Supera Kortumo de Usono

La Supera Kortumo de Usono (), lokita en Vaŝingtono, estas la plej alta juĝa kaj jura instanco de Usono, la kapo de la usona justica branĉo kaj la plej alta tribunalo de la nacio. Ĝi konsistas el ĉefjuĝisto kaj ok asociitaj juĝistoj, kiujn nomumas la prezidanto kun la konsento de la plimulto de la Senato. Juĝistoj servas principe dumvive. Ĝi estas ĉefe konstitucia tribunalo, tio estas, ĝi kontrolas, ĉu leĝoj kaj verdiktoj kongruas al la konstitucio, kaj ĝi havas la lastan juĝistan aŭtoritaton ene de Usono por interpreti kaj decidi demandojn de federacia juro. Krom la justica branĉo, kiun la Supera Kortumo kapumas, la ceteraj branĉoj de usona registaro estas la ekzekutiva branĉo kaj la leĝofara branĉo.

 Historio 
La plej frua Supera Kortumo mankis prestiĝon kaj aŭdis malmultajn kazojn. Ĉi tiu ŝanĝiĝis kiam Ĉefjuĝisto John Marshall establis la kortumon kiel arbitracianto de la konstitucio kaj donis gravajn deklarojn sur la interrilato inter la statoj kaj federacia registaro. Hodiaŭ la Supera Kortumo estas la plej grava tribunalo de la lando, kaj decidas kazojn nacie gravajn, helpante difini la rolon de la konstitucio.

 Konstruaĵo 
La Supera Kortumo originale ne havis propran konstruaĵon. Dum iom da tempo, ĝi kunvenis en Independence Hall en Filadelfio. Post kiam la federacia registaro transloĝiĝis al Vaŝingtono en 1801, ĝi kunvenis en la Usona Kapitolo. Ĝi restis tie ĝis 1935, kiam ĝi moviĝis en sia fina hejmo, la Konstruaĵo de la Supera Kortumo, kiu estas Usona Nacia Historia Rekonilo en Vaŝingtono.

 Membroj 
William Taft estis la sola ĉefjuĝisto kiu ankaŭ estis prezidanto. La nuna ĉefjuĝisto estas John Roberts. Aktuale, du asociitajn juĝistojn nomumis Prezidanto Obama kaj tri nomumis Prezidanto Trump.

* Postenigo dum paŭzo, poste malaprobita de la Senato** Plialtigita post servo kiel asociita juĝisto *** Ankaŭ servis kiel Usona Prezidento § Antaŭe servis kiel asociita juĝisto §§ Historiistoj malakordiĝas ĉu li rezignis aŭ malakceptis la komision ()† Mortis dum ofico N-ro  Ĉefjuĝisto  Periodo  Postenigita de1  John Jay  la 19-an de oktobro 1789–la 29-an de junio 1795  George Washington2  John Rutledge*§  la 12-an de aŭgusto 1795–la 15-an de decembro 1795  George Washington  William Cushing**§§  la 3-an de februaro 1796–la 5-an de februaro 1796  George Washington3  Oliver Ellsworth  la 8-an de marto 1796–la 15-an de decembro, 1800  George Washington4  John Marshall  la 4-an de februaro 1801–la 6-an de julio 1835†  John Adams (F)5  Roger Brooke Taney  la 28-an de marto 1836–la 12-an de oktobro 1864†  Andrew Jackson (D)6  Salmon Portland Chase  la 15-an de decembro, 1864–la 7-an de majo 1873†  Abraham Lincoln (R)7  Morrison Remick Waite  la 4-an de marto 1874–la 23-an de marto 1888†  Ulysses S. Grant (R)8  Melville Weston Fuller  la 8-an de oktobro 1888–la 4-an de julio 1910†  Grover Cleveland (D)9  Edward Douglass White**  la 19-an de decembro 1910–la 19-an de majo 1921†  William H. Taft (R)10  William Howard Taft***  la 11-an de julio 1921–la 3-an de februaro 1930  Warren G. Harding (R)11  Charles Evans Hughes §  la 24-an de februaro 1930–la 30-an de junio 1941  Herbert Hoover (R)12  Harlan Fiske Stone**  la 3-an de julio 1941–la 22-an de aprilo 1946†  Franklin D. Roosevelt (D)13  Frederick Moore Vinson  la 24-an de junio 1946–la 8-an de septembro 1953†  Harry S. Truman (D)14  Earl Warren  la 5-an de oktobro 1953–la 23-an de junio 1969  Dwight D. Eisenhower (R)15  Warren Earl Burger  la 23-an de junio 1969–la 26-an de septembro 1986  Richard Nixon (R)16  William Hubbs Rehnquist**  la 26-an de septembro 1986–la 3-an de septembro 2005†  Ronald Reagan (R)17    la 29-an de septembro 2005 ĝis hodiaŭ  George W. Bush (R)

Polemikoj
Malsame de la plej multaj superaj kortumoj, la usona havas dumvivajn mandatojn kaj nekutime grandan potencon super la elektitaj branĉoj de la registaro, kaj la usona konstitucio estas nekutime malfacile amendebla. Iuj kritikoj parte kulpigas tiujn faktorojn pri malaltiĝanta statuso de la usona supera kortumo en aliaj landoj kaj malaltiĝanta aproba indekso en Usono de ĉirkaŭ 65% fine de la jardeko de 1980 ĝis ĉirkaŭ 40% komence de la jardeko de 2020. Aliaj kritikataj faktoroj estas politika dispolusiĝo, skandaloj pri etiko, kaj unuopaj polemikaj decidoj, interalie la malstriktigo de reguloj pri financo de politikaj kampanjoj, permeso al manipulado de balotodistriktaj limoj, malfortigo de garantioj pri la voĉdonrajto, malagnosko de rajto aborti en , kaj decido de la prezidantecaj elektoj de 2000 en Bush v. Gore. Ekde la lastaj jaroj de la jardeko de 2010, la daŭra akirado de potenco fare de la kortumo kaj la konveneco de ĝiaj decidoj por la Respublikana Partio altiris akuzojn de  maldemokratiĝo aŭ unupartiismo.

Etiko
En 2024 kritikoj celis al la juĝistoj  kaj Clarence Thomas pro ilia rifuzo apartigi sin de procesoj pri la atako kontraŭ la Kapitolo de Usono de la 6-a de januaro 2021, kvankam iliaj edzinoj publike opiniis pri la afero aŭ partoprenis en klopodoj malvalidigi la balotadon de 2020. La kritikoj pliintensiĝis post la decido en Trump v. United States, kiu havigis ĝeneralan juran imunecon al la prezidanto. Reprezentanto Alexandria Ocasio-Cortez formaligis elpostenigan denuncon kontraŭ Thomas kaj Alito en julio, kaj fine de tiu monato preskaŭ 1.4 milionaj da homoj estis subskribintaj petskribon ĉe MoveOn, ke la Kongreso elpostenigu Thomas.

Inter la aliaj kritikoj al la kortumo estas la malfortigo de leĝoj pri korupto, kio efikas ankaŭ al aliaj branĉoj de la registaro krom la justica, kaj la citado de malveraĵoj en publikigitaj decidoj, ofte fontintaj el kortumamikaj dokumentoj de grupoj, kiuj alvokis por la decido. La juristo Allison Orr Larsen rekomendis, ke la kortumo postulu malkaŝon de la financintoj de kortumamikaj dokumentoj kaj de la studoj, kiujn ili citas, ricevu nur dokumentojn en la fakoj de la verkintoj (kiel postuliĝas ĉe malsuperaj kortumoj), kaj ke la dokumentoj liveriĝu pli frue en la procedo por ke oni havu sufiĉan tempon por ekzameni kaj kontesti la historion kaj faktojn.

 Gravaj decidoj 
 Marbury v. Madison (1803, kontrolo de konstitucieco)
Loving v. Virginia (1967, interrasaj geedziĝoj)
Roe v. Wade (1973, abortado)
Chevron U.S.A., Inc. v. Natural Resources Defense Council, Inc. (1984, agenteja aŭtoritato interpreti ambiguajn administrajn leĝojn)
Lawrence v. Texas (2003, sodomio)
Bostock v. Clayton County (2020, dunga diskriminacio kontraŭ GLAT-aj laboristoj)
National Pork Producers Council v. Ross (2023, ŝtataj kaj lokaj leĝoj pri komerco)
Loper Bright Enterprises v. Raimondo (2024, renversis  Chevron)

Referencoj

 Literaturo 
 http://www.supremecourt.gov/ oficiala retejo 
 http://www.supremecourt.gov/about/briefoverview.aspx priskribo 

 Vidu ankaŭ 

 Equal justice under law
 Usonaj Raportoj

Kategorio:Juro
Kategorio:Tribunaloj
Kategorio:Usona juro
Kategorio:Superaj Kortumoj