Portulako

Portulako (Portulaca) estas la sola plantgenro de la familio de la Portulakacoj (Portulacaceae) ene de la ordo de la Kariofilaloj (Caryophyllales) kaj la angiospermaj plantoj.

 Priskribo 
eta|Portulaca eruca
eta|Portulaca lutea
eta|duonplena specio de Portulaca grandiflora.
eta|Portulaca molokiniensis
eta|ilustraĵo de legomportulako (Portulaca oleracea L.).
eta|legomportulako (Portulaca oleracea)
Portulaca-specioj kreskas kiel unujara aŭ multjara herba planto. Multaj specioj havas sukulentaj folioj, tigoj aŭ radikoj. La tigoj estas starantaj aŭ grimpantaj. La plej multaj unujaraj specioj estas fajnaj kaj etaj.

La folioj estas plej ofte alterne starantaj, malofte kontraŭstarantaj. La simpla, netigaj folioj estas platoj ĝis rondaj, ofte karnecaj kaj preskaŭ ĉiam glatrandaj. Stipuloj plej ofte mankas, se ili estas, ili formas akselajn harojn

La ofte finestarantaj cumaj aŭ malpliofte paniklaj infloreskoj havas ĝis 30 florojn kaj brakteojn. La netigaj floroj plej ofte estas grandaj kaj okulfrapaj, sed nur mallonge vivantaj kaj ofte klejstogamaj. preskaŭ ĉiu specio estas duseksaj. Unuseksa floroj aperas nur tre malofte kaj tiam la specioj estas dioikaj. La sepaloj estas verŝajne ne veraj, sed modifitaj brakteoj, kaj la petaloj estas modifitaj sepaloj kaj veraj petaloj mankas. Ekzistas plej ofte multaj (nur malofte kavar, plej ofte ĝis 40, malofte ĝis 100) stamenoj. La ovario estas hipogina aŭ duone hipogina. Multaj specioj nur malfermas la floroj dum sunbrilo, tial ili nomiĝas kiel pluraj aliaj genro ankaŭ „meztagaj floroj“.

Ili formas kapsulfruktojn, kiuj malfermiĝas horizontale kaj enhavas multajn semojn. La etak semoj estas brunaj, plej ofte grizaj ĝis brilante nigraj kaj globformaj ĝis renformaj.

La kromosomonombro estas n = 4, 5, 8, 9.

 Disvasvigado 
Portulakacoj estas, escepte de la polusregionoj, montvaste disvastigitaj. Ilia ĉefa disvastigejo estas la suda hemisfero. Ili kreskas plej ofte en aridaj tropikaj kaj subtropikaj regionoj. Disvastigcentro estas Afriko kaj Sudameriko. Nur malmultaj specio kreskas en mezvarmaj regionoj.

 Sistematiko 
 Ekstera sistematiko 
La DNA-analizo de la lastaj jaroj pruvis, ke la Portulakaoj ne estas unueca, monofila familio, sed estas forte parafila. Pro la tre granda varieco de la plantoj la morfologiaj ecoj kaj eĉ la florkonstruo, kiu ja estas ĝenerale tre konservativa, ne estas ecoj por diferencigi genrojn kaj speciojn. La resumo estas, ke hodiaŭ nur la genro Portulaca (portulako) restis en la familio. La aliaj genroj de la plantfamilio estas nun enordigita en la familio de la Montiaceae.

Tre parencaj al la portulakacoj estas la Kaktacoj (Cactaceae), Anacampserotaceae kaj Talinaceae. Novaj esploroj eĉ montris, ke ili estas interplektitaj ene de la portulakacoj.Basal cactus phylogeny: implications of Pereskia (Cactaceae) paraphyly for the transition to the cactus life form  Reto Nyffeler: The closest relatives of cacti: insights from phylogenetic analyses of chloroplast and mitochondrial sequences with special emphasis on relationships in the tribe Anacampseroteae, in American Journal of Botany, 94, 2007, S. 89-101.: Online. .

Same tre parencaj estas la Halophytaceae, Didiereaceae, Baselacoj kaj Montiaceae, kiuj apartenas al la sama klado. Novaj esploroj proponas, ordigi la iamaj genroj de portulakacoj Calyptrotheca, Ceraria kaj Portulacaria al la familio Didiereaceae.Wendy L. Applequist & Robert S. Wallace: Expanded circumscription of Didiereaceae and its division into three subfamilies, in Adansonia, sér. 3 , 25(1), 2003: pdf-Online. 

 Interna sistematiko 
La priskribo de la genro  Portulako (Portulaca) okazis 1753 fare de Carl von Linné en sia verko Species Plantarum.Carl von Linné: Species Plantarum. 1a eldono, Lars Salvius, Stokholmo 1753, p. 445–446 (online). La nomo Portulacaceae estis publikigata en 1789 de Antoine Laurent de Jussieu en Genera Plantarum.Genera Plantarum, secundum ordines naturales disposita jŭta methodum in Horto Regio Parisiensi exaratam. Paris 1789, p. 312 (online). La tipospecio estas Portulaca oleracea L. sinonimo de öa genro estas Lemia Vand. (1788), Merida Neck. (1790), Portulacca Haw. (1812, nom. inval. ICBN-Artikel 61.1), Lamia Endl. (1839) kaj Sedopsis (Endl.) Exell & Mendonca (1937).* Urs Eggli: Portulaca. In: Urs Eggli (Hrsg.): Sukkulenten-Lexikon. Band 2, Zweikeimblättrige Pflanzen (Dicotyledonen), Eugen Ulmer, Stuttgart 2002, ISBN 3-8001-3915-4, p. 428.

Al la genro Portulaca apartenas jenaj specioj:* Urs Eggli: Portulaca. In: Urs Eggli (Hrsg.): Sukkulenten-Lexikon. Band 2, Zweikeimblättrige Pflanzen (Dicotyledonen), Eugen Ulmer, Stuttgart 2002, ISBN 3-8001-3915-4, p. 430–433.

 Portulaca amilis Speg.
 Portulaca argentinensis Speg.
 Portulaca aurantiaca Proctor
 Portulaca bicolor F.Muell.
 Portulaca brevifolia Urb.
 Portulaca bulbifera M.G.Gilbert
 Portulaca californica D.Legrand
 Portulaca cardenasiana D.Legrand
 Portulaca carrissoana (Exell & Mendonça) Nyananyo
 Portulaca caulerpoides Britton & P.Wilson
 Portulaca ciferrii Chiov.
 Portulaca clavigera R.Geesink
 Portulaca collina Dinter
 Portulaca colombiana D.Legrand
 Portulaca commutata M.G.Gilbert
 Portulaca confertifolia Hauman
 Portulaca conoidea S.M.Phillips
 Portulaca constricta M.G.Gilbert
 Portulaca conzattii P.Wilson
 Portulaca coralloides S.M.Phillips
 Portulaca cryptopetala Speg.
 Portulaca cubensis Britton & P.Wilson
 Portulaca cyclophylla F.Muell.
 Portulaca decorticans M.G.Gilbert
 Portulaca diegoi Mattos
 Portulaca digyna F.Muell.
 Portulaca echinosperma Hauman
 Portulaca eitenii D.Legrand
 Portulaca elatior Mart. ex Rohrb.
 Portulaca elongata Rusby
 Portulaca eruca Hauman
 Portulaca fascicularis Peter
 Portulaca filsonii J.H.Willis
 Portulaca fluvialis D.Legrand
 Portulaca foliosa Ker Gawl.; mit den Varietäten:
 Portulaca foliosa var. foliosa
 Portulaca foliosa var. lateritia Poelln.
 Portulaca fragilis Poelln.
 Portulaca frieseana Poelln.
 Portulaca fulgens Griseb.
 Portulaca gilliesii Hook.
 Portulakröschen (Portulaca grandiflora Hook.)
 Portulaca grandis Peter
 Portulaca halimoides L.
 Portulaca hatschbachii D.Legrand
 Portulaca hereroensis Schinz
 Portulaca heterophylla Peter
 Portulaca hirsutissima Cambess.
 Portulaca hoehnei D.Legrand
 Portulaca howellii (D.Legrand) Eliasson
 Portulaca insignis Steyerm.
 Portulaca irwinii D.Legrand
 Portulaca johnstonii Henrickson
 Portulaca kermesina N.E.Br.
 Portulaca lutea Sol. ex G.Forst.
 Portulaca macbridei D.Legrand
 Portulaca macrorhiza Zipp. ex Span.
 Portulaca macrosperma D.Legrand
 Portulaca masonii D.Legrand
 Portulaca massaica S.M.Phillips
 Portulaca mauritiensis Poelln.
 Portulaca mexicana P.Wilson
 Portulaca meyeri D.Legrand
 Portulaca minensis D.Legrand
 Portulaca minuta Correll
 Portulaca molokiniensis Hobdy
 Portulaca mucronata Link
 Portulaca mucronulata D.Legrand
 Portulaca nivea Poelln.
 Portulaca nogalensis Chiov.
 Portulaca obtusa Poelln.
 Portulaca obtusifolia D.Legrand
 Portulaca oleracea L.)
 Portulaca oligosperma F.Muell.
 Portulaca olosirwa S.M.Phillips
 Portulaca papulifera D.Legrand
 Portulaca papulosa Schltdl.
 Portulaca paucistaminata Poelln.
 Portulaca perennis R.E.Fr.
 Portulaca peteri Poelln.
 Portulaca philippii I.M.Johnst.
 Portulaca pilosa L.; mit den Unterarten:
 Portulaca pilosa subsp. decipiens (Poelln.) R.Geesink
 Portulaca pilosa subsp. lakhonensis (Gagnep.) R.Geesink
 Portulaca pilosa subsp. okinawensis (E.Walker & Tawada) R.Geesink
 Portulaca pilosa subsp. pilosa
 Portulaca pilosa subsp. sundaensis (Poelln.) R.Geesink
 Portulaca pilosa subsp. villosa (Cham.) R.Geesink
 Portulaca pusilla Kunth
 Portulaca pygmaea Steyerm.
 Portulaca quadrifida L.
 Portulaca ragonesei D.Legrand
 Portulaca ramosa Peter
 Portulaca ramosissima Poelln.
 Portulaca rhodesiana R.A.Dyer & E.A.Bruce
 Portulaca rotundifolia R.E.Fr.
 Portulaca rubricaulis Kunth
 Portulaca sanctae-martae Poelln.
 Portulaca saxifragoides Welw. ex Oliv.
 Portulaca schliebenii Poelln.
 Portulaca sedifolia N.E.Br.
 Portulaca sedoides Welw. ex Oliv.
 Portulaca smallii P.Wilson
 Portulaca somalica N.E.Br.
 Portulaca stellulato-tuberculata Poelln.
 Portulaca striata Poelln.
 Portulaca suffrutescens Engelm.
 Portulaca teretifolia Kunth
 Portulaca terrae-reginae Poelln.
 Portulaca tingoensis J.F.Macbr.
 Portulaca tuberculata León
 Portulaca umbraticola Kunth; kun la subspecioj:
 Portulaca umbraticola subsp. coronata (Small) J.F.Matthews & Ketron
 Portulaca umbraticola subsp. lanceolata (Engelm.) J.F.Matthews & Ketron
 Portulaca umbraticola subsp. umbraticola
 Portulaca werdermannii Poelln.
 Portulaca wightiana Wall. ex Wight & Arnott
 Portulaca yecorensis Henrickson & T. Van Devender

 Fontoj 
 Die Familie der Portulacaceae bei der APWebsite. (Abschnitt Systematik)
 Reto Nyffeler: The closest relatives of cacti: insights from phylogenetic analyses of chloroplast and mitochondrial sequences with special emphasis on relationships in the tribe Anacampseroteae, in American Journal of Botany, 94, 2007, S. 89-101.: Online.  (Abschnitt Systematik)
 James F. Matthews: Die Gattung Portulaca - in der Flora of North America, Volume 4, S. 496: Online. (engl.)
 Dequan Lu & Michael G. Gilbert: Portulacaceae in der Flora of China, Volume 5, 2003, S. 442-444: Die Gattung Portulaca - Online. (engl.)
 J. G. West: Die Gattung Portulaca bei der New South Wales Flora Online. (engl.)
 H.R. Coleman & Leslie Watson: Portulaca bei der Western Australian Flora: Online, 2008.

 Literaturo 
 R. Matthew Ogburn & Erika J. Edwards: Anatomical variation in Cactaceae and relatives: Trait lability and evolutionary innovation., in American Journal of Botany, 96, 2009, S. 391-408.
 Roger Charles Carolin: A review of the family Portulacaceae, in Taxon, 23, 1974, S. 725-728.
 J. Jage: 47. Familie: Portulacaceae, in Illustrierte Flora von Mitteleuropa, 2. Auflage, 3(2), 1979, S. 1183-1221.
 Roger Charles Carolin: Notas sobre Portulacaceae de la Argentinia, in Parodiana 3(2), 1987, S. 329-332.
 B.L. Nyananyo: The systematic significance of seed morphology and anatomy in the Portulacaceae (Centrospermae), in Folia Geobot. Phytotax., 23, 1988, S. 275-79 & plates 8-13.
 M. Prabhakar, P. Leelavathi, & B.K.V. Kumar: SEM studies on seeds of Indian Portulacaceae and their taxonomic significance, in Asian J. Pl. Sci. 2, 1990, S. 9-14.
 Roger Charles Carolin: A review of the family Portulacaceae, in Austral. Journ. Bot., 35(4), 1993, 383-412.
 L. I. Malyschev & G. A. Peschkova (Hrsg.): Portulacaceae - Ranunculaceae, in Flora of Siberia Series Volume 6, 2003.
 Lonnie J. Guralnick, Michael D. Jackson: The Occurrence and Phylogenetics of Crassulacean Acid Metabolism in the Portulacaceae. In: International Journal of Plant Sciences. Band 162, Nummer 2, 2001, S. 257–262, DOI:10.1086/319569.
 B. L. Nyanannyo, S. I. Mensah: Distribution and origins of members of the Family Portulacaceae (Centrospermae). In: ''Journal of Applied Sciences & Environmental Management, Band 8, Nummer 2, 2004, S. 59–62.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 [ Eintrag bei Plants for a Future.] (angla.)


Kategorio:Ornamaj plantoj
Kategorio:Legomoj