Jöns Jacob Berzelius

Jöns Jacob BERZELIUS (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1779 en Linköping, Väfversunda, Östergötland, mortis la 7-an de aŭgusto 1848 en Stokholmo) estis sveda mineralogo, kuracisto, kemiisto kaj fondinto de la moderna kemio, formulinte kune kun John Dalton, Antoine Lavoisier, kaj Robert Boyle, kelkajn el ties fundamentaj konceptoj. Li ankaŭ malkovris la kemiajn elementojn Cerion (1803), Torion (1828) kaj Boron en 1824.

 Biografio 
eta|300px|maldekstra|Gravuraĵo de urbo Stokholmo en la 16-a jarcento,
Berzelius naskiĝis en bonedukita familio sed li perdis siajn gepatrojn kiam li estis ankoraŭ infane. Kiam li estas 12-jara, li sendiĝas al lernejo en Linköping, kaj kiam li estis deksep-jara (1796), li komencas sian studojn pri medicino en la Universitato de Upsalo kaj samtempe li vizitadas la kemian laboratorion de Johan Afzelius, kie li komencas preni guston por ĉi-disciplino. Frue li komencis fari multajn eksperimentojn kaj en 1800 li fariĝis konata dank'al la observoj al la mineralaj akvoj de la feristacio en urbo Medevi. Liaj studoj pri kemio finiĝis en la sama tempo kiel siaj studoj pri medicino, kaj tial li doktoriĝis en 1802.

 Kariero 
Berzelius komencis sian karieron kiel fizikiston, sed lia esploroj pri fiziko-kemio estis signife pli longedaŭraj en la elvolviĝo de la objekto. Li speciale sin dediĉis al la studado pri determinado de la atompezoj. Liaj eksperimentoj kondukis al pli kompleta priskribo de la principoj je la stekiometrio kaj en la kampo de kemiaj proporcioj de la komponantoj. En 1803, Berzelius elmontris la potencon de elektrokemia ĉelo por malkomponi la kemiaĵojn en paroj da elementoj elektre kontraŭaj.

La laboroj de Berzelius rilate al la atompezoj kaj lia teorio pri la elektrokemia dualismo rezultis en la moderna sistemo pri la notacio de la kemia formulo kiu povas difini la komponadon el ia ajn kemiaĵon kaj kvante, elmontrante la elementojn elektrokemie kontraŭajn, kaj kvalite, elmontrante la proporciojn laŭ kiu la elementoj unuiĝas. Lia sistemo mallongigis la latinajn nomojn de la kemiaj elementoj uzante unu aŭ du literojn kaj aplikante supersignojn por signigi la numerojn de atomoj el ĉiu ĉeestanta elemento kaj en la acidkarakteraj ingrediencoj kaj en la bazkarakteraj.

La intereso de Berzelius pri mineralogio estis la brulaĵo kiu nutris liajn analizoprocedojn kaj preparadojn de novaj komponaĵoj. Li estis strikte empiria kaj insistis ke ĉia nova teorio devas kongrui kun la evoluo de la kemia konado. Tial, li disvolvis klasikajn analizajn teknikojn kaj esploris la izomerismon kaj la katalizajn procedojn, fenomenojn kiuj ŝuldas al ti tiajn alnomojn. Li fariĝis membro de la Reĝa Akademio de Sciencoj de Svedio, en 1808, kaj ekde 1808 li aktivis kiel ties ĉefa funkciulo kaj vivodaŭra sekretario. En Svedio li estas konata kiel la patro de la sveda kemio. La tago 20-a de aŭgusto estas dediĉita al li.

 Verkoj 
 Versuch über die Theorie der chemischen Proportionen ...: Nebst Tabellen - 1820
 Berzelius Lehrbuch der Chemie - 1845
 Lerbuch der Chemie - 1824
 Tratado de química mineral, vegetal y animal, Volume 12 - 1850
 Tratado de química - 1845
 Bref: Brevväxling mellan Berzelius och Sven Nilsson (1819-1847) (Leteroj: Korespondado inter Berzelius kaj Sven Nilsson (1819-1847) - 1932
 Jahres-Bericht über die Fortschritte der physischen Wissenschaften, Volume 8 - (Jara raporto pri la progreso de la fizikaj sciencoj - 1835)
 Försök att, genom användandet af den electrokemiska theorien och de kemiska ... - 1814
 Élemens de minéralogie appliquée aŭ sciences chimiques - 1837
 Essai sur la théorie des proportions chimiques et sur l'influence chimique ... - 1819

 Literaturo 
 soq.com.br 
 Info Escola
 Universidade Federal de Campo Grande 
 UOL Educação
 Scienceworld.wolfram.com
 Chemheritage.org
 NNDB tracking the world
 Personensuche
 Wikisource
 faculty.cua.edu 

 Vidu ankaŭ 

 Boro
 Cerio
 Torio
 Stekiometrio

Kategorio:Seleno
Kategorio:Torio
Kategorio:Cerio
Kategorio:Svedaj mineralogoj
Kategorio:Svedaj kemiistoj
Kategorio:Svedaj kuracistoj
Kategorio:Svedaj nobeloj
Kategorio:Universitato de Upsalo
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Sveda Akademio
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Malkovrintoj de kemiaj elementoj