Nordinsula bruna kivio

La nordinsula kivioOrnitologia taksonomio. (), aŭ ankaŭ Nordinsula bruna kivio, estas specio de kivio kiu estas disvastigata en la nordaj du trionoj de la Norda Insulo de Novzelando kaj, kun ĉirkaŭ 35 000 restantaj birdojBirdLife International (2008)(a), estas la plej komuna kivio.

Taksonomio
Laŭ AviListAviList v2025, konsultita la 10-an de jan. 2026., jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

Apterygiformes - apterigoformaj
Apterygidae - apterigedoj
Apteryx Shaw, G, 1813 - apterigo, kivio
Apteryx mantelli Bartlett, AD, 1852 - nordinsula kivio

La nordinsula kivio antaŭe estis subspecio de Apteryx australis. Tamen, post genetika studo, ĝis estis apartigita je la rango de specio en 2003.

En 2004 oni trovis vunditan birdon kun blanka strieco ĉe la kapo kaj estis identigita de la Universitato MasseyUniversitato Massey . La blanka plumaro ŝajne estas kaŭzata de rare vidata genetika variado foje priskribita kiel parta albinismo. Ekzistas kelkaj dokumentitaj kazoj kun nur unu pentraĵo de unu birdo trovita en Otorohanga en la 18a jarcento kaj specimeno en la Kanterburia Muzeo. La vundita birdo rekuperiĝis kaj estis enmetita en reprodukta programo.

Teritorio kaj habitato
La nordinsula kivio troviĝas tra la tuta Norda Insulo, loĝante ĉe Nordlando, Koromandelo, Nordinsula Oriento, Aroha Insulo, Insulo Malgranda Bariero, Insulo Kavaŭ, Insulo Ponui, kaj Wanganui. La Nordinsula kivio montris rimarkindan adapteblon: ĝi adaptiĝis al loĝado ĉe arbustarecaj farmoterenoj, plantejoj de pinoj (nome enmetita arbo), kaj ties indiĝenaj arbaroj, sed ĝi ankoraŭ preferas densan, subtropikajn kaj moderklimatajn arbarojn.BirdLife International

+Reprodukta populacio kaj tendencojLokoPopulacioDatoTendencoNorda InsuloSave the Kiwi (2008) 2500 2008  Malpliiĝanta -4% jareInsulo Malgranda Bariero  2500 1996 StabilaInsulo Ponui   StabilaInsulo Kapiti    StabilaInsulo Kavaŭ   StabilaTotalo (Novzelando)  5000  1996  Malpliiĝanta -2% jare

Aspekto
Inoj estas ĉirkaŭ 40 cm altaj kaj pezas ĉirkaŭ 2,8 kg dum la maskloj ĉirkaŭ 2,2 kg. La plumaro estas strieca ruĝecbruna kaj pinteca. La nordinsula kivio estas la ununura specio de kivio troviĝanta internacie en bestoĝardenoj.

Kutimaro
eta|maldekstra|Ido de nordinsula kivio.
Tiuj kivioj, kiel ĉiuj kivioj, manĝas senvertebrulojn. La ino demetas 2- ĝis 3-foje jare po 2 ovojn por ĉiu ovodemetado. La ĵus eloviĝintaj idoj estas tute plumokovritaj kaj elnestiĝo kaj ekmemmanĝado povas komenci post nur 1 semajno.

Konservado
La nordinsula kivio estas klasifikita kiel vundebla specio, laŭ la IUCN Ruĝa Listo, kaj ĝia ĉefaj minacoj venas el predantoj, kiaj hundoj, katoj kaj ermenoj Mustela erminea. Ĉirkaŭ 94% el idoj mortiĝas antaŭ reproduktiĝi en areoj kie ne estis fartia mamulplaga kontrolo. Ĝi havas loĝan teritorion de 38 400 km2, kun populacio ĉirkaŭkalkulita la jaron 2000, je 35 000 individuoj.

Tutlandaj studoj montris, ke averaĝe nur 5 % el kiviidoj survivas al plenkreskeco. Tamen ĉe areoj de aktiva plagokontrolado, survivindicoj de la nordinsula kivio povas esti multe pli altaj. Ekzemple, antaŭ miksa operaco pere de veneno 1080 fare de DOC kaj Animal Health Board en la arbaro de la monto Tongariro en 2006, 32 kiviidoj estis radio-kontrolitaj. El ili 57% survivis al la plenkreskeco. Danke al pliiĝanta plagokontrolado, la plenkreska kivia populacio de Tongariro preskaŭ duobliĝis ekde 1998.

Referencoj

Literaturo
 BirdLife International (2008). Apteryx mantelli. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Konsultita la 04an Feb 2009.
 BirdLife International (2008(a)). "Northern Brown Kiwi - BirdLife Species Factsheet". Data Zone. Konsultita la 06an Feb 2009.
 Davies, S.J.J.F. (2003). "Kiwis". In Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp. 89–92. ISBN 0-7876-5784-0.
 Save the Kiwi (2008). "Population status of the North Island Brown Kiwi". Save the Kiwi. Konsultita la 09an Jul 2009.

Eksteraj ligiloj

 ARKive - Bildoj kaj filmetoj de la nordinsula kivio (Apteryx mantelli) 
 BirdLife Species Factsheet 
 Save The Kiwi 
 Filmeto de nordinsula kivio manĝante dumtage
 Taranaki Kiwi Trust 

Kategorio:Kivioj
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Kategorio:Neflugaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio