Grabeno

En geologio, grabeno Plena Ilustrita Vortaro 2002 p.402 estas depresio limigita de du paralelaj faŭltoj. Graben estas germana por foso aŭ tranĉeo. Germane, Graben estas uzita kaj singulare kaj plurale .

 Priskribo 
eta|220px|maldekstra|Infraruĝe akcentita satelita bildo de grabeno en Afar-Depresio ( Granda Rifto ).
Grabeno estas rezulto de malleviĝo de tereno produktante valon kun klara kruta deklivo je ĉiu flanko. Grabenoj ofte okazas flanko-ĉe-flanko kun horstoj. Horstaj kaj grabenaj strukturoj estas indikoj de streĉorezistaj fortoj kaj terkrusta streĉo.
Grabeno estas produktita ekde paralelaj normalaj faŭltoj, kie la pendanta muro estas subenglitita kaj la piedmuro suprenglitita. La faŭltoj tipe subeniras al centro de la grabeno ekde ambaŭ flankoj. Horstoj estas paralelaj blokoj kiuj restas inter grabenoj; la limigantaj faŭltoj de horsto tipe subeniras ekde la centra linio de horsto.
Unuopa aŭ multipla grabeno povas rezultigi riftan valon.

Unu el la plej profundaj grabenoj kun 1 000 metroj da subenglitado estas tiu de Unzen-Monto, vulkana masivo en suda Japanujo.

 Duon-grabeno 
eta|220px|Nevark-Baseno, frua mezozoika duon-grabeno.
En multaj riftoj la grabenoj estas nesimetriaj, kun ĉefa faŭlto laŭlonge nur unu el la limoj, kaj tiuj estas sciataj kiel duon-grabenoj. La poluseco ( direkto de la glisado ) de la ĉefaj limigantaj faŭltoj tipe alternas laŭlonge de la longo de la rifto. La nesimetrio de duon-grabeno forte influas la kuntektonan surfundiĝon. Kompare malmulte da sedimento eniras en la duon-grabenon tra la ĉefa limiganta faŭlto, kaŭze de la efikoj de piedmura leviĝo sur la drenado-sistemoj. La escepto estas de iu ĉefa kompensado en la limiganta faŭlto, kie transdon-deklivo povas provizi per grava enirpunkto. Plimulto de la sedimento eniros en la duon-grabenon sube de la senfaŭlta pendant-mura flanko ( ekzemple Bajkalo-LagoNelson,C.H., Karabanov,E.B., Colman,S. and Escutia,C. 1999, Tectonic and sediment supply control of deep rift lake turbidite systems: Lake Baikal, Rusujo. Geology, 27, 163–166 ).

 Famaj grabenoj 
 Bajkalo, Siberio, Rusujo
 Basin and Range Province ( baseno kaj montara provinco ) de sudokcidenta Nordameriko estas ekzemplo de sinsekvantaj horsto/grabeno-sistemoj, inkluzive de Valo de Morto, kun Grand-sala Valo estante la plej orienta kaj Valo Owens estante la plej okcidenta.
eta|220px|Rima Ariadaeus sur la Luno estas konsiderata grabeno. La manko de erozio sur la luno evidentigas la strukturon kun du paralelaj faŭltoj kaj la malevigitan blokon inter ili speciale klare.
 Centraj Malaltaĵoj ( aŭ Midland-Valo ), Skotujo
 Granda Rifto
 Guanabara-Golfo en Rio-de-Ĵanejro , Brazilo
 Lago Tahoe, Kalifornio kaj Nevado, Usono
 Lambert-Grabeno en Antarkto
 Malsupra Godavari-Valo en Suda Barato
 Narmado-Valo en centra Barato
 Oslo-Grabeno ĉirkaŭ Oslo, Norvegujo
 Otavo-Boneĉere-Grabeno en Ontario kaj Kebekio, Kanado
 Rifto de Rio Grande del Norte Valo en Kolorado/Nov-Meksiko/Teksaso, Usono
 Sagano-Valo ( rivero Saguenay ), Kebekio, Kanado
 Sankt-Vincento-Golfeto en Suda Aŭstralio, Aŭstralio
 Valo de Supra Rejno norde de Bazelo, Svisujo

 Alia grabeno 
 Grabeno de Republic en Republic, Vaŝingtonio

 Referencoj 

 Bibliografio