Izabela Czartoryska

Izabela (ĝuste: Elżbieta) Dorota Flemming-Czartoryska (naskiĝis la 3-an de marto 1746 en Varsovio, mortis la 17-an de junio 1835 en Wysocko (distrikto Jarosławski)) – pola nobelino de klerismo, edzino de princo Adam Kazimierz Czartoryski, pere de kiu membriĝis al politika partio Familia, dum Kvarjara Sejmo ligita kun Patriota Partio. Junece konata pro liberaj moroj, inter ŝiaj amatoj estis interalie reĝo Stanislao Aŭgusto Poniatowski kaj rusa deputito en Varsovio. Poste aktive engaĝita en politikan vivon de fina periodo de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj kaj de la unuaj jaroj de la 19-a jarcento. Verkistino, mecenatino de arto, kolektistino de historiaj memoraĵoj, kiuj arigis en Pollando kaj dum siaj pluraj vojaĝoj tra Eŭropo. Post perdo de sendependeco, ŝi kreis la unuan polan muzeon en Puławy kiu konsistigis la ĝermon de la Muzeo Czartoryski. Patrino de Adam Jerzy Czartoryski, princo kaj politikisto, kaj de verkistino Maria Wirtemberska.

 Verkoj 
Publikigitaj:

 Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów (Diversaj pensoj pri kreo de ĝardenoj), 1805
 Książka do pacierzy dla dzieci wiejskich podczas Mszy Świętej dla szkółki puławskiej napisana (Libro por preĝoj por vilaĝaj infanoj dum Sankta Meso por lernejeto de Puławy verkita), 1815
 Pielgrzym w Dobromilu czyli nauki wiejskie z dodatkiem powieści i 40 obrazkami (Pilgrimo en Dobromil aŭ vilaĝaj instruoj kun aldono de romano kaj 40 bildoj), 1819, 2-a parto kun muziko, 1821
 Dyliżansem przez Śląsk: Dziennik podróży do Cieplic w roku 1816 (Per poŝtveturilo tra Silezio. Vojaĝ-taglibro al Cieplice), 1968
 Katalog Sybilli (Katalogo de Sybilla), 1827
 Poczet pamiątek zachowanych w Domu Gotyckim w Puławach (Listo de memoraĵoj konservitaj en Gotika Domo en Puławy), 1828
 Korepondencya księżny Izabelli Czartoryskiéj z poetą Delille'm (Koresponaĵo de princino Izabella Czartoryska kun poeto Delille), 1887
 Correspondance inédite d'Isabelle Czartoryska avec J. C. Lavater, 1970

Elekto de nepublikitaj verkoj:

 Mon portrait, il y a dix ans (memoraĵoj)
 Mémoires et écrit divers (memoraĵoj)
 Tour through England
 Katalog pamiątek złożonych w Domu Gotyckim w Puławach (Katalogo de memoraĵoj kolektitaj en Gotika Domo en Puławy)
 Aventure bizarre mais vrai arrivée à Puławy (fantazia-sentimenta rakonteto)
 Wiersze: Wierzba i płacząca brzoza, Do wojska polskiego, Przypatrzmy się przyrodzie i inne (Versoj: Plorsaliko kaj ploranta betulo, Al pola militistaro, Ni rigardu la naturon) kaj aliaj

 Bibliografio 
 Gabriela Pauszer-Klonowska, Pani na Puławach (Sinjorino en Puławy), Czytelnik, Warszawa 1978.
 Danuta Wójcik-Góralska, Władztwo księżnej Izabeli (Reganteco de princino Izabela), Książka i Wiedza, Warszawa 1967
 Alina Aleksandrowicz [kun aliaj]: Z przeszłości kulturalnej Lubelszczyzny (El kultura pasinteco de Lublinio), Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1978
 Mieczysław Kseniak: Rezydencja książąt Czartoryskich w Puławach (Rezidejo de princoj Czartoryski en Puławy), Idea Media, Lublin 1998, ISBN 83-90734-2-5.
 Muzeum Czartoryskich: Historia i zbiory (Muzeo de familio Czartoryski. Historio kaj kolekto), eld. Nacia Muzeo en Krakovo, Kraków 1998, ISBN 83-87312-11-8.
 Alina Aleksandrowicz, Izabela Czartoryska: Polskość i europejskość (Izabela Czartoryska. Poleco kaj eŭropeco), Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1998, ISBN 83-227-1092-5.

 Eksteraj ligiloj 

 Życie Izabeli Czartoryskiej na tle historii Polski  Vivo de Izabela czartoryska surfone de la historio de Pollando Konflikty zbrojne (Armitaj konfliktoj)
 Pałac Książąt Czartoryskich w Puławach  - Palaco de la familio Czartoryski en Puławy
 Muzeum Czartoryskich w Krakowie  Muzeo de la familio Czartoryski en Krakovo

Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Polaj kolektistoj
Kategorio:Varsovianoj
Kategorio:Czartoryski-familio
Kategorio:Fondintoj de muzeoj
Kategorio:Verkistinoj