Kameropso

La kameropsokameropso en PIV ĉe vortaro.net, aŭ kameropoListo de plantoj baza ĉe Google Sheets (), estas genro de angiospermoj en la familio arekacoj, konsistante el ununura specio Chamaerops humilis, reprezentanto de la antaŭ-pliocenaj paleotropisaj praaj plantotaksonoj en la areo  Herrera, J. 1989. On the reproductive biology of the dwarf palm, Chamaerops humilis, in southern Spain. Principes 33: 27–32..

 Etimologio 
La scienca nomo de tiu genro elvenas el la latina chamærops, chamæropis, kiu mem elvenas el la greka χαμαίρωψ, χαμαίρωπός. Temas pri la kunigo de 2 vortoj, χαμαί (kiu signifas malalta) kaj ῥώψ, ῥωπός (kiu signifas vepro). Efektive la sola specio de tiu genro estas nana palmo.

La ordinara esperantigo de plantnomoj plejofte elvenas el la genitiva formo de la etimologia vorto, tiukaze la finaĵo -ropis (au greke -ropos). Cetere oni trovas en PIV plurajn ekzemplojn kun tia etimologio (Aegilops → egilopoegilopo en PIV ĉe vortaro.net, Merops → meropomeropo en PIV ĉe vortaro.net). Tamen, pri Chamaerops, PIV elektis nekutiman esperantigon laŭ la nominativa formo (kameropso). Tiu elekto estas diskutinda, ĉefe ĉar kelkfoje tio estigas konflikton kun aliaj botanikaj genroj finiĝantaj per la latina finaĵo -opsis, kaj kies ĉiama esperantigo estas -opso (ekz. Echinops kaj Echinopsis).

 Priskribo 
maldekstra|220px|eta|Chamaerops humilis var. argentea, suda deklivaro de Alta Atlaso, Maroko.
Ĝi estas arbed-simila kunpremata palmo, kun pluraj tigoj kreskantaj de ununura bazo. La tigoj kreskas malrapide kaj ofte preme kune, poste atingante alton de 2–5 m kaj trunkdiametron de 20–25 cm. Ĝi estas ventumilpalmo (aŭ palmo de la tribo Corypheae), kun la folioj kun longa petiolo finiĝanta en rondeta ventumilo de 10-20 folietoj; ĉiu folio estas ĝis 1-1,5 m longa, kun la folietoj 50–80 cm longaj. Ĝi ankaŭ havas multajn akrajn pinglo-similajn pikilojn produktitaj sur la foliotigoj; tiuj povas protekti la tigan kreskopunkton kontraŭ paŝtiĝantaj bestoj.

La floroj estas portataj en densaj, mallongaj infloreskoj ĉe la pinto de la tigoj; ĝi estas kutime (sed ne ĉiam) dioika kun virseksaj kaj inseksaj floroj sur apartaj plantoj. La brakteo kovras la florojn ĝis la seksa fazo (antezo) kaj tiam fendetiĝas apekse en du triangulajn lobojn. La nombro da floroj je infloresko estas tre varia kaj por virseksaj kaj por inaj plantoj, depende de la grandeco de la infloresko. La inaj floroj estas tri-ovolaj  Dufay M. 2010. Impact of plant flowering phenology on the cost/benefit balance in a nursery pollination mutualism, with honest males and cheating females. J Evol Biol 23:977-86.. Nematuraj fruktoj estas klarverdaj, estiĝantaj obtuze flavaj al brunaj kiam mature dum la aŭtuno (septembro-novembro). La semo (kutime 0,6-0,8 gramoj) ampleksas cilindran embrion, kiu estas ĉirkaŭata de pluraj tavoloj, ekde la interno al la ekstero : (1) nutriga endospermo, (2) larĝe ligneca tavolo aŭ endokarpo, (3) karnoplena kaj fibreca mezokarpo (la pulpo), kaj (4) la maldika ekstera tavolo aŭ eksokarpo  Hasnaoui, O., M. Bouazza, and M. Thinon 2009 : Kinetical germination study of the Chamaerops humilis L. var. argentea Andre (Arecaceae). Environmental Research Journal, 3:76–80..
eta|220px|Kameropsa arbedaro en sudokcidenta Hispanujo.

Ĝi havas subteran rizomon kiu produktas ŝosojn kun manformaj, sklerofilaj folioj.

La specio havas du agnoskitajn variojn  kaj unu kulturvarion Chamaerops humilis 'Vulcano' :

 Chamaerops humilis var. argentea André (syn. var. cerifera). Nordokcidenta Afrika. Folioj bluverdaj.
 Chamaerops humilis var. humilis. Sudokcidenta Eŭropo. Folioj verdaj.
 Chamaerops humilis 'Vulcano'. Kompakta, sendorna kulturvario - povas esti arĝente brila, sed malpli ol argentea. La folioj emas esti pli dikaj, kaj la aspekto de la planto estas pli tufa ol var. humilis aŭ var. argentea.

Ĝi estas proksime parenca al la genro Trachycarpus el Azio, malsamante per la buliĝema habito, la dornaj foliotigoj (sendornaj ĉe Trachycarpus) kaj malgrandaj diferencoj pri la floranatomio. Trachycarpus formas ankaŭ nur ununurajn tigojn sen bazaj ŝosoj.

 Disvastiĝo 
Tiu palearktisa specio estas la nura palmo indiĝena en la kontinenta Eŭropo. Ĝi estas plejparte trovata en sudokcidenta Eŭropo (Malto, marborda Hispanujo kaj Portugalujo, centra kaj suda Italujo, kelkaj partoj de la suda mediteranea marbordo de Francujo), same kiel nordokcidenta Afriko (Maroko, Alĝerio, Tunizio)  WCSP, World Checklist of Palms: Chamaerops  Euro+Med Plantbase Project: Chamaerops humilis . Ĝi estas la plej norde nature vegetanta palmo en la mondo, kun la plej nordaj lokoj ĉe Hyères, je 43° 07' N  Parcs Nationaux de France: Hyères-les-(ex)-Palmiers , kaj sur la insulo de Capraia Isola apud la itala marbordo, je 43° 04' N.

 Ekologio kaj interagoj kun bestoj 
eta|maldekstra|180px|Kurkuliedo (Derelomus chamaeropsis) estas la nura konata polenigisto de la kameropso.
Ĝi estas adaptata al mediteranea klimato kun malvarmetaj, humidaj vintroj kaj somersekeco, kaj povas kreski en malbonaj kaj ŝtonaj grundoj. Ĝi estas unu el la pli rezistemaj palmoj, tolerante vintrofrostojn malsupre al proksimume −12   Dossiers-Jardin: Les palmiers résistants au froid . Ĝi vegetas eĉ en klimatoj kie la somertemperaturo estas iomete malpli ol 20 .

Ĝi floras en aprilo-majo kaj estas polenata de specifa kurkuliedo, Derelomus chamaeropsis F.Dufay M. 2010 kaj eble ankaŭ de la vento. La kameropso prezentas polenadmutualismo kun D. chamaeropsis. Ĉe antezo, kaj virseksaj kaj inaj plantoj altiras polenigistojn helpe de floro-similaj kemiaj kombinaĵoj kiuj mirige estas liberigitaj de folioj, kaj ne de floroj  Dufay, M., Anstett, M.-C. & Hossaert-McKey, M. 2003. When leaves act like flowers : how dwarf palms attract their pollinators. Ecol. Lett. 6: 28–34.. Post kiam polenantaj kurkuliedoj trovis planton (aŭ virseksan aŭ inseksan), ili tipe restas sur la sama planto ĝis la fino de ĝia antezo, trovante rifuĝon, ovmetado-ejojn kaj manĝaĵon ene de la infloreskoj. Kiam la gastigantplanto atingas la finon de la antezo, la kurkuliedoj forlasas la planton kaj serĉas novan gastigantplanton, aŭ virseksan aŭ inan. La larva disvolviĝo okazas ene de la rakio de infloreskoj de virseksaj plantoj dum aŭtuno kaj vintro. Komence de la venonta florada periodo, plenkreskaj kurkuliedoj eliras el la sekaj kaj fragilaj tigoj de malnovaj infloreskoj de la antaŭa jaro de virseksaj plantoj. Oni estis observanta ke kurkuliedoj demetis ovojn ene de inaj infloreskoj, sed tuj kiam la semoj komencis formiĝi, la ovoj aŭ larvoj estis detruataj  Dufay, M. & Anstett, M.-C. 2004 : Cheating is not always punished: killer female plants and pollination by deceit in the dwarf palm Chamaerops humilis. J. Evol. Biol. 17: 862–868..

La matura pulpo de la kameropso havas plurajn interesajn ekologiajn funkciojn Fedriani, J.M., and M. Delibes. 2011. Unue, se maturiĝite, la pulpo odoras forte je ranca butero Herrera, J. 1989 kaj tiel funkcias kiel furaĝa signalvorto por noktaj fruktmanĝantoj (ekz., karnomanĝulaj mamuloj kiaj meloj kaj vulpoj). Due, ĝi havas ĝermadan inhibician funkcion, certigante ke la semo ne ĝermas antaŭ ol esti disigita. Kaj trie, la pulpo ankaŭ funkcias kiel kemia kaj/aŭ fizika bariero kontraŭ senvertebraj sempredantoj (kurkuliedoj). Pro tia pulpmultafunkcieco, fruktokonsumado (kaj tiel pulpforigo) de karnomanĝuloj povas havi kaj pozitivajn kaj negativajn sekvojn por la palmo. Unuflanke, semoj konsumitaj per karnomanĝuloj ĝermas pli ofte ol ne-konsumitaj semoj. Aliflanke, konsumitaj semoj spertas pli altan predadon de senvertebruloj ol ne-konsumitaj semoj. Tamen, pro la alta moviĝeblo de karnomanĝuloj, ilia disvastigservo prezentiĝas plej grava surbaze de la severa fragmentiĝo kaj izoliteco de la plej multaj kameropsaj populacioj tra la tre dense home loĝata mediteranea baseno.

 Kultivado 
La kameropso estas uzata en ĝardenlaboro kaj pejzaĝigado en multaj mondopartoj. En mezvarmaj regionoj ĝi estas kutime kultivata kiel potplanto, kvankam en ŝirmataj lokoj ĝi postvivas mallongajn periodojn sub frostpunkto  

Ĝi akiris la Ĝardenpremion de la Reĝa Hortikulturasocio  .

 Uzado kaj minacoj 
Pro ĝia rustikeco kaj reproduktadkapablo post fajro, ĝi havas altan ekologian valoron por malhelpado de erozio kaj dezertigo. Tiu "karisma" palmo estas tiel konsiderita unu el la plej gravaj specioj en la natura formo de la garigoj kaj makisoj de la mediteranea marbordo.

La folioj de la plenkreskaj plantoj estas uzataj en korbfarado por produkti matojn, portkorbojn, kaj balailojn. La junaj nemalfermitaj folioj estas traktataj kun sulfuro por igi ilin pli molaj kaj flekseblaj kaj tiam estas uzataj por pli bona laboro. La ŝelo, konata en suda Hispanujo kiel "higa", estas manĝebla antaŭ ĝia plenformiĝo. La fruktoj ne estas manĝeblaj sed estis tradicie utiligataj en medicino kiel adstringaj rimedoj pro siaj amareco kaj alta taninenhavo  Merlo M.E., M.M. Aleman, J. Cabello, & J. Penas 1993 : On the Mediterranean Fan Palm (Chamaerops humilis), Principes 37: 151-8..

Ĉar ĝia natura vivejo rapide malkreskas pro urbanizado kaj aliaj homaj agadoj, konservadozorgoj kaj protektoregularoj de tiu mediteranea endemia specio ekstaras. En kelkaj lokoj, inkluzive de ĝia plej norda indiĝena kreskejo, ĝi estas grave minacata de la enmetita sudamerika noktopapilio Paysandisia archon
 International Palm Society: Importation of Mature Palms: A Threat to Native and Exotic Palms in Mediterranean Countries? .

 En populara kulturo 
En la pokemona Media Mix, la fikcia Kamaro estas nomita laŭ tiu dezerta palmo.

 Referencoj 
eta|220px|En suda Hispanujo, la melo estas la plej grava semdisvastiganto de la kameropso  Fedriani, J.M., and M. Delibes 2011 : Dangerous liaisons disperse the Mediterranean dwarf palm: fleshy-pulp defensive role against seed predators. Ecology 92:304–315..

 Bildaro 

 Vidu ankaŭ 
 Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj
 Nordorient-hispanaj kaj sud-francaj mediteraneaj arbaroj

 Eksteraj ligiloj 

  El treball de la pauma als pobles del Parc Natural dels Ports, Basket weaving with Chamaerops leaves

Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Ornamaj plantoj
Kategorio:Kuracplantoj