Esperantigo de vortoj el japana fonto

Esperantigo de vortoj el japana fonto temas pri la varieco kaj karakterizo de tiaj vortoj plene adoptitaj en la nuntempa Esperantolingvo. La substantivoj finiĝas kun la litero “O” samkiel vortoj el aliaj fontoj. Ne konfuziĝu kun la maniero por latinigi la japanlingvon per Esperantan alfabeton, kiu eble uzas aliajn literojn kaj signojn (kiel "ō" kaj apostrofo), kaj ne estas koncernata kun Esperanta gramatiko pri vortofinaĵo aŭ pri la limo de esperantaj literoj (kiel “Ŭ” en la komenco aŭ post "O").

 Radiko 
 Konsonantoj 
La baza maniero por esperantigi la japanan vorton estas plejparte sama kiel la transskrib-tabeloj per la Esperantajn literojn, kiuj estis konsiderataj de kelkaj japanaj esperantistoj. Alivorte, la uzataj literoj ĉi tie estas multe transliterumebla kun la transskribado Hepburn, ekzemple, Hepburn-sisteme sa estas Esperante "sa", shi = "ŝi", ta = "ta", chi = "ĉi", tsu = "cu", fu = “fu”, ktp. Ankaŭ, malgraŭ la alofonoj de R-sonoj en la japana, kaj trilo estas malofta, Esperantigita vortoj nepre uzas "R"-on tiel kiel aliaj Rōmaji-oj.

 Ŭ kaj V (W) 
Por proksimume transskribi la sonon de W en la japana, oni povas uzi Ŭ-on. Tamen, se oni plene Esperantigas, oni ne povas uzi Ŭ komence de vorto aŭ post konsonanto,Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko Bertilo Wennergren, 2005 ĉar la Fundamento diras, ke “Ŭ estas uzata nur post vokaloj”, kvankam nur kelkaj versioj ekzemple en la rusa kaj germana.
 和歌山, Wakayama = VakajamoPoŝatlaso de la mondo (Prago, 1971)
 沖縄, Okinawa = OkinavoPlena Ilustrita Vortaro de Esperanto (SAT, 2012)Japana-Esperanta Vortaro (JEI, 1998)
 侘寂  Wabi Sabi = Vabi sabi

 N kaj M 
Esperantigi la sonon/literon de hatsuon estas malsame kun "Transskribado Hepburn por Trafiksigno" (HT), sed samkiel "Transskribado Hepburn por Stacidom-signo" (HS).
 神道, shintō = ŝintoo
 天ぷら, tenpura (HT)/tempura (HS) = tempuro
 短歌, tanka = tankao
Pri silabfina "N", bonvolu vidi sube.

 J (Y) 
La sono/litero de yōon (ekzemple kyo) kutime ne estas transskribata en Esperanto (ne "kjo", sed "kio").
 東京, Tōkyō = Tokio 
 京都, Kyōto = Kioto
 九州, Kyūshū = Kiuŝuo.

Malgraŭ la komuna radiko en multaj eŭropaj lingvoj, iuj vortoj rekte transskribas la nuntempan japanan sonon.
 円, en = eno

Kiam la vokalo i sekvas konsonantojn kiel "k", "n", "h", ktp, samkiel aliaj Rōmaji-sistemoj, la Esperantalitero ne tre zorgas pri la fonta sono.
 腹切り, harakiri = harakiroVerbo "Harakiri" aperas en PIV.
 アニメ, anime = animeo
 火鉢, hibachi = hibaĉo

 Z (Z) kaj Ĵ (J) 
Tiuj literoj iomete estas elektitaj ne laŭ japana literumo (yotsugana), nek laŭ sonoj ĉe la komenco aŭ meze de vorto.
 富士山, Fuji-san = Fuĵi-Monto
 柔道, jūdō = ĵudo
 禅, zen = zeno

 Duobla konsonanto 
Duobla-konsonantoj (sokuon) emas esti ignorataj.
 河童, kappa = kapao
 札幌, Sapporo = Saporo
 鳥取, Tottori = Totoro
 北海道, Hokkaidō = Hokajdo.

 Vokaloj 
Baze la transskribo de vokaloj estas sama kiel aliaj sistemoj de Rōmaji: a = a, i = i, u = u, e = e, o = o.

Pri silabfinaj vokaloj, bonvolu vidi la sekvan sekcion.

 Longaj vokaloj 
La longeco de vokaloj (Chōon) ofte estas ignorataj samkiel de HT.
 将棋, shōgi (HS) /shogi (HT) = ŝogio (Japana ŝako).
 大阪, Ōsaka (HS) /Osaka (HT) = Osako

 Diftongo 
Samkiel japana-cirila transskribado de la sistemo de Polivanov, Esperantigita vorto emas rigardi la kombinacion de iuj vokaloj kiel diftongo.
 俳句, haiku = hajko
 北海道, Hokkaidō = Hokajdo, Hokkajdo
Tamen, ankaŭ estas ekzemplo de 合気道, aikidō = aikidoReta Vortaro kaj 大名, daimyō = daimio

 Silabfino 
Malgraŭ la litero/sono de nacia vorto, Esperantigita formo de la substantivo nepre havas O-finaĵon. Jen estas la ekzemploj de japanaj fontaj vortoj, kiuj origine havis en silabfino nur la literon de A, I, U, E, O, aŭ N.

 A 
a → ao
 漫画, manga = mangao (Japana bildliteraturo)
 歌, uta = utao

a → o
 刀, katana = katano
 名古屋, Nagoya = Nagojo

 I 
i → io
 寿司, sushi = suŝio
 草履, zōri = zorio/zorioj
 折り紙, origami = origamio
 餅, mochi = moĉio (rizkuko)

i → o
 火鉢, hibachi = hibaĉo
 津波, tsunami = cunamo

i → jo
 盆栽, bonsai = bonsajo
 侍, samurai = samurajo
 関西, Kansai = Kansajo

 U 
u → uo
 豆腐, tofu = tofuo

u → o
 俳句, haiku = hajko/hajkaro

 E 
e → eo
 カラオケ, karaoke = karaokeo
 空手, karate = karateo
 酒, sake = sakeo

e → o
 神風, kamikaze = kamikazo

 O 
o → oo
 碁, go = goo

o → o
 着物, kimono = kimono

ō → oo
 能, nō = noo

ō → o
 柔道, jūdō = ĵudo
 合気道, aikidō = aikido

 N 
Kvankam la finsono de N en la japana havas plurajn alofonojn, ĝi nepre estas transskribata nur per la litero "N" samkiel aliaj Rōmaji-oj.
n → no
 縮緬, chirimen = ĉirimeno (krepo)
 将軍, shōgun = ŝoguno
 うどん, udon = udono/udonoj.

 Kritiko 
Jenaj ekzemploj povas esti konsiderataj kiel superfluaj vortoj.Superfluaj Vortoj laŭ persona listo de Thierry Salomon
 箸, hashi = haŝioj →　manĝobastonetoj
 茶の湯, chanoyu = ĉanojo → te-ceremonio.
 津波, tsunami = cunamo → marondego.

 Notoj 

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Esperantigo de vortoj
 Transskribado
 Japana lingvo per latinaj literoj (Rōmaji)
 Transskribo de la japana lingvo en Esperanton
 Transskribado Hepburn

Japana
Kategorio:Japana lingvo