Aktinidiacoj

La aktinidiacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo erikaloj (Ericales). Ĝi enhavas 3 genrojn kaj ĉirkaŭ 180 speciojn. Ĝia tipa genro estas aktinidioaktinidio en PIV ĉe vortaro.net.

La plej konata specio estas la kivujo (Actinidia deliciosa). La genroj el tiu familio ĉefe disvastiĝas en la tropikoj, precipe en Sudorientazio, sed ne en Afriko.

 Priskribo 
eta|maldekstre|ilustraĵo de Saurauia nepalensis.

 Vegetativaj karakterizaĵoj 
Temas pri lignecaj plantoj: arboj, arbustoj aŭ lianoj. Ili plej ofte estas deciduaj kaj iliaj supergrundaj partoj estas kovritaj per simplaj aŭ disbranĉantaj triĥomoj. Ĉiuj organoj havas ofte idioblastojn kun rafidoj, Clematoclethra ankaŭ enhavas kristalsablon.
La alterne kaj spiralforme starantaj folioj estas dividitaj en folitigon kaj foliplaton. La folitigo povas esti mallongega ĝis longa. La rando de la simplaj folioj estas segilforma aŭ denta. La stomoj ne havas kromĉelojn (ranunkulaco-tipo), anomocitajn. Stipuloj ofte mankas aŭ estas tre malgrandaj.

 Generativaj karakterizaĵoj 
La floroj malofte estas unuopaj, sed plej ofte pluropaj en flankestarantaj cumoj. Spikoj aŭ faskaj infloreskoj, kelktempe ĉe “malnova ligno“. Ekzistas plej ofte malgrandaj brakteoj.

La duseksaj aŭ unuseksaj floroj estas radisimetriaj, plej ofte kvinnombraj kunduobla florinvolukro (perianto). Se la floroj estas unuseksaj la specioj povas esti moneciaj) aŭ (dieciaj). La du ĝis ok sepaloj estas liberaj plej ofte en la burĝono brkece (imbricat) kaj staras en kvinkunkso (ŝraŭba kun divergenco de 2/5); ili estas persistaj kaj restas ankaŭ dum la maturiĝo de la frukto. La 3 ĝis 9, plej ofte 5 petaloj estas liberaj au je la bazo kunkreskintaj. Ili estas pli longaj ol la sepaloj. Ekzistas (10 ĝis) 20 ĝis 240 fertilaj stamenoj. La filamentoj povas esti liberaj aŭ kunkreskintaj kun la petaloj. La anteroj ekzistas el du tekoj. Tri ĝis kvin aŭ multaj karpeloj estas sinkarpaj kaj kunkreskintaj al tri- ĝis kvinkameraj ovarioj. La surfaco de la ovarioj estas hara aŭ glata. Ĉiu kamero havas dek ĝis multajn semojn. Plej ofte en ĉiu ovario ekzistas unu pistilo (ĉe Clematoclethra la pistiloj estas kunkreskintaj al nur unu), kiu kelkfoje restas ĝis fruktmaturiĝo (tial la nomo Actinidia de la greka vorto aktis kiu signifas "radio").

eta|kivoj (Actinidia deliciosa)
La plantoj plej ofte formas karnecaj beroj, kelkfoje ledraj kapsulfruktoj. La etaj semoj havas plej ofte oleriĉan endospermon.

La kromosomnombro estas x = 12, 13, 14; Clematoclethra kun x = 12 kaj Saurauia x = 13. Oftas ĉe Actinidia kromosomnombro de n = 29, kiu evoluiĝis probable el tetraploida praulo kun x = 14.  Z.C. He, J.Q. Li, Q. Cai & Q. Wang: The cytology of Actinidia, Saurauia, and Clematoclethra (Actinidiaceae), In Botanical Journal of the Linnean Society, Vol. 147, 2005, S. 369-374. 

 Utiligado 
La fruktoj de kelkaj specioj estas manĝeblaj. Kelkajn oni uzas ornamcele kiel ornamplantojn.

 Disvastigo 
La specioj de la Actinidiaceae hejmiĝas en la tropikaj Azio kaj Ameriko, kelkaj ankaŭ en la modervarma Orientazio kaj en la norda parto de Aŭstralio.

eta|folioj kaj infloreskoj de Saurauia zahlbruckneri.

 Taksonomio 
La familio Actinidiaceae estis starigita en 1925 fare de Ernest Friedrich Gilg & Erich Werdermann en Die natürlichen Pflanzenfamilien, dua eldono, 21, p. 36. La tipa genro estas Actinidia Lindl.. Sinonimo por Actinidiaceae Gilg & Werderm. estas Saurauiaceae Griseb.. 

La familio Actinidiaceae nur havas tri genrojn kun entute pli ol 350 specioj:
 Saurauia Willd.: kun ĉ. 300 specioj.
 aktinidio (Actinidia Lindl.): kun ĉ. 55 ĝis 60 specioj.
 Clematoclethra (Franch.) Maxim.: kun nur specio:
 Clematoclethra scandens (Franch.) Maxim.

 Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (17 jun. 2020)Actinidiaceae ĉe World Flora OnlineActinidiaceae ĉe The Plant List, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomojListo de plantoj baza ĉe Google Sheets:

 Angiospermae - angiospermoj
 Ericales Bercht. & J.Presl - erikaloj
 Actinidiaceae Gilg & Werderm. - aktinidiacoj
 Actinidia Lindl. - aktinidio
 Clematoclethra (Franch.) Maxim. - klematokletro
 Saurauia Willd. - saŭraŭio

 Fontoj 
 Die Familie der Actinidiaceae bei der APWebsite. (Abschnitt Beschreibung und Systematik)
 Die Familie der Actinidiaceae  bei DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz.  (Abschnitt Beschreibung und Inhaltsstoffe)
 Jianqiang Li, Li Xinwei & D. Doel Soejarto: Actinidiaceae in der Flora of China, Volume 12, 2007, S. 334: Online. (Abschnitt Beschreibung und Systematik)
 S. Dressler, C. Bayer: Actinidiaceae. In: K. Kubitzki (Hrsg.): The Families and Genera of Vascular Plants. Band 6, Springer Verlag, Köln 2004, S. 14-19. ISBN 3-540-06512-1

 Referencoj 

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Aktinidiacoj
Kategorio:Plantofamilioj