Polemoniacoj

La polemoniacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo erikaloj (Ericales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 30 genrojn kaj pli ol 450 speciojn. Ĝia tipa genro estas polemoniopolemonio en PIV ĉe vortaro.net.

 Priskribo 
 Vegetativaj karakterizaĵoj 
La taksono de la familio polemoniacoj estas plej ofte unujaraj aŭ multjaraj herbaj plantoj, kelkaj specioj estas grimpplantoj, malofte lignaj plantoj: duonarbustoj, arbustoj aŭ arboj (Cantua). Kelkaj specioj havas koloran laktosukon. Ofte ili odoras malagrable.

La folioj estas alternestarantaj kaj spiralformaj, kontraustarantaj aŭ verticile (gimnostere) starantaj. La folioj havas pedunklon aŭ ne havas. La foliplato estas simpla aŭ kunmetita; se la foliplato estas kunmetita, ĝi estas pinata aŭ manforme entranĉita. La folirando estas glata, denta aŭ segilforme denta. Mankas stipuloj.

 Generativaj karakterizaĵoj 
La floroj malofte staras unuope, plej ofte en diversformaj floraroj, plej ofte en cumoj aŭ korimboj ofte kapece kuniĝintaj. La duseksaj floroj estas plej ofte kvinnombraj, malofte kvarnombraj kun duobla perianto. Ili povas esti radisimetriaj ĝis malforte dusimetriaj. La malofte kvar aŭ pli ofte kvin sepaloj estas cilindre ĝis sonorilforme kunkreskintaj. La petaloj estas kunkreskintaj. Ekzistas nur unu cirklo kun kvin liberaj, fekundaj stamenoj. plej ofte tri (du ĝis kvin) karpeloj estas kunkreskintaj al epigina ovario. En ĉiu ovaria fako estas unu ĝis multaj ovoloj. La pistilo finas en triloba stigmo.

Formiĝas kapsulfruktoj. La semoj estas globaj, ov- aŭ spindelformaj kaj kelkfoje flugilhavaj.

eta|hochkant|subfamilio Cobaeoideae: floroj de Cantua quercifolia
eta|hochkant|subfamilio Cobaeoideae: la grimplanto grimpa kobeo (Cobaea scandens)
eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: la remburforma Aliciella caespitosa
eta|hochkant|Unterfamilie Polemonioideae: Collomia tinctoria
eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: Eriastrum eremicum
eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: Ipomopsis arizonica
eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: Linanthus aureus subsp. aureus

 Enhavosubstancoj 
Oftas triterpensaponinoj.

 Ekologio 
Insektoj (entomofilio) kiel muŝoj, skaraboj, abeloj aŭ papilioj (sfingidoj) aŭ kolibroj (ornitofilio) kaj ankaŭ vespertoj (kiropterofilio) polenigas la plantojn. La flokso-specioj kaj la en Eŭropo hejmaj polemonioj estas polenigataj nur de insektoj.

 Disvastigo 
La taksonoj de la Polemoniacoj precipe hejmiĝas en Nordameriko. Tre multaj specioj estas de la nordokcidento de Usono. Malmultaj specioj kreskas en Sudameriko. Malmultaj specioj estas disvastigitaj en Eŭrazio.

 Utiligado 
eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae:floraro de la hibrido Phlox ×arendsii kultivaro 'Anja'
Kelkaj specioj kaj iliaj kultivaroj estas uzataj kiel ornamplantoj, ekzemple Ipomopsis aggregata, Cobaea scandens, Phlox- kaj Polemonium-kultivaroj. Nur ĉe malmultaj la medicina efiko estas konataj, aliaj uzeblecoj por la homo preskaŭ ne ekzistas [ Eintrag bei Plants for a Future.] .

 Taksonomio 
La familio Polemoniaceae estis unuafoje publikigita en la jaro 1789 fare de Antoine Laurent de Jussieu, sub la nomo „Polemonia“, en Genera Plantarum, 136. Tipogenro estas Polemonium L.. Ekzistas ankoraŭ nur unu sinonimo por Polemoniaceae JUSS. estas Cobaeaceae D.DON. Molekulgenetikaj esploroj montras, ke la familio de la Polemoniacoj nur estas monofila, kiam la taksonoj de la iamaj Cobaeaceae estis enordigitaj. Dum longa tempo la familio estis engrupigita en propra ordo Polemonialoj aŭ en Solanaloj, sed hodiaŭ ĝi estas en la ordo Erikaloj. Ene de la Erikaloj la Polemoniacoj plej parencas al Fouquieriaceae.

La familio de la Polemoniacoj (Polemoniaceae) estas dividita laŭ PRATHER ET AL. 2000 en du kaj nun en tri subfamilio kaj ĉirkaŭ 18 ĝis 25 genroj . Al la familio apartenas ĉirkaŭ 350 bis 385 specioj:
 Acanthogilioideae J.M.PORTER & L.A.JOHNSON: nur unu genro:
 Acanthogilia A.G.DAY & MORAN: nur unu specio:
 Acanthogilia gloriosa (BRANDEGEE) A. DAY & R. C. MORAN: el Malsupra Kalifornio.

 Cobaeoideae ARNOTT: la baza kromosomnombro estas plej ofte n = 15, 26, 27. Kun kvar genroj kaj 34 specioj en la Neotropiso:
 Bonplandia CAV.: kun nur unu specio:
 Bonplandia geminiflora CAV.: en Meksikio.
 Cantua J.JUSS. EX LAM.: kun 12 specioj; estas arbustoj en la Andoj, inter ili:
 Cantua bŭifolia J.JUSS. EX LAM., (Qantu, Kantuta)
 Cobaea CAV.; kun ĉirkaŭ 18 specioj en tropika A Ameriko, inter ili:
 grimpanta kobeo (Cobaea scandens CAV.).
 Huthia BRAND: kun du ĝis du specioj,sed ankaŭ al Cantua J.JUSS. EX LAM. .

 Polemonioideae ARNOTT: La baza kromosomonombro estas plej ofte n = 7 aŭ 9, malofte n = 6 aŭ 8. Kun 13 ĝis 22 gernroj kaj ĉirkaŭ 350 specioj:
 Aliciella BRAND (kelkfoje al Gilia Ruiz & Pav.): kun ĉirkaŭ 20 specioj; el okcidenta Nordameriko.  J. M. PORTER: Aliciella, a recircumscribed genus of Polemoniaceae., in Aliso 17, 1, 1998, 23-46. 
 Allophyllum (NUTT.) A.D.GRANT & V.E.GRANT: la nur du unujaraj specioj kreskas en la montaroj de la okcidenta Usono.
 Collomia NUTT.: kun ĉirkaŭ 13 specioj, el Norda aŭ suda Ameriko; ekzemple:
 Großblumige Leimsaat (Collomia grandiflora DOUGLAS EX LINDL.)
 Eriastrum WOOTON & STANDL.: ĉirkaŭ 14 specioj; ĝis unu multjara specio ĉiuj estas unujaraj kaj kreskas en sekaj regionoj de la okcidenta Usono .
 Gilia RUIZ & PAV. s.str.: kun ĉirkaŭ 39 specioj; el Nordameriko.
 Giliastrum (BRAND) RYDB. (kelkfoje al Gilia Ruiz & Pav.): ĉirkaŭ naŭ specioj; el Nord- kaj Mezameriko .
 Gymnosteris GREENE: ĉirkaŭ du specioj; el okcidenta Usono.
 Ipomopsis MICHX.: ĉirkaŭ 29 specioj; krom unu sudamerika specio, ĉiuj en Nordameriko. J. MARK PORTER, LEIGH A. JOHNSON & DIETER WILKEN: Phylogenetic Systematics of Ipomopsis (Polemoniaceae): Relationships and Divergence - Times Estimated from Chloroplast and Nuclear DNA sequences: PDF-Online. 
 Langloisia GREENE (inklude Loeseliastrum (BRAND) TIMBROOK); tri specioj; el la sekaj regionoj de la okcidenta Nordameriko
 Lathrocasis L.A.JOHNSON (kelkfoje en Gilia RUIZ & PAV.): kun nur unu specio:
 Lathrocasis tenerrima (A.GRAY) L.A.Johnson; nur en okcidenta Nordameriko
 Leptodactylon HOOK. & ARN. (ankaŭ al Linanthus Benth. ); kun du aŭ pliaj specioj
 Linanthus Benth.: kun ĉirkaŭ 35 specioj (inklude de Leptodactylon HOOK. & ARN. ĉirkaŭ 55 specioj)  C. D. BELL & R. PATTERSON: Molecular Phylogeny of Linanthus (Polemoniaceae), in American Journal of Botany, 87(12), 2000, S. 1857-1870. 
 Loeselia L.: ĉirkaŭ 3-14 specioj; el Kalifornio ĝis Venezuelo.
 Maculigilia V.E.Grant: kun nur unu specio (kelkfoje en Gilia Ruiz & Pav. aŭ Linanthus BENTH.)
 Maculigilia maculata (PARISH) V.E.GRANT; el Kalifornio.
 Microsteris Greene (ofte ankaŭ al Phlox L.): kun 2 aŭ pliaj specioj
 Navarretia RUIZ & PAV.: ĉirkaŭ 30 specioj;el la okcidenta Nordameriko, en Ĉilio kaj Argentino
 Flokso aŭ Phlox L.: kun ĉirkaŭ 67 ĝis 70 specioj; el Nordameriko kaj Nordazio ĝis la eŭropa Rusujo  .
 Polemonioj (Polemonium L.): ĉirkaŭ 20 ĝis 50 specioj.
 Saltugilia (V.E.GRANT) L.A.JOHNSON: PORTER & JOHNSON donis 2000 Gilia RUIZ & PAV. sect. Saltugilia V.E.GRANT & A.D.GRANT rangon de genro. hodiaŭ kvar specioj. Leigh A. Johnson: Transfer of the Western North American Species Gilia splendens to Saltugilia (Polemoniaceae), and the taxonomic affinities of Gilia scopulorum, Gilia stellata, and Gilia yorkii., in Novon, 17, 2007, p. 193-197: PDF_Online. 
 Tintinabulum Rydb. (kelkfoje en Gilia RUIZ & PAV. aŭ Linanthus BENTH.): ĝis kvar specioj.

 Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (17 jun. 2020)Polemoniaceae ĉe World Flora OnlinePolemoniaceae ĉe The Plant List, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomojListo de plantoj baza ĉe Google Sheets:Angiospermae - angiospermojEricales Bercht. & J.Presl - erikalojPolemoniaceae Juss. - polemoniacojAcanthogilia A.G. Day & Moran - akantoĝilioAliciella Brand - alicieloAllophyllum (Nutt.) A.D. Grant & V.E. Grant - alofilumoBonplandia Cav. - bonplandioBryantiella J.M. Porter - briantieloCantua Juss. ex Lam. - kantuoCobaea Cav. - kobeokobeo en PIV ĉe vortaro.netCollomia Nutt. - kolomioDayia J.M. Porter - dajaoEriastrum Wooton & Standl. - eriastroGilia Ruiz & Pav. - ĝilioGiliastrum (Brand) Rydb. - ĝiliastroGymnosteris Greene - gimnosteroHugelia Benth. - hugelioIpomopsis Michx. - ipomopsoLangloisia Greene - langluazio*Lathrocasis L.A. Johnson - latrokazoLeptodactylon Hook. & Arn. - leptodaktiloLeptosiphon Benth. - leptosifonoLinanthastrum Ewan - linantastroLinanthus Benth. - linantoLoeselia L. - lezelioLoeseliastrum (Brand) Timbrook - lezeliastroMicrogilia J.M. Porter & L.A. Johnson - mikroĝilioMicrosteris Greene - mikrosteroNavarretia Ruiz & Pav. - navaretioPhlox L. - floksoflokso en PIV ĉe vortaro.netPolemonium L. - polemonioSaltugilia (V.E. Grant) L.A. Johnson - saltuĝilioTintinabulum Rydb. - tintinabulo

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

 Fontoj 
 Die Familie der Polemoniaceae ĉe APWebsite.
 Ruizheng Fang & Dieter H. Wilkins: Polemoniaceae in der Flora of China, Volume 16, S. 326: Online.
 Verne Grant: Primary Classification and Phylogeny of the Polemoniaceae, with Comments on Molecular Cladistics, in American Journal of Botany, 85, 1998, S. 741.
 L. Alan Prather, Carolyn J. Ferguson & Robert K. Jansen: Polemoniaceae phylogeny and classification: implications of sequence data from the chloroplast gene ndhF, in American Journal of Botany, 2000, 87(9), S. 1300-1308: Online.
 J. M. Porter & Leigh A. Johnson: A phylogenetic classification of Polemoniaceae, in Aliso, 19, 2000, S. 55-91.
 Leigh A. Johnson, L. M. Chan, T. L. Weese, L. D. Busby & S. McMurry: Nuclear and cpDNA sequences combined provide strong inference of higher phylogenetic relationships in the phlox family (Polemoniaceae)., in Molecular Phylogenetics and Evolution, 48, 2008, S. 997-1012.
 Jürg Schönenberger: Comparative Floral Structure and Systematics of Fouquieriaceae and Polemoniaceae (Ericales), in International Journal of Plant Sciences'', Volume 170, No. 9, 2009, S. 1132-1167.

 Referencoj 
David John Mabberley: Mabberley’s Plant-Book. A portable dictionary of plants, their classification and uses. 3. ed. Cambridge University Press 2008. ISBN 978-0-521-82071-4
 elŝutita la 25an de januaro 2014

 Eksteraj ligiloj 
Die Familie der Polemoniaceae  kaj
die Familie der Cobaeaceae ĉe DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz. 

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Polemoniacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Ornamaj plantoj