Usona variaĵo de la angla lingvo

Amerika angla (, mallonge AE aŭ AmE) resp. Usona variaĵo de la angla lingvo estas la formo de la angla lingvo, kiu estas parolata en Usono. Kune kun la Kanada angla lingvo ĝi formas la grupigon de la nordamerikaj anglaj dialektoj. Amerika angla estas la angla de la angle parolanta majoritato de preskaŭ 300 milionoj de denaskuloj.

 Diferenco al la brita angla 
Amerika angla diferencas de brita angla lingvo ĉefe en la prononco kaj en la vortotrezoro, en kelkaj kazoj ankaŭ en la gramatiko, la ortografio kaj la interpunkcio. Tio tamen ne malhelpas, tiel longe ne estas forta dialekto, la reciprokan komprenon.

 Ortografio 
Ekde la ortografia reformo de Noah Webster en 1806 multaj vortoj, kiuj en brita ortografio finiĝas per -re, en Usono estas skribataj per -er, ekz. /, / ktp. La brita -our respondas al la amerika -or en vortoj kiel / kaj /. En kelkaj vortoj la brita -ce respondas al la amerika -se, ekz. / kaj /, sed kie usonanoj  uzas kaj por la substantivo kaj por la verbo , britoj skribas  por la substantivo kaj  por la verbo. La verba sufikso -ize (ekz. , ) povas esti skribata en la brita, sed ne en la amerika, ankaŭ -ise. Kelkfoje la amerika preferas pli mallongajn kaj simpligitajn skribmanierojn, kiel ekz.  por la brita ,  por la brita ,  por la brita  kaj dialog por la brita dialogue. Ĉi tiuj kazoj estiĝis per tio, ke interalie Noah Webster provis „ĝermanigi“ la anglan lingvon denove, do li volis redukti la francan influon.

 Vortotrezoro 
Kelkaj vortoj de la brita angla tute ne ekzistas en la amerika vortotrezoro aŭ havas alian signifon, kiel ekzemple la lifto, kiu en Usono nomiĝas elevator, sed en Unuiĝinta Reĝlando male lift. Pliaj ekzemploj por tipe amerikaj terminoj estas interalie candy, truck kaj cookie, je kies loko Britoj prefere uzas sweets, lorry aŭ biscuit. Grandaj diferencoj estas pro sia plia alta dinamiko inter brita kaj amerika slangoj.

 Uzado kaj disvastiĝo 
La signifo kaj la uzado de la amerika angla kreskas en la nuntempo ĉiam pli, kio rezultas el la pli granda mondvasta disvastiĝo de la lingvo per amerikaj televidaj sendostacioj, amerikaj televidaj serioj kaj kinofilmoj.

Nelaste per la interreto alvenas ĉi tiuj vortoj ĉiam pli en la loĝantaro, ankaŭ en ŝtatoj kiel Hindio kaj Pakistano, kiuj estis iamaj britaj kolonioj.

La evoluo de la amerika angla estas ofte rigardata, simile kiel la estiĝo de la franca aŭ itala, kiuj evoluis el la Latina, kiel pluevoluigo de la lingvo de la devenlando. Efektive la diferencoj inter la du normaj variaĵoj, la brita angla kaj la amerika angla, estas relative malgrandaj. Ekzistas la tendenco al konverĝo de la du normaj variaĵoj de la angla, simile al la lokaj dialektoj de la germana.

 Prononco de la amerika angla 
La plej multaj variaĵoj de la amerika angla montras kiel la skota, irlanda kaj kanada angla rotikan akĉenton, kontraŭe al la akĉentoj de Anglio, Kimrio, Aŭstralio, Novzelando kaj Sud-Afriko, kiuj estas nerotikaj. Kelkaj regionaj akĉentoj de la Amerika estas tamen nerotikaj, kiel ekz. la akĉentoj de Nov-Anglio, Novjorko kaj partoj de la sudaj ŝtatoj de Usono.
Unu el la plej frapaj trajtoj estas la tiel nomata Flapping: en la amerika angla, kie t inter du vokaloj estas prononcata kiel , ekz. en pretty .

La sekvaj priskriboj rilatas al la kiel General American nomitaj variaĵoj de la amerika angla, kiuj kutime estas traktataj kiel pendanto al la brita Received Pronunciation.

 Konsonantoj 
 Plozivoj 
 IPA-transskribo  speco  Ekzemploj   senvoĉa bilabiala plozivo  pin   happy   tip    senvoĉa alveolara plozivo  tin   melted   pit    senvoĉa velara plozivo  kin   bacon   pick    voĉa bilabiala plozivo  boy   rabbit   rib    voĉa alveolara plozivo  dog   spider   rid    voĉa velara plozivo  girl   tiger   rig 

 Afrikatoj 
 IPA-transskribo  speco  ekzemploj   senvoĉa palatoalveolara afrikato  child   nature   teach    voĉa palatoalveolara afrikato  joy   soldier   bridge 

 Frikativoj 
 IPA-transskribo  speco  ekzemploj   senvoĉa labiodentala frikativo  fit   gopher   rough    senvoĉa dentala frikativo  thin   ether   mouth    senvoĉa alveolara frikativo  sit   tassel   kiss    senvoĉa palatoalveolara frikativo  ship   issue   rash    voĉa labiodentala frikativo  van   gavel   have    voĉa dentala frikativo  these   either   bathe    voĉa alveolara frikativo  zip   hazel   was    voĉa palatoalveolara frikativo  genre   azure   beige    senvoĉa glotala frikativo  hit   ahead 

 Nazaloj 
 IPA-transskribo  speco  ekzemploj   bilabiala nazalo  medium   hammer    alveolara nazalo  nation   funny    velara nazalo  singer   finger   think 

 [n] povas ankaŭ krei silaban kernon, ekz. button .

 Aproksimantoj 
 IPA-transskribo  speco  ekzemploj   alveolara lateralo  legal   silly    alveolara frapeto  atom   better    alveolara centra aproksimanto  run   merry    palatala duonvokalo  yet   beyond   few    labiovelara duonvokalo  win   swim   away 

  povas ankaŭ krei silaban kernon, ekz. pickle .
  ekzistas kiel varianto de  antaŭ neakcentata vokalo.
  estas skribata kiel silaba kerno plej ofte  kaj , vidu R-kolorajn vokalojn malsupre.
 Ĉe minoritato de amerikaj parolantoj estas prononcata wh- ankoraŭ kiel , ekz. white . Esceptoj estas vortoj kiel who  kaj whole . Alie wh- estas prononcata, kiel ankaŭ en la brita angla, kiel , tiel ke whine kaj wine estas prononcataj idente kiel .

 Vokaloj 
 Nestreĉitaj 
En akcentataj unusilabaj vortoj devas stari nestreĉitaj vokaloj antaŭ konsonanto, ekz. bit , cap . * aŭ * ne estas eblaj vortoj de la amerika angla.

 IPA-transskribo  speco  ekzemploj   alta antaŭa nerondigita nestreĉita vokalo (akcentata aŭ neakcentata)  bit   busy   women   panic   swimming    meza antaŭa nerondigita nestreĉita vokalo (ĉiam akcentata)  bet   said   any    mezmalalta antaŭa nerondigita nestreĉita vokalo (ĉiam akcentata)  bat   man   drank    alta malantaŭa rondigita nestreĉita vokalo (ĉiam akcentata)  put   book   woman    meza centra nerondigita nestreĉita vokalo (ĉiam neakcentata)  idea   several   Christmas    meza centramalantaŭa nerondigita nestreĉita vokalo (ĉiam akcentata)  but   cover   enough    malalta centramalantaŭa nerondigita nestreĉita vokalo (ĉiam akcentata)  pot   father   calm 

 En vortoj kiel bath, ask, half ktp. la amerika angla havas nestreĉitan , kie la brita angla havas streĉitan : 
  povas stari en malmultaj akcentataj unusilabaj vortoj ankaŭ sen sekva konsonanto, ekz. spa , bra 

 Streĉitaj vokaloj kaj diftongoj 
 IPA-transskribo  speco  ekzemploj   alta antaŭa nerondigita streĉita vokalo (akcentata kaj neakcentata)  beat   people   city    meza antaŭa nerondigita streĉita vokalo (ĉiam akcentata)  bait   break    malalta malantaŭa rondigita streĉita vokalo (ĉiam akcentata)  bought   broad   talk    meza malantaŭa rondigita streĉita vokalo (akcentata kaj neakcentata)  boat   sew   shadow    alta malantaŭa rondigita streĉita vokalo (akcentata kaj neakcentata)  boot   beauty   Hindu   venue    de malalta antaŭa al mezalta antaŭa pozicio glitanta nerondigita diftongo (akcentata kaj neakcentata)  bite   idea    de malalta antaŭ nerondigita al mezalta malantaŭa rondigita pozicio glitanta diftongo (ĉiam akcentata)  pout   plow    de mezmalalta malantaŭa rondigita al mezalta antaŭa nerondigita pozicio glitanta diftongo (ĉiam akcentata)  point   boy   boil 

  estas ofte diftonge prononcata , aparte en malfermaj silaboj: day 
 Pri : Normale respondas al la brita  la amerika angla , kiel ekz. en lot , John  ktp. Sed en kelkaj vortoj kiel cloth, lost, off, gone, dog, long, chocolate ktp. la amerika angla havas streĉitan , kie la brita angla havas nestreĉitan : . Ĉe multaj vortoj regas malunueco inter amerikaj parolantoj, ekz. la vorto on estas prononcata en la nordo (Nov-Jorkio, Konektikuto, Nov-Ĵerzejo) , en la sudo (Virginio, Norda kaj Suda Karolino) kontraŭe .
 Ĉirkaŭ 40 % de amerikaj parolantoj ne konas distingon inter  kaj . Ĉe ili ambaŭ paroj kiel cot/caught, Don/Dawn estas idente prononcataj: depende de la regiono aŭ kiel  aŭ kiel .
  estas prononcata ofte diftonge , aparte en malfermaj silaboj: dough .
 pri : en la amerika angla ne ekzistas ofte  inter  kaj : tune , duty , new .

 R-koloraj vokaloj 
 IPA-transskribo  speco  ekzemploj   akcentata silaba kontraŭo al   bird   hurry   furry    neakcentata silaba kontraŭo al   better   further   perverse    komenco inter  kaj , fino kiel , sed ĉio unusilabe  beard   spirit    komenco kiel , fino kiel , sed ĉio unusilabe  scarce   very    komenco kiel [ɑ], fino kiel , sed ĉio unusilabe  bard   starry   tomorrow    komenco inter  kaj , fino kiel , sed ĉio unusilabe  board   horse   forest    komenco inter  kaj , fino kiel , sed ĉio unusilabe  poor   tourist   aŭ   komenco kiel , fino kiel   fire  aŭ   higher  oder   aŭ   komenco kiel , fino kiel   sour  aŭ   power  oder 

  ne estu miksata kun dusilaba  (ekz. freer ).
 La en la brita kaj regione en la amerika angla disvastiĝinta distingo de Mary, merry kaj marry ne estas en la norma amerika angla: Ĉiuj tri estas same prononcataj kiel .
  ne estas miksata kun dusilaba  (ekz. player ).
  ne estas miksata kun dusilaba  (z. B. rower ).
  ne estas miksata kun dusilaba  (z. B. truer ).
 Ĉe multaj usonanoj  fariĝas , aparte post palataj sonoj: sure , fury , Europe .
 Estas neklare, ĉu la grupoj  kaj  estas traktataj kiel unu- aŭ dusilabaj.

 Referencoj 

 Literaturo 
 John Algeo: The Cambridge History of the English Language VI: English in North America. Cambridge University Press, Cambridge 2001. ISBN 0-521-26479-0.
 John Algeo: British or American English?: A Handbook of Word and Grammar Patterns. Cambridge University Press, Cambridge 2006. ISBN 978-0-521-37993-9.
 Julie S. Amberg, Deborah J. Vause: American English: History, Structure, and Usage. Cambridge University Press, Cambridge 2009. ISBN 978-0-521-61788-8.
 Richard W. Bailey: Speaking American: A History of English in the United States. Oxford University Press, 2012. ISBN 978-0-195-17934-7.
 Edward Finegan, John R. Rickford: Language in the USA: Themes for the Twenty-first Century. Cambridge University Press, Cambridge 2004. ISBN 978-0-521-77747-6.
 Timothy C. Frazer: Heartland English: Variation and Transition in the American Midwest. University Alabama Press 2005. ISBN 0-8173-5244-9.
 William Labov, Sharon Ash, Charles Boberg: The Atlas of North American English: Phonetics, Phonology and Sound Change. Mouton de Gruyter, 2005. ISBN 978-3-11-016746-7.
 Thomas E. Murray, Beth Lee Simon: Language Variation and Change in the American Midland: A New Look at 'Heartland' English. John Benjamins Publ. Co., 2006. ISBN 978-90-272-4896-1.
 Günter Rohdenburg, Julia Schlüter: One Language, Two Grammars?: Differences between British and American English. Cambridge University Press, Cambridge 2010. ISBN 0-521-18396-0.
 Walt Wolfram, Ben Ward: American Voices – How Dialects Differ from Coast to Coast. Wiley-Blackwell 2005. ISBN 978-1-4051-2109-5.

 Vidu ankaŭ 
 Moldava dialekto
 The American Language

 Eksteraj ligiloj 

 Phonologischer Atlas Nordamerikas 
 H. L. Mencken: The American Language (1921); Digitalisat de bartleby.com
 La usona Linguistic Atlas Project 
 BYU Corpus of American English, 360+ million words, 1990-2007, Brigham Young University
 American English Dialect Recordings, The Center for Applied Linguistics Collection ĉe la Library of Congress
 American Languages: Our Nation's Many Voices, University of Wisconsin Digital Collections''

Kategorio:Anglistiko
Kategorio:Variaĵo de la angla lingvo
Kategorio:Kulturo de Usono