Irena Szewińska

Irena SZEWIŃSKA, fraŭline Irena KIRSZENSTEIN (prononcu [iˈrɛna ʂɛˈviɲska], proksimume iREna ŝeVINJska; naskiĝis la  en Leningrado, mortis la  en Varsovio) estis pola atletikistino, specialiĝinta pri kurtadistancaj kuroj. Ŝi estis unu el la plej elstaraj atlekistinoj de la mondo dum preskaŭ du jardekoj kaj en pluraj eventospecoj. Ŝi gajnis sep medalojn en la Olimpiaj Ludoj, el kiuj tri estis oraj. Ŝi estas la sola atletikisto en la tuta historio, kiu tenis la  kaj en la 100-metra kaj en la 200-metra kaj en la 400-metra eventoj. Ŝi kvarfoje elektiĝis kiel Pola Sporta Persono de la Jaro. En 2016 ŝi ricevis la plej altan ŝtatan honoron de Polujo, la Ordenon de la Blanka Aglo.
maldekstra|eta|300px|Ordeno de la Blanka Aglo sur blua rubando
eta|260px|maldekstra|La kopioj de medalo kun aŭtografo de I. Szewińska en la Aleo de Steloj de Sporto en Dziwnów
eta|maldekstra|Irena Kirszenstein en la jaro 1964
eta|260px|Irena Szewińska kun Konstanty Dombrowicz, urbestro de Bydgoszcz, esperantisto, kiu enmanigas al ŝi la titolon Honora Civitano de Bydgoszcz, 2005

Persona vivo
Irena Kirszenstein naskiĝis en Leningrado en pol-juda familio. Ŝia patro estis de Varsovio kaj ŝia patrino de Kievo. Ili ekkonis unu la alian en Samarkando, kie ambaŭ estis studantaj, kaj en 1947 translokiĝis al Varsovio.Rozmowa z Ireną Szewińską . bieganie.pl. 18-a de majo 2012

En 1967 ŝi edziniĝis al sia trejnisto, Janusz Szewiński, kiu mem konkursis landnivele en barierokuro kaj poste laboris kiel sporta fotisto. Ili havas du filojn, Andrzej Szewiński (n. 1970), kiu ludis volejbalon por la pola vira nacia teamo de volejbalo kaj poste fariĝis senatano, kaj Jarosław (n. 1981).SZEWIŃSKA (KIRSZENSTEIN) IRENA. pkol.pl

En 1970 Szewińska magistriĝis en ekonomiko ĉe la Universitato de Varsovio kun diplomo MSc.

Ŝian morton anoncis ŝia edzo la 29-an de junio 2018, kiam ŝi havis 72 jarojn. Ĝin kaŭzis kancero. Ŝi estis prizorgata en Varsovio ĉe la Milita Instituto de Medicino ĉe Strato Szaserów. Komentante pri ŝia morto en Tvitero, la pola prezidanto Andrzej Duda nomis ŝin "la unua damo de pola sporto." Ŝi enteriĝis kiel katoliko en la "Avenuo de la Merituloj" en Milita Tombejo Powązki en Varsovio."Pogrzeb Ireny Szewińskiej", http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,23638999,pogrzeb-ireny-szewinskiej-pierwsza-dame-sportu-zegnala-rodzina.html

Kariero
Inter 1964 kaj 1980, Szewińska partoprenis en kvin Olimpikoj, gajnante sep medalojn (pli ol iu alia pola atletikisto), el kiuj tri estis oraj. Ŝi rompis ses mondajn rekordojn, kaj ŝi estas la sola atletikisto kiu tenis mondan rekordon kaj en la 100-metra kaj en la 200-metra kaj en la 400-metra eventoj. Krome, ŝi gajnis 10 medalojn en la Eŭropa Ĉampioneco. Inter 1965 kaj 1979 ŝi rikoltis 26 landajn ĉampionecojn kaj faris 38 rekordojn en 100- ĝis 400-metraj kuroj kaj la longosalto.Irena Szewińska-Kirszenstein . sports-reference.com

En sia unua Olimpiko en Tokio en 1964, ŝi prenis arĝentan medalon en la longosalto kaj la 200-metra kuro, kaj kuris la duan vicon de ormedala teamo en la 4 × 100-metra stafeto.

Ŝi estis duobla ĉampiono en mallongaj kuroj ĉe la Universiado en Budapeŝto en 1965. Samjare ŝi faris sian unuan mondan rekordon, superante 11.2-sekundan kuron de Wyomia Tyus de la antaŭa jaro per 11.1-sekunda tempo en Prago, Ĉeĥoslovakujo, la 9-an de julio 1965. Ŝi gajnis la ĉampionecon de la brita WAAA en 1965.

En 1966, ĉe la Atletika Eŭropa Ĉampioneco, ŝi gajnis oron en la longosalto, 200-metra kuro, kaj 4 × 100-metra stafeto, kaj arĝenton en la 100-metra kuro.

Ĉe sia dua Olimpiko en Meksiko, Szewińska gajnis bronzon en la 100-metra kuro, sed ne kvalifikiĝis por la finalo de la longosalto. Ŝi tamen revenis de tiu malsukceso por gajni oran medalon la 200-metra kuro per nova mondrekorda tempo. En la mallonga stafetkuro la pola teamo faligis la stafeton dum la lasta transdono de la duonfinalo kaj finis laste.

En 1971, post naski filon, ŝi atingis bronzan medalon en la longosalto ĉe la Eŭropa Ĉampioneco en Helsinko. En la Somera Olimpiko 1972 en Munkeno ŝi konkursis en tri eventoj: la du mallongaj kuroj kaj la longosalto, el kio rezultis bronza medalo en la 200-metra kuro.

En 1974 ŝi fariĝis la unua virino, kiu transiris la 50-sekundan markon en la 400-metra kuro, kaj starigis novan mondan rekordon de 22.21 sekundoj por la 200-metra. Ĉe la Eŭropa Ĉampioneco de Romo ŝi gajnis la mallongakuran duoblaĵon de la 100-metra kaj 200-metra kuroj, superante la favoratan orient-germanan kuristinon Renate Stecher, kaj kuris la lastan vicon por la bronzgajna 4 × 100-metra stafeta teamo. Ŝi tenis la unuan tutmondan rangon en la 100-metra, 200-metra, kaj 400-metraj kuroj en 1974.

Ŝi gajnis sian lastan olimpikan medalon en Montrealo en 1976, nome oron en la 400-metra kuro kun mondrekorda tempo de 49.28. Ĉe la inaŭgura Monda Pokalo de Atletiko en 1977, ŝi gajnis la 200-metran kaj 400-metran kurojn, venkante du favoratajn orient-germanajn kuristojn, respektive Bärbel Wöckel kaj Marita Koch. Ŝi havis la unuan tutmondan rangon por la 200-metra kaj 400-metra kuroj en 1976 kaj 1977.

En sia lasta partopreno ĉe la Eŭropa Ĉampioneco, aĝante 32 jarojn, ŝi sukcesis gajni bronzon en la 400-metra kuro kaj en la 4 × 400-metra stafeto.

Entute ŝi rangiĝis unue en la mondo 7 fojojn en la 200-metra kuro, 4 fojojn en la 400-metra, kaj 2 fojojn en la 100-metra, kaj 3 fojojn en la longosalto. Ŝi restis ene de la dek plej altaj rangoj dum 15 jaroj en la 200-metra kuro, kun 4 jaroj en la dua rango kaj du jaroj en la tria, do pasigis nur 2 jarojn ekster la tri plej altaj rangoj; de 1964 ĝis 1977 ŝi daŭre rangiĝis inter la tri plej bonaj 200-metraj kuristinoj de la mondo, kio estas malkutimega sukceso. Ŝi rangiĝis 12 fojojn en la 100-metra kuro, 8 fojojn en la longosalto, kaj 6 fojojn en la 400-metra kuro, kvankam ŝi komencis konkursi en ĝi nur en 1974.

 Premioj kaj distingoj 
Szewińska ricevis la Premion Sportistino de la Jaro de United Press International por 1974, kaj dufoje la premion por Eŭropa Sportisto de la Jaro de la Pola Novaĵagentejo en 1966 kaj 1974. En 1977 ŝi elektiĝis la plej bona atletikistino de la mondo laŭ la revuo "Track & Field News".

En 1998, Szewińska fariĝis ano de la Internacia Olimpika Komitato. Ŝi prezidis la Polan Atletikan Asocion de 1997 ĝis 2009.

La 3-an de aŭgusto 2005, ŝi fariĝis la tria virino elektita al la Konsilio de Internacia Asocio de Atletikaj Federacioj (IAAF) dum la unua sesio de la 45-a IAAF-Kongreso en Helsinko.

Ŝi elektiĝis al la Galerio de Famuloj de IAAF kaj la Internacia Juda Sporta Galerio de Famuloj. En balotado de "Polityka" (Politiko), "Przegląd Sportowy" (Sporta Revuo) kaj "Tempo" ŝi elektiĝis en 1998 kiel numero 1 en la pola sporto de la 20-a jarcento.

En 2020, oni postmorte honoris ŝin per unu el la plej fruaj Heredaĵaj Platoj de Monda Atletiko en ceremonio apud la renkontejo de la Monumento Szewińska en Bydgoszcz. En 2021 la legantoj de la revuo Przegląd Sportowy elektis ŝin Pola Sportisto de la Jarcento. Dum ŝia kariero la sama revuo kvarfoje elektis ŝin Pola Sporta Persono de la Jaro.

Ŝi distingiĝis per Komandora Kruco kun Stelo de la Ordeno Polonia Restituta (1998); en 2005 iĝis Honora Civitano de Bydgoszcz; en septembro 2007 ŝi ricevis honoran doktorecon de la Akademio de Korpa Disvolvo kaj Sporto en Gdańsk; kaj en la jaro 2015 Prezidento de Pollando Andrzej Duda distingis ŝin per la plej alta ŝtata ordeno, nome la Ordeno de la Blanka Aglo.

En Pułtusk troviĝas publika elementa lernejo je ŝia nomo.

Internaciaj konkursoj
 Jaro  Konkurso  Loko  Pozicio  Evento  RezultoReprezentis 1964Eŭropaj Junulaj LudojVarsovio (Polujo)1-a200 m23.51-a4 × 100 m (stafeto)46.61-aLongosalto6.19 mOlimpikoTokio (Japanujo)2-a200 m23.11-a4 × 100 m (stafeto)43.62-aLongosalto6.60 m1965UniversiadoBudapeŝto (Hungarujo)1-a100 m11.31-a200 m23.52-a4 × 100 m (stafeto)46.11966Eŭropa ĈampionecoBudapeŝto (Hungarujo)2-a100 m11.51-a200 m23.11-a4 × 100 m (stafeto)44.491-aLongosalto6.55 m1968OlimpikoMeksikurbo (Meksiko)3-a100 m11.11-a200 m22.514-a (m)4 × 100 m (stafeto)53.016-a (k)Longosalto6.19 m1969Eŭropaj Subtegmentaj LudojBelgrado (Jugoslavujo)1-a50 m6.42-aMikslonga stafeto4:53.21-aLongosalto6.38 m1970UniversiadoTorino (Italujo)25-a (m)100 m12.31971Eŭropa Subtegmenta ĈampionumoSofio (Bulgarujo)4-a60 m7.52-aLongosalto6.56 mEŭropa ĈampionecoHelsinko (Finnujo)6-a100 m11.633-a200 m23.325-aLongosalto6.62 m1972Eŭropa Subtegmenta ĈampionumoGrenoblo (Francujo)6-a50 m6.39OlimpikoMunkeno (Okcidenta Germanujo)13-a (df)100 m11.543-a200 m22.741973Eŭropa Subtegmenta ĈampionumoRoterdamo (Nederlando)4-a60 m7.351974Eŭropa Subtegmenta ĈampionumoGotenburgo (Svedujo)3-a60 m7.20Eŭropa ĈampionecoRomo (Italujo)1-a100 m11.131-a200 m22.513-a4 × 100 m (stafeto)43.484-a4 × 400 m (stafeto)3:26.41975Eŭropa Subtegmenta ĈampionumoKatowice (Polujo)3-a60 m7.261976OlimpikoMontrealo (Kanado)1-a400 m49.28 (MR)1977Eŭropa Subtegmenta ĈampionumoDonostio (Hispanujo)7-a (m)60 m7.42Monda PokaloDuseldorfo (Okcidenta Germanujo)1-a200 m22.7211-a400 m49.5212-a4 × 400 m (stafeto)3:25.811978Eŭropa ĈampionecoPrago (Ĉeĥoslovakujo)3-a400 m50.405-a4 × 100 m (stafeto)43.833-a4 × 400 m (stafeto)3:26.761979Monda PokaloMontrealo (Kanado)3-a400 m51.1514-a4 × 400 m (stafeto)3:27.3911980OlimpikoMoskvo (Soveta Unio)16-a (df)400 m53.13
1Reprezentis Eŭropon

 Rekordoj 
 100-metra kuro: 11,13 s (1974)
 200-metra kuro: 22.21 (1974, iama nova mondrekordo)
 400-metra kuro: 49,28 s (1976, iama nova mondrekordo)
 longosalto: 6,67 s (1968)

Referencoj

Eksteraj ligiloj
 Ĉe Monda Atletiko
 Ĉe Olympics.com
 Ĉe Olympedia
 Jews in Sports
 KIRSZENSTEIN-SZEWIŃSKA, Irena International Who's Who.

Kategorio:Atletoj
Kategorio:Polaj sportistoj