Formtranĉo

Formtranĉo estas la arto pritranĉi plantojn por ke ili formu geometriajn figurojn.

 Esprimo 
Parenca esprimo estas „topiaro“, kiu venas de la angla „Topiary“, sed striktasence topiaro nur estas la formarbetoj en renesanca au paroĥa ĝardeno. La esprimo topiaro venas tra la angla de la greka vorto τόπος tópos ‚ loko, pejzaĝo‘. La latina „toparius“ signifas artĝardenisto. Ars topiaria signifas ĝardenarto. Tiu esprimo estis uzata ekde la renesanco por arta plantpritranĉo. La franca esprimo por formtranĉo estas art topiaire.

 Historio 
 Antikvo 
La arto de formtranĉado havas jarmilan tradicion. Egiptaj pentraĵoj en tomboj, persaj miniaturoj kaj romiaj freskoj montras formitajn plantojn. Grekdevenaj sklavoj, la „topiarii“, laboris en la ĝardenoj de la imperiestro kaj riĉuloj de la imperio. Plinio la Maljuna posedis vinĝardenojn, kiujn li ĉirkaŭigis per cipresoj. En sia verko Naturalis historia el la jaro 70 p.K. li rimarkis „…sed hodiaŭ ili estas pritranĉataj por ricevi sveltan formon. Kelkfoje oni arte tranĉas ĉasscenojn, ŝiparojn aŭ aliajn artaĵojn.”Gordon Gaylor und Guy Cooper: Gartenkunst. Grüne Obsessionen. Verlag Busse und Seewald, Herford 2000, S. 12 Lia nevo Plinio la Juna priskribis en la ĝardeno de sia „vilao Laurentium“ „teraso kun heĝo el bukso, kiu estas ornamita per diversaj figuroj. De tie estas deklivo alvalen kun heĝo el pritranĉita bukso.”Gartenkunst. Grüne Obsessionen. S. 12

 Mezepoko 
eta|Mapo de la monaĥejo Sankta Gallen
Post la disfalo de la romia imperio en la 5-a jarcento, precipe en  ekzistas malaltaj heĝoj ĉirkaŭ la legomaj kaj herbaj bedoj. Ekzemplo por tio estas la mapo de la monaĥejo St. Gallen el la frua 9-a jarcento.
Specialaj formoj de la pritranĉo de plantoj estas danc- kaj juĝejaj tilioj. Super granda ligna rado fortaj branĉoj estis metitaj horizontale, tiel ekestas surfaco sur kiu oni povas iri. Tie oni surmetas tabulojn. Danctilioj staras ankoraŭ hodiaŭ ekzemple en Peesten, Grettstadt kaj Sachsenbrunn.

 Vidu ankaŭ 
 Stucado
 Pritranĉado

 Referencoj 

Kategorio:Ĝardenkulturo