Etfolia tilio

La etfolia tilio (Tilia cordata) estas specio de tilio indiĝena en multo de Eŭropo kaj okcidenta Azio. La natura arealo etendiĝas norde ĝis Britujo (ĝis Durham ) kaj centra Skandinavujo, oriente ĝis centra Rusujo, kaj sude ĝis centra Hispanujo, Italujo, Bulgarujo, Turkujo, kaj Kaŭkazo. En la sudo de sia arealo ĝi estas limigita al altaj altitudoj Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.Den Virtuella Floran: Tilia cordata (en la sveda; kun mapoj).

 Priskribo 
eta|220px|maldekstra|Izolitaj etfoliaj tilioj en Bavarujo.
eta| Tilia cordata
Ĝi estas foliarbo kiu altas ĝis 20-38 metrojn, kun trunko ĝis diametro de 1-2 metroj. La folioj estas alterne aranĝitaj, rondaj ĝis triangulaj-ovalaj, 3-8 cm longaj kaj larĝaj, plejofte senharaj (male al la parenca grandfolia tilio - Tilia platyphyllos) krom malgrandaj tufoj de bruna hararo en la foliovejnoakseloj - la folioj estas karakterize keroformaj. Dum somerokomenco la malgrandaj flavverdaj androginaj floroj estas arete produktatajpo kvin ĝis dek unu kun folieca flavverda malsuprenkurba brakteo. Ili havas riĉan, fortan odoron. La arboj estas multe vizitataj fare de abeloj. La frukto estas seka nukseca drupo kiu longas 6-7 mm kaj larĝas 4 mm, komence lanuga, iĝante glata ĉe matureco, kaj (male al grandfolia tilio) ne riphava Flora of NW Europe: Tilia cordata.

Ĝi facile hibridiĝas kun grandfolia tilio; la hibrido estas nomata Tilio × europaea (sin. T. × vulgaris) Flora of NW Europe: Tilia vulgaris. En Britujo ĝi estas indikilo de malnova duonarbaro kaj iĝas ĉiam pli maloftaNatural England internal website.

 Kultivado kaj uzado 
Tiu palearktisa specio estas vaste kultivata kiel ornama arbo ĝenerale tra ĝia indiĝena arealo en Eŭropo. Ĝi estis multe plantata por formi aleojn en la pejzaĝoplanado de la 17-a kaj la frua 18-a jarcentoj. Fama ekzemplo estas Unter den Linden en Berlino. La stratojn de Sarajevo antaŭe borderis tilioj, kaj ili ankaŭ inspiris kanton fare de Bijelo Dugme. Ili estas ankaŭ vaste kultivataj en Nordameriko kiel anstataŭaĵo de la indiĝena amerika tilio (Tilia americana), kiu havas pli grandan folion, estas teksture pli kruda; tie ĝi renomiĝis Little-leaf linden.

En la landoj de Mezeŭropo kaj en la antaŭa Jugoslavujo, tiliofloroj estas tradicia herba kuracilo (tiliflora teo), konsiderata esti valora kiel kontraŭinflamaĵo en aro da spiradaj problemoj: kataroj, febro, gripo, angino, bronkito, tusado kaj aliaj  Flora
Herb & Supplement Encyclopedia http://www.florahealth.com/flora/home/Canada/HealthInformation/Encyclopedias/LindenFlos.htm].

Valora unuflora mielo estas produktata fare de abeloj kiuj vizitas tiliojn. La junaj folioj povas esti manĝataj kiel salatolegomo  Vernon, J. (2007). Fruits of the forest. The Garden November 2007: 738. Royal Horticultural Society..
La blanka ligno, kun fajna teksturo estas klasika elekto por delikataj lignoĉizaĵoj kiel ekzemple tiuj de Grinling Gibbons aŭ de pluraj elstaraj mezepokaj altaroj.

Ĝi estas la nacia arbo de Ĉeĥujo kaj Slovakujo    .

 Vidu ankaŭ 
 Karpataj montarbaroj
 Okcident-siberiaj subborealaj arbaroj
 Skandinavaj marbordaj koniferaroj
 Skandinavaj montaraj betularoj kaj herbejoj

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

  Etfolia tilio (Soortenbank) 
  Etfolia tilio (FloraWeb) 

Kategorio:Tilioideoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Kuracplantoj