Johan Gadolin

Johan GADOLIN (1760–1852) (naskiĝinta la  en Åbo, mortinta la  en Virmo, Mynämäki)Personensuche finna kemiisto kaj mineralogo, kaj malkovrinto de la kemia elemento Itrio kun atomnumero 39 kaj la unua de la raraj teroj, en la mineralo "iterbito", kiu estis nigra ŝtono malkovrita de Carl Axel Arrhenius (1757-1824). Li estis unu el la unuaj defendantoj de la teorio pri brulado de Antoine Lavoisier en Skandinavio. La mineralo "gadolinito", malkovrita en 1794, portas lian nomon same kiel la kemia elemento Gadolinio.

 Biografio 
Gadolin estis filo de Jakob Gadolin kaj Elisabeth Browallius, filino de Johan Browallius (1707-1755) kaj komencis studi matematikon en la Reĝa Akademio de TurkuLa "Reĝa Akademio de Turku", la unua universitato de Finnlando, estis fondita en la 15-a de julio 1640. kiam li estis dekkvin-jara. Ĉar li konkludis ke la kurso de matematiko estis tro malfacila, li ŝanĝis siajn studojn por la kemia kampo. En 1779, li daŭrigis siajn studojn pri kemio, enirante en la Universitato de Upsalo, kiel lernanto de Torbern Bergman.

Gadolin famiĝis kiam li malkovris la unuan elementon de la grupo raraj termetaloj. En 1792, li ricevis specimenon de nigra kaj peza mineralo trovita el ŝtonmino de sveda vilaĝo Ytterby, proksima de Stokholmo. Ekde zorgaj eksperimentoj li izolis oksidon kiun li poste nomis "itrio". La "itrio" (fakte itria oksido) estis la unua konata kombinaĵo el raraj teroj. Tiuepoke ĝi estis konsiderata kemia elemento.

La mineralo, kiun Gadolin ekzamenis, estis nomumita "gadolinito"La gadolinito estas mineralo preskaŭ nigra kun vitreca brilo, kaj formita ĉefe de silikatoj de cerio, lantano, itrio, berilio kaj fero kies formulo estas (Ce,La,Nd,Y)2FeBe2Si2O10. en 1800. La gadolinia oksido estis poste nomumita de ĝiaj malkovrintoj kaj tiu nomo estis donita liaomaĝe.

Gadolin estis profesoro pri kemio de la Akademio de Åbo, en 1797. Li estis unu el la unuaj kemiistoj kiuj faris ekzercojn de laboratorio al la studantoj. Krom tio, li permesis al la studantoj uzi sian laboratorion por privataj eksperimentoj.

Gadolin verkis, en 1798, la unuan ne-svedan gvidlibron pri la anti-flogistona teorio, sub la titolo "Enkonduko al Kemio". Malgraŭ ke la neorganika kemio kaj la analiza kemio estis la ĉefaj temoj en liaj publikaĵoj, li ankaŭ signifoplene kontribuis por la termokemio.

 Elektita verkaro 
 De theoria caloris corporum specifici, 1784
 Dissertatio Chemica de Natura Metallorum Cujus Partem Priorem ... Præs. J. Gadolin ... Publico Examini Subjicit I.U. (partem Posteriorem ... J. Forsell.) - 1792
 Dissertatio Chemica de theoria calcinationis - 1792
 Dissertatio Chemica de natura metallorum - 1792
 Chemisk afhandling om flussers värkan vid järnmalmers proberande genom smältning - 1794
 Diss. acad. de theoria solutionis chemicae - 1795
 Diss. acad. de speciebus solutionis chemicae - 1797
 Dissertatio Chemica de natura carbonis vegetabilis - 1798
 Dissertatio Chemica de acido carbonico - 1798
 Anmärkningar Om Säkulä Quarnstens-brott ... Under Inseende Af Mag. Johan Gadolin ... Utgifne Af G.J. Bergroth - 1801
 Dissertatio Chemica de sulphate sodae - 1804
 Facultas Philosophica Academia Aboensis Åbo Akademi - 1805
 Dissertatio Chemica de alumine - 1805
 Dissertatio Chemica de sulphate argillae - 1805
 Dissertatio Chemica de sulphate ammoniacae et magnesiae - 1805
 Dissertatio Chemica de sulphate barytae - 1805
 Dissertatio Chemica de sulphate ammoniacae - 1805
 De cupro albo sinensi - 1810
 Praes. Dissertatio Academica Historiam Doctrinæ de Affinitatibus Chemicis Exhibens. (Resp. Pt. 1. Matthias Baeck. Pt. 2. P.A. Bonsdorff. Pt. 3. C.D. Von Haartman. Pt. 4. C.E. Eklund. Pt. 5. G.I. Costiauder. Pt. 6. E.U. Sylvander. Pt. 7. G.W. Ekquist. Pt. 8. V.R. Brummer.) - 1815
 Systema fossilium analysibus chemicis examinatorum Secundum partium ... - 1825

 Literaturo 
 WorldCat Identities
 numericana.com
 Stipendioj “Johan Gadolin” de Åbo Akademi
 The Rise of Economic Societies in the Eighteenth Century - Koen Stapelbroek, Jani Marjanen
 Encyclopaedia Universalis

 Vidu ankaŭ 
 Gadolinio
 Itrio
 Johan Browallius (1707-1755)Personensuche Profesoro de botaniko de la Universitato de Turku, kaj pripatrina avo de Gadolin
 Jakob Gadolin (1719-1802)Nordisk familjebok
 Torbern Bergman (1735-1784) lia profesoro
 Carl Wilhelm Scheele (1742-1786)
 Joseph Banks (1743-1820)Personensuche
  Johan Gottlieb Gahn (1745-1818)
 Claude Louis Berthollet (1748-1822)
 Carl Axel Arrhenius (1757-1824)Personensuche
 Carl Gustaf Mosander (1797-1858)Personensuche

 Referencoj 

Kategorio:Malkovrintoj de kemiaj elementoj
Kategorio:Finnaj kemiistoj
Kategorio:Finnaj mineralogoj