Pietro Pomponazzi

Pietro POMPONAZZI (naskiĝis en Mantovo la 16-an de septembro 1462, mortis en Bolonjo la 18-an de majo 1525) estis itala filozofo kaj humanisto.

 Biografio 
Li faris siajn unuajn studojn en la Universitato de Padovo (1484), kie li vizitadas la lecionojn pri metafiziko de la dominikana frato Francesco Securo da Nardò (1410-1489), la lecionojn pri medicino de Pietro Riccobonella, kaj naturan filozofion kun Pietro Trapolino (1451-1509), diplomiĝinte kiel Magistro pri Artoj en 1487. Inter 1488 kaj 1496 li profesoris pri filozofio en la sama ateneo kaj li akiras la katedron de natura filozofio post la morto de sia majstro Nicoletto Vernia (1420-1499), maksima eksponento de la loka averroismo, spirite laika kaj aŭdaca ĝis la kulminoj de la nekredemo. Gasparo Contarini (1483-1542)Personensuche, Simone Porta kaj Julius Cæsar Scaliger (1484-1558)Encyclopaedia Britannica estis liaj disĉiploj.

En Padovo li publikigis la traktaton "De maximo et minimo", kiu vekis polemikon kun la teoriojn de William Heytesbury (1313-1372)Stanford Encyclopedia of Philosophy. Pli malfrue li translokiĝas al Carpi (1496) por instrui logikon en la kortego de Alberto la 3-a Pio, princo de Carpi, kaj akompanis lin (1498) al lia ekzilo, en Ferrara, kie li restis ĝis 1499. En 1497, li edziĝis al Cornelia Dondi, kun kiu li havis du filinojn. En 1507, li vidviĝis kaj ree edziĝas kun Ludovika Motagnana. En 1509, la padova liceo fermiĝas kaj li translokiĝas al Ferrara kie li redaktas la traktaton "De immortalitate animae" de Aristotelo. En junio de tiu sama jaro la Ligo de KambrezoLa Ligo de Cambrai estis alianco kreita de la papo Julio la 2-a, en la 10-a de decembro 1508, cele al konservado de katolika hegemonio en Italio, diseriĝinte en 1510 pro forlaso de la pontifiko mem. okupas la stratojn de Padovo dum la milito kontraŭ la Respubliko de Venecio. Kiam Venecio ree okupas la urbon post kelkaj monatoj, la universitataj lecionoj interrompiĝas kaj li, kune kun aliaj profesoroj, forlasas la urbon, kaj ekiras al Ferrara, invititaj de Alfonso la 1-a, por instrui en la tiea universitato. En 1510, ĉi tiu universitato ankaŭ fermas siajn pordojn kaj li vojaĝas al Mantovo kaj el tie li foriras al la Universitato de Bolonjo. Li ree vidviĝis kaj ĉi foje li edziĝas al Adriana della Scrofa.

En Bolonjo li verkis siajn ĉefajn laborojn: "Tractatus de immortalitate animae", "De fato" kaj "De incantationibus", krom iu komento pri la verkaro de Aristotelo, kiu konserviĝis dank'al la klopodoj de sia lernantaro.

La Traktato pri la anima senmorteco, verkita en 1516, ne povinte racie pruviĝi, kaŭzis skandalon: ĉiuflanke atakita, la libro bruliĝis en Venecio. Denuncita de la aŭgustenano Ambrogio Fiandino (1467-1532)Encyclopedia Italiana kiel herezulo, li estis defendita de la kardinalo Pietro Bembo, kiu protektis lin kontraŭ la teruraj konsekvencoj, tamen, en 1518, li denove kondamniĝis de la papo Leono la 10-a kaj estis devigata malkonfesi sian tezon. Krom ne malkonfesi sian tezon, Pomponazzi respondas per alia verko "Defensorium adversus Augustinum Niphum"Personensuche kie li konfirmas la diferencon inter la veraĵo defendita de la fido kaj la veraĵo de la racio.

Ĉi-polemikoj malpermesis al li la publikigadon de du libroj, kiujn li kompletigis en 1520: "De naturalium effectuum causis sive de incantationibus" kaj "I Libri quinque de fato, de libero arbitrio et de praedestinatione", kiuj publikigiĝis en Bazelo, en 1556 kaj 1557 respektive, kun kelkaj modifoj faritaj de Guglielmo Grataroli (1516-1568)Encyclopedia Italiana. Li evitas ĉiajn teologiajn debatojn per la publikigado de la verkoj "De nutritione et augmentatione" (1521), "De partibus animalium" (1521) kaj "De sensu" (1524).

Malsana pro renaj kalkulusoj, li redaktas sian testamenton en 1524, kaj mortas en la sekvanta jaro. Laŭ siaj lernantoj Antonio BroccardoAntonio Broccardo estis itala poeto kaj mortis en 1531. kaj Ercole Strozzi (1473-1508)Encyclopedia Italiana li estus memmortiginta.

 Verkoj 
 De intensione et remissione formarum 1514
 De reactione 1515
 De actione reali 1515
 Tractatus de immortalitate animae 1516
 Apologia contra Contarenum 1518
 Defensorium adversus Augustinum Niphum 1519
 In libros (scil Aristotelis) de anima 1520
 De naturalium effectuum admirandorum causis sive de incantationibus liber 1520
 Tracatus de nutritione et augmentatione 1521
 Dubitationes in IV. Meteorologicorum Aristotelis librum 1563
 La psicologia di P.P.: commento al De immortalitate animae di Aristotele 1877

 Literaturo 
 Personensuche
 Virtual International Authority File
 WorldCat Identities
 Bibliothèque Nationale de France
 Stanford Encyclopedia of Philosophy
 Answers
 New Advent
 Biografías y Vidas
 New World Encyclopedia

 Vidu ankaŭ 
 Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala
 Intelekto laŭ filozofioj
 Aleksandro Achillini (1463-1512)
 Albertus Magnus (1200-1280)
 Johannes Buridanus (1300-1358)Personensuche
 William Heytesbury (1380)Treccani
 Francesco da Nardò (1410-1489)Encyclopedia Italiana
 Nicoletto Vernia (1420-1499)Encyclopedia Italiana
 Petrus Trapolinus (1451-1509)CERL Thesaurus Profesoro pri Medicino en la Universitato de Padovo
 Giovanni Filoteo Achillini (1466-1538)
 Pietro Bembo (1470-1547)Personensuche
 Alfonso la 1-a (1476-1534)

 Referencoj 

Kategorio:Italaj romkatolikoj
Kategorio:Italaj filozofoj
Kategorio:Italaj humanistoj
Kategorio:Italaj teologoj
Kategorio:Italaj poetoj
Kategorio:Katolikaj filozofoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Komentistoj de Aristotelo
Kategorio:Filozofoj de la 15-a jarcento
Kategorio:Filozofoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Universitato de Padovo
Kategorio:Universitato de Bolonjo