Langue nouvelle

La nova lingvo (franclingve : Langue nouvelle) estas skizo pri planlingvo kiun prezentis Joachim Faiguet de Villeneuve en tiutitola artikolo en la naŭa volumeno de Enciklopedio de Diderot kaj d'Alembert, en 1765.

Tre eble, L. L. Zamenhof konis pri ĝi per la Enciklopedio. Krom Esperanto, ĝi influis Volapukon, Universal Glot kaj aliajn aposteriorajn kaj miksajn projektojn de planlingvo de la 19-a jarcento.

Frederick Bodmer diris, ke ĝi estas supera al Esperanto, kvankam oni publikigis nur skizan gramatikon de ĝi.

 Gramatiko 
La lingvo neniam estis uzata, sed en la artikolo la aŭtoro skizas bazojn de kreenda helplingvo kiuj estas tute similaj al la bazoj de Esperanto:
 la konjugacioj tute same kiel en Esperanto konsistas el uzo de pronomo kaj de senŝanĝa verbo, kun apartaj finaĵoj por ĉiuj tempoj: -a por la prezento, -u por la futuro, -é por la neperfekto, -i por la perfekto, kaj -o por la pluskvamperfekto. Por formi la subjunktivon, oni metu -r post la formo de indikativo.
 la numerada sistemo funkcias tute same kiel la Esperanta per regula kunmeto de senŝanĝaj vortetoj: (1-10): ba co de ga ji lu ma ni pa vu
 Faiguet proponas sufikssistemon tute similan al la Esperanta
 Faiguet proponas ŝanĝon de verbo al substantivo per ŝanĝo de finaĵo : -as/-ou simile al la Esperanta -i/-o : servas/servou (servi/servo).
 Malsame al Esperanto, tiu projekto ne havas akuzativon aŭ artikolon, kaj la adjektivo ne varias kaj estas rigardata kiel adverbo.

+ sufiksoj -  -eg-  -et- Eo  Nova lingvo  Eo  Nova lingvo  Eo  Nova lingvo domo  manou  domego  manoule  dometo  manouli knabo  filo  knabego  filole  knabeto  filoli+ substantivigo de verboj verbo  substantivo Eo  Nova lingvo  Eo  Nova lingvo doni  donas  dono  donou voli  vodas  volo  vodou servi  servas  servo  servou

En la artikolo Faiguet diskutas la oportunecon de kreado de universala helplingvo, mencias la laborojn de Leibnitz, tamen ne sciante kion tiu atingis. Faiguet konsideras ke helpan planlingvon kreu per interkonsento scienculoj el diversaj nacioj. Li do ne planis mem krei tian lingvon, sed nur provizis bazajn ideojn el kiuj oni povus deiri. Tamen estas klare ke Faiguet deiris de la franca kaj de la latina lingvoj de li plej bone konataj kaj lia «nova lingvo» rekte fontas el tiuj du lingvoj. Li ŝajne ne konsideris aliajn lingvojn, kiujn li verŝajne ne bone konis.

 Konjugacioj 
+ Mallonga ekzemplo de konjugacio Helpverbo, sas, esti Aktiva konjugacio Pasiva konjugacio Infinitivo  Pasiva infinitivo prezenco  Esti  Sas Doni  donas Esti donata  sas dona pasinteco  estinti  Sis. doninti  donis. doniti  sis dona. estonteco  estonti Sus. dononti  donus. donoti  sus dona. prezenca participo  estante Sont donante  donont donate  sont dona. pasinta participo     donite  dona Indikativo. Prezenco. 1s Mi estas  jo sa. Mi donas  jo dona. Mi estas donata  jo sa dona. 2s Vi estas  to sa. Vi donas  to dona. Vi estas donata  to sa dona. 3s Li estas  lo sa. Li donas  lo dona. Li estas donata  lo sa dona. 1p Ni estas  no sa. Ni donas  no dona. Ni estas donataj  no sa dona. 2p Vi estas  vo sa. Vi donas  vo dona. Vi estas donataj  vo sa dona. 3p Li estas  zo sa Li donas  zo dona Li estas donataj  zo sa dona Nefinita pasinto 1s Mi estis  jo sé. Mi donis,  jo doné. Mi estis donata  jo se dona. 2s Vi estis,  to sé. Vi donis,  to doné. Vi estis donata  to se dona. 3s Li estis  lo sé. Li donis  lo doné. Li estis donata  lo se dona. 1p Ni estis  no sé. Ni donis  no doné. Ni estis donataj  no se dona. 2pVi estis  vo sé.Vi donis  vo doné.Vi estis donataj  vo se dona. 3p Ili estis  zo sé Ili donis  zo doné Ili estis donataj  zo se dona Perfekto 1s Mi estas estinta  jo si. Mi estas doninta  jo doni. Mi estas donita  jo si dona. 2s Vi estas estinta  to si. Vi estas doninta  to doni. Vi estas donita  to si dona. 3s Li estas estinta  lo si. Li estas doninta  lo doni. Li estas donita  lo si dona. 1p Ni estas estintaj  no si. Ni estas donintaj  no doni. Ni estas donitaj  no si dona. 2p Vi estas estintaj  vo si. Vi estas donintaj  vo doni. Vi estas donitaj  vo si dona. 3p Ili estas estintaj  zo si Ili estas donintaj  zo doni Ili estas donitaj  zo si dona Pluskvamperfekto 1s Mi estis estinta  jo so Mi estis doninta  jo dono Mi estis donita  jo so dona. 2s Vi estis estinta  to so. Vi estis doninta  to dono. Vi estis donita  to so dona. 3s Li estis estinta  lo so. Li estis doninta  lo dono. Li estis donita  lo so dona. 1p Ni estis estintaj  no so. Ni estis donintaj  no dono. Ni estis donitaj  no so dona. 2p Vi estis estintaj  vo so. Vi estis donintaj  vo dono. Vi estis donitaj  vo so dona. 3p Ili estis estintaj  zo so Ili estis donintaj  zo dono Ili estis donitaj  zo so dona Estonteco 1s Mi estos  jo su. Mi donos  jo donu. Mi estos donata  jo su dona. 2s Vi estos  to su. Vi donos  to donu Vi estos donata  to su dona. 3s Li estos  lo su. Li donos  lo donu. Li estos donata  lo su dona. 1p Ni estos  no su. Ni donos  no donu. Ni estos donataj  no su dona. 2p Vi estos  vo su. Vi donos  vo donu. Vi estos donataj  vo su dona. 3p Ili estos  zo su Ili donos  zo donu Ili estos donataj  zo su dona Subjonktivo. Prezenco. 1s Mi estu  jo sar. Mi donu  jo donar. Mi estu donata  jo sar dona. 2s Vi estu  to sar. Vi donu  to donar. Vi estu donata  to sar dona. 3s Li estu  lo sar. Li donu  lo donar. Li estu donata  lo sar dona. 1p Ni estu  no sar. Ni donu  no donar. Ni estu donataj  no sar dona. 2p Vi estu  vo sar. Vi donu  vo donar. Vi estu donataj  vo sar dona. 3p Ili estu  zo sar. Ili donu  zo donar Ili estu donataj  zo sar dona Nefinita pasinto 1s Mi estu estinta  jo ser. Mi estu doninta  jo doner. Mi estu donita  jo ser dona. 2s Vi estu estinta  to ser, etc Vi estu doninta  to doner, etc Vi estu donita  to ser dona, etc Perfekto. 1s Mi estu estinta  jo sir. Mi estu doninta  jo donir. Mi estu donita  jo sir dona. 2s Vi estu estinta  to sir, etc Vi estu doninta  to donir, etc Vi estu donita  to sir dona, etc Pluskvamperfekto 1s Mi estintu estinta  jo sor. Mi estintu doninta  jo donor. Mi estintu donita  jo sor dona. 2s Vi estintu estinta  to sor, etc Vi estintu doninta  to donor, etc Vi estintu donita  to sor dona, etc Estonto 1s Mi estu estonta  jo sur. Mi estu dononta  jo donur. Mi estu donota  jo sur dona. 2s Vi estu estonta  to sur, etc Vi estu dononta  to donur, etc Vi estu donota  to sur dona. 3s     Li estu donota  lo sur dona, etc Imperativo 2s Estu  sa. Donu  dona. Estu donata  sar dona. 3s Li estu  lo sar. Li donu  lo dona. Li estu donata  lo sar dona. 1p Ni estu  no sar. Ni donu  no donar. Ni estu donataj  no sar dona. 2p     vi estu donataj  vo sar dona. 3p Ili estu  zo sar. Ili donu  zo donar Ili estu donataj  zo sar dona Demando 1s Ĉu mi estas ?  sa jo ? Ĉu mi donas ?  dona jo ? Ĉu mi estas donata ?  sa jo dona ? 2s Ĉu vi estas ?  sa to ? Ĉu vi donas ?  dona to ? Ĉu vi estas donata ?  sa to dona ? 3s Ĉu li estas ?  sa lo ? Ĉu li donas ?  dona lo ? Ĉu li estas donata ?  sa lo dona ? 1p Ĉu ni estas ?  sa no ? Ĉu ni donas ?  dona no ? Ĉu ni estas donataj ?  sa no dona ? 2p Ĉu vi estas ?  sa vo ? Ĉu vi donas ?  dona vo ? Ĉu vi estas donataj ?  sa vo dona ? 3p Ĉu ili estas ?  sa zo ? Ĉu ili donas ?  dona zo ? Ĉu ili estas donataj ?  sa zo dona ? nefinita pasinto Ĉu ili estis ?  se zo ? Ĉu vi donis ? doné to ? etc.   perfekto Ĉu ili estas estintaj ?  si zo ? Ĉu vi estas doninta ?  doni to ? etc.   pluskvamperfekto Ĉu ili estis estintaj ?  so zo ? Ĉu vi estis doninta ?  dono to ? etc.   futur Ĉu ili estos ?  su zo ? Ĉu vi donos ?  donu to ? etc.   Subj. Prezenco.    Ĉu vi donu ?  doner to ? etc. Ĉu li estu donata ?  ser lo dona ? Subj. Imp.   Ĉu vi estu doninta ?  donor to ? etc Ĉu li estu donita ?  sor lo dona ?

+ Konjugacio de refleksivaj verboj kiaj sin oferi, sin ligi, ktp Infinitivo sin oferi  sofras. sin oferiti  sofris. sin oferoti  sofrus. sin oferante  sofront. Indikativo  langue nouvelle  tio estas Mi min oferas  jo sofra,  mi sin oferas Vi vin oferas  to sofra,  vi sin oferas Li sin oferas  lo sofra,  li sin oferas Ni nin oferas  no sofra,  ni sin oferas Vi vin oferas  vo sofra,  vi sin oferas Ili sin oferas  zo sofra,  ili sin oferas Mi min oferis  jo sofré, etc.  mi sin oferis Mi estis min oferanta  jo sofri, etc.  Mi estis sin oferanta Mi estis min oferinta  jo sofro, etc.  Mi estis sin oferinta Mi min oferos  jo sofru, etc.  Mi sin oferos  kaj tiel plu.  Subjonktivo Mi min oferu  jo sofrer. Vi vin oferu  to sofrer, etc. Mi estu min oferinta  jo sofror. Vi estu min oferinta  to sofror, etc. Mi estu min oferonta  jo sofrur. Vi estu min oferonta  to sofrur, etc. Oferu vin  to sofrar Li sin oferu  lo sofrar Ni nin oferu  no sofrar vi vin oferu  vo sofrar Oferu vin  to sofrar Ili sin oferu  zo sofrar Demando Ĉu li sin oferas ?  sofra lo ? Ĉu li sin oferis ?  sofré lo ? Ĉu li estis sin oferanta ?  sofri lo ? Ĉu li estis sin oferinta ?  sofro lo ? Ĉu li sin oferos ?  sofru lo ?

 Deklinacioj 
Anstataŭ deklinacioj Faiguet proponas uzon de difinitaj prepozicioj
 Singularo  Pluralo Nominativo La domo  manou  La domoj  manous Genitivo De la domo  bi manou  De la domoj  bi manous Dativo Al la domo  bu manou  Al la domo j  bu manous Akuzativo La domon  manou  La domojn  manous Vokativo O domo  manou  O domoj  manous Ablativo El la domo  de manou  El la domoj  de manous Tra la domo  po manou  Tra la domoj  po manous

 Nombroj 
+ Nomoj kaj simboloj de nombroj Ba  1  b  unua  bamu Co  2  c  dua  comu De  3  d  tria  demu Ga  4  g  kvara  gamu Ji  5  j  kvina  jimu Lu  6  l  sesa  lumu Ma  7  m  sepa  mamu Ni  8  n  oka  nimu Pa  9  p  naŭa  pamu Vu  10  bo  deka  vumu Vuba  11  bb  dekunua  vubamu Vuco  12  bc  dekdua  vucomu Vude  13  bd  dektria  vudemu Vuga  14  bg  dekkvara  vugamu Vuji  15  bj  dekkvina  vujimu Vulu  16  bl  deksesa  vulumu Vuma  17  bm  deksepa  vumamu Vuni  18  bn  dekoka  vunimu Vupa  19  bp  deknaŭa  vupamu Covu  20  co  dudeka  covumu Covuba  21  cb  dudekunua  covubamu Covuco  22  cc  dudekdua  covucomu Covude  23  cd  dudektria  covudemu Covuga  24  cg  dudekkvara  covugamu Covuji  25  cj  dudekkvina  covujimu Covulu  26  cl  dudeksesa  covulumu Covuma  27  cm  dudeksepa  covumamu Covuni  28  cn  dudekoka  covunimu Covupa  29  cp  dudeknaŭa  covupamu Devu  30  do  trideka  devumu Gavu  40  go  kvardeka  gavumu Jivu  50  jo  kvindeka  jivumu Luvu  60  lo  sesdeka  luvumu Mavu  70  mo  sepdeka  mavumu Nivu  80  no  okdeka  nivumu Pavu  90  po  naŭdeka  pavumu Sinta  100  boo  centa  sintamu Cosinta  200  coo  ducenta  cosintamu Desinta  300  doo  tricenta  desintamu Gasinta  400  goo  kvarcenta  gasintamu Mila  1000  booo  mila  milamu Milo  1000000  boooooo  miliona  milomu

 Eksteraj ligiloj 
 Langue Nouvelle en ARTFL Encyclopédie Project (pp 268  269  270  271 )

 Sur vikifontoj: LANGUE NOUVELLE 268 269 270 271, ĉiuj en formato DjVu

Kategorio:Planlingvoj