Sunbirdo

La Sunbirdo, laŭ scienca nomo Eurypyga helias kaj laŭ tio ankaŭ sun-eŭripigo, estas botaŭreca birdo de tropikaj regionoj de Ameriko, kaj la ununura membro de la familio Euripigedoj kaj de la genro Eurypyga. Ĝi havas tri subspeciojn kaj montras kaj morfologiajn kaj molekulajn similecojn kun la kaguo (Rhynochetos jubatus) de Nov-Kaledonio, kio indikas devenon el Gondvano, estante tial ambaŭ specioj metitaj en la klado Eurypygiformes.del Hoyo, J. Elliott, A. & Sargatal, J. (eldonistoj). (1996) Handbook of the Birds of the World. Volume 3: Hoatzin to Auks. Lynx Edicions. 

Ĝi estas klara ekzemplo de kamuflimito. La ceremonia memmontrado de la Sunbirdo imitas grandan predanton.

Taksonomio
La sunbirdo estis tradicie metita en la ordo Gruiformes, sed tio estis ĉiam konsiderata provizora. Ĝi estas simila ĉefe al alia birdo kiu estis ankaŭ provizore metita en Gruiformes, nome la kaguo (Rhynochetos jubatus).Houde et al. (1997) Filogenio kaj evolucio de 12S rDNA en Gruiformes (Aves). En: Mindell, D. P. (eld.), Avian Molecular Evolution and Systematics. Academic Press, San Diego. pp. 121–158. Molekulaj studoj ŝajne konfirmas, ke la kaguo kaj la sunbirdo estas unu rilate al la alia la plej proksima parenco kaj havas similajn fugilmontradon.Fain & Houde (2004) Parallel radiations in the primary clades of birds . Evolution 58(11): 2558–2573.Ericson et al. (2006) Diversification of Neoaves: Integration of molecular sequence data and fossils. Biology Letters 2 (4):  pp. 543–547 Ili plej probable ne estas Gruiformes (kvankam la proponita grupo Metaves estas same malforte subtenita).Morgan-Richards et al. (2008) Bird evolution: testing the Metaves clade with six new mitochondrial genomes. BMC Evolutionary Biology 8 (20). Kune, ambaŭ specioj ŝajne formas minoran stirpon el Gondvano kiu povus inkludi ankaŭ la formortintajn adzobekulojn kaj/aŭ la mesitornitedojn, kaj restas neklara ties rilato al Gruiformes mem. Notinde, kaj la kaguo kaj la mesitoj havas lanugan pulvoron.

Nedeterminita fosilia eŭripigido estis dokumentita de la Formacio de Green River (alfluanto de rivero Kolorado) de Vajomingo, Usono. Tiu specimeno, konata de plena skeleto, estas la plej malnova kaj nur konata fosilio de la grupo, kaj sugestas ke eŭripigidoj havis multe pli nordan teritorion en la pasinteco. Tiu specimeno aperis en pluraj studoj, kaj ricevis la neoficialan nomon "Eoeurypyga olsoni" en disertacio de 2003, sed ĝis nun restas nenomita. Weidig, Ilka (2003). Fossil birds from the lower eocene Green River formation (USA) (disertacio). Universitätsbibliothek Johann Christian Senckenberg. 

Subspecioj
La sunbirdo estis iam traktita kiel du specioj (E. helias kaj E. major), sed nun ili estas traktita kiel unusola specio kun konsiderinda variado inter la subspecioj. La tri subspecioj estas agnoskitaj surbaze de plumartrajtoj kaj grando. La tri subspecioj estas alopatriaj.

 E. h. helias  – Amazonia sunbirdo
 E. h. major  – norda sunbirdo
 E. h. meridionalis  – monteta sunbirdo

Aspekto
La sunbirdo havas ĝenerale mildan kolorigon, kun fajnaj liniaj ŝablonoj de nigra, griza kaj bruna. Ĝiaj flugilplumoj tamen havas brilkolorajn mezajn retojn, kiuj kun flugiloj plene disvastigitaj montras brilajn okulmakulojn en ruĝa, flava kaj nigra koloroj. Tiuj estas montritaj al aliaj sunbirdoj en amindumado kaj minacaj memmontroj, aŭ uzataj por ektimigi eblajn predantojn. Masklaj kaj inaj plenkreskaj sunbirdoj povas esti diferencigitaj per malgrandaj diferencoj en la plumpadronoj de la gorĝo kaj kapo. Kiel iuj aliaj birdoj, la sunbirdo havas pulvoron en lanugo.

La sunbirdo havas longan kaj pintan bekon kiu estas nigra supre, kaj mallongan halukson kiel ĉe akvobirdoj kaj raledoj. En la sudamerika subspecio trovita en malaltaj teroj oriente de Andoj, la supraj partoj estas ĉefe brunaj, kaj la kruroj kaj malsupra makzelo estas oranĝflavaj. La du aliaj subspecioj estas pli grizaj supre, kaj iliaj kruroj kaj beko estas foje pli ruĝaj.

Distribuado kaj habitato
La sunbirda arealo etendiĝas el Gvatemalo ĝis Brazilo. La nomiga raso, E. h. helias, troviĝas oriente de Andoj en malalttera tropika Sudameriko, el la baseno de Orinoko, tra la baseno de Amazono kaj Pantanal. La subspecio E. h. meridionalis, havas pli limigitan distribuadon, troviĝanta laŭlonge de la deklivaro de Orientaj Andoj en sud-centra Peruo, en la plej malalta subtropika zono je altaĵoj de 800-1830 m. La lasta subspecio, E. h. major, troviĝas je variaj altitudoj game el suda Gvatemalo, tra Centrameriko kaj Ĉokoo ĝis okcidenta Ekvadoro. Tiu subspecio povas atingi eĉ sudan Meksikon. Ĝi estis tradicie registrita el la Atlantika deklivaro de Chiapas, sed oni ne konas specimenojn kaj ne estis ĵusaj registroj.Howell, Steve N. G. kaj Webb, Sophie (1995) A guide to the birds of Mexico and Northern Central America 

La specio troviĝas en la humidaj Neotropikaj arbaroj, ĝenerale kun malferma subetaĝo kaj proksime de riveroj, rojoj, lagetoj aŭ lagunoj.

Kutimaro kaj ekologio
Ili estas kamuflemaj birdoj kiuj montras siajn grandajn flugilojn, kiuj elmontras padronon, kiu similas okulegojn, kiam ili sentas sin minacataj.

Manĝado
La sunbirdo konsumas larĝan gamon de besta predo. Insektoj formas gravan parton de la dieto, kiel blatoj, libellarvoj, muŝoj, tetigoniedoj, akvaj skaraboj kaj tineoj. Alia senvertebrula predaro inkludas krabojn, araneojn, salikokojn kaj lumbrikojn. Ili ankaŭ prenas vertebrulajn predojn inkluzive de fiŝoj, ranidoj, bufoj kaj ranoj, angiloj kaj lacertoj.

Sunbirdoj estas unu el 12 specioj de birdoj en kvin familioj kiuj estis priskribitaj kiel praktikantoj de fiŝkaptado uzante logilojn por altiri predon ene de frapa distanco. Tiu speco de konduto falas ene de la komuna difino de il-uzado. Ĉe sunbirdoj tiu konduto estis observita nur ĉe kaptitaj birdoj ĝis nun.

Reproduktado
song
Sunbirdoj eknestumas en la komenco de la pluvsezono kaj antaŭ ol ĝi komenciĝas ili faras flugmontradojn 10–15 m alte en la arbara kanopeo. Ili konstruas malfermajn nestojn en arboj, kaj demetas du ovojn kun makulitaj markoj. La idoj estas frumaturaj, sed restas en la nesto kelkajn semajnojn post eloviĝo.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
 BirdLife Species Factsheet
 Sunbittern videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection

Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Panamo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Kostariko
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Venezuelo