Kritiko de Praktika Racio

La Kritiko de Praktika Racio (en la germana Kritik der praktischen Vernunft) estas la dua el la tri kritikoj de Immanuel Kant, unuafoje publikigita en 1788. Ĝi sekvas la verkon Kritiko de Pura Racio kaj temas pri morala filozofio. 

Tiu dua Kritiko plenumis gravan influon super la sekva disvolvigo en la kampo de etiko kaj morala filozofio, kiu komencis per la verko de Johann Gottlieb Fichte Doktrino de Scienco kaj iĝis, dum la 20a jarcento, la ĉefa referenca punkto por deontologia morala filozofio.

Kiel la filozofio de Kartezio komenciĝas per "Mi pensas...", tiu de Kant komenciĝas per "Mi devas...". Kie sensa kaj racia scio estas kondiĉa, limigita, specifa kaj malcerta, morala devo estas senkondiĉa, necesa kaj universala. Plue, morala devo estas rekte malkaŝita al la menso, per la voĉo de konscienco, ne malrekte per longa ĉeno de rezonado. Tial ĝi estas la certa fundamento de filozofio.

La principo, el kiu la moralo de Kant fluas, estas la senkondiĉa ordono:

Agu kvazaŭ la leĝo, laŭ kiu vi agas, fariĝus universala leĝo.

Ekzemple, "Ne ŝtelu" estas morala devo, ĉar se ĉiuj ŝtelas, ĉiuj
efektive havas nenion, ĉar havado fariĝus malebla. La ordono aplikiĝas ne
nur al homoj, sed al iu ajn inteligenta, racia estaĵo (eksterteranoj,
robotoj, ktp).

De sia moralo, de praktika racio, Kant povis pruvi tion, kion li ne
povis pruvi per pura racio, kiel implicitan en la naturo de moralo:

 Libereco de volo 

"Mi devas" kunportas, ke mi povas fari aŭ ne fari ion. Sen tia libereco, "Mi
devas" kaj moralo ĝenerale fariĝus absurda.

 Senmorteco de la animo 

Ĉar la animo ne povas plenumi la moralan devon en la nuna, karna, limigita
vivo, tio implicas la ekzistecon de vivo por la animo post la morto de la
korpo.

 Ekzisteblo de Dio 

Moralo implicas, unue, iun tute perfektan bonon kaj, due,
leĝodonanton. Tiu estas Dio.

Kvankam Kant estis kristano kaj kredis, ke kristanismo estas la plej vera religio, lia interpreto estis tre abstrakta kaj racia, emfazinte ĝian moralon kaj foriginte multe de ĝia historia esprimo. Ekzemple, Kant komprenis la Triunuon (Patro, Filo kaj Spirito Sankta) kiel etikan aserton, ne kiel kosmologian aserton.

Eksteraj ligiloj

 Critique of Practical Reason ĉe Encyclopædia Britannica

 itale Immanuel Kant en Italio  pri Kritiko de Praktika Racio

Kategorio:Filozofiaj verkoj
Kategorio:Libroj de Immanuel Kant