Daura lingvo

La daura lingvo estas lingvo unuavice parolata de la etno dauroj en nordorienta Azio. Ĝi apartenas al la mongola lingvaro.

 Disdivido 
La daura estas mongola lingvo konsistanta el kvar dialektoj: du dialektoj de la "amura daura" ĉe la okcidenta bordo de la rivero Nonni de regiono sude de la urbo Ĉiĉiharo ĝis la daura aŭtonoma areo Morin Daŭa (莫力達瓦達斡爾族自治旗 / 莫力达瓦达斡尔族自治旗, Mòlì Dáwǎ Dáwò'ěrzú Zìzhìqí) en Hulun Buir, parto de la aŭtonoma regiono Interna Mongolio de Ĉinio, kaj du dialektoj de la "hailara daura", en la distrikto Hailar de Interna Mongolio kaj proksime de Taĉeng en Ŝinĝango, kien la prapatroj de tiuj dauroj estis translokigitaj dum la dinastio Qing.

 Lingvo 
Tipologie, la daura lingvo apartenas al mongola lingvaro. Ne ekzistas skriba normo, kvankam ortografio baziĝinta je pinjino estas rekomendata fare de la daura klerulo Merden Enhebatu. Multaj dauroj uzas mongolan aŭ ĉinan skribon, ĉar parolantoj de la daura plejparte konas ankaŭ tiujn lingvojn.

 Fonologio 
La fonologio de la daura estas aparta en tio ke iuj dialektoj evoluigis grupon de
labialigitaj konsonantoj (ekzemple  'muso' kontraŭe al  'luno')Ĉuluu (Chuluu) 1994: paĝo 5, sed ekzemple ne en la dialekto de Taĉengo, vidu Ju (Yu) kaj aliaj 2008: paĝoj 25-26, dum ĝi dividas palataligitajn konsonantojnSengge 2004a, Tsumagari 2003: paĝo 133 kun multaj dialektoj de la mongola lingvo, dum tiaj konsonantoj ne kutimas en la plej multaj aliaj membroj de la mongola lingvaro. Ĝi ankaŭ havas la sonon , kiu estas tamen limigita ke fremdaj vortoj.Namcarai kaj Qaserdeni 1983: paĝoj 66-67, komparu Tsumagari 2003: paĝo 131 Vortfinaj mallongaj vokaloj malaperisTsumagari 2003: 131 kaj historie mallongvaj vokaloj en nevortkomencaj silaboj perdis foneman statuson.komparu Namcarai kaj Qaserdeni 1983: paĝo 84 La daura estas la sola membro el la mongola lingvaro kiu dividas tiun evoluon kun la mongola lingvo. Pro kunfandiĝo de  kaj  kun  kaj , vokalharmonio perdiĝis.Tsumagari 2003: paĝo 131 principe konsente kun Sengge 2004a

 Konsonantoj 

 Labialaj Dentalaj Alveolaraj Palatalaj Velaraj senvoĉa plozivo p t k voĉa plozivo b d g senvoĉa afrikato ch [ĉ] voĉa afrikato j [ĝ] senvoĉa frikativo s sh [ŝ] x [ĥ] Nazalo m n, ñ [nj] Lateralo l Trilo r Duonvokalo w [ŭ] y [j]

 Gramatiko 
 Personaj pronomoj 

  Singularo  Pluralo Kazo  1-a persono  2-a persono  3-a persono  1-a persono (ekskluziva)  1-a persono (inkluziva)  2-a persono  3-a persono Nominativo  bii  šii  ing  biede  baa  taa  aang Genitivo  minii  šinii  inii  biednii  (maanii)  taanii  aanii Dativo  namd  šamd  yamd (ind)  biedende  maande  taande  aande Akuzativo  namii  šamii  yamii  biednii  (maanii)  taanii  aanii Ablativo  namaase  šamaase  yamaas  biedenaas  maanaas  taanaas  aanaas Instrumentalo  namaare  šamaare  yamaar  biedenaar  maanaar  taanaar  aanaar Komitativo  namtij  šamtij  yamtij  biedentij  maantij  taantij  aantij

La formoj de la genitivo kaj akuzativo unuiĝis en iuj variaĵoj, kun rezulto –ji, kaj la ablativa formo povas preni la formon de la instrumentalo.

 Vortaro 
La vortaro de la daura je 50 procentaĵoj samas al tiu de la mongola lingvo. Pliaj 5 ĝis 10 procentaĵoj preniĝis el al norma ĉina lingvo, pliaj 10 procentaĵoj el la manĉura lingvo, kaj ankaŭ iuj vortoj el la evenka kaj rusa – proksimume 20 procentaĵoj de la vortaro estas unikaj nur en la daura lingvo.Tsumagari 2003: paĝoj 151-152

 Numeraloj 
 Esperantoklasika mongoladaura1UnuNigenNyk2DuQoyarXoyir3TriGhurbanGwarbyn4KvarDorbenDurbun5KvinTabunTaawyn6SesJirghughanJirgoo7SepDologhanDoloo8OkNaimanNaimyn9NaŭYisunIsyn10DekArbanXarbyn

 Notoj 

 Bibliografio 
 informoj en la retejo ethnologue.com
 Üjiyediin Chuluu: "Introduction, Grammar, kaj Sample Sentences for Dagur" (anglalingve: "enkonduko, gramatiko kaj ekzemplaj frazoj pri la daura"), eldoninto Universitato de Pensilvanio en Filadelfio
 Namcarai kaj Qaserdeni (1983) "Daγur kele ba mongγul kelen-ü qaričaγulul", Popola Eldonejo de Interna Mongolio (Öbür mongγul-un arad-un keblel-ün qoriy-a)]
 Oyunčimeg (2004) "Mongγul sudulul-un nebterkei toli", Popola Eldonejo de Interna Mongolio (Öbür mongγul-un arad-un keblel-ün qoriy-a)
 Sengge (2004): "Daγur kele". En: Oyunčimeg 2004: paĝoj 616-617.
 Sengge (2004a): "Daγur kelen-ü abiy-a". En: Oyunčimeg 2004: paĝo 618.
 Sengge (2004b): "Daγur kelen-ü üges". En: Oyunčimeg 2004: paĝo 619.
 Sengge (2004c): Daγur kelen-ü kele ǰüi. En: Oyunčimeg 2004: paĝoj 618-622.
 Tsumagari, Toshiro (2003): "Dagur". En: Juha Janhunen (eld.) (2003): "The mongolic languages" (angle: La mongola lingvaro). Londono: eldonejo Routledge: paĝoj 129-153.
 Yu, Wonsoo, Jae-il Kwon, Moon-Jeong Choi, Yong-kwon Shin, Borjigin Bayarmend, Luvsandorj[iin] Bold (2008): A study de la Tacheng dialect of the Dagur language. Seulo: Eldonejo de la Seula Nacia Universitato (Seoul National University Press).

 Eksteraj ligiloj 
 komputilaj literaroj kaj klavaroprogramoj por la daura lingvo
 informo pri la lingvo en la projekto Rosetta
 reta kurso pri la daura (en la norma ĉina)

Kategorio:Aglutinaj lingvoj
Kategorio:Mongola lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Ĉinio