Cole Porter

Cole Albert Porter (naskiĝis la 9-an de junio 1891 en Peru, Indianao; mortis la 15-an de oktobro 1964 en Santa Monica, Kalifornio) estis usona komponisto kaj kantoteksto-verkisto.

 Vivo 
Cole Porter, kiu ricevis sian individuan nomon laŭ la familia nomo de sia patrino Kate, devenis deflanke de ĉi tiu el familio tre bonstata, kiu en Indianao interalie riĉiĝis per lignokomerco. Lia du pli aĝaj gefratoj, Louis Omar kaj Rachel, mortis infanaĝe jam antaŭ lia naskiĝo. La muzikemo kaj muzika talento de Porter montriĝis, antaŭenigita de lia patrino, jam tre frue; en la aĝo de ses jaroj li eklernis violonadon. Du jarojn poste sekvis unua pianluda instruo, kaj ekde tiam li koncentriĝis pri ĉi tiu instrumento. En la aĝo de dek li verkis siajn unuajn komponaĵojn, inter ili The Song of Birds, sesparta pianopeco dediĉita al lia patrino.

Ekde 1905 ĝis 1909 Porter lernis ĉe Akademio Worcester en Masaĉuseco. Post sukcesa ekzameno lia avo James Omar Cole donacis al li vojaĝon al Eŭropo, kiu kaj kulture kaj aparte lin grave impresis. En 1909 Porter ekdstudis ĉe Universitato Yale; ekde tie li transiris en 1913 al Universitato Harvard, kie li komence daŭrigis la studon de jurscienco, sed en 1915 komencis studi muzikon.

Jam dum siaj jaroj ĉe la Universitato Yale Cole Porter estis pro lia amuztalento estis tre ŝatata je studentoj kaj profesoroj, tie li verkis kelkajn studentokantojn, ekz. Yale Bulldog, kiujn oni eĉ nuntempe kantas tie. En 1915 lia kanto Esmeralda aperis kun ioma sukceso en la revuo ĉe Broadway Hands Up. Lia unua produktaĵo por Broadway See America First (1916) tamen restis sensukcesa.

Post eniro de Usono en la Unuan Mondmiliton printempon de 1917 Porter iris kiel volontulo por usona helporganizaĵo al Francujo. Post Militfino en 1918 li restis en Parizo kaj lernis tie ĉe Schola Cantorum, privata muzikaltlernejo estrate Vincent d’Indy. Saman jaron li konatiĝis kun la bonstata, ok jarojn pli aĝa Linda Lee Thomas kaj geedziĝis kun ŝi malgraŭ sia samseksemo decembron de 1919.

En 1923 la avo de Porter mortis kaj postlasis al li ne malestimindan heredaĵon. La geedzoj Porter pasigis la jarojn ĝis 1928 ĉefe en Eŭropo, aparte en Parizo, Venecio kaj ĉe la Riviero, ĝuis liberan, senzorgan vivon kaj entreprenis multajn vojaĝojn.

Fine de la 1920-aj jaroj Porter pli kaj pli laboris ĉefprofesie kaj kreska-sukcese kiel komponisto kaj tekstopoeto kaj reiris en Usonon. Li sukcesegis per la produktado de la muzikalo Paris (1928), al kiu pretigis al li la vojon lia amiko Irving Berlin. Sekvis pliaj sukcesaj pecoj, kaj jam baldaŭ Porter estis establiĝinta kiel unu el la plej gravaj kantverkistoj de Usono. Ekde 1935 geedzoj Porter pasigis pli kaj pli da tempo en Holivudo, kie la filmnegoco prosperegis.

Oktobron de 1937 li suferis gravan rajdakcidenton, kiu ĝisfunde ŝanĝis lian vivon. Liaj gamboj estis grave vunditaj, kaj lia edzino, kiu intertempe vivis separate de li en Parizo kaj priprensis eblan eksgeedziĝon, tuj revenis al sia flanko. La kuracistoj urĝe rekomencis amputadon de liaj gambon, kion ŝi tamen rifuzis, ĉar ŝi estis konvinkita, ke tio kaŭzus lian vivovolon. La sekvoj de ĉi tiu akcidento necesigis poste pli ol 30 operaciojn kaj akompanis lin lian restan vivon. Li neniam plene resaniĝis, li bezonis lambastonojn, kaj pianludo foje estis starigis al li malfacilaĵojn. Li tamen konservus sian humuron: Montriĝas, ke 50 milionoj da francoj ne povas erari. Ili manĝas ĉevalon anstataŭ rajdi ilin).

En 1952 mortis lia patrino Kate, kun kiu Porter havis intensan rilaton. Du jarojn poste ankaŭ mortis lia edzino Linda. Ĉefe la perdo de sia edzino grave turmentis Koŭlon. En 1958 la kuracistoj amputis lian dekstran gambon. Ekde tiu momento lia vivoĝojo estis rompita. Li loĝis retiriĝinte kaj fariĝis pli kaj pli depresia kaj komencis drinki. Li perdis iom post iom sian vivovolon kaj al sia multjara intimulo Arnold Saint Subber Porter ĉiam denove diris, ke li volas morti. Ĉi tiun deziron la 15-an de oktobro 1964 Sorto plenumis al li: Cole Porter mortis en la aĝo de 73 jaro en la Hospitalo Santa Monica.

 Verkoj 
Cole Porter komponis 40 kompletajn muzikalojn kaj verkis la apartenajn kantotekstojn, el kiuj multaj fariĝis transmode popularaj. Lia stilo estas plejofte priskribebla kiel eleganta kaj monduma. Lia talento kiel tekstopoeto ekbrilas en multaj nekutimaj kaj spritaj linioj, kiuj ofte estis spicitaj per vortludoj kaj pro tio ofte portis al li problemojn deflanke de la cenzuro.

Jam dum siaj fruaj jaroj ĉe la altlernejo li komponis, sed la vera trarompiĝo sukcesis al li nur per Paris en 1928. Per la influo de lia amiko Irving Berlin, kiu mem estis komponisto kaj jam tiam apartenis al la plej gravaj usonaj komponistoj, Porter ricevis mendon de la muzikalo. Ĝi fariĝis ene de plej mallonga tempo sukcesa spektaklo, al kiu sekvis kromaj. Gay Divorce aŭ Anything Goes tiam estis vaste konataj. Post sia grava rajdakcidento Porter tamen eksuferis depresion, la verkado fariĝis malfacila por li – ankaŭ pro la fortaj kuraciloj – kaj li havis problemojn akiri la bezonatajn financojn por Brodveja produktaĵo. Tial kelkaj el liaj spektakloj fiaskis dum ĉi tiuj jaroj, kaj liaj recenzistoj vidis lian stelon jam estingiĝinta. Sed per Kiss Me, Kate el la jaro 1948 li denove lanĉis furoraĵon, kiu tutmonde sukcesis kaj eĉ nuntempe ankoraŭ estas prezentata. Por sia lasta Broadway-produktaĵo Silk Stockings Porter irigis en 1954 Hildegardan Knef kiel ĉefaktorinon al Novjorko.
Multaj el liaj pecoj fariĝis – kvankam ja ne tiaj konceptitaj – ĵazaj normkantoj kaj transmodaj furoraĵoj, interalie „Night and Day“, „Begin the Beguine“, „What Is This Thing Called Love?“, „Easy to Love“,„You’d Be So Nice to Come Home To“, „Anything Goes“, „I Get A Kick Out Of You“, „Love for Sale“, „True Love“ aŭ „I’ve Got You Under My Skin“. Nuntempe la interpretaĵoj de tiaj pecoj fare de grandaj ĵazmuzikistoj ofte estas pli konataj ol la originalaj versioj. Multaj kantoj estis kantataj de la tutmonde plej famaj interpretistoj de ĵazo kaj ties randaj zonoj, i. a. de Frank Sinatra, Louis Armstrong aŭ Ella Fitzgerald kiu en 1956 per Ella Fitzgerald Sings the Cole Porter Songbook Vol. 1 kaj Vol. 2 faris eĉ du sondiskojn kun liaj kantoj.

 Spektaklomuzikaloj kaj muzikaj revuoj 
 1911: Cora
 1912: And the Villain Still Pursued Her
 1912: The Pot of Gold
 1913: The Kaleidoscope
 1914: Paranoia
 1916: See America First
 1919: Hitchy-Koo of 1919
 1922: Hitchy-Koo of 1922
 1923: Within the Quota
 1924: Greenwich Village Follies of 1924
 1928: Paris
 1928: La Revue des Ambassadeurs
 1929: Wake Up and Dream
 1929: Fifty Million Frenchmen
 1930: The New Yorkers
 1932: Gay Divorce
 1933: Nymph Errant
 1934: Anything Goes
 1935: Jubilee
 1936: Red, Hot and Blue!
 1938: You Never Know
 1938: Leave It to Me!
 1939: Du Barry Was a Lady
 1940: Panama Hattie
 1941: Let’s Face It
 1943: Something for the Boys
 1944: Mexican Hayride
 1944: Seven Lively Arts
 1946: Around the World
 1948: Kiss Me, Kate
 1950: Out of This World
 1953: Can-Can
 1954: Silk Stockings

 Filmoj 
 1936: Born to Dance
 1937: Rosalie
 1940: Broadway Melody of 1940
 1941: You’ll Never Get Rich
 1943: Something to Shout About
 1948: The Pirate
 1956: High Society
 1957: Les Girls

 Filmadoj de lia vivo 
 De-Lovely - muzikalfilom/Usono/Britujo 2004 kun Kevin Kline kaj Ashley Judd
 You’re The Top – The Cole Porter Story (dokumentaĵo - USA/GB 1990)
 Night and Day - muzikfilmo/Usono 1946, reĝio Michael Curtiz, kun Cary Grant

 Distingoj 
 1949 - du Tony Premioj por Kiss Me, Kate: "plej bona muzikalo" kaj "plej bona filmmuziko"
 1961 - Grammy por la plej bona filmmuzika albumo pri la filmo Can-Can, aperinta ĉe Capitol)
 2007 – stelo sur la trotuaro de famo en Holivudo (postmorte)

 Literaturo 
 Kimball, Robert (ed.): The complete lyrics of Cole Porter. Novjorko (Da Capo Press), 1992. ISBN 0-306-80483-2
 McBrien, William: Cole Porter. Novjorko (Vintage Books), 1998. ISBN 0-394-58235-7
 Schwartz, Charles: Cole Porter: A Biography. Da Capo; 1st Pbk edition (1-an de januaro 2001). ISBN 0-306-80097-7, ISBN 978-0-306-80097-9

 Eksteraj ligiloj 

 Cole Porter ĉe www.ibdb.com
 The Cole Porter Birthplace & Museum de Ole Olsen Memorial Theatre, Inc.
 Informoj pri Cole Porter ĉe coleporter.org
 The Cole Porter Reference Guide de sondheimguide.com
 Biografio ĉe songwritershalloffame.org 
 Biografio ĉe guidetomusicaltheatre.com

Kategorio:Usonaj komponistoj
Kategorio:Usonaj komponistoj de filmomuziko
Kategorio:Muzikalkomponistoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Samseksemuloj