kg korpa pezo.

- log LD50 (kg / kg) = valoro

La sendimensia valoro trovita povas esti enigita toksina skalo. Akvo kiel la plej grava Substanco havas la pekan Valoro 1 en la toksina skalo akirita tiamaniere. 

450px|La dekadenca logaritmo faciligas la komparon de mortigaj dozoj LD50

 Vidu ankaŭ 
 Mathieu Orfila (1787-1853)
 Toksologio
 Deklaroj pri Risko kaj Sekureco
 Listo de R-Deklaroj
 Listo de S-Deklaroj

 Referencoj 

Kategorio:Toksologio