Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto

Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto (pli mallonge Teknikuniversitato) estas signifa universitato en Budapeŝto, kie instruis (en 2012) 1160 pedagogoj 24 mil studentojn. Ĝi situas grandparte laŭ maldekstra bordo de Danubo en distrikto Újbuda.
eta|maldekstre|<center>Panoramo pri la Teknikuniversitato
eta|maldekstre|<center>Joseph Anton Johann Habsburg, kiu longe estis nomdonanto de la universitato

 Historio 
Historio de la universitato komenciĝis en 1782. Tiam oni fondis apartan fakultaton Institutum Geometricum por inĝenieroj el Reĝa Universitato de Buda. En 1782 laŭ dekreto la edukado de inĝenieroj estis egalvalora al la universitata nivelo. En 1846 oni kreis novan lernejon pri industrio. Ĝi prenis la nomon pri Jozefo Antono Johano de Habsburgo-Loreno kaj oni lernis 3 jarojn jam hungare. En 1850 ambaŭ lernejoj unuiĝis kiel ’’’Joseph Industrieschule’’’ (industria lernejo pri Jozefo), sed badaŭrinde tiel la universitata nivelo ĉesis kaj la instrua lingvo estis la germana.
eta|Parto de la universitato
En 1856 ĝi transformiĝis al Joseph Polytechnicum, kiu estis kvarjara altlernejo. Ekde 1860 oni denove lernis hungare, en 1871 la lernejo rericevis la rangon universitato laŭ nomo Reĝa Universitato palatino József. Ekde 1902 la studentoj rajtis doktoriĝi. En 1909 la impona K-domo ekfunkciis laŭ la Danubo. En la baldaŭaj jardekoj oni fondis diversajn fakultatojn aŭ fakultatoj trovis novajn lokojn en aliaj urboj. Ekde 1919 pro la revoluciaj efikoj jam inaj studentoj rajtis lerni, sed laŭ nova leĝo judoj rajtis lerni nur en proporcio 20 %. En 1934 la universitato pligrandiĝis sub nomo Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József. Post la 2-a mondmilito la studentoj povis esti laboristoj aŭ kamparanoj. En 1949 tiuj fakultatoj, kiuj aldoniĝis en 1934, foriris, la restinta universitato estis simpla Teknikuniversitato de Budapeŝto. Inter 1952-1967 fakultatoj apartiĝis kiel Konstrua kaj Trafika Teknikuniversitato, poste ambaŭ universitatoj unuiĝis. Ekde 1984 oni instruis ankaŭ angle, ekde 1991 france, ekde 1992 germane. La nuna nomo estas uzata de 2000.

 Nobel-premiitoj de la universitato 
eta|170ra|dekstra|Ernő Rubik inventinto de la Kubo de Rubik iama membro de la Universitato
eta|240ra|George A. Olah, Nobel-premiito kaj iama studento de la universitato
eta|Memortabulo pri Dennis Gabor, Nobel-premiito kaj iama studento de la universitato
 Dennis Gabor - studento
 George A. Olah - studento, poste profesoro
 Eugene Paul Wigner - studento
 Philipp Lenard - studento

 Rektoroj de la universitato 

 József Stoczek (1871–1872), (1875–1879)
 Károly Conlegner (1872–1873)
 Károly Nendtvich (1873–1874)
 János Ármin Vész (1874–1875)
 Kálmán Szily (lingvisto) (1879–1884)
 János Kriesch (1884–1886)
 Sándor Lipthay (1886–1889), (1898–1900)
 Lajos Ilosvay (1900–1903)
 Alajos Hauszmann (1903–1905)
 Ödön Jónás (1905–1907)
 Vince Wartha (1907–1910)

 Signifaj studentoj, poste profesoroj de la universitato (elekto) 

 Donát Bánki
 Etele Baráth
 Sándor Benkó
 Géza Binder-Kotrba
 Géza Bognár
 Elemér Bölcskei
 Géza Boleman
 Géza Braun
 Aladár Buzágh
 László Gillemot
 Alajos Hauszmann
 László Heller
 Árpád Kézdi
 Lajos Kollár
 Mór Korach
 Béla Lányi
 Károly Molnár (ministro)
 Géza Pattantyús-Ábrahám
 Ferenc Pfaff
 Ignác Pfeifer
 Károly Polinszky
 Antal Reischl
 Frigyes Schulek
 Imre Steindl
 László Szathmáry
 Szilárd Zielinski
 Károly Zipernowsky

 Signifaj studentoj de la universitato (elekto) 

 Endre Bereczky
 Pál Erdős
 Árpád Gerecs
 Péter Hónig
 Kálmán Kandó
 László Kapolyi
 Gábor Karádi
 Tódor Kármán
 Béla Katona (ministro)
 Mátyás Keresztes
 Lajos Kisfaludy
 Károly Kós
 György Kovács
 Kálmán Kovács (ministro)
 Ervin Kováts
 Ferenc Kőrösy
 Lajos Kreybig
 Ernő Kurnik
 Lajos Lechner
 Ödön Lechner
 Julianna Lisziewicz
 Imre Makovecz
 Dénes Mihály
 István Örkény
 Gyula Pártos
 Jozefo Petzval
 Ernő Rubik
 Jenő Schlattner
 Leó Szilárd
 Zorán Sztevanovity
 Edward Teller
 Ádám Tomcsányi

 Signifaj instruistoj de la universitato (elekto) 

 Zoltán Bay
 János Csonka
 Zoltán Csűrös
 Gábor Domokos
 Jenő Egerváry
 László Erdey
 Károly Ereky
 Árpád Gerecs
 Pál Gombás
 István Gyarmati
 György Hajós
 Dezső Hültl
 Sándor Imre (pedagogo)
 Lajos Kollár
 Albert Kónya
 István Kovács (fizikisto)
 Ferenc Kováts
 László Kozma
 Gyula Kőnig
 János Kriesch
 István Kruspér
 József Kürschák
 Dezső Laky
 Sándor Lipthay
 Lajos Lóczy
 Máté Major
 Béla Mauritz
 József Mitterpacher
 Imre Perényi (inĝeniero)
 László Putnoky
 Gusztáv Rados
 Ferenc Rausch
 Frigyes Schulek
 Károly Simonyi
 Kálmán Tihanyi
 Ádám Török (ekonomikisto)
 János Tuzson
 Vince Wartha
 Géza Zemplén
 Győző Zemplén

 Anekdoto pri la universitato kaj Géza Pattantyús-Ábrahám 

 Fontoj 

 kolektaĵo de ĉiuj koncernaj paĝoj

Kategorio:Universitatoj de Budapeŝto
Kategorio:Ekonomiaj lernejoj en Hungario