Latgala lingvo

La latgala lingvo (latgalīšu volūda), estas lingvo el la balta lingvaro parolata precipe en Latgalio, unu el la historiaj regionoj de Latvio, en la oriento de la lando. Iuj parolantoj de la lingvo ankaŭ situas en la regionoj Selonio, iom pli okcidente, kaj Vidzeme, la latva parto de la historia regiono Livonio, pli norde, kaj aldone, pro la deportado de baltianoj en la stalinisma epoko, unuopuloj en Siberio kaj Baŝkirio. El lingva vidpunkto, la latgala lingvo konservis multe pli da arkaikaj elementoj ol la latva lingvo. La lingvon ankoraŭ parolas proksimume 150 000 homoj, sed la nombro de parolantoj konstante malkreskas favore al la nacia lingvo, la latva. Unesko tial konsideras la latgalan vundeblan lingvon.interaktiva mapo de UNESKO pri la mondaj danĝeriĝintaj lingvoj (angle, france kaj hispane)

Ekzistas vikipedio en la latgala lingvo, kiu komence de februaro 2012 havis iom pli ol 600 artikoloj. En aprilo 2024 estis 1080 artikoloj, do la kresko estas limigita.

 Ekzemplaj vortoj kaj frazeroj 
Por la teksto pri la ĵemajtia lingvo aŭ la okcidenta dialekto de la litova lingvo ekestis eduka listo kun komparaj ekzemplaj vortoj kaj frazeroj en la ĵemajtia, la norma litova, norma latva kaj la latgala. Ĝi tiom bone montras la similaĵojn kaj diferencojn de tiuj kvar lingvoj, kaj krome klare montras kiom ĉiuj kvar lingvoj influis la tabelvortan sistemon en Esperanto, ke ĝi ĉi tie ankaŭ prezentiĝu:

 Esperante Ĵemajtie Litove Latve LatgaleLa ĵemajtia lingvo  žemaitiu ruoda  žemaičių tarmė  žemaišu valoda  žemaišu volūdaEsperanto  esperanto kalba  esperanto kalba  esperanto valoda  esperanto volūdaJes  Noje, tep Taip  Jā  NujNe Ne Ne  Nē  NāSaluton * Svēks Sveikas  Sveiks  VasalsKiel vi fartas? ** Kāp gīveni? Kaip gyveni / laikaisi / einasi?  Kā tev iet?  Kai īt?Bonan vesperon! Lab vakar! Labas vakaras / labvakar!  Labvakar!  Lobs vokors!Bonvenon! *** Svēkė atvīkė̄i! Sveiki atvykę  Laipni lūdzam  Vasali atguojušiBonan nokton! Labanakt Labos nakties / Labanakt! Ar labu nakti  Lobys nakts!Ĝis (revido)! Sudieu, vėsa gera Viso gero / Sudie(vu) / Viso labo!  Visu labu  Palicyt vasaliBonan tagon! Geruos dėinuos! Geros dienos / Labos dienos!  Jauku dienu!  Breineigu dīnuSukceson! Siekmies! Sėkmės!  Veiksmi!  Lai lūbsīs!Bonvolu Prašau Prašau  Lūdzu  LyudzamsDankon Diekou Ačiū / Dėkui / Dėkoju  Paldies  PaļdisNe dankinde Prašuom Prašom  Laipni lūdzam  Laipni lyudzamMi pardonpetasAtsėprašau Atsiprašau / Atleiskite  Atvaino (Piedod)  AtlaidKiu? **** Kas? Kas?  Kas? (Kurš?)  Kas?Kiam? Kumet? Kada / Kuomet?  Kad?  Kod?Kie? Kor? Kur?  Kur?  Kur?Kial? Diukuo? Kodėl / Dėl ko?  Kādēļ? (Kāpēc?)  Dieļ kuo?Kiu estas via nomo? Kuoks tava vards? Koks tavo vardas? (Kuo tu vardu?)  Kāds ir tavs vārds? (Kā tevi sauc?)   Kai tevi sauc?Tial Dieltuo Todėl / Dėl to  Tādēļ (Tāpēc)  Dieļ tuoKiel? Kāp? Kaip?  Kā?   Kai?Kiom? Kėik? Kiek?  Cik daudz?  Cik daudzi?Mi ne komprenas. Nesopronto Nesuprantu  Nesaprotu  NasaprūtuMi komprenas. Sopronto Suprantu  Saprotu  SaprūtuHelpu! Padieket! Padėkite / Gelbėkite!  Palīgā!  Paleigā!Kie estas necesejo? Kor īr tuliets? Kur yra tualetas?  Kur ir tualete?  Kur irā tualets?Mi ne parolas ĵemajtie. Nerokounous žemaitėškā.  Žemaitiškai nekalbu  Es nerunāju žemaitiski  As narunuoju žemaitiski

 Apartaj notoj pri la ekzemplaj frazeroj: 

*      La vorto "Saluton!" en ĉiuj kvar lingvoj havas diversajn formojn depende de tio kiu (kaj kiom da) estas salutata(j) - jen la formo por unu vira salutito (se saluti unu virinon, estas "Svēka Sveika Sveika Vasala").
**    Tutekzakte la frazero signifas "Kiel vi vivas?"
***   Ankaŭ la frazeroj por "Bonvenon!" havas malsamajn formojn depende de tio kiu kaj kiom da homoj estas salutata(j) - jen la formo por pluraj homoj de pluraj seksoj - detale la vortoj signifas "estu sane alvenitaj!"
****  Esperantistoj tuj vidos, ke ĉiuj kvar lingvoj havas saman tabelvortan sistemon kiel Esperanto, kaj ke la "k" por esperantaj demandaj tabelvortoj estas el tiuj kvar lingvoj! Same la "t" por respondaj tabelvortoj!

 Referencoj 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Latvio