Tepelenë

eta|Monumento al Lord Byron
Tepelenë (difina albana formo: Tepelena) estas urbo en la Provinco Gjirokastër, en la suda Albanio. Ĝi troviĝas en la maldekstra flanko de la rivero Vjosë, preskaŭ tri kilometroj laŭflue de ĝia kunfluo kun la Drino. 

Ĝis la abolicio de Kvartaloj en 2000, Tepelenë estis la ĉefa kolonio de la distrikto Tepelenë.

Ĝia loko estas strategie grava. Estas tie ruinigita citadelo kiu troviĝas 300 metrojn super la rivero. Ali Pasha naskiĝis ĉe la proksima vilaĝo de Beçisht. En 1847, la brita verkisto Edward Lear vizitis la urbon kaj notis la ruinigitajn konstruaĵojn.

 Historio 
Ĉe la apuda Aoos Mallarĝigo ("Aoi Stena"), makedona armeo baris la vojon al Epirus kaj, en 196 antaŭ Kristo, decida batalo, la Batalo de la Aoos okazis inter Roma armeo komandita de Konsulo Titus Quinctius Flamininus kaj la makedonoj komanditaj de Filipo V. Post unu provo de batalhalto kaj nekonkludiga batalo, la Roma armeo estis gvidita de iu ŝafisto al punkto kie la makedonoj povus esti atakitaj kaj la Romaoj gajnis la batalon.

La Bizancanoj konstruis defendan turon kiu estis sinsekve evoluigita dum la epoko de Otomana Imperio en la 15a jarcento kaj de Ali Pasha en la frua 19a jarcento.

La Junaj turkaj revoluciuloj renkontiĝis en Tepelenë dum Februaro 1909, en provo persvadi albanajn naciistojn aliĝi ilin.

En 1920, tertremo detruis la urbon kiu estis tute rekonstruita poste: loka tradicio diras ke se en Tepelenë estas pli ol 100 konstruaĵojn, ĝi estos detruita. En la sama jaro, 400 italaj soldatoj estis kapitulacitaj al la albanoj, dum la batalo de Vlora.

En la 7a de Aprilo 1939 italaj fortoj alteriĝij en Albanio kaj ekregis la landon kaj Tepelenë.Piero Crociani,  "Gli albanesi nelle forze armate italiane, Roma 2001". Post kiam la nesukcesa itala ofensivo al Grekio en Oktobro 1940. En ĉi tiu tempo, la albanaj trupoj dizertis la fronton de la ordo de ilia komandanto, Kolonelo Prenk Pervizi. Kolonelo protestis kaj diris al la itala komandon ke la albanoj ne estis kanona paŝtaĵo.Pjeter Hidri, "The General Prenk Pervizi, Toena, Tirana, 2002. Kolonelo Pervizi kun aliaj oficiroj kaj albanaj trupoj estis translokigita kaj izolita en la montoj de norda Albanio. Italoj suferis grandan malvenkon ke debitarono la "perfidaĵo" de la albanaj trupoj. Ĉi tiu fakto estis la unua signo de ribelo kontraŭ la itala okupo.

Grekaj  fortoj  kontraŭatakis kaj antaŭenigis  al Tepelenë en ĝenerala ofensivo sur Vlorë. Malgraŭ pluraj atakoj kaj helpo de la brita Royal Air Force, la italoj sukcesis teni la urbon kaj dum la lastaj tagoj de Aprilo 1941, sekvante la germanan invadon en Jugoslavio, la greka armeo estis devigita retiriĝi.

La loka itala armea tendaro estis transformita de la post-milita Komunisma reĝimo al deviga laborkampo. Ĝi havis malbonan reputacion por brutaleco kaj malsano kaj estis menciita  kiel la "albana Belsen". Ĉi tie estis detenitaj familioj, maljunuloj, virinoj kaj infanoj. La plej gravaj familioj de Albanio, kiu la Komunista reĝimo deziris detrui kaj ekstermi. Multaj mortis kaj iliaj tomboj malaperigitaj.Lek Pervizi, "Ankimi i Zanave, (poetry), Arberia, Tirana, 2002. La lando estis plugita kaj semita de sekalo. Tiel tie restis neniu signo de la tomboj. La diktatoro mem, Enver Hoxha, donis la ordon malaperigi la tombojn, kiam li lernis ke la tomboj apartenas al  la kondamnitaj kiuj estis ŝlositaj en tiu tendaro. La tendaro estis fermita dum 1954. En ĉi tiu tendaro, multaj infanoj kaj maljunaj homoj mortis, de ĥolero, de aflikto kaj senigo. Ĥolera epidemio mortigis plejparton de la prizonuloj.Gjuliana Malaj, "Une Beba, qe u futa ne camp kater muajshe e dola 42 vjeçe, Panorama, Tirana,  25 october 2012.

Dum agitado en Albanio en 1997, Tepelenë fariĝis centrejo por la insurekcio kontraŭ la registaro de Sali Berisha. Popola komitato prenis la povon de la urbo en Marto 1997 kaj liberigis kontraŭstaran politikiston Fatos Nano, el la loka malliberejo. La movado disvastiĝis tuj al Gjirokastër kie armiloj estis distribuitaj el Tepelenë.

La loka minerala akva fabrikejo estas grava kaj sukcesa loka entrepreno.

La futbala klubo estas SK Tepelena.

 Rimarkindaj homoj 
 Ali Pasha
 Foto Strakosha, albana piedpilka ludisto
 Muhedin Targaj, albana piedpilka ludisto 
 Isuf Kalo, rimarkinda kuracisto, persona doktoro de Enver Hoĝa
 Gramoz Ruçi, ĉefo de la Parlamenta Socialisma Grupo
 Valentina Leskaj, eksa Ministro de Laboro kaj Socia Bonfarto
 Hamza Zeka, privata negocisto
 Tafil Buzi, gvidanto de la albanaj Ribeloj de 1833-39

 Vidu ankaŭ 
 Distrikto Tepelenë

 Referencoj 

 Blua Gvidilo al Albanio kaj Kosovo, James Pettifer, A&C Black, London, 2001
 Albanio en la Dudeka Jarcento, Historio: Volumo I: Albanio kaj King Zog, 1908-39 , Owen Pearson,I. B. Tauris,2004

 Fonto 

Kategorio:Urboj de Albanio