Georg von Peuerbach

Georg von PEUERBACH  (1423-1461) estis aŭstra humanisto, matematikisto, helenisto, astronomo, filologo, elpensisto kaj instrumento-fabrikanto. Li estas konsiderata unu el la antaŭuloj de la heliocentra teorio en la mondo kaj de la kosmologio pli malfrue adoptita de Nikolao Koperniko (1473-1543) kaj Johano Keplero (1571-1630). Li estas unu el la antaŭuloj de la humanismo en la Centra Eŭropo, alprenante la ideojn alvenintajn al Vieno kune kun Enea Silvio Piccolomini (1405-1464). Unua profesoro pri astronomio, en Vieno, li konstruis novigajn mezurinstrumentojn, kaj parto de sia verkaro estis tradukita en la portugalan de Pedro Nunes (1502-1578).

 Biografio 
Li estis filo de Ulrich kaj enmatrikuliĝis en la Universitato de Vieno, en 1446, kiel Georgius Aunpekh de Pewrbach kaj licenciiĝis kiel bakalaŭro en la Fakultato pri Artoj en la 2-a de januaro 1448. Post du jaroj li eble ricevis sian diplomon pri Majstreco en la 28-a de februaro 1453. La notinda profesoro pri astronomio, en Vieno, Johano de Gamundo (1380-1442) mortis en 1442, do, oni ne certas pri kun kiu Purbako lernis astronomion. Tre eble la libroj pri astronomio kaj la instrumentoj kolektitaj de Johano de Gamundo venis ĉe liaj manoj.

Inter 1448 kaj 1453, Purbako vojaĝis tra Germanio, Francio kaj Italio. Reĝomontano (1436-1476), per leciono pri la progreso kaj utileco de la matematikaj sciencoj farita en Padovo, en 1464, -- presitaj en Nurenbergo, en 1537, kune kun la traktaĵoj de AlfraganoAlfragano. kaj Albateno (858-929) -- diris ke, multaj el sia aŭdantaro eble ĉeestis la instruojn de Purbako pri astronomio en tiu urbo. Georgo de Purbako ankaŭ instruis en Ferrara kaj postenoj estis oferitaj al li en Bolonjo kaj Padovo.

Oni diras ankaŭ ke, en Ferrara, li konatiĝis kun Giovanni Bianchini (1410-1469), tiuepoke la plej rimarkinda itala astronomo, kaj Paŭlo Toskaneli (1397-1482), kiuj provis konvinki lin alpreni katedron en la itala universitato. Samepoke, li eble konatiĝis kun Nikolao Kuzano (1401-1464), en Romo kaj certe li denove renkontis lin en postaj jaroj, ĉar Nikolao sendis kopion de sia "De quadratura circuli"De Quadratura Circuli: libri duo, Jean Borrel al Purbako kiu sendis al Reĝomontano por fari korektaĵojn. Ĉiaokaze, Purbako ŝajne akiris internacian reputacion tiuepoke dum sia restado en Italio, kvankam, laŭ tion kion ni scias, li ne lasis notitaĵojn.

Post sia reiro al Vieno, Purbako engaĝiĝis dum la periodo 1453 kaj 1456, en korespondado -- publikigitaj de Albin Czerny (1821-1900) -- kun Johano Nihilo de Bohemio, astrologo en la kortego de la imperiestro Frederiko la 3-a (1415-1493), en Nova ŝtato de Vieno. Dek leteroj, nur du el Purbako, supervivas kiel rezulto de inkludo en specimenoj de leteroj aneksitaj al traktaĵo pri leterskribado. Konsilite de Nihil, Purbako akceptis la postenon, kun salajro je 24 funtoj, kiel astrologo en la kortego de la reĝo Ladislao la 5-a (1440-1457), la juna nevo de la imperiestro. Post kelkatempe, eble post la morto de Ladislao, Purbako fariĝis astrologo en la kortego de la imperiestro, ĉar Reĝomontano aludas al li kiel "astronomus caesaris"astronomo de la imperiestro. en la dediĉo al la Epitomo de la AlmagestoAlmagest, Claudius Ptolemaeus, Johann Elert Bode kaj mencias liajn servojn al Frederiko en leciono donita en Padovo.

Kvankam la nomumigoj de Purbako okazis dank'al siaj kapablecoj pri astronomio kaj astrologio, liaj respondecaĵoj en la universitato, malgraŭ la nesufiĉaj evidentaĵoj, kuŝas plejparte sur liaj humanismaj studoj. Inter 1454 kaj 146o li prelegis pri la Eneido de Homero, en 1456, pri Juvenalo, en 1457 eble pri la Retoriko al HerenioRhetorica ad Herennium , Marko Tulio Cicerono., kaj en 1458 eble pri Horacio. En 1458, li ankaŭ partoprenis en disputo, "De arte oratoria sive poetica"Pri la oratoria aŭ poetika arto., kiu supervivis lin, samkiel traktaĵo el 1458 pri leterskribado, atribuita al Purbako, kvankam skribita sub pseŭdonimo. Serio da negravaj latinaj poemoj de Purbako ankaŭ estas konataj.

La lernanto kaj kunlaboranto de Purbako Johano Mulero de Königsberg, pli konata kiel Reĝomontano, enmatrikuliĝis en la Fakultato pri Artoj de Vieno en la 14-a de aprilo 1450, aĝante 13-jarojn, kaj ricevis sian diplomon kiel bakalaŭro en la 16-a de januaro 1452. Lia kunlaborado kun Purbako, al kiu li pli malfrue aludis kiel "mia profesoro", eble komenciĝis post kiam Purbako ricevis sian licencion kiel majstron. La gravaj verkoj de Purbako ŝajne datas el 1454 kaj poste, kaj amaso da ili kopiiĝis de Reĝomontano en manuskripto kiun li konservis en Vieno inter 1454 kaj 1462. La manuskripto komencis kun la Nova teorio pri la planedojTheoricae novae planetarum., kompletigita en la 30-a de aŭgusto 1454, kaj ĝi entenas serion da malpli gravaj verkoj de purbako el la 1450 jardeko. Purbako diras, perletere de 1456 al Nihil, ke li kaj Reĝomontano ambaŭ kalkulas la efemeridojn sur la Tabelo de Bianchini, taksante diferencojn en ties kalkuloj kaj refarante la kalkulojn kun la Alfonsaj tabeloj.

Ambaŭ konstatis la kometon Halley, en junio 1456: Purbako tion menciis perletere al Nihil kaj skribis astronomian kaj astrologian raporton pri la kometo kiu ne estis malkovrita nek publikigita ĝis la dudeka jarcento. En junio 1457, Purbako observis alian kometon, kaj en la 3-a de septembro, li kaj Reĝomontano, konstatis luneklipson, kie li malkovris ke la observita tempo por la duona eklipso estis 8 minutoj antaŭa al tiu antaŭvidita de la Alfonsaj tabeloj. Kompreneble tiuepoke Purbako ne estis kompletiginta ankoraŭ siajn Eklipsajn Tabelojn. En 1460, ili observis lunajn eklipsojn en la 3-a de julio kaj en la 27-a kaj 28-a de decembro, ĉifoje komparante la observojn kun la tabeloj de Purbako, kiuj probable kompletiĝis en 1459. Ĉi-eklipsaj observoj estis unue publikigitaj de Johano Skonero (1477-1547), en Nurenbergo, en 1544.

En la 5-a de majo 1460 Basilius Bessarion (1403-1472), ĉefepiskopo de Niceo kaj ekde 1439 kardinalo, alvenis en Vieno kiel papa legato de Pio la 2-a. Lia misio estis interveni en la sinsekva disputo inter Frederiko la 3-a kaj lia frato Alberto la 6-a (1418-1463), krom peti ilian helpon en planita krucmilito kontraŭ la turkoj por la rekaptado de Konstantinopolo. En Vieno li konatiĝis kaj kun Purbako kaj Reĝomontano. Besariono estis figuro alte konsiderinda en la transmisio de la greka kulturo en Italion, kaj liaj konoj estis sufiĉe diversa eĉ inkludante la ekzaktajn sciencojn. Li kolektis vastan nombron de alte taksitaj grekaj manuskriptoj, kiujn li poste lasis por la urbo Venecio, kie ili fariĝis la kernon de kolekto da manuskriptoj de la Biblioteko Marciana.

Unu el liaj projektoj kompreneble estis la tradukado de la Almagesto el la greka por anstataŭi tiun de Gerardo de KremonoContraception and Abortion from the Ancient World to the Renaissance, John M. Riddle. (1114-1187) tradukitan el la araba kaj por plibonigi la malaltkvalitan tradukon faritan el la greka de Georgo de Trebizondo (1395-1486) , en 1451. Li ankaŭ havis planon pri iu resuma versio por uzi kiel lernolibro. Kvankam Purbako ne konis la grekan, laŭ Reĝomontano, li konis la Almageston preskaŭ parkerelatine: quem ille quasi ad litteram memorie tenebat. kaj do li prenis la taskon resumi ĝin. Aliaj planoj fariĝis al Purbako kaj Reĝomontano por ke ili akompanu kaj kunlaboru kun Besariono en Italion, uzante la grekajn manuskriptojn de Besariono kiel bazo por la nova tradukado.

Tamen, Purbako kompletigis nur la ses unuajn librojn ĝis sia morto, estante 38-jara nekomplete. Sur sia mortolito, li petis ke Reĝomontano finu la laboron, kies tasko estis kompletigita de li, en Italio, dum la venontaj unu aŭ du jaroj. Ĉi-raporto estas farita de Reĝomontano en sia prefaco al la Epitomo de la Almagesto. La kompletigita verko estis dediĉita de Reĝomontano al Besariono, probable en 1463, per zorgema kaj bele prezentita kopio.

 Elektita verkaro 

 Sex Priores Libri Systematis Almagesti (1496, 1550);
 Opus Algorithmi iucundissimum Magistri Georgij Peurbachij wiennensis ..., 1507
 Opus algorithmi iucundissimum (etc.), 1510
 Institutiones in Arithmeticam (1511)
 Institutiones in Arithmetricam, 1513
 Tabulæ Ecclipsium (1514)
 Theoricarum novarum Textus, 1515
 Quadratum geometricum. - (Nurenberge, Johannes Stuchs 1516.)
 Algorithmus Georgii Peurbachii Mathematici omnium acutissimi non tam utilis ..., 1520, Georg von Peuerbach, Rudolf Agricola
 Elementa Arithmetices, 1534
 Tractatus Super Propositiones Ptolemæi de Sinibus et Chordis (1541)
 Epitome in Cl. Ptolomaei magnam compositionem, 1543, Johannes Regiomontanus, Georg von Peuerbach
 Arithmetices Elementa, Algortihmvs De numeris integris autore Georgio ..., 1544
 Almagestum, 1550, Claudius Ptolemaeus, Johannes Regiomontanus, Georg von Peuerbach
 Novae Theoricae Planetarum, 1556, Georg von Peuerbach, Erasmus Reinhold
 Eras. Osvvaldi Schreckenfuchsii Commentaria, in Nouas Theoricas Planetarum ..., 1556, Erasmus Oswald Schreckenfuchs, Georg von Peuerbach, Philipp Imser
 Le nuove teoriche de i pianeti ... ridotte ad ogni termine di verita ed ..., 1566
 Theoricae novae planetarum, 1580
 Theoricae novae planetarum Georgii Purbachii: Francisci Maurolyci computus ..., 1581
 Theoriae novae planetarum, 1601

 Literaturo 

 Universitato de Sankta Andreo
 1913 Catholic Encyclopedia
 The New International Encyclopædia
 Astro Wiki
 Encyclopædia Britannica
 Allgemeine Deutsche Biographie
 Personensuche
 WorldCat Identities
 Adam, Melchior: Vitae Germanorum philosophorum 
 New World Encyclopedia
 Bibliothèque Nationale de France
 New Advent
 Austria-Forum
 Universidade Federal de Campina Grande (365 a. K. - 300 a. K.)
 Encyclopedia.com
 Fifteenth Century Carthusian Reform: The World of Nicholas Kempf, Dennis D. Martin
 Tradition, Transmission, Transformation: Proceedings of Two Conferences on ..., F. Jamil Ragep, Sally P. Ragep, Steven John Livesey
 Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia, Thomas F. Glick, Steven Livesey, Faith Wallis
 Texts and Contexts in Ancient and Medieval Science: Studies on the Occasion ..., John Emery Murdoch, Edith Dudley Sylla, Michael Rogers McVaugh
 The French Paracelsians: The Chemical Challenge to Medical and Scientific ..., Allen George Debus
 Regiomontanus: His Life and Work, E. Zinner, E. Brown
 História Ilustrada da Ciência, volume 01, Colin A Ronan
 Manual do Astrônomo, Ronaldo Rogério de Freitas Mourão
 Leon Battista Alberti: Master Builder of the Italian Renaissance, Anthony Grafton, Leon Battista Alberti
 Traduction: encyclopédie internationale de la recherche sur la traduction, Harald Kittel, Juliane House, Brigitte Schultze
 Speculum astrologiae: comprehendens commentaria In Theoricas planetarum et ..., Francesco Giuntini, Johannes de Sacro Bosco, Georg von Peuerbach

 Vidu ankaŭ 

 Referencoj 

Kategorio:Aŭstraj romkatolikoj
Kategorio:Aŭstraj matematikistoj
Kategorio:Aŭstraj astronomoj
Kategorio:Aŭstraj latinistoj
Kategorio:Aŭstraj hebreistoj