Selekta plantoplibonigo

Selekta plantoplibonigo celas genetikan ŝanĝiĝon de plantopopulacioj por plibonigi la biologiajn aŭ ekonomiajn ecojn. Ĝiaj metodoj estas plantoselektado, semtraktado aŭ krucado kaj posta selektado de fil/in/aj plantoj por la sekvanta kultivciklo aŭ la multigado de la nova planta kultivaro.

 Celoj 
Celoj de la plantoplibonigo povas esti :
 grandigo de la rikoltaĵo-kvanto
 plibonigado de la planta kvalito
 eliminado de nedezirataj enhavosubstancoj (ekzemple amaraj aŭ venenaj substancoj)
 plibonigo de la gusto kaj konserveblo (precipe de fruktoj, legomoj kaj ornamplantoj)
 plibonigo de konsisto de la plantgrasoj (kolza oleo, sunflora oleo)
 plibonigo de la amelo-konsisto ĉe terpomoj kaj cerealoj
 altigo de certaj enhavosustancoj, ekzemple vitaminoj
 kaj aliaj depende de la kultivaro
 tolerado kaj rezistado
 plibonigo de la tolerado de malvarmo, salo, sekeco
 pligrandigi la rezistado kontraŭ malsanoj aŭ/kaj damaĝbestoj

Ĉe ornamplantoj aldoniĝas la plibonigaj celoj kiel novaj koloroj kaj aliaj morfologiaj karakterizaĵoj. Tiuj celoj gravas ankaŭ ĉe legomoj kaj fruktoj.

 Klasikaj plibonigaj metodoj 
 plibonigo per selektado 
 plibonigo per kombinado 
 Heterozo-plibonigo 
 Hibrida plibonigo 
 Mutacia plibonigo 
 Precizec-plibonigo 

 plibonigo per gentekniko 
 Famaj plant-plibonigistoj 

 Germanujo
 Ernst Benary (1819–1893), entrepreno en turingia Erfurto. Plibonigo de hortikulturaj plantoj
 Ferdinand von Lochow (1849–1924), plibonigis sekalajn tipojn
 Eduard Meyer (1859–1931), plibonigisto de furaĝbeto, cerealoj, terpomoj
 Georg Arends (1863–1952), plibonigisto de staŭdoj
 Kartz von Kameke-Streckenthin (1866–1942), plibonigisto de terpomoj
 Karl Foerster (1874–1970), plibonigisto de ŝtaŭdoj (delfinio, asteroj kaj gresoj)
 Thomas Scharnagel (1880–1953), plibonigis novajn tritikajn kultivarojn
 Rudolf Carsten (1880–1954), plibonigisto de tritiko
 Vincenz Berger (1883–1974), plibonigisto de dalioj
 Reinhold von Sengbusch (1898–1985), plibonigisto de fragoj kaj legomoj
 Eduard von Boguslawski (1905–1999), profesoro pri plant-plibonigo ĉe la universitato de Gießen
 F. Wolfgang Schnell (1913–2006), direktoro de la instituto pri plant-plibonigo ĉe la Universitato Hohenheim apud Stuttgart
 Walter Schuster (1918–2010), kun-aŭtoro de instrulibro pri agrokultura plant-plibonigo
 Gerhard Fischbeck (* 1925), esploras ĉe cerealaj kultivaroj
 Hans Hachmann (1930–2004), plibonigisto de rododendroj

 Hungarujo
 Antal Ács (pizoj, melonoj)
 Jenő Bajai (tritikoj, maizoj kaj sorgoj)
 Károly Bakonyi (vitisto) (vitoj)
 Elemér Barabits (pinoj)
 Sarolta Barsy (terpomoj)
 Ferenc Bauer (sorgoj)
 Zoltán Bedő (tritikoj)
 Adonisz Belea (tritikoj)
 Zoltán Bőjtös (medikagoj)
 László Berzsenyi-Janosits (maizoj)
 Imre É. Kiss (rizoj)
 Ferenc Király (vitisto) (vitoj)
 Árpád Kiss (plibonigisto) (tritikalo)j
 Elemér Székács (tabakoj, betoj, hordeoj, tritikoj)
 Ferenc Szelényi (rizoj)
 Sándor Teleki (vitisto) (vitoj)

 Usono
 Luther Burbank (1849–1926), usono
 Norman Ernest Borlaug (1914–2009), USA

 Rusujo
 Ivan Vladimiroviĉ Miĉurin (1855–1935),

 Aŭstrio
 Peter Ruckenbauer (* 1939

 aliaj landoj
 Johann Gregor Mendel

 Vidu ankaŭ 
 bredado
 selekta bredado
 genetiko
 natura selektado
 rozbredado
 selekto
 semkultivado

 Literaturo 
 Heiko Becker: Pflanzenzüchtung 2. Auflage. UTB, 2008, ISBN 978-3-8252-1744-0.
 Rolf Schlegel: Concise Encyclopedia of Crop Improvement. Institutions, Persons, Theories, Methods, and Histories. Haworth Press, New York/London 2007, ISBN 978-1-56022-146-3, S. 331ff.
 Rolf Schlegel: Dictionary of Plant Breeding.  2. Auflage. Taylor & Francis, 2009, ISBN 978-1-4398-0242-7, S. 584.
 Wulf Diepenbrock, Jens Léon, Frank Ellmer: Ackerbau, Pflanzenbau und Pflanzenzüchtung, Grundwissen Bachelor. Ulmer, 2005, ISBN 978-3-8252-2629-9. (UTB Uni-Taschenbücher, Band 2629)
 Noel Kingsbury: Hybrid. The History and Science of Plant Breeding. The University of Chicago Press, 2009, ISBN 978-0-226-43704-0.
 Thomas Miedaner: Pflanzenzüchtung. Eine Einführung. DLG, 2010, ISBN 978-3-7690-0752-7.

 Eksteraj ligiloj 

 Bundesverband Deutscher Pflanzenzüchter e.V.
 Gesellschaft für Pflanzenzüchtung e.V.
 "Grundkenntnisse der Pflanzenzüchtung", www.pflanzenforschung.de
 Video: Wie geht Hybridzüchtung?

 Referencoj 

Kategorio:Vegetala reproduktado
Kategorio:Agronomio
Kategorio:Genetiko
Kategorio:Hortikulturo
Kategorio:Kultivaroj