Bibliaj manuskriptoj de Kumrano

La Bibliaj manuskriptoj de Qumran estas ĉiuj tiuj manuskriptoj de Qumran kiuj entenas kopiojn de manuskriptoj apartenantaj la Masora Biblio. Ili estas la plej antikvaj Fontoj de la hebrea teksto de la Biblio, rimarkinda ero de la Manuskriptoj de la Morta Maro kaj estas komplementaj al la Nebibliaj manuskriptoj de Qumran.

Ilia malkovro alportas lumon sur la malsamoj inter la versio de la Malnova Testamento. Antaŭe oni pensi ke la malsamoj inter la greklingva Septuaginto kaj la Masora Biblio ŝuldiĝus al eraroj de transskribumaj kaj transliterumaj aŭ tradukaj de la tradukistoj de la Septuaginto. Nun tiu hipotezo estas preterlasenda, ĉar la septuaginto estas identa al iuj hebrelingvaj manuskriptoj malkovritaj en Qumran.

 Klasifikado 
Ĉi tie oni sekvas la klasifikadon de Emanuel Tov laŭ kiu tiuj maniskriptoj prefere divideblas tiel:
 Manuskriptoj pramasoraj. Kiel konate, la Masoretoj selektis kaj vokalizis la bibliajn tekstojn. Preskaŭ la duono de la qumranaj manuskriptoj apartenas al tiu kategorio, ĉirkaŭ 47%. Tio konfirmas la aŭtoritatecon de tiuj tekstoj malkovritaj.
 Manuskriptoj antaŭ-samarianaj. Samarianoj adoptis kaj adaktis version de la hebrea teksto pli antikvan ol tiu trovitan en Qumran. Tiuj manuskriptoj (ĉirkaŭ 2.5% de la tuto) havas la apartaĵoj de la Samariana Pentateŭko. Tiu teksto estas antikva almenaŭ kiel la Kronikoj. Malgraŭ ke la Kronikoj estas sinoptikaj kun la Genezo, la qumrana teksto estas simila al la Kronikoj kaj ne al la masora teksto. '''Tekstoj de la Septuaginta (ĉirkaŭ 3.5%). Originaj tradukoj de iuj libroj de la Malnova Testamento estis bazitaj sur malsama teksto ol tiu pra-masora. Iuj hebreaj manuskriptoj, inter kiuj 4QJer parte similas al la Septuaginto.

Granda parto de la manuskriptoj (ĉirkaŭ 47%) similas al neniu el la menciistaj versioj. Tov justigas tiel la motivon de tiu klasifikado: Ili similas, foje elstarmaniere, al la Masora Teksto, aŭ la Samariana Pentateŭko aŭ al la Septuaginto, sed la ne-similaj estas en malakordo ankaŭ kun aliaj tekstoj sammaniere. Krome ili entenas pasaĵojn neĉeestajn en kelkaj aliaj tekstoj Textual Criticism of the Hebraic Bible, 166.

 Formiĝo de la Malnova Testamento 
 Versioj sinsekvaj 
Sekve de la analizo pri la enhavoj de tiuj manuskriptoj, iuj spertuloj  Emanuel Tov, Textual Criticism of the Hebraic Bible, 2001 | Uitgeverij Van Gorcum, The Netherlands. akordiĝas en tiu aserto:Kiam la unuaj versioj de la libroj de la Malnova Testamento estis komplete redaktitaj, ili ekestis konsideritaj aŭtoritatecaj kaj cirkuligitaj kiel tiaj. Sed sekve estis skribitaj kaj cirkuligitaj reviziitaj eldonoj aranĝitaj por anstataŭi la antaŭajn.ììì Sed la anstatuigo estis nur parte sukcesa tiel ke, la antaŭaj redaktaĵoj daŭrigis esti estimataj kaj legataj. En la hebrea-izraela medio, la nova eldono kiu poste fariĝis la masora teksto (preskaŭ identa al la versio entenata en la Vulgato, en la Peshitta, kaj en la Codex Vaticanus) anstataŭis la antaŭajn tekstojn. Tial la antaŭaj eldonoj uzitaj en lokoj, geografie kaj sociologie necentraj, kiel ekzemple la deponejo de Qumran kaj la diversaj manuskriptoj kiaj la greklingva Septuaginta traduko [pretigita en la antikva Egiptio) daŭris esti uzataj. Tiuj unuaj versioj estis hazarde konservitaj por la posteularo en la Septuaginto kaj pere de la malkovroj de Qumran.

 Libro de Jeremia 
La malsamoj inter la masora teksto unuflanke, 4QJer (unu la bibliaj manuskriptoj de Qumran) kaj la septuaginto aliflanke, estas rekonebla en du precipaj areoj kun specifaj karakterizoj, kiuj alskribigas tiujn tekstojn al du tradicioj profunde malsamaj:
 La lungo: la origina septuaginto longas unu sesaĵo de la masora teksto. Mankas vortoj, frazoj, periodoj kiuj male troviĝas en la Vulgato, en la Peshitta, kaj en la vatikanaj manuskriptoj. Tiu karakterizo reflektiĝas en 4QJer.
 La ordo de la teksto: la origina septuaginto havas malsaman ordon kompare kun la masora teksto. Ekzemple, 23, 7-8 de la masora teksto troviĝas post 23,40, en la origina Septuaginto.

 Enhavo 
 Ofteco de la libroj trovitaj 
Libroj listigitaj laŭ la nombro de la manuskriptoj trovitaj.Theodor H. Gaster,The Dead Sea Scriptures, Peter Smith Pub Inc, 1976, ISBN 0-8446-6702-1.
 Libro  Nombro de manuskriptoj trovitaj Psalmaro  39 Readmono  33 Libro de Enoch  25 Genezo  24 Jesaja  22 Libro de la Jubileoj  21 Eliro  18 Levidoj  17 Nombroj  11 Minoraj profetoj  10 Libro de Danielo 8 Jeremia  6 Ezekielo  6 Ijob  6 unua kaj dua de Samulo 4

Entute ili estas: ĉirkaŭ 250.

 Listo de la fragmentoj 
+Tanako en QumranNomoEnhavoj#Lingvosubporto1Q1GenezoHebreapergameno1Q2EliroHebreapergamen1Q3LevidojPaleohebreapergameno1Q4ReadmonoaHebreapergameno1Q5ReadmonobHebreapergameno1Q6JuĝistojHebrea pergameno1Q71-2 de SamueloHebreapergameno1Q8JesajabHebreapergameno1Q9EzekieloHebreapergameno1Q10SalmiaHebreapergameno1Q11PsalmarobHebreapergameno1Q12Psalmo 44Hebreapergameno1Q13Tefila dekalogoHebreapergameno1Q71DanieleaEbraicopergameno1Q72DanielobHebreapergameno1QIsaJesajaaHebreapergameno1QIsbJesajabHebreapergameno2Q1GenezoHebreapergameno2Q2EliroaHebreapergameno2Q3ElirobHebreapergameno2Q4ElirocHebreapergameno2Q5LevidojenPaleohebreapergameno2Q6NombrojaHebreapergameno2Q7NombrojbHebreapergameno2Q8NombrojcHebreapergameno2Q9NombrojdHebreapergameno2Q10Readmono 1aHebreapergameno2Q11ReadmonobHebreapergameno2Q12Readmono 10cHebreapergameno2Q13JeremiaHebreapergameno2Q14Psalmoj 103-104Hebreapergameno2Q15Ijob 3Hebreapergameno2Q16RutaHebreapergameno2Q17RutbHebreapergameno3Q1Ezekielo 16Hebreapergameno3Q2Psalmo 2Hebreapergameno3Q3PlorkantojHebreapergameno4Q1Genezo-EliroaHebreapergameno4Q2GenezobHebreapergameno4Q3GenezocHebreapergameno4Q4GenezodHebreapergameno4Q5Genesiepergameno4Q6GenezofHebreapergameno4Q7GenezogHebreapergameno4Q8GenezohHebreapergameno4Q9GenezojHebreapergameno4Q10GenezokHebreapergameno4Q11Genezo-ElirolPaleohebreapergameno4Q12GenezomPaleohebreapergameno4Q13ElirobHebreapergameno4Q14ElirocHebreapergameno4Q15ElirodHebreapergameno4Q16EliroeHebreapergameno4Q17Eliro-Levidojf Hebreapergameno4Q18ElirogHebreapergameno4Q19ElirohHebreapergameno4Q20ElirojHebreapergameno4Q21ElirokHebreapergameno4Q22EliromPaleohebreapergameno4Q23Lev-NomaHebreapergameno4Q24LevidojbHebreapergameno4Q25LevidojcHebreapergameno4Q26LevidojdHebreapergameno4Q26aLevidojeHebreapergameno4Q26bLevidojgHebreapergameno4Q27NombrojbHebreapergameno4Q28REadmonoaHebreapergameno4Q29ReadomonobHebreapergameno4Q30 Readomonoc Hebreapergameno4Q31 Readomonod Hebreapergameno4Q32 Readomonoe Hebreapergameno4Q33 Readomonof Hebreapergameno4Q34 Readomonog Hebreapergameno4Q35 Readomonoh Hebreapergameno4Q36 Readomonoi Hebreapergameno4Q37 Readomonoj Hebreapergameno4Q38 Readomonok1 Hebreapergameno4Q38a Readomonok2 Hebreapergameno4Q38b Readomonok3 Hebreapergameno4Q39 Readomonol Hebreapergameno4Q40 Readomonom Hebreapergameno4Q41 Readomonon Hebreapergameno4Q42 Readomonoo Hebreapergameno4Q43Deuteronomiop Hebreapergameno4Q44 ReadomonoqHebreapergameno4Q45 ReadomonorPaleohebreapergameno4Q46 ReadomonosPaleohebreapergameno4Q47JosuoaHebreapergamena4Q48JosuobHebreapergamena4Q49JuĝistojHebreapergamena4Q50JuĝistojbHebreapergamena4Q51SamueloaHebreapergamena4Q52SamuelobHebreapergamena4Q53SamuelocHebreapergamena4Q54ReĝojHebreapergamena4Q55 JesajaaHebreapergamena4Q56 JesajabHebreapergamena4Q57IsaiacHebreapergamena4Q58 JesajadHebreapergamena4Q59 JesajaeHebreapergamena4Q60 JesajafHebreapergamena4Q61 JesajagHebreapergamena4Q62 JesajahHebreapergamena4Q63Isaiaj Hebreapergamena4Q64 JesajakHebreapergamena4Q65 JesajalHebreapergameno4Q66 Jesajam Hebreapergameno4Q67 Jesajan Hebreapergameno4Q68 Jesajao Hebreapergameno4Q69JesajapHebreapergameno4Q70 JeremiaaHebreapergameno4Q71 JeremiabHebreapergameno4Q72JeremiacHebreapergameno4Q73 EzekieloaHebreapergameno4Q74Ezekielo bHebreapergameno4Q75Ezekielocpergameno4Q76la dekdu aHebreapergameno4Q77la dekdu bHebreapergameno4Q78la dekdu cHebreapergameno4Q79la dekdu dHebreapergameno4Q80la dekdueHebreapergameno4Q81la dekdufHebreapergameno4Q82la dekdugHebreapergameno4Q83PsalmojaHebreapergameno4Q84PsalmojbHebreapergameno4Q85PsalmojcHebreapergameno4Q86PsalmojdHebreapergameno4Q87PsalmojeHebreapergameno4Q88PsalmojfHebreapergameno4Q89PsalmojgHebreapergameno4Q90PsalmojhHebreajpergameno4Q91PsalmojjHebreapergameno4Q92PsalmojkHebrea pergamen4Q93SOsalmojlHebreapergameno4Q94PsalmojmHebreapergameno4Q95PsalmojnHebreapergameno4Q96PsalmojoHebreapergameno4Q97PsalmojpHebrea pergameno4Q98OsalmojqHebreapergameno4Q98aPsamojrHebrea pergameno4Q98bPsalmojsHebrea pergameno4Q98cPsalmojtHebrea pergameno4Q98dPsalmojuHebreapergameno4Q98ePsalmojvHebreapergameno4Q98fPsalmarowHebreapergameno4Q98gPsalmaroxHebreapergameno4Q99IobaHebeapergameno4Q100IjobbHebreapergameno4Q101IjobcPaleohebreapergameno4Q104RutaHebreapergameno4Q105RutbHebreapergameno4Q106Alta KantoaHebreapergameno4Q107Alta KantobHebreapergameno4Q108Alta KantocHebreapergameno4Q109QoheletaHebreapergameno4Q110QoheletbHebreapergameno4Q111PlorkantoHebreapergamena4Q112DanieleaHebreapergamena4Q113DanielebHebreapergameno4Q114DanielocHebreapergameno4Q115DanielodHebreapergameno4Q116DanieloeHebreapergameno4Q117EzraHebreapergameno4Q118CKronikojHebrea pergameno4Q119LevidojaGrekapergameno4Q120LevidojbGrekapapiruso4Q121NombrojGrekapergameno4Q122ReadmonoGrekapergameno4Q123Josuo*Paleohebreapergameno4Q124Ne identigitaPaleohebreapergameno4Q125Ne identigitaPaleohebreapergameno4Q126Ne identigitaGrekapergameno4Q127Esodo*Grekapapiruso4Q522Psajno 122*Hebreapergamena5Q1DeuteronomioHebreapergameno5Q21-a de Reĝoj 1Hebreapergameno5Q3Jesaja 40Hebreapergameno5Q4Amos 1Hebreapergameno5Q5Psalmo 119Hebreapergameno5Q6PlokantoaHebreapergameno5Q7Plorkanto 4bHebreapergameno5Q8TefilaHebreapergameno6Q1GGenezo 6Paleohebreapergameno6Q2Lavidoj 8Paleohebreapergameno6Q3Readomo 26Hebreapergameno6Q41-2 RegijHebreapergameno6Q6Alta kantoHebreapergameno6Q7DanieloHebreapergameno6Q19GenezoHebreapergameno6Q20ReadmonoHereapergameno7Q1EkuroGrekapapiruso7Q3Ne identigitaGrekapapiruso7Q4Ne identigitaGreklingvapapiruso7Q5Ne identigitaGreklingvapapiruso8Q1Genezo 17-18Henreapergameno8Q2Psamoj17-18Hebreapergameno8Q3Tefila El, ReadHebreapergameno11Q1LevidojaPalehebreapergameno11Q2LevidojbPaleohebreapergameno11Q3Readmono 1Hebreapergameno11Q4EzekieloHebreapergameno11Q5PsalmojaHebreapergameno11Q6Psamoj 141;133;144;118bHebreapergameno11Q7PsalmojcHebreapergameno11Q8PsalmojdHebreapergameno11Q9Psalmoj 36-37;86eHebreapergameno

 1QIsa 
Tiu teksto, paleografie datita al 125 ± 100 a. K. kaj pere de radikarbono al 202 ± 107 a.K., enhavas ĉiujn ĉapitrojn de Jesaja; ĝi estas skribita sur 54 kolonoj malsamlongaj, sur 17 ŝafaj haŭtpecoj kunkudritaj por formi rolaĵon de 7,35 metrojn longan x 30 cm larĝan. Tiu rolaĵo atestas pri la fideleco per kiu la libro de Jesaja estis kopiitaj de la antikvaj skribistoj laŭlonge de la jarcentoj, ĉar la 1QIsa estas substance identa al la masora teksto, iujn jarojn posta.

 7Q5 
Laŭ la Hipotezo O'Callaghan (el la nomo de la hispana jezuito José O'Callaghan), reproponita en jaroj okdekaj de la pasinta jarcento de la germana papirusulo Carsten Peter Thiede, la papipruso 7Q5 estus fragmento enhavanta la versegojn 6,52-53 de la Evangelio laŭ Marko: tio igus 7Q5/ la plej antikva restinta manuskripto de la evangelioj, skribita ĉirkaŭ 20 jarojn post la morto de Jesuo. Tiu identigo de O'Callaghan, tamen, trafis en la skeptikismo de la akademia mondo.«Elliot (2004), JK, "Book Notes", Novum Testamentum, Volume 45, Number 2, 2003 , pp. 203; Gundry (1999), p. 698; Graham Stanton, Jesus and Gospel, Cambridge University Press, 2004, ISBN 0-521-00802-6, p. 203; Joseph A. Fitzmyer, The Dead Sea scrolls and Christian origins, Wm. B. Eerdmans Publishing, 2000, ISBN 0-8028-4650-5, p. 25; Fitzmye kaj Joseph A. Fitzmyer, Qumran, Queriniana, Brescia, 1994, pp. 37-38

 Notoj 

 Bibliografio 
 Florentino kaj García Martínez, The Dead Sea Scrolls Translated , 1996, Brill-Eerdmans , Leiden-Grand Rapids
 Jucci Elio, I manoscritti ebraici di Qumran: A che punto siamo?, Istituto Lombardo, 1995
 La Biblioteca di Qumran primo volume, Torah-Genesi, edizione italiana a cura di Giovanni Ibba, EDB, 2013.

 Vidu ankaŭ 
 Septuaginto
 Manuskriptoj de la Morta Maro
 Nebibliaj manuskriptoj de Qumran
 Historio de la manuskriptoj de Qumran
 Biblio
 Septuaginto
 Qumran
 Pergameno

 Eksteraj ligiloj 
 Biblical Archaeology Society website: 'Caves and Contents' 
 Orion Center  for the Study of the Dead Sea Scrolls and Associated Literature
 D Barthélemy (ed) and JT Milik. Qumran Cave I. Discoveries in the Judaean Desert I. Oxford: Clarendon, 1955.
 M Baillet, JT Milik and R de Vaŭ (eds). Les 'Petites Grottes' de Qumrân. Discoveries in the Judaean Desert III. Oxford: Clarendon, 1962.
 Eugene Ulrich and others. Paleo Ebraico and Greco Biblical Manuscripts. Qumran Cave 4 IV. Discoveries in the Judaean Desert IX. Oxford: Clarendon, 1992.
 Eugene Ulrich and others. Genesi to Numeri. Qumran Cave 4 VII. Discoveries in the Judaean Desert XII. Oxford: Clarendon, 1994.
 Eugene Ulrich and others. Deuteronomio, Giosuè, Giudici, Re. Qumran Cave 4 IX. Discoveries in the Judaean Desert XIV. Oxford: Clarendon, 1995.
 Eugene Ulrich and others. Salmi to Chronicles. Qumran Cave 4 XI. Discoveries in the Judaean Desert XVI. Oxford: Clarendon, 2000.
 MA Hoselton. 'Inventory of Manuscripts from Qumran'.  Dead Sea Scrolls and Qumran. Unpublished.

Kategorio:Judismo
Kategorio:Manuskriptoj de la Morta Maro 
Kategorio:Papirusoj