Akademie gemeinnütziger Wissenschaften

La  (laŭvorte: Akademio de la komunutilaj sciencoj; alia nomo estis: ; latine komence Academia Electoralis Moguntina Scientiarum Utilium) de Erfurto estas ekde 1754 ekzistanta scienca institucio.

 Historio 
eta|ekslibriso de Johann Adam Grüsner, kun akademia blazono (1760)
Jam sub la regado de la regna grafo Philipp Wilhelm von Boineburg, guberniestro de Erfurto de 1702-1717 kaj disĉiplo de Leibniz, kreiĝu Akademio de Sciencoj laŭ pariza modelo. Tamen sen sukceso dum la vivotempo de Boineburg.

La erfurta universitata profesoro Andreas Elias Büchner de 1736 ĝis 1745 faris Erfurton sidejo de la en 1652 en Schweinfurt fondita Leopoldina. La hodiaŭa sidejo estas en Halle, la biblioteko tamen restis en Erfurto ĝis 1805.

Nur la 19-an de julio 1754, kiam la princo-elektisto kaj reganto de Erfurto, la majenca ĉefepiskopo Johann Friedrich Karl von Ostein skribis la fondo-leteron por la societo Churfürstlich-Mayntzische Gesellschaft oder Academie nützlicher Wissenschaften, fariĝis akademio en Erfurto. Sekve la erfurta estas - post la Prusa Akademio de Sciencoj kaj la akademio en Göttingen la tria plej maljuna en Germanio. La unua sekretario estis la universitata profesoro Johann Wilhelm Baumer. Post lia forlaso de la urbo la scienca vivo lametis. Nur kun Karl Theodor von Dalberg la akademio denove ekfloris ekde 1775.

En la 5-a de junio 2004 okazis en la urbodomo la festa kunsido okaze de la 250-a datreveno fondiĝa de la Akademio, en ĉeesto de la prezidanto Werner Köhler, de la princoj Georg Friedrich von Preußen, Michael von Sachsen-Weimar-Eisenach, Konrad von Sachsen-Meiningen kaj Ferdinand Fürst Bismarck. La programaro komeniciĝis jam en la 3-a de junio kaj ampleksis multajn prelegojn kaj diskutrondojn pri la temo: "Tempo - enigmoj de la 4-a dimensio"; en la 14-a de majo malfermitis en la Urba Arkivo de Erfurto ekspozicio pri la Akademio.

 Nomoj de la akademio 
 1754: Churfürstlich Mayntzische Academie nützlicher Wissenschaften (ankaŭ Academiae Electoralis Moguntinae Scientiarum)
 1802 ĝis 1806: Academie nützlicher Wissenschaften (ankaŭ Akademie der Wissenschaften respektive Académie des sciences)
 1814: Königlich Preußische Academie nützlicher Wissenschaften zu Erfurt
 1819: Königliche Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt
 1918: Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt

 Prezidantoj akademiaj 
 1754–1763 Johann Daniel Christoph von Lincker und Lützenwick, ĉambra direktoro
 1763–1783 Hieronymus Friedrich Schorch, juristo
 ĉ. 1785/1792–1809 Karl Friedrich von Dacheröden, ĉambra prezidento
 1816–1817 Christoph von Keller, registarestro, prusia ministro
 1829–1848 Karl Albert von Kamptz, prusia ministro
 1850–1873 Adalbert von Preußen, prusia maroficiro
 1874–1902 Georg Prinz von Preußen, prusia ĝeneralo kaj verkisto
 1903–1906 Albrecht Prinz von Preußen, reganto de la Duklando Brunsvigo
 1907–1908 Friedrich Heinrich Prinz von Preußen, prusia oficiro
 1909–1925 Friedrich Wilhelm Prinz von Preußen, prusia princido
 1930–1949 Johannes Biereye, gimnazia profesoro
 1991–2010 Werner Köhler, kuracisto kaj profesoro
 ekde 2010 Klaus Manger, germanisto kaj profesoro

 Honoraj membroj (nuntempe) 
 Herbert Kroemer, germana fizikisto
 Dorothea Kuhn, germana verkistino
 Karl Lehmann, kardinalo
 Adolar Zumkeller, profesoro ĉe la Pontifika Laterana Universitato

 Membroj gravaj 

 Alexander von Humboldt (1769–1859)
 Arthur Wellesley, 1. Herzog von Wellington (1769–1852)
 August Wilhelm Antonius Neithart von Gneisenau (1760–1831)
 Carl Christian Rafn (1795–1864)
 Carl Robert (1850–1922)
 Christian Gotthilf Salzmann (1744–1811)
 Christian Gottlob Heyne (1729–1812)
 Christian Reichart
 Christoph Andreas Mangold
 Christoph Martin Wieland (1733–1813)
 Christoph Wilhelm Hufeland (1762–1836)
 David Ferdinand Koreff (1783–1851)
 Ernst Florens Friedrich Chladni (1756–1827)
 Friedrich Lammert, klasika filologo
 Friedrich Ritschl
 Friedrich Schiller (1759–1805)
 Friedrich Zange, pedagogo kaj teologo
 Fritz Schaper (1848-1919)
 Gebhard Leberecht von Blücher (1742–1819)
 Hans Ellenberg (1877–1949)
 Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein (1757–1831)
 Heinrich Wilhelm Olbers (1758–1840)
 Hermann Sauppe (1803-1893), filologo
 Jacob Grimm (1785–1863)
 Jakob Adlung (1699-1762)
 Joachim Wanke, episkopo
 Johann Christoph Gottsched (1700–1766)
 Johann Friedrich Hirt, teologo kaj orientalisto
 Johann Georg Eck (1745–1808)
 Johann Jakob Bernhardi
 Johann Peter Joseph Monheim (1786–1855)
 Johann Richard von Roth (1749–1813)
 Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832)
 Jöns Jakob Berzelius (1779–1848)
 Joseph Louis Gay-Lussac (1778–1850)
 Julius Köstlin (1826–1902)
 Georg Freiherr von Vega (1754–1802)
 Karl August von Hardenberg (1750–1822)
 Karl Friedrich Anton von Conta
 Karl Georg Brandis
 Jacques Quételet (1796–1874)
 Matthias Werner
 Louis Jacques Thénard (1777–1857)
 Otto von Bismarck (1815–1898)
 Paul Johann Anselm von Feuerbach (1775–1833)
 Placidus Muth (1753-1821)
 Richard Bärwinkel
 Rudolf Eucken (1846–1926)
 Samuel Hahnemann
 Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff (1848–1931)
 Werner Jaeger (1888–1961)
 Wilhelm Dörpfeld (1853–1940)
 Wilhelm Heinrich Sebastian Bucholz (1734–1798)
 Wilhelm von Humboldt (1767–1835)
 Friedrich Wilhelm Herschel (1738–1822)

 Vidu ankaŭ 
Pedagogia Altlernejo Erfurt/Mühlhausen

 Literaturo 
 Jürgen D.K. Kiefer, Bio-bibliographisches Handbuch der Akademie Gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt. 1754–2004. Bio-bibliographisches Handbuch der Protektoren und Spezialprotektoren, der Träger von Ehrentiteln und Inhaber von Ehrenämtern, der Preisträger sowie der Ehren-, Ordentlichen und Auswärtigen Mitglieder, einschließlich einer chronologischen Übersicht aller Aufnahmen, der Mitglieder der Erziehungswissenschaftlichen Gesellschaft an der Akademie (eröffnet 1927) und einer Auswahl von Vortragenden, die nicht Mitglieder der Akademie waren. Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt, Erfurt 2005.
 Steffen Raßloff: 250 Jahre Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt. En: Stadt und Geschichte. Zeitschrift für Erfurt 22 (2004), p. 3.
 August Sundermann, Zur Geschichte der Akademie nützlicher Wissenschaften zu Erfurt, en: Harry Güthert (eld.), Festschrift zur Eröffnung der Medizinischen Akademie Erfurt, Erfurt 1954, p. 61–71.

 Eksteraj ligiloj 
 Hejmpaĝo de la akademio.
 Pri la akademio ĉe erfurt-web.de.

Kategorio:Edukado en Erfurto
Kategorio:Historio de Turingio
Kategorio:Naciaj akademioj de sciencoj
Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Germanio