Kontraŭforto

eta|rekta|Kontraŭforto ĉe la laŭlonga navo de la katedralo de Chartres
eta|rekta|Kontraŭforto ĉe la laŭlonga navo de la katedralo de Reims
eta|rekta|Gargojloj kaj apogarkoj en la kontraŭforto de la katedralo de Amiens
eta|rekta|Kontraŭforto ĉe la suda muro de la baziliko Sankta Martino en Landshut
eta|eta|rekta|Ŝtupigita apogmuro ĉe la Sireköpinge kyrka
Kontraŭforto aŭ murapogilo estas arkitektura strukturo konstruita subteni, apogi aŭ plifortigi la muron. Murapogiloj estas sufiĉe oftaj ĉe pli praaj konstruaĵoj, kiel rimedo por doni subtenon por agi kontraŭ la lateralaj (flankaj) fortoj ekestantaj el la tegmento-strukturoj sen adekvata interkonektado.

Ĝi estas ankaŭ centra konstrua kaj forma elemento de gotika katedralo.Frazo laŭ Günther Binding: Was ist Gotik?, Darmstadt, 2000, IV.5.Strebewerk, pj. 107-108 Ĝi konsistas el apogpilastroj kaj eventuale apogarkoj. La konstruo de kontraŭforto celis forkonduki la volban ŝovoforton kaj la ventŝarĝon de la meza navo de Baziliko kaj de la ĥorejo ĉe la ĥorĉirkaŭirejo.

La kontraŭforto estas krom krucoripa volbo kaj pintarko unu el la tri popularaj stilaj distingiloj de gotikaj preĝejoj. Nuntempe oni klarigas ĝian ekeston aparte per la evoluo de la interno, kiu signifis la anstataŭadon de masivaj muraj per tralumbeblaj fenestraj facoj.
La 12-a jarcento de la nordfranca frua gotiko estas rigardebla kiel tiu de la elprovado de la konstruteĥniko. Esence temas pri tio, kiel eble plej bone arĥitekto povas agi kontraŭ la volbopremo sur la altajn navomurojn je kreska altpremo de la spaca interno. [...] La specife gotika solvo estas, ke ĉiuj apogaj punktoj por la muro estas metitaj eksteren, [...] La teĥnika aparato, kiun la gotiko malvolvis por tio, nomiĝas <kontraŭforto>. [...] La historio de la malferma apogarko klare instruas, ke unue la ideo de la gotika spacinterno al si atingis respekton, nur poste estis konsultata la konstruteĥniko, por doni al la katedrala halo la necesan materialan stabilecon ekde ekstere.Citaĵo laŭ Hans Jantzen: Kunst der Gotik. Klassische Kathedralen Frankreichs Chartres, Reims, Amiens, Gotische Raumidee und Strebewerk, Rowohlt, 1957/1968, p. 85
El la „necesa materiala stabileco“ evoluis en la 13-a jarcento variaj artaj elformaĵoj. Ekestis spaciostrukturo, kiu „ kundifinas la efikon de la ekstera konstruo de la katedralo“, kiu „ĉirkaŭmantelas la kernan konstruaĵon kiel travidebla kovro.“Citaĵo laŭ Hans Jantzen: Kunst der Gotik. Klassische Kathedralen Frankreichs Chartres, Reims, Amiens, Rowohlt, 1957/1968, p. 91

Laŭ Francisko Azorín Forto estas Ĉiu kaŭzo kapabla ŝanĝi la movan staton de korpo.Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 76. Li indikas etimologion el latina fortia (forto),Azorín, samloke. kaj li aldonas teknikajn terminojn kia kontraŭforto por forto kontraŭstaranta alian; pilastro, masonaĵo starigita kontraŭ puŝon de alia konstruelemento.Azorín, samloke.

 Evoluo 
La malferma kontraŭforta ŝtona trabaro kun apogarkoj libere streĉitaj super la flanknavoj estis evoluanta en gotika arĥitekturo paŝo post paŝon kaj laŭgrade elformiĝis. Por forkonduki volban ŝovon kaj ventan ŝarĝon sur la apogpilastrojn enigitajn en la eksteraj muroj, oni komence starigis transversajn murojn supre de la bendarkoj de la flanknavaj volboj, ekzemple en la katedralo de Durham. Tiuj ĉi restis nevideblaj sub ties tendtegmentoj. En la 12-a jarcento ankaŭ la volboj de la flanknavaj galerioj utilis por la apogo de la meznavo.

Malferma kontraŭforto kun videblaj apogarkoj supre de la tegmenta faco evoluis ekde 1160/1170 ĉe la ĥorĉirkaŭirejoj en la Normanujo kaj en Francilio (Saint-Germain-des-Prés en Parizo post 1160). Ekde proksimume 1190 oni konstruis ĝin ankaŭ ĉe la laŭlonga navo (en la katedralo de Parizo 1180/1200 ekde 1230 fundamente ŝanĝita, en la katedralo de Noyon en 1179/1180-1200, en la katedralo de Laon 1180/1190). Tiu ĉi malferma kontraŭforto estis akceptata en Suda Francio kaj la mediteraneaj landoj nur malofte, ĝi tamen disvastiĝis al Anglujo kaj Germanujo (katedralo de Limburgo proksimume 1200/1225).

Kiel plej grava paŝo validas la katedralo de Chartres (konstrukomenco en 1194). Per la forfalo de la flanknavaj galerioj la alteco de la meznava muro kreskis. Apogopilastroj kaj apogarkoj ne nur estis uzataj teĥnike, sed ankaŭ arte elformataj.Komparu Hans Sedlmayr: Die Entstehung der Kathedrale, Graz, 1976, kompletigita eldono el 1950, ĉapitro 86, p. 260 Je la katedralo de Reims (konstrukomenco en 1211) la ĉirkaŭado de la konstruaĵo per kontraŭforto estis daŭrigata kaj la konstrupartoj estis performataj. Reims do signifis por la ekstera konstruo la „perfektigon de la komencita en Chartres“.Citaĵo laŭ Hans Sedlmayr: Die Entstehung der Kathedrale, Graz, 1976, kompletigita eldono el 1950, ĉapitro 90, p. 268

 Vertikalaj apogiloj 
Apogopilastro estas ero de kontraŭforto. Ekzistas tamen ankaŭ ŝtupigitaj apogomuroj starigitaj rektangule kontraŭ la ekstera muroj sen apogarkoj.

Gotika apogopilastro sin montras komence kiel krude konstruita formo kaj ricevas iom post iom fasonitan strukturon. Unue per ŝtupigo de la ekstera eĝo, akompanate de kornicoj, per ornamgabloj kaj krucfloroj, niĉoj por figurskulptaĵoj ĝis teĝaĵo el kolonoj kaj ornamripo kaj surpinte pinaklo.Frazo laŭ Günther Binding: Was ist Gotik?, Darmstadt, 2000, Strebepfeiler, pj. 124-126

Dum kiam la statika graveco de la ŝtupigo estas postplenumebla, la pli nova esploro prijuĝas la surŝarĝan funkcion fare de pinakloj dispute.Komparu pri tio Günther Binding: Was ist Gotik?, Darmstadt, 2000, Strebepfeiler, p. 124 kun referenco al aliaj sekundaraj fontoj. Dekoracia funkcio kiel kronaĵo tamen estas nedisputata.

 Apogarko 
Apogarko troviĝas klinite inter la altnava aŭ ĥoreja muro kaj apogopilastro aŭ ankaŭ inter la pilastroj. Ĝi plukondukas la horizontajn ŝarĝojn el la volbo kaj la ventpremo en la eksterajn apogopilastrojn kiel finajn abutmentojn.Frazo laŭ Günther Binding: Was ist Gotik?, Darmstadt, 2000, Strebebogen, pj. 108-121

Gotika apogarko estas ankaŭ subdividebla, ankaŭ laŭ la juntostrukturo, en la esencan apogokorpon kaj la ĝin subtenan arkon.vgl. dazu Günther Binding: Was ist Gotik?, Darmstadt, 2000, Strebebogen, pj. 108-109 mit ausführlicherer Darstellung, Verweis und Referenzierung anderer Sekundärquellen. La plej supra ĉefŝtono de apogarko foje ricevas subtenon de malgranda kolono, kies uzadon oni tamen rezignis post 1300.vgl. dazu Günther Binding: Was ist Gotik?, Darmstadt, 2000, Strebebogen, pj. 110-111 kun detala prezentado, kaj referencado de sekundaraj fontoj.

Apogarkoj ofte ankaŭ estas aranĝitaj unu super la alian, je kio la pli malsupra forkondukas la volboŝovon, la pli supra la ventoŝarĝon, kiu siaflanke tamen ankaŭ efikas sur la malsupran. Tial la supra apogarko alfiksiĝas proksime de la tegmentorando, la pli malsupra inter tegmentorando kaj la radika punkto de la internaj volboripoj.

Proksimume ekde 1230 oni uzis apogarkojn ankaŭ por la akvodefluigo. Kanaleto sur la supra faco kondukas la akvon al gargojlo klarkonture muntita ĉe la fronta flanko de la apogopilastro.

 Vidu ankaŭ 
 Kontraŭforta akvobaraĵo

 Referencoj 

Kategorio:Arkoj kaj volboj
Kategorio:Gotika arkitekturo