Municipo Madona

La distrikto > municipo Madona () estas distrikto en okcidenta Latvio. La distrikto estis kreita en 2021 preskaŭ en la lastaj limoj de iama distrikto Madona (, 1950-2009), ekskludi distrikton Varakļāni , per unuiĝo de ekzistantaj en 2009-2021 4 iamaj pli malgrandaj komunumoj (). La centro de la distrikto situas en Madona.

Ĝiaj najbaraj distriktoj estas oriente distrikto Balvi kaj distrikto Rēzekne, sude distrikto Aizkraukle, distrikto Varakļāni kaj distrikto Jēkabpils, norde distrikto Gulbene kaj distrikto Cēsis, kaj okcidente distrikto Ogre.

 Historio 
Ĉe la fino de la glaciepoko, boacaj ĉastriboj eniris la teritorion de Latvio laŭ Daŭgavo kaj Lielupe riveroj de la sudo. De Daugava ili ankaŭ moviĝis al la supra parto de Aiviekste, kie en la najbareco de lago Lubāns estas la antikva setlejo Zvidze - unu el la plej malnovaj mezolitikaj setlejoj en Latvio. Aiviekste estis trafika vojo, sukceno vojaĝis al la ĉirkaŭaĵo de Lubāna antaŭ miloj da jaroj, el kiu estis faritaj pendaĵoj, butonoj kaj statuetoj.

Komence de la 12-a jarcento, komercvojo pasis de Koknese al Alūksne. Dum la Livonia Konfederacio, la areo apartenis al vasaloj de la Riga Arkidiocezo. Post la Livonia milito, ĝi venis sub polan regon en Pārdaugava Duklando, kaj post 1629 la plej granda parto de la distrikto estis akirita fare de Svedio. Parto de Svedio estis aneksita al la Rusia Imperio en 1721, kaj Pollanda parto en 1772. Tiutempe tio estis la sudorienta parto de la provinco Vidzeme - Maliena. En 1918 la distrikto estis inkludita en la Respubliko de Latvio. Fakte, la potenco de la Respubliko de Latvio estis establita ĉi tie en 1919.Latvijas Padomju Enciklopēdija - Latva Soveta Enciklopedio, p. 6-327.

 Geografio 
La okcidenta kaj centra parto de la distrikto situas en la plej alta parto de Vidzeme Centra Altebenaĵo (; 311 m, Sirdskalns 297 m, Nesaules kalns 284 m). En la orienta parto - la ebenaĵo Lubāna () de la Orienta Latva malaltebenaĵo (). Grundoj - gazonaj podzoligitaj kaj marĉaj. Mineraloj: dolomito (Aiviekste, Saikava), argilo (Prauliena, Kaļļukalns), limonito, dolĉakva kalko (Ļaudona), gruzo (Jāņukalns, Madona, Jaunkalsnava), torfo (Balto Klānu, Olgas, Klānu marĉoj).Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, p.2-461.

Averaĝa temperaturo en januaro -6 - 6,5 , en julio +16 - +17 . Precipitaĵo 600–800 mm jare, kun pli en la okcidento.Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020

Gravaj riveroj:
 Gauja baseno: Tirza
 Daŭgavo baseno: Aiviekste kaj ĝiaj alfluantoj: Kuja, Arona, Veseta, Pededze, Bērzaune, Liede
 Kontraŭflue de Ogre kaj Pērse

Grandaj lagoj: Lubāns (okcidenta parto), Kālezers (4 km²), Viešūrs (1,76 km²), Jumurdas (1,74 km²).

 Loĝantaro 
Distrikto Madona havas 28 692 loĝantojn (2021) kaj la denseco estas 11,1 loĝantoj por kvadratkilometro.

+ La plej grandaj setlejoj N#  Setlejo  Statuso  Paroĥo  Loĝantaro(2021)PMLP.gov.lv Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās (latve)LĢIA.gov.lv Vietvārdu datubāze 29.01.2021 (latve) 1.  Madona  Urbo  —  7280 2.  Ērgļi  Vilaĝo  Ērgļu  1700 3.  Lubāna  Urbo  —  1579 4.  Cesvaine  Urbo  —  1295 5.  Barkava  Vilaĝo  Barkavas  713 6.  Jaunkalsnava  Vilaĝo  Kalsnavas  660 7.  Mārciena  Vilaĝo  Mārcienas  595 8.  Ļaudona  Vilaĝo  Ļaudonas  578 9.  Kusa  Vilaĝo  Aronas  546 10.  Lazdona  Vilaĝo  Lazdonas  536 11.  Sauleskalns  Vilaĝo  Bērzaunes  512

 Administraj unuoj 
 Urbo (pilsēta) 
Madonas pilsēta, Cesvaines pilsēta, Lubānas pilsēta.

 Paroĥoj (pagasts) 
Aronas pagasts, Barkavas pagasts, Bērzaunes pagasts, Cesvaines pagasts, Dzelzavas pagasts, Ērgļu pagasts, Indrānu pagasts, Jumurdas pagasts, Kalsnavas pagasts, Lazdonas pagasts, Liezēres pagasts, Ļaudonas pagasts, Mārcienas pagasts, Mētrienas pagasts, Ošupes pagasts, Praulienas pagasts, Sarkaņu pagasts, Sausnējas pagasts, Vestienas pagasts.

 Bildoj 

 Referencoj 

Madona