Aranĝisto (muziko)

Aranĝisto verkas muzikan aranĝaĵon (priverkaĵon), se la komponisto ne volas fari ĝin mem aŭ ne havas la necesan konon. Per tio aranĝistoj fariĝas gravaj kunformantoj de komponaĵo.

 Kvoto de la verkoj 
La kvoto de verkoj, kiujn komponistoj ne mem aranĝas kaj instrumentas, estas taksata tutmonde je multe pli ol 50 elcentoj. Eĉ Leonard Bernstein aranĝigis sian muzikalon West Side Story de Sid Ramin kaj Irwin Kostal. La aranĝaĵo de Rhapsody in Blue de George Gershwin devenas de Ferde Grofé.

Aranĝisto havas la liberon, ŝanĝi partojn, reharmoniigi, aldoni novajn partojn, kondiĉe ke li je tio ne ŝanĝas la karakteron de la verko. Klarajn difinojn de aranĝado laŭ aŭtorrajta senco oni troviĝas ekzemple en la regularo de la germana kopirajta kolektivo GEMA.

 Edukado 
Aranĝisto estas plejparte mem bonedukita instrumentisto kaj disponas pri ampleksa scio pri la unuopaj muzikinstrumentoj kaj ties bonsonaj kaj ludeblaj kampoj, havas konojn pri muzikaj stiloj kaj kompoziciaj formoj kaj estas ne malofte ankaŭ komponisto de propraj muzikverkoj. Ofte aranĝisto ankaŭ transprenas la direktadon de sia aranĝaĵo, tio signis, ke la aranĝisto mem direktas la orkestron resp. la bandon kaj ellaboras kun la muzikistoj la interpretaĵon de la aranĝaĵo deziratan de komponisto aŭ muzikproduktisto.

 Fundamentoj de aranĝaĵa elverkado 
Fundamento de la elverkado de aranĝaĵo laŭ klasika kompreno estas la regado de la notacio, konoj pri harmoniscienco, interpretado kaj frazigo. Kelkaj aranĝistoj kunlaboras laŭtradicie lige kun notskribisto resp. kopiisto, kiu post elverkado de la kompleta aranĝaĵo kiel partituro ekstraktas la unuopajn instrumentajn voĉojn el la partituro, notante ilin konforme kun la pokaza transponado. Intertempe la plej multaj aranĝistoj laboras tamen per komputilo kaj moderna notkomposta programaro, per kiu oni povas elprinti kaj la partituron kaj ankaŭ la unuopajn voĉojn.

En la moderna muzikproduktado aranĝisto estas plejparte komponisto, muzikisto kaj produktisto en unu persono, ĉar la muzikproduktaĵoj ofte estas faritaj en propra sonstudio ĉe la komputilo kaj tie la transiroj estas fluaj. Ankaŭ la "skribado" de notoj tie preskaŭ ne gravas. Male la aranĝisto destinas tie, kiu instrumento je kiu momento eksonas kun kiu sonkoloro. Kutime aranĝisto lige kunlaboras, kiam li ne mem estas la produktisto, kun la mendinta produktisto aŭ muzikisto resp. komponisto kaj realigas ties muzikajn kaj estetikajn dezirojn.

En moderna filmmuziko la aranĝisto ofte ankaŭ estas komponisto kaj klavaristo en unu persono. Per tiel nomataj "MIDI-aranĝaĵoj" li prezentas al la reĝisoro siajn komponaĵojn kaj aranĝaĵojn. Tial komponistoj kaj aranĝistoj tiuĝenraj plejparte disponas pri la plej nova specimenaj teknikaĵoj en siaj sonstudioj.

Estas inter la aranĝistoj ankaŭ specialistoj, kiuj verkas aranĝaĵojn por muzikaj partokampoj, ekzemple kantaranĝistoj, arĉinstrumentaj aranĝistoj, blovinstrumentaj aranĝistoj ktp.

Ekde kelkaj jaroj la aranĝistoj de muzikaloj pli kaj pli fariĝas gravaj por la produktistoj, ĉar tiuj helpe de nova tekniko (i.a. de komputiloj kaj muzikklavaroj) reduktas la brodvejan orkestron de iam kun 25-35 muzikistoj pro monkaŭzoj al maksimume 15 muzikistoj. En filmmuziko la orkestraj aranĝaĵoj estas antaŭproduktitaj kiel MIDI-aranĝaĵoj kaj poste surbendigita de orkestro.

Krome populariĝis nova aranĝostilo (ĉefe stampita de William David Brohn), je kiu ne plu la kompleta orkestro ludas en diversaj laŭtecoj, sed ĉiam nur kelkaj malmultaj instrumentoj, kiuj tamen estas elektronike amplifataj.

 Famaj aranĝistoj 
 Aranĝistoj de grandaj dramaj verkoj (plejparte muzikaloj) 
 Robert Russell Bennett (i.a. la muzikaloj Oklahoma, South Pacific, The King And I kaj The Sound of Music)
 William D. Brohn (i.a. la muzikaloj Miss Saigon, Crazy For You, The Secret Garden kaj Ragtime)
 Ralph Burns (i.a. la muzikaloj Funny Girl, Sweet Charity kaj Chicago)
 David Cullen (i.a. la muzikaloj Cats, Starlight Express, The Phantom of the Opera kaj Sunset Boulevard)
 Michael Gibson (i.a. la muzikaloj Anything Goes kaj Kiss of the Spiderwoman)
 Danny Troob (i.a. de Walt Disney: Beauty And The Beast)
 Jonathan Tunick (i.a. la muzikaloj Follies, Sweeney Todd, Into the Woods kaj Titanic)
 Thorsten Wszolek (i.a. la novversioj de la muzikaloj My Fair Lady, Brigadoon, Gigi kaj Camelot)

 Aranĝistoj por orkestro kaj bandego 
 Count Basie
 Les Baxter
 Irving Berlin
 Carla Bley
 Francy Boland
 Helmut Brandt
 Bob Brookmeyer
 Billy Byers
 Don Costa
 Matt Dennis
 Eumir Deodato
 Tommy Dorsey
 Duke Ellington
 Gil Evans
 Percy Faith
 Chico O'Farrill
 Bruce Fowler
 Ernie Freeman
 Joki Freund
 Harry Frommermann
 Michael Gibbs
 Jerry Gray
 Bob Hammer
 Neal Hefti
 Peter Herbolzheimer
 Fletcher Henderson
 Bill Holman
 Gordon Jenkins
 Quincy Jones
 Thad Jones
 Bert Kaempfert
 Kurt Kaiser
 Stan Kenton
 Heinz Kiessling
 Alexander Krampe
 Paul Kuhn
 James Last
 Michel Legrand
 Günter Lenz
 Toni Leutwiler
 Melba Liston
 Henry Mancini
 Johnny Mandel
 Billy May
 Jay McShann
 Sergio Mendes
 Vince Mendoza
 Glenn Miller
 Charles Mingus
 Hugo Montenegro
 Gerry Mulligan
 Sammy Nestico
 Claus Ogerman
 Pino Presti
 Don Redman
 Dieter Reith
 Nelson Riddle
 Waldo de los Rios
 Pete Rugolo
 George Russell
 Bill Russo
 Maria Schneider
 Gunther Schuller
 Don Sebesky
 Axel Stordahl
 Billy Strayhorn
 Andreas N. Tarkmann
 Wilhelm Wieprecht
 Mary Lou Williams
 George Dale Williams
 Franz Wittenbrink
 Joe Völker
 Erik van der Wurff
 Torrie Zito

 Literaturo 
 Markus Fritsch, Peter Kellert: Arrangieren und Produzieren. Leu Verlag, ISBN 3-928825-22-4.
 Ulrich Kaiser kaj Carsten Gerlitz: Arrangieren und Instrumentieren, Barock bis Pop. Kassel, 2005, ISBN 3-7618-1662-6
 Paul Wiebe: Bläser arrangieren. Wizoobooks Verlag, 12/2007, ISBN 978-3-934903-61-6.
 Paul Wiebe: Streicher arrangieren. Wizoobooks Verlag 02/2009, ISBN 978-3-934903-70-8 - Wege zum perfekten Orchestersatz am Computer.
 Andreas N. Tarkmann: Arrangieren für Kammermusikensembles''. Staccato-Verlag, Duseldorfo 2010, ISBN 978-3-932976-34-6.

Kategorio:Muzikprofesioj
Kategorio:Aranĝistoj