Sandoricum koetjape

{{Taksonomio
|nomo = santolo  
|koloro = lightgreen
|dosiero =Gratorn กระท้อน fruit, Santol.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|regno = Plantoj Plantae
|regno2 = planto
|divizio = Angiospermoj Magnoliophyta
|klaso = Dukotiledonuloj Dicotyledones
|ordo = Magnoliales 
|familio =meliacoj   Meliaceae 
|genro = “Sandoricum” 
|specio = S. koetjape 
| Taxon2_Rang      = Gattung
|dunomo = “Sandoricum koetjape|dunomo aŭtoritato =  (Burm.f.) Merr.  
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

Sandoricum koetjape estas specio el la genro de la familio de meliacoj (Meliaceae). La fruktoj nomiĝas santolo kaj estas ofte kultivataj en sudorienta Azio kaj multaj aliaj tropikaj regionoj.

 Priskribo 
eta|hochkant|maldekstre|desegnaĵo
eta|hochkant|maldekstre|branĉo kun tighava triparta folio

 Priskribo de la arbo kaj folioj Sandoricum koetjape estas rapide kreskanta, ĉiamverda (en sekaj regionoj folifala), granda arbo, kiu kreskas de 15 ĝis 45 metroj. La granda trunko havas helan eksteran arboŝlon. Ĝi havas branĉojn ĝis la grundo. Malnovaj ekzempleroj havas apogilradikoj.

La alternantaj kaj spiralaj folioj havas tigojn. La foliplato konsistas el tri folipartoj. La folipartoj estas eliptaj ĝis oblonge ovformaj kaj 20 ĝis 25 cm longaj kun obtuza bazo kaj pinta fino.

 Inflorsko kaj Floroj 
Ĉe la junaj branĉoj troviĝas super infloreskofustoj la 15 ĝis 30 cm longaj paniklaj infloreskoj. La verdecaj, flavecaj aŭ rozkolore flavaj floroj havas grandecon de ĉ. 1 cm. Ekzistas kvin petaloj.

 Frukto kaj semoj 
La 4 ĝis 7,5 cm grandaj kapsulfruktoj estas kugloformaj ĝis iomete plataj kaj ofte havas sulketoj. En matura stato flavecaj ĝis orkoloraj, kelktempe rozkolore tonigitaj aŭ oranĝkoloraj fruktoj havas maldikan ĝis dikan fruktŝelon kun hareca surfaco. La frukto enhavas laktosukon kaj tri ĝis kvin semojn. La semoj havas arilon, kiu estas manĝebla. La blanke transparenta, suka pulpo havas dolĉan, acidecan aromon. La brunaj kaj ĝis 2 cm longaj semoj ne estas manĝeblaj. Sur la malaja duoninsulo la fruktoj maturiĝas en junio kaj julio, en Florido en aŭgusto kaj septembro kaj en Filipinoj de julio ĝis oktobro.

 Disvastigo Sandoricum koetjape indiĝenas origine en Hindoĉinujo, precipe en Kamboĝo kaj suda Laoso kaj Malaja Duoninsulo. La arbo jam de longe estis kultivataj kaj intertempe sovaĝiĝis en multaj regionoj de Barato, Anamanoj Molukoj, Maŭricio ĝis Filipinoj, Malajzio kaj Indonezio. Santolo estas kultivataj kiel fruktarbo en sudorienta Azio kaj multaj aliaj tropikaj regionoj.

 Taksonomio 
La unua priskribo de tiu specio okazis en 1768 sub la nomo (bazionimo) Melia koetjape fare de Nicolaas Laurens Burman en Flora Indica ... nec non Prodromus Florae Capensis, p. 101. En 1912 la planto ricevas la nomon Sandoricum koetjape de Elmer Drew Merrill en Philippine Journal of Science, volumo 7 (4), p. 237. Pliaj sinonimoj por Sandoricum koetjape (Burm. f.) Merr. estas: Sandoricum indicum Cav., Sandoricum nervosum Blume.

eta|santoloj kun flava ŝelo
eta|kolektado de santoloj

 Utiligado 
La fruktoj estas manĝataj krude foriginte la ŝelon. Oni ankaŭ povas fari el santoloj marmeladon, ĵeleon, siropon aŭ ĉatnion. El tro maturaj fruktoj kaj rizo oni faras alkoholan trinkaĵon.

La folioj ankaŭ taŭgas en la medicino. Ili efikas kontraŭ jukon de la haŭto. En Filipinoj oni uzas freŝajn foliojn por plifortigi la ŝviton ĉe febro.

La ligno estas relative malmola kaj estas bone prilaborebla, sed ofte estas malpli kvalita kaj relative rapide disfalas en humida klimato 

 Fontoj 
 J. Morton: Santol - Sandoricum koetjape Merr., S. 199–201, In: Julia F. Morton: Fruits of warm climates'', 1987, Miami, FL. Santol - Online bei Crop Index der Purdue University.

 Referencoj 
 J. Morton: Santol - Sandoricum koetjape Merr., S. 199–201, In: Julia F. Morton: Fruits of warm climates, 1987, Miami, FL. Santol - Online bei Crop Index der Purdue University. 

 Merrill 1912 eingescannt bei biodiversitylibrary.org.

 Eksteraj ligiloj 

 Agroforestree (AFT) Database: Sandoricum koetjape

Kategorio:Meliacoj
Kategorio:Manĝeblaj fruktoj
Kategorio:Hibridaj plantoj
Kategorio:Arboj de Azio