Montiacoj

eta|hochkant|la tapiŝmoma specio Lyallia kerguelensis
eta|hochkant|la sukulenta Lewisia rediviva

La montiacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo kariofilaloj (Caryophyllales). Ĝi enhavas 12 ĝis 14 genrojn kaj ĉirkaŭ 110 speciojn. Ĝia tipa genro estas montio.

Kelkaj specioj estas uzataj kiel ornamplantoj kaj malmultaj specioj estas utilplantoj.

 Priskribo 
 Vegetativaj karakterizaĵoj 
Estas unujaraj ĝis multjaraj herbaj plantoj, kelkaj specioj estas duonarbustoj (Montiopsis). Kelkaj specioj estas pli aŭ malpli sukulentaj (ekzemple Lewisia). La internodaĵoj estas mallongaj. Sekundara dikkreskado ekzistas malgrandskale. Ĉe kelkaj specioj la radikoj kaj la bazaj folioj estas dikiĝinta. La folioj ofte staras kune en rozetoj. La folio ofte havas tigoĉirkaŭantan bazon. La vaksoj sur la kutikulo ekzistas kiel plateto. Ĉiuj plantpartoj estas senharaj.

 Generativaj karakterizaĵoj 
La floroj sidas unuope en la akseloj kaj tigofine kiel cumoj. Ekzistas kvar ĝis kvin (ĝis naŭ) petalsimilaj involukraj folioj. Ekzistas tri ĝis 100 stamenoj, kiuj kelkfoje estas kunkreskintaj je la bazo. Du ĝis ok karpeloj estas kunkreskantaj al epigina ovario. Ekzistas kvar ĝis sep ovoloj. Formas speco de kapsulfrukto.

La kromosomonombro estas n = 6-13 aŭ pli. La plantoj enhavas betalainojn.

 Distvastigo 
La familio disvastiĝas vaste en okcidenta Nordameriko kaj okcidenta Sudameriko, sed ankaŭ sur la Karibaj insuloj, en Novzelando kaj sur la ĉeantarktaj insuloj.

 Sistematiko 
 Ekstera sistematiko 
Iam la specioj de la familio apartenis al la portulakacoj (Portulacaceae). Molekulbiologiaj esploroj montris, ke la familio de la montiacoj pli bone estu monofila taksono. En la monofila familio de la portulakacoj restis nur la genro portulako (Portulaca). (Applequist et al. 2006, Nepokroeff et al. 2002 und Nyffeler et al. 2008)

Ene de la ordo de la kariofilaloj (Caryophyllales) la montiacoj estas firme parencaj al la Didiereaceae, kaktacoj, Halophytaceae, portulakacoj, Anacampserotaceae, Talinaceae kaj Basellaceae. Tiuj ok familioj povas esti rigardataj kiel subordo Portulacineae.

 Interna sistematiko 
Al la familio nontiacoj apartenas jenaj 15 genroj:Reto Nyffeler, Urs Eggli: Disintegrating Portulacaceae: A new familial classification of the suborder Portulacineae (Caryophyllales) based on molecular and morphological data. In: Taxon. Band 59, Nummer 1, 2010, S. 227–240.
 Calandrinia Kunth: kun minimume 14 specioj; el Ameriko vor
 Calyptridium Torr. & A. Gray
 Cistanthe Spach
 Klajtonio (Claytonia9 (Claytonia L.): kunĉ. 27 specioj; el Nordameriko kaj orienta Azio; du estas invadaj specioj en Eŭropo
 Hectorella Hook. f.: nur unu specio:
 Hectorella caespitosa Hook. f.; el Novzelando.
 Lenzia Phil.: nur unu specio:
 Lenzia chamaepitys Phil.; el Ĉilio.
 Lewisia Pursh; ĉ. 19 specioj, el la okcidenta Nordameriko.
 Lewisiopsis Govaerts: nur unu specio:
 Lewisiopsis tweedyi (A.Gray) Govaerts; el Nordameriko.
 Lyallia Hook. f.: nur unu specio:
 Lyallia kerguelensis Hook. f.; sur la Kergelenoj
 Quellkräuter (Montia) L.; kun ĉ. 12 specioj
 Montiopsis Kuntze; ĉ. 18 specioj, kaj plej ofte venas el Sudameriko,precipe el Ĉilio
 Parakeelya Hershk
 Phemeranthus Raf.: ĉ. 25-30 specioj; el Ameriko .
 Philippiamra Kuntze
 Schreiteria Carolin; nur unu specio:
 Schreiteria macrocarpa (Speg.) Carolin; el Argentino

Sinonimo por montiacoj Raf. estas Hectorellaceae Philipson & Skipworth. <!—la bionimo de Montiacoj estas Montio Dum.

 Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (13 jun. 2020)Montiaceae ĉe World Flora Online, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomojListo de plantoj baza ĉe Google Sheets:

Angiospermae - angiospermoj
Caryophyllales Juss. ex Bercht. & J.Presl - kariofilaloj
Montiaceae Raf. - montiacoj
Claytonia L. - klajtonio
Claytoniella Jurtzev - klajtonielo**
Crunocallis Rydb. - krunokalido**
Erocallis Rydb. - erokalido
Hectorella Hook. f. - hektorelo
Lewisia Pursh - levizio
Limnia Haw. - limnio*
Lyallia Hook. f. - lialio
Montia L. - montio
Montiastrum (A. Gray) Rydb. - montiastro*
Montiopsis Kuntze - montiopso
Naiocrene (Torr. & A. Gray) Rydb. - najokreno*
Oreobroma Howell - oreobromo*
Parakeelya Hershk. - parakilio
Phemeranthus Raf. - femeranto
Reicheella - rejŝeelo

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

 Fontoj 

 Die Familie der Montiaceae bei der APWebsite * Bei DELTA in Portulacaceae enthalten.  (angla)
 In der Flora of North America sind die Gattungen noch in der Familie der Portulacaceae enthalten. (angla)
 Wendy L. Applequist, Warren L. Wagner, Elizabeth A. Zimmer & Molly Nepokroeff: Molecular evidence resolving the systematic position of Hectorella (Portulacaceae), Systematic Botany, 31, 2006, S. 310-319.
 Reto Nyffeler, Urs Eggli, Matt Ogburn & Erika Edwards: Variations On A Theme: Repeated Evolution Of Succulent Life Forms In the Portulacineae (Caryophyllales), in Haseltonia, 14, 2008, S. 26-36: PDF-Online.

 Referencoj 
Eckehart J.Jäger (Hrsg.): Rothmaler Exkursionsflora von Deutschland, Gefäßpflanzen Grundband, 20. Aufl., Spektrum, 2011, S. 608.
David John Mabberley: Mabberley’s Plant-Book. A portable dictionary of plants, their classification and uses. 3. ed. Cambridge University Press 2008. ISBN 978-0-521-82071-4 

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Montiacoj
Kategorio:Plantofamilioj