Ovena kivio

La Ovena kivioDavies, S. J. J. F. (2003), aŭ eta kivioOrnitologia taksonomio. () estas specio de kivio endemia de Novzelando. Kiel ĝia komunlingva nomo suggestas, la eta kivio estas la plej malgranda specio de kivio, nome ĉirkaŭ 0,9 al 1,9 kg, ĉirkaŭ la grando de nankoko.

En la pratempoj, la eta kivio troviĝis en ambaŭ ĉefaj insuloj, sed nun estas ĉefe limigita al kelkaj insuletoj kaj ĉefinsulaj rezervejoj protektitaj per bariloj kontraŭ damaĝaj bestoj.

La eta kivio preskaŭ formortis kiam konservada klopodo okazis antaŭ 100 jaroj. Kvin individuoj estis translokitaj de la Suda Insulo al Kapiti-Insulo por konservaj celoj. Hodiaŭ, la populacio de Kapiti-Insulo kreskis, kun ĉirkaŭ 1200 birdoj. Ili estis konsiderataj formortintaj sur la ĉefinsuloj, sen ekvido de 1978, ĝis ilia remalkovro en la naturo en 2025.

 Taksonomio 
Laŭ AviListAviList v2025, konsultita la 10-an de jan. 2026., jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

Apterygiformes - apterigoformaj
Apterygidae - apterigedoj
Apteryx Shaw, G, 1813 - apterigo, kivio
Apteryx owenii Gould, J, 1847 - eta kivio

Ĝia genra scienca nomo Apteryx signifas "sen flugiloj", kaj ĝia specia epiteto owenii estis donita honore al la angla biologo Richard OwenGotch, A. F. (1995).

La eta kivio estis unuafoje priskribita kiel Apteryx owenii de John Gould, en 1847, baze sur specimeno el Novzelando.

Nun la specio estas konsiderata unutipa, sed ne agnoskita subspecio el la Norda Insulo, A. o. iredalei, estis priskribita en 1935 de la aŭstralia amatora ornitologo Gregory Mathews. Tiu malmulte konata kaj eĉ iom mistera subspecio, la nordinsula eta kivio, formortis fine de la 19-a jarcento.

 Aspekto 
eta|maldekstra|Ilustraĵo
La eta kivio longas de 35 al 45 cm. Maskloj pezas de 0,9 al 1,3 kg kaj inoj de 1 al 1,9 kg. Tio igas ĝin la plej malgranda specio de kivio. Ĝiaj plumoj estas helmakule grizaj, kun fajna blanka makulado, kaj estas hirtecaspektajBirdLife International (2008)(a). La plumoj havas nek poŝtmudaĵojn nek barbiojn. Ili havas grandajn vibroharojn ĉirkaŭ la buŝtruo. Ili ne havas voston, sed nur malgrandan vostostumpon. Ties beko estas ebureca kaj longa kaj ties kruroj estas helaj.

 Teritorio kaj habitato 
Post kiam ili estis liberigitaj en insulon Kapiti, ili moviĝis ankaŭ al la insuloj Ruĝa Merkurio, Kokinsulo, Tiritiri Matangi, kaj Longinsulo en la Rio Reĝino Karloto. En 2000, oni liberigis 20 etajn kiviojn en Zealandia iam nomata Naturrezervejo Karori. Tiu estis la unua fojo ekde ĉirkaŭ 1900 ke la eta kivio povus esti trovata en la ĉeftero de Novzelando. Studoj en insulo Kapiti montris, ke ili preferas praarbarojn kiaj de lino aŭ similaj. Oni trovas pli malaltajn nombrojn en aspraj herbejoj aŭ arbustaroj, indike, ke ili ĉu preferas aliajn habitatojn aŭ simple bezonas pli grandan teritorion por elteni sin en tiuj areoj.

 Kutimaro 
La etaj kivioj manĝas larvojn kaj aliajn malgrandajn insektojn kiuj troviĝas subgrunde, kaj foje ili manĝas ankaŭ berojn. Danke al la akraj kalkanumoj kaj longa beko, tiu kivio fosas engrunde per siaj kalkanumoj kaj ŝovas sian longan bekon en la milda arbara grundo. Ĉar ili ne povas flugi por kapti insektojn aŭ manĝi surarbe kaj ties vidkapablo ne bonas, ili dependas el forta flarkapablo, longa beko kaj kalkanumoj.

 Reproduktado 
+Reprodukta populacio kaj tendencojLoko  Populacio  Dato  TendencoKokinsulo 50  2000 PliiĝantaInsulo Kapiti  1,000 2000 StabilaRuĝa Merkurio  30 2000 PliiĝantaLonginsulo  10  2000 PliiĝantaTiritiri Matangi  15  2000 PliiĝantaNaturrezervejo Karori  70 2008 PliiĝantaSave the Kiwi.orgInsulo Motuihe  9    Totalo (Novzelando)  1,200  2000 Stabila
Ili nestumas en elfosita nestotruo, fare de ambaŭ birdoj kaj foje la nesto estas kovrita el planta materialo. La ovokvanto estas de 1 aŭ 2 ovoj (15% havas 2), kaj estas kovata de la masklo dum periodo de 63–76 tagoj. Post eloviĝo la idoj restas ĉeneste dum 2–3 semajnoj kaj postulas nutradon dum 4 semajnoj. La plej granda ovo kompare kun la grando de la birdo estas demetata de la eta kivio. Ties ovo egalas al 26 % el ties propra pezo— ekvivalento de virino naskante sesjaran idon.

 Homa interagado 
La eta kivio estis unuafoje priskribita en 1847 de John Gould el specimeno akirita de F. Strang. La loko ne estis registrita sed ĝi probable venis el Nelson aŭ Marlborough. En 1873, Henry Potts publikigis informon pri ties kutimaro kaj ĉirkaŭ tiu tempo oni kolektis specimenojn en Suda Okcidentlando kaj estis senditaj al Anglio. Tiam la specio estis komuna en la okcidenta bordo de la Suda Insulo kaj en Marlborough. Poste oni organizis regulan komercon de haŭtaĵoj kaj oni kolektis multajn nombrojn por eŭropaj muzeoj. Plie pro la progreso de la eŭropa setlado, multaj birdoj estis mortigitaj de serĉistoj kaj aliaj por manĝo kaj krome ankaŭ hundoj kaj katoj faris siajn taskojn.

 Konservado 
eta|Apteryx owenii en Muzeo Senckenberg, Germanio
Kiel plej malgranda specio de kivio, la eta kivio estas tre vundebla al la ĉefaj kivipredantoj kiaj katoj, hundoj kaj ermenoj, tamen la eta kivio estas nune limigita al kelkaj ĉebordaj insulrezervejoj (ĉefe Insulo Kapiti). La konservostatuso de la eta kivio estas listita kiel 'Limigita Teritorio' (fare de 'Save The Kiwi'), kun kreskanta populacio. Iam klasita kiel Vundebla fare de la IUCN,BirdLife International 2008(b) oni supozas nun, ke ĝi estas pli nombra ol ĝenerale supozite. Laŭ la pritaksado de la populacigrando, tiu specio estis taksita ĝuste, kaj sekve subenlistita al statuso Preskaŭ Minacata en 2008 ĉar, kvankam ne rara, ties malgranda teritorio metas ĝin en riskon. Manko de predantoj, krom la vekaralo (Gallirallus australis), gravas ties pliiĝantaj nombroj. Ĝi havas loĝan teritorion de 31 km² kaj populacion de 1500 ĉirkaŭkalkulitaj en la jaro 2008.

Referencoj

 BirdLife International (2008(a)). "Little Spotted Kiwi - BirdLife Species Factsheet". Data Zone. Konsultita 06a Feb 2009.
 BirdLife International (2008(b)). "What's New (2008)". IUCN RedList. Konsultita 04a Feb 2009.
 Davies, S.J.J.F. (2003). "Kiwis". In Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp. 89–90, 92–93. ISBN 0-7876-5784-0.
 Gotch, A.F. (1995) [1979]. "Kiwis". Latin Names Explained. A Guide to the Scientific Classifications of Reptiles, Birds & Mammals. London: Facts on File. p. 181. ISBN 0-8160-3377-3.
 "Little Spotted Kiwi". Kiwis for Kiwi. Konsultita 11a Decembro 2012.

 Eksteraj ligiloj 

 BirdLife Species Factsheet.
 Save The Kiwi  (iam Kiwi Recovery)

Kategorio:Kivioj
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Kategorio:Birdoj de Oceanio