Praromaniko

eta|Karolida pordegohalo kaj baziliko de monaĥejo Lorsch
eta|Otida preĝejo Sankta Miĥaelo en Hildesheim
eta|250ra|La katedralo de Essen, maldekstre la okcidenta alkonstruaĵo
eta|Santianes de Pravia
eta|San Salvador de Valdediós, 9-a jarcento
eta|Preĝejo en Zadar

La terminoj praromaniko kaj antaŭromaniko ampleksas en la arthistorio la epokojn de la Frua Mezepoko en Eŭropo, proksimume de la 5-a jarcento ĝis la 11-a jarcento. Ĝi karakterizas la epokon respektive la transiron de la malfrua antikvo al la romaniko. La termino uziĝas ĉefe por la arĥitekturo.

 Difino 
Tradicie kaj memkompreneble arthistorio rigardas epokojn kiel stilepokojn. La artverkadon de la malnovaj epokoj en la greka kultursfero same kiel en la romia imperio oni jam frue (proksimume ekde la renesanco) klasifikis per la termino antikvo. Dum la paso de la lastaj tri jarcentoj la arto de la alta kaj malfrua mezepokoj estis enordigata sub la terminojn romaniko kaj gotiko. La romia antikvo estas sfere kaj tempe interakordigebla kun la Romia Imperio, la romaniko kun la mezepokaj regnoj en Eŭropo. Dum kiam la artoj de la antikvo kaj de la romaniko surbaze de sufiĉe granda nombro da objektoj estis ankoraŭ relative bone kaptebla pro komunaj stilaj karakterizaĵoj same kiel pro tempaj kaj regionaj interrilatoj, la tempospaco intere tamen estas malbone dokumentita. En ĝi okazis la artaj verkoj de kristanaj posteaj regnoj, aparte tiu de la stabila Bizanca Imperio, sed ankaŭ tiu de la lombardoj (lombarda stilo), gotoj kaj vandaloj. Poste en okcidenta Eŭropo formiĝis la franka imperio. Por ties kulturaj atingaĵoj oni uzas analoge al la regantaj dinastioj la stilonomojn merovida kaj karolida kaj poste en la germana kultursfero otida. Tiujn ĉi epokojn oni kunprenas pro la malgranda nombro de konserviĝintaj konstruaĵoj sub la termino antaŭromaniko.

Antaŭromanikaj konstruaĵoj reekprenas antikvajn modelojn, transformas ilin kaj preparas la formojn de la romaniko. Aparte je la konstruado de preĝejoj evoluis novaj formoj, kiuj en romaniko kaj gotiko estis normaĵoj, inter ili ekz. klostro, navokruciĝo, okcidenta alkonstruaĵo, preĝejturoj.

 Gravaj antaŭromanikaj konstruaj monumentoj 
 Okcident- kaj orientgota arĥitekturo 
 Maŭzoleo de Teodoriko la Granda en Raveno
 Baptodomoj en Provenco: Fréjus, Venasque, Riez, Aix-en-Provence

 Lombarda arĥitekturo (ĝis 774) 
 Santa Maria in Valle/ Cividale del Friuli (ankaŭ nomata Tempietto Longobardo)
 Kapiteloj kaj fragmentoj en Sant'Eusebio kaj Santa Maria delle Cacce en Pavia

 Merovida kaj karolida arĥitekturo 
 Baptodomo Sankta Johano en Poitiers
 Kripto Sankta Paŭlo en Jouarre
 Baptejo de la preĝejo en Venasque
 Kastelo Broich en Mülheim ĉe Ruhr
 Monaĥejo Reichenau
 Pordegohalo de monaĥejo Lorsch
 Palacokapelo de Akeno
 Orienta alkonstruaĵo de la abatopreĝejo de Corvey
 Preĝejo Sankta Miĥaelo en Fulda
 La preĝejo de Germigny-des-Prés
 Preĝejo Sankta Johano en Majenco
 Preĝejo Sankta Justino en Frankfurt-Höchst
 Eginharda baziliko en Steinbach/Odenwald
 Eginharda baziliko en Seligenstadt
 Navokruciĝa preĝejo en Neustadt ĉe Majno
 Benediktanina Monaĥejo Sankta Johano, Müstair
La mapo de la monaĥejo de Sankt-Galo estas karolida desegno de benediktana ideala monaĥejo, kiu stampis la tutan postean monaĥejan arĥitekturon.

 Otida arĥitekturo 
Plej gravaj konstruaĵoj estas:
 Preĝejo Sankta Miĥaelo en Hildesheim
 Abata preĝejo Sankta Ciriako en Gernrode
 Sankta Pantaleono en Kolonjo
 Kripto de la preĝejo Sankta Viperto en Quedlinburg
 Orienta konstruaĵo de la katedralo de Majenco
 Okcidenta alkonstruaĵo de la katedralo de Essen

 Asturia antaŭromaniko en Hispanujo 
Temas pri konstruaĵoj de Reĝlando Asturio, kristana postsekva ŝtato de la Okcident-Gota Regno en la norda parto de Hispanujo (718 ĝis 910).
 Preĝejo San Salvador de Valdediós (893) ĉe Villaviciosa
 Palacokapelo Sankta Miĥaelo de Lillo (848) ĉe Oviedo
 Preĝejo Sankta María de' l Naranko (848) ĉe Oviedo
 Preĝejo Santianes de Pravia (inter 774 kaj 783) ĉe Pravia

 Malnov-kroata antaŭromaniko 
Ankaŭ en partoj de Kroatujo troviĝas konstruaĵoj de la.
 Preĝejo Sankta Donato en Zadar
 Preĝejo Sankta Kruco je Nin

 Vidu ankaŭ 
 Normana arĥitektura stilo

 Literaturo 

 Xavier Barral I Altet: Frühes Mittelalter. Köln 2002.
 Hans Erich Kubach: Romanik. Stutgarto 1986.
 Annett Laube-Rosenpflanzer und Lutz Rosenpflanzer: Kirchen, Klöster, Königshöfe: vorromanische Architektur zwischen Weser und Elbe. Mitteldeutscher Verlag, Halle 2007, ISBN 3898124991

Kategorio:Arkitekturaj stiloj
Kategorio:Mezepoka arkitekturo
Kategorio:Otida arto