Trifaza elektro

eta|Stela (Y)  kaj triangula (Δ) sistemoj
Trifaza elektro estas elektra sistemo, kiu baziĝas sur tri alternaj tensioj de egalaj frekvencoj, kies fazoj havas inter si egalajn distancojn de triona periodo (= 120°). Ili estas nomitaj respektive R (aŭ L1) , S (aŭ L2), T (aŭ L3).
Kutime la tri kabloj de la tri fazoj estas kompletitita de la kablo de "neǔtra lineo"; ĉi-lasta povas esti (aǔ ne) konektita al la tero.

La sumo de la tri tensioj estas ĉiam (krom difekto) nula.

Kiel "tensio" de trifaza sistemo oni kutime nomas la tension inter (ajnaj) du fazoj; ĝi estas pli alta ol la tensio inter unu fazo kaj la mezpunkto (la neŭtra lineo). La rilatumo estas √3 ≈ 1,732. Ekzemple en la eŭropa trifaza sistemo, la tensio (inter du fazoj) estas 400 V, dum la tensio de ĉiu fazo rilate al la mezpunkto estas ĉirkaŭ 230 V.

 Historio 
En 1882 la brita fizikisto John Hopkinson ricevis patenton pri la distribuado de trifaza elektro. En la sekvaj jaroj Galileo Ferraris, Nikola Tesla kaj Michał Doliwo-Dobrowolski sukcese okupiĝis pri la konstruado de trifazaj motoroj kaj generatoroj. Ĉi-lasta en 1889 konstruis unuan nesinkronan trifazan motoron.

 Stela kaj triangula sistemoj 
Ekzistas du bazaj trifazaj instalaĵoj: Ipsilono (Y) kaj delto (Δ). Kiel montrite en la diagramo, delta («triangulo»)  sistemo postulas nur tri dratojn por energia dissendo, sed ipsilona («stelo») sistemo povas havi kvaran draton. La kvara drato, se ĉeestas, estas disponigita kiel neŭtra lineo kaj estas normale surterigita. Por la tri-drataj kaj kvar-drataj instalaĵoj  la  terdraton ĉeestantan estas konsiderata kromdrato en multaj transmisilineoj, ĝi estas nur por protekto kontraŭ difektoj kaj ne transportas iun ajn kurenton sub normala uzo. 

Kvar-drata sistemo akiras simetriajn tensiojn inter ĉiu fazo, kiam la neŭtra lineo estas ligita al la "komuna stelpunkto" de ĉiuj fontovolvaĵoj. En tia sistemo, ĉiuj tri fazoj havos la saman amplitudon de tensio relative al la neŭtra punkto. 

 Kodokoloroj 
La diversaj konduktiloj de trifaza distribuo povas esti identigitaj per la koloro de la kabloj, kiu estas la temo de normo. Bedaŭrinde, ĉi tiu lasta ne estas internacia kaj evoluis laŭtempe, kio povas esti fonto de konfuzo. Estas mezuriloj (trifazaj instal-testiloj), kiuj povas distingi inter la malsamaj konduktiloj en distribuo kaj kiuj ofte donas la ordon de la fazoj. 
 L1 L2 L3 Neŭtra lineo Tero (maso) /protekro per terkonekto Eŭropa Unio kaj la landoj sekvantaj la normojn Eŭropa Komitato por Elektroteknika Normigado (angle : European Committee for Electrotechnical Standardization), Honkongo ekde julio 2007, Singapuro ekde marto 2009BrunaNigraGrizaBlua<center>Verdaj kaj flavaj strioj Malnova eŭropa normo Internacia Elektroteknika Komisiono 60446 (angle : International Electrotechnical Commission 60 446, adapteba laŭ landojRuĝa aŭ brunaNigra aŭ brunaViola aŭ bruna Blua<center>Verdaj kaj flavaj strioj Usonaj normoj laŭ NERCRuĝaNigraBluaBlankaVerda

 Apliko de trifaza elektro 
eta|Simpla skemo de trifaza generatoro kaj trifaza sinkrona motoroPer polifaza sistemo (ĉi-tie trifaza sistemo) eblas facile krei tiel nomitan «turniĝantan magnetan kampon» por rotaciigi motorrotorojn.
Trifaza elektro estas aplikata precipe por la distribuado (transporto) de elektra energio kaj por povumaj elektromotoroj kaj generatoroj. La kialo estas, ke elektraj lineoj, motoroj kaj transformatoroj por trifaza sistemo bezonas malpli da materialo (konduktiloj, feraj magnetkernoj) ol unufaza sistemo kaj pli efike utiligas la elektran povon. Por liveri la saman tutan energion, necesos tri unufazajn sistemojn, kun ses elektraj lineoj transportantaj kurentojn √3 foje pli grandaj kaj √3 foje pli pezaj kaj pli multe kostaj sur la pilonoj.

La pliefikeco de trifaza elektro en la transporto de energio rezultas el la fakto, ke la sumo de la tri tensioj nuliĝas. Se la kurentoj (kaj tial la povoj) en la unuopaj fazoj estas egalaj, ne necesas apartan lineon por retransporti la kurenton; por tio servas la du aliaj fazoj. Unufaza alterna aŭ kontinua elektro, kontraŭe, bezonas apartan lineon por retransportado de la kurento. 

 Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Elektro
Kategorio:Elektrotekniko