Viena Koncertodomo

La Viena Koncertodomo () estis inaŭgurata en la jaro 1913. Ĝi troviĝas en la 3-a viena urbodistrikto Landstraße ĉe la rando de la Interna Urbo inter Schwarzenberg-Placo kaj urboparko.

 Konstrua historio 
eta|Olympion, planita de Ludwig Baumann
eta|La koncertodomo ĉe Lothringerstraße, vidate ekde Schwarzenbergplatz
Domo por muzikfestivaloj, planita en 1890 kiel plurcela domo, allogu pli vastajn loĝantartavolojn ol la tradicia Wiener Musikverein nur 200 metrojn pli for. La koncepto de arĥitekto Ludwig Baumann por Olympion enhavos krom pluraj koncerthaloj ankaŭ ejoj por sportoj, sed tio nur parte realiĝis, kaj intertempe la sportejoj estis malkonstruataj. Inter 1911 kaj 1913 la vienaj teatrejaj arĥitektoj Ferdinand Fellner la pli juna kaj Hermann Helmer finfine konstruigis la domon kunlabore kun Ludwig Baumann. La 19-an de oktobro 1913 la koncertodomo estis solene malfermata, kaj je la vespero sekvis festokoncerto kun la simfonia orkestro de la Musikverein direktata de Ferdinand Löwe. Por tiu ĉi Richard Strauss komponis sian solenan preludon op. 61. La kombinado de ĉi tiu moderna verko kun la 9-a simfonio de Beethovens devis montri jam en la unua koncerto la apudeco de tradicio kaj modernismo.

 La domo 
La koncertodomo, granda laŭ projekciaĵo proksimume 70 oble 40 metroj kun ĉefenirejo ĉe Lothringerstraße kaj aliaj enirejoj ĉe Lisztstraße kaj Am Heumarkt entenas ekde la inaŭgurado tri koncertohalojn:
 Granda Halo kun 1865 lokoj
 Halo Mozart kun 704 lokoj
 Halo Schubert kun 366 lokoj
 La Nova Halo kun proksimume 400 lokoj estis konstruita nur kadre de la ĝenerala resanigo ekde 1998 ĝis 2002 kaj nomiĝas ekde la sezono 2009 / 2010 Halo Berio.
Ĉe la doma fronto troviĝas dekstre kaj maldekstre la enskribo
Ehrt eure deutschen Meister, dann bannt ihr gute Geister. (Honoru viajn germanajn majstrojn, tiam vi mastras bonajn spiritojn ).
Je tio temas pri citaĵo el la finala ĥoraĵo de la opero Die Meistersinger von Nürnberg de Richard Wagner.
En ĉiuj salonoj povas okazi samtempe malsamaj koncertoj, ĉar ili ne interĝenas unu la aliajn.

 Granda Halo kaj orgeno 
eta|maldekstre|350ra|Granda Halo kun kaŝita orgeno
eta|100ra|Koncertodomo, konsekra enskribo, 1-a parto
eta|100ra|Koncertodomo, konsekra enskribo, 2-a parto
La Granda Halo disponigas lokojn por 1116 vizitantoj (teretaĝo) kaj krome por 361 sur balkono kaj loĝioj, samkiel por 388 en la galerio. La aŭditorio grandas 750 kvadratajn metroj, la podio 170 kvadratajn metrojn. En la 1960-aj jaroj Heinrich Keilholz plibonigis la halon.

La orgenon en la Granda Halo konstruis en 1913 la firmao Rieger Orgelbau (Jägerndorf, Silezio). La muzikinstrumento troviĝas je la fronta muro de la Granda Halo, havas tamen nenion videblan orgenfasadon. La fajfilaro troviĝas malantaŭ krado kaj estas per tio kaŝita por la vizitantoj. La instrumento kun konusvalva kesto havas 116 registrojn sur kvin manualoj kaj pedalaro kaj estas per tio la plej granda orgeno de Aŭstrujo. Apartaĵo de la orgeno estas unuflanke, ke kvar el la suborgenoj estas sonŝveligeblaj. Krom tio la orgeno havas ŝveligeblan foran suborgenon kun aparta pedala suborgeno. Stile la orgeno orientiĝas je la idealo de la tiel nomata «alsaca orgenreformo», je kio laŭ la modelo de grandaj instrumentoj de Aristide Cavaillé-Coll la fortaj voĉoj estas disdonitaj sur du manualoj. La traktiloj estas elektropneŭmatikaj. Por la inaŭgurado de la instrumento Richard Strauss estis komponinta sian "solenan preludon" por orgeno kaj orkestro. En 1982 la instrumento estis fundamente riparata.Informoj pri la orgeno sur la retpaĝo de la Koncertodomo; komparu ankaŭ la informojn (PDF; 566 kB) de GDO
 1-e Ĉefa suborgeno C–Principal  16′Bordun  16′Principal  8′Gedackt  8′Hohlflöte  8′Flûte harmonique  8′Fugara  8′Gemshorn  8′Dulciana  8′Nasatquinte  51/3′Octave  4′Rohrflöte  4′Viola  4′Superoctave  2′Rauschquinte II  22/3′Kornett III–V  8′Mixtur V  22/3′Cymbel III  2′Trompete  16′Trompete  8′Clarino  4′ 2-a manualo (ŝveligebla) C–Viola  16′Quintatön  16′Principal  8′Bordun  8′Flauto traverso  8′Clarabella  8′Viola da Gamba  8′Salicional  8′Unda maris  8′Octave  4′Flûte octaviante  4′Gemshorn  4′Quintatön  4′Waldflöte  2′Sesquialtera II  22/3′Progress. harm. III–V  22/3′Mixtur IV  22/3′Clarinette  8′Krummhorn  8′GlockenspielTremulant 3-a manualo (ŝveligebla) C–Lieblich-Gedackt  16′Geigen-Principal  8′Rohrflöte  8′Still-Gedeckt  8′Wiener Flöte  8′Quintatön  8′Echo Gamba  8′Aeoline  8′Vox coelestis  8′Octave  4′Flûte octaviante  4′Zartflöte  4′Aeolsharfe  4′Gemsquinte  22/3′Flautino  2′Terz  13/5′Larigotquinte  11/3′Septime  11/7′Piccolo  1′Harmonia aetherea IV  22/3′Basson  16′Trompette harmonique  8′Oboe  8′Vox humana  8′Clairon harmonique  4′Tremulant 4-e solosuborgeno C–Bordun  16′Clarinophon  8′Doppel-Gedackt  8′Concertflöte  8′Solo Gamba  8′Rohrquinte  51/3′Octave  4′Soloflöte  4′Quinte  22/3′Superoctave  2′Groß-Cornett III–V  22/3′Tuba mirabilis  8′Ophicleide  8′Clairon harmonique  4′

 5-e fora suborgeno (ŝveligebla) C–Zart-Gedackt  16′Horn-Principal  8′Lieblich-Gedackt  8′Rohrflöte  8′Viola d’amore  8′Vox angelica  8′Gemshorn  4′Traversflöte  4′Piccolo  2′Mixtur IV  22/3′Schalmei  8′Vox humana  8′Tremulant Pedal C–Principalbaß  32′Principalbaß  16′Violon  16′Subbaß  16′Echobaß  16′Salicetbaß  16′Quintbaß  102/3′Octavbaß  8′Gedacktbaß  8′Baßflöte  8′Cello  8′Dulcianbaß  8′Octave  4′Flauto  4′Campana III  102/3′Mixtur IV  51/3′Bombarde  32′Posaune  16′Fagott  16′Trompete  8′Bassetthorn  8′Clarino  4′

 Fora pedalara suborgeno C–Subbaß  16′Octavbaß  8′
 Konektiloj:
 normalaj konektiloj: II/I, III/I, IV/I, V/I, P/I, III/II, IV/II, V/II, I/II, IV/III, V/P, I/P, II/P, III/P, IV/P
 Superoktaj konektiloj: II/I, III/I, IV/I, V/I, III/I, IV/I, III/II, IV/II, IV, V, I/P, IV/P.
 Suboktaj konektiloj: III/II.
 ludhelpiloj: Liberaj kombinaĵoj, malŝaltiloj ktp.

 Referencoj 

 Literaturo 
 Erwin Barta: Das Wiener Konzerthaus zwischen 1945 und 1961. Eine vereinsgeschichtliche und musikwirtschaftliche Studie. Schneider, Tutzing 2001 ISBN 3-7952-1037-2
 Günter Lade: Orgeln in Wien. Edition Lade, 1990, ISBN 3-9500017-0-0.

 Eksteraj ligiloj 

 Viena Koncertodomo
 http://www.wienmodern.at/ Festival Wien Modern

Kategorio:Landstraße (Vieno)
Kategorio:Koncertejoj en Aŭstrio
Kategorio:Kulturo en Vieno
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1913
Kategorio:Secesia arkitekturo
Kategorio:Orgenoj en Eŭropo