Filippo Beroaldo

Filippo Beroaldo (1453-1505) estis itala humanisto, poeto kaj beletristo, instruis poezion kaj retorikon en la Universitatoj de Bolonjo, Parmo kaj Parizo, fekunda kaj tre klera, kvankam kun oftaj temodekliniĝoj, li faris komentojn pri multaj latinaj aŭtoroj, speciale pri Lucio Apulejo Saturnino (130 a.K. - 100 a.K.). Li ankaŭ komponis oratoriaĵojn. Li estis mentoro de la filo de sia malproksima kuzo Filippo Beroaldo la juna. Li studis kun Francesco dal Pozzo kaj estis profesoro de Polidoro Virĝilo (1470-1555).

 Biografio 
Li apartenis al nobela kaj antikva familio el Bolonjo. Post perdo de sia patro, en tre infana aĝo, li plej ame estas kreita de sia patrino. Tre lertaj majstroj respondecis pri lia edukiteco. Li estis tre studema kaj super ĉio li havis miregindam memorkapablon. Krom la lecionoj ricevitaj, li laboris tiom arde, ke pro sia malforta kompleksio, estante 18-jara, li suferis pri serioza malsano, kies kuracado postulis de li grandan klopodon por supervivi.

Kiam li konstatis ke li havis nenion plu por lerni el siaj majstroj, li decidis ke la plej bona maniero pri ampleksigo de sia konado estas la instruado de sia lernantaro. Kaj estante deknaŭjara, li malfermis lernejon, unue en Bolonjo kaj poste en Parmo kaj Milano. La reputacio venanta el la Universitato de Parizo lin instigas viziti ĝin. Li alvenas en Parizo kaj dum pluraj monatoj li publike instruas, kaj tio altiris la atenton de multaj lernontoj. Li estus restinta pli da tempo se li ne estus vokinta al sia naskiĝlando. Lia reiro al Bolonjo kaŭzis specon de publika ĝojego. La renoma poeto kaj religiulo Battista Spagnoli (1447-1516) tiuepoke dediĉis laŭdon al li.

Reciproke, Beroaldo eldonis la 5-an libron pri mikstema verko de ĉi aŭtoro. En la Universitato de Bolonjo estis al li konfidita iu Katedro kiel beletra profesoro, kiun li brile okupis ĝis la lastaj jaroj de sia vivo. Malgraŭ sia inklino al fermiĝo ene de siaj beletraj funkcioj kaj laboroj, publikaj honoraĵoj venis renkonte al li. En 1489, li estas nomumita unu el la Antikvaj Estroj de Bolonoj, kaj post kelkaj jaroj deputiton al la senato, kune kun Galeazzo Bentivoglio (1385-1437) de la papo Aleksandro la 6-a (1431-1503). Dum multaj jaroj li ankaŭ elektiĝis sekretario de la respubliko.

Inter siaj multaj okupoj, li ankaŭ sciis administri la amuzajn momentojn kaj la ripozajn horojn. Li amegis historion, ludojn kaj la virinojn. Longatempe li evitis la edziĝoligilojn, sed, en 1498, li finfine submetiĝas, estante 44-jara. La feliĉo kiun li trovas hejme, kondukis lin al rezigno de sia diboĉa sinteno, kiun li ĝis tiam li estis vivinta. Li kreis aliajn ligilojn krom tiujn, kiujn li konservis kun la plej distingiĝaj beletristoj de sia epoko. Lia modesta, milda kaj sociema karaktero, libera de zorgoj kaj amaraĵoj, igis lin amika al ĉiuj kiuj rilatis kun li.
Li havis neniun alian malamikon, krom Georgo Merula (1430-1494), kiu laŭŝajne malbone interrilatis kun preskaŭ ĉiuj kiuj konis lin, kaj lia malamo al Beroaldo komencis pro la amikrilatoj de ĉi-lasta al Anĝelo Poliziano (1545-1494), al kiu Merula estis deklarinta militon. La kutima malforteco de lia sano pliiĝas kun la aĝo, kaj li estas kaptita de malforta febro, kiu principe ne kaŭzis pluajn zorgojn, sed pli malfrue estis al li neebla kuraci kaj li mortis.

Majesta funebro estis la li konsekrita. Li estis enterigita surhavante silkan vestaĵon, laŭrokronita, kaj reprezentantaro el la plej distingiĝaj kampoj de scienco kaj publikaj postenoj ĉeestis al lia sepultigo.

Lia ĉefa beletra valoro estis la eldonaĵoj de la latinaj aŭtoroj kun ties komentoj. Tamen li estis kritikata pro sia afektita latina malvirtema elesprimmaniero, kiu pli proksimiĝis al la stilo de Apulejo ol tiu de Cicerono. Li ne estis tiel bona kritikanto aŭ juĝanto kiel oni povas atendi el sia klereco, la temoj kelkfoje estis iom konfuzaj en sia kapo kaj alifoje en siaj skribaĵoj. Aliaj aŭtoroj lin komparis al iu neorganizita butiko, intencante pri tio doni ideon pri liaj kreaĵoj.

Kiel komentisto, li donis pruvon pri sia saĝeco dank'al la sennombraj eldonoj da antikvaj aŭtoroj. Li eldonis kelkajn manuskriptojn de Plinio la Maljuna (23-79), Lucio Apulejo Saturnino (130 a.K. - 100 a.K.), Aullus Gellius (125-180), Svetonio (69-122), Katulo (84 a.K. - 54 a.K.) kaj Siksto Aŭlo Propercio (48 a.K. - 15 AD). Li aŭtoris plurajn skribaĵojn pri Bako, Piko de la Mirandolo (1463-1494) lin nomis "vivanta biblioteko". Beroaldo skribis kelkajn novlatinajn poeziojn tiel kiel "Osculum Panthiae"Humanistica Lovaniensia LX - 2011, Dirk Sacre, Gilbert Tournoy, Monique Mund-Dopchie, Jan Papy, Lambert Isebaert, Fortuna, Dirae in Maledicam, Cupido, Peanes Beatae Mariae Virginis (laŭ poemo de Petrarko (1304-1374)), de die Dominicae Passionis, Fabula Tancredi - laŭ Giovanni Boccaccio (1313-1375) -, Vir Prudens, krom aliaj malpli konataj poezioj.

 Elektita verkaro 

 Caii Plinn Secundi Historiae naturalis libri 27, cum brevibus notis, Parma, 1476, in-fol. ; Treviso, 1479, in-fol. ; Parizo, 1516, in-folLi estis ĵus veninta al Parma, kaj estis nur 19-jara, kiam li redaktis la notojn akompanantajn ĉi-eldono. 
 Annotationes in commentarios Servii Virgilianos, Bolonjo, 1482
 Annotationes in varios authores antiquos, Bolonjo, Venecio, 1489 ; Brescia, 1496
 Orationes, Parizo, 1490, ibid. et Lyon, 1492, Bolonjo, 1491, in-fol. ;
 Propertii Opera cum commentariis, Bolonjo, Venecio, 1495 ; Parizo, 1604
 Propertii Opera cum commentariis, Bolonjo, Venecio, 1495 ; Parizo, 1604
 Opusculum de felicitate. Bolonjo, 1495
 Opusculum eruditum : quo continentur declamatio Philosophi Medici Oratoris De excellentia disceptatiu. Et libellus de optimo Statu et principe... Bononiae, Bened, Hectoris Decembro 1497
 Orationes et carmina Baroaldi, 1497
 Justinus Historicus, 1497, Marcus Iunianus Iustinus, Filippo Beroaldo (il vecchio.), Pompeius Trogus, Lucius Annaeus Florus
 Libellus quo Septem sapientium Sententiae discutiuntur. Impressum Bonaniae. per Benedictum Hectoris. Decembro 1498
 Oratio Proverbiorum. Bononiae. Bened. Hectoris, Decembro 1499 Eldono de Discours sur les proverbes, kiu donis inspiron al tiu de 'Erasmo.
 De felicitate opusculum. Impressum Bonaniae a Benedictum Hectoris (fl. 1487-1523). Abril 1499Traktaĵo pri la Feliĉo, filino de Bacchus. Kie grandaj nomoj tiel kiel : Aristipo, Aleksandro la Granda, Sardanapalo estas inkludataj.
 Declamatio Lepidissima Ebriosi Scortatoris Aleatoris de vitiositate Disceptantium. Impressum Bononiae, a Benedicto Hectoris, 1499, Bolonjo, 1499 ; Strasbourg, Parizo, 1505, in-4°, etc.
 Orationes Multifariae et Poemata. Bononiae, Benedictus Bibliopola Hectoris : Novembro 1500. Ĉi-kompilaĵo entenas diversajn prozajn disertaciojn: De re rustica, de amore, de historia, pri la poeziaj laŭdoj, pri la beletraj kreaĵoj, pri muziko, pri la rakonton de Boccaccio, etc.
 Komentoj pri Apulejo, 1500
 Symbola Pythgorae moraliter explicata. Bononiae, Bened. Hectoris, 1503
 Orationes, Prœffliones, Prœleciioncs, etc., Parizo, 1505, 1507, 1509,
 De terraemotu et pestilentia, Bolonjo, 1505
 Declamatio ebriosi, scorialoris, el aleatoris, Invenção latina de Filippo Beroaldo, daŭrigita kaj pliampleksigita de Calvi de la Fontaine, Parizo, 1556, in-4°Há também uma tradução em versos, sob o título de O Pleito dos Três Irmãos, de Gilbert Damalis, Lyon, 1558, in-8°.

 Literaturo 

 Leaves of Bark
 National Library of Australia
 Open Library
 Universidade de Mannheim 
 Answers
 musicologie.org
 WorldCat Identities
 CERL Thesaurus
 Boccaccio in Francia nel cinquecento, Lionello Sozzi
 Filippo Beroaldo l'Ancien Filippo Beroaldo il Vecchio: Un passeur d ..., Silvia Fabrizio-Costa
 Piety and Pythagoras in Renaissance Florence: The Symbolum Nesianum, Christopher S. Celenza
 Gli scrittori d'Italia
 Humanistica Lovaniensia LX - 2011, Dirk Sacre, Gilbert Tournoy, Monique Mund-Dopchie, Jan Papy, Lambert Isebaert
 Storia della letteratura italiana. Tr. del prof. B. Perotti, Pierre Louis Ginguené
 Storia della letteratura italiana, Volume 6, Part 1 - Volume 7, Part 1, Girolamo Tiraboschi
 The Fortunes of Apuleius and the Golden Ass: A Study in Transmission and ..., Julia Haig Gaisser
 The Universities of the Italian Renaissance, Paul F. Grendler
 French Books III & IV: Books published in France before 1601 in Latin and ..., Andrew Pettegree, Malcolm Walsby
 Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the ..., Volumes 1-3, Peter G. Bietenholz, Thomas Brian Deutscher
 Filippo Beroaldo l'Ancien Filippo Beroaldo il Vecchio: Un passeur d ..., Silvia Fabrizio-Costa

 Vidu ankaŭ 

 Referencoj 

Kategorio:Italaj renesancaj humanistoj
Kategorio:Italaj poetoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj