Purpura digitalo

La purpura digitalo  Plena Ilustrita Vortaro 2002, p. 238   Nomenklaturo de Ĝeneralaj Ornamfloraj Vegetaĵoj, p. 26  (Digitalis purpurea), estas angiospermo el la familio de la plantagacoj (antaŭe traktita en la familio de skrofulariacoj), indiĝena en plimulto de Eŭropo.

 Priskribo 
Tiu palearktisa specio estas  herba  dujara planto aŭ nelong-vivanta staŭdo. La  folioj estas spirale aranĝitaj kaj  simplaj. Ili estas 10-35 cm longaj kaj 5-12 cm larĝaj, kaj estas kovrataj de griz-blankaj mallong-molaj kaj glandaj haroj. La foliaro konstituas densan rozeton je grunda nivelo la unuan jaron.

La floranta tigo disvolviĝas dum la dua jaro; ĝi tipe atingas alton de 1 ĝis 2 m, foje pli. La floroj estas aranĝataj en spektakla, terminala, longforma infloresko, kaj ĉiu floro estas tubforma kaj pendanta. La floroj estas tipe purpuraj sed iuj plantoj, speciale la kultivataj, povas esti rozkoloraj, flavaj, aŭ blankaj. La korolo estas makulata interne de la fundo de la tubo. La florado-periodo situas somerkomenco, foje kun kromaj floroj kiuj disvolviĝas pli malfrue en la sezono.

La frukto estas kapsulo kiu disfendas ĉe matureco por liberigi la multajn malgrandegajn (0,1-0,2 mm) semojn. 

 Subspecioj 
Estas tri subspecioj :
Digitalis purpurea subsp. purpurea – plimulto de Eŭropo
Digitalis purpurea subsp. heywoodii – Iberujo
Digitalis purpurea subsp. mariana – Iberujo

 Hibridoj 
 Digitalis x fulva, Lindl. 1821

(Hibrida formulo : Digitalis grandiflora Mill. × Digitalis purpurea L.).

 Tokseco 
La ĉefaj toksinoj en digitalo estas la du kemie similaj korglukozidoj : digitoksino  kaj digoksino. Pro la ĉeesto de la digitoksino, la folioj, floroj kaj semoj de purpura digitalo estas ĉiuj  venenaj al homoj kaj al iuj bestoj kaj povas esti mortigaj se manĝite.

Ekstraktita de la folioj, tiu sama substanco, kies klinika uzo estis iniciatita kiel "digitalo" fare de William Withering, estas utiligita kiel kuracilo por kornesufiĉo. Tiu brita kuracisto agnoskis ke ĝi reduktis edemon, pliigis urinofluon kaj potence efikis sur la koro. Male al la purigitaj farmakologiaj formoj, partoj de tiu planto ne ofte kaŭzis veneniĝon ĉar ili induktis naŭzon kaj vomante ene de kelkaj minutoj post  manĝado, malhelpante la pacienton de konsumi pli.

Simptomoj de digitalo-veneniĝo inkluzivas malaltan ritmon de la sangbato,  naŭzon, vomadon, kaj nekunordigitajn kuntiriĝojn de diferencaj partoj de la koro kondukante al korhalto kaj finfine al morto.

 Uzado 
Kelkfoje la planto troviĝas en ĝardenoj. En taŭgaj cirkonstancoj ĝi ĝenerale sin dissemas sub parta ombro, kaj povas estiĝi relative malĝena trudherbo. La poleno enhavas ĝis 80% da digitalo kaj tiu poleno povas esti trovata sur najbaraj plantostamenoj dum la florado. Tiu efiko povas kaŭzi neintencitan digital-elmetadon se la elmetitaj stamenoj de aliaj plantoj estus konsumitaj iamaniere fare de homoj. Dum la pinta polenoproduktado, en iuj areoj la poleno traflosas la aeron kaj algluiĝas al elmetitaj  surfacoj.
Elektitaj formoj, aŭ pro koloro aŭ pro nanohabito, estas venditaj kiel potplantoj.

 En literaturo kaj muziko 
Tiu planto inspiris la faman poemon far la itala poeto  Giovanni Pascoli titolitan "Digitale Purpurea". Ĝi ankaŭ inspiris la itala industri-metalroka muzikgrupo "Digitalis Purpurea".

 Referencoj 

 Bildaro 

 Eksteraj ligiloj 

 Purpura digitalo (Flora Europaea).
 Purpura digitalo : Ekologia flaŭro de Britujo.
 Purpura digitalo (Skye Flora) 
 Purpura digitalo : invadaj plantoj en Usono (USDA).

Kategorio:Plantagacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Venenaj plantoj
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Ornamaj plantoj