Norfolka papageto

Norfolka papageto (Cyanoramphus cookii), nomata ankaŭ Tasmana papageto, Norfolkinsula papageto aŭ Norfolka kakariko, estas specio de papago el la genro de kakarikoj. Ĝi estas endemia de Norfolkinsulo (situa inter Aŭstralio, Novzelando kaj Nov-Kaledonio en la Tasmana Maro).

Taksonomio
Norfolka papageto estas specio de kakariko kaj apartenas al veraj papagoj de familio Psittaculidae, subfamilio Platycercinae.

George Robert Gray priskribis Norfolkan papageton en 1859 laŭ speciano el kolekto de brita veturisto, naturalisto kaj kolektisto William Bullock, kaj donis al ĝi nomon Platycercus cookii.

La genro Platycercus nun enhavas nur rozelojn, kaj la specia nomo estas omaĝo al James Cook, kiu menciis renkonton de la papago en la priskribo de sia vizito al Norfolkinsulo en 1774.

En 1862 Gray priskribis alian specianon el Norfolkinsulo kiel Platycercus rayneri, omaĝe al iu s-ro Rayner kiu kolektis ĝin. En 1891 itala ornitologo Tommaso Salvadori konfirmis, ke ili estas fakte de la sama specio el Norfolkinsulo, do tiuj ĉi du taksonoj estas sinonimaj.

Dum longa tempo oni konsideris norfolkan kakarikon subspecio de ruĝkrona kakariko el Novzelando. Iuj ornitologoj tamen rimarkis, kiel Alfred North en 1893 kaj Graeme Phipps en 1981, ke Norfolka kakariko estas rimarkeble pli granda ol la ruĝkrona. Phipps aldonis, ke la konserva statuso de la Norfolkinsula (sub)specio bezonas aldonan esploron. Analizo de DNA el jaro 2001 montris, ke Norfolka kakariko disiĝis de aliaj kakarikaj specioj tre frue, en tiu ĉi genro nur Novkaledonia kakariko kaj Ĉatham-insulara kakariko estas pli distingaj.

"Norfolka papageto" estas la oficiala nomo de la specio laŭ Internacia Ornitologia Komitato. "Norfolka kakariko" estas eble oportuna por montri, ke temas pri birdo en kakarika genro. Lokaj nomoj inkludas na "Norfolk-insula verda papago", kaj inter lokanoj de Norfolk-insulo simple "verda papago".

La nomo "Tasmana papageto" estas proponita fara de ornitologoj Leslie Christidis kaj Walter Boles, kiuj laŭ biogeografiaj konsideroj supozas, ke tiu ĉi specio estas la sama kiel formortinta kakariko de Lordo Howe (C. subflavescens). Tamen ankoraŭ ne estas farita tutgenra filogenetika esploro kiu inkludus formortintajn (sub)speciojn, do oni ne povas scii, ĉu la unuigo de tiuj ĉi specioj estas pravigebla.

 Distribuo kaj ekologio 
Tiu ĉi specio nur iam ajn troveblis sur Norfolkinsulo, kie ĝi estas endemia. Ĝia natura habitato estas pluvarbaroj kiuj abunde kreskis sur la insulo antaŭ koloniigo. Post komenco de eŭropa koloniigo, tiu ĉi habitato poiome malkreskis kaj la papagoj malaperis el plejparto de sia iama arealo, ĝis en 1908 ili nur troveblis en arbaroj ĉirkaŭ monto Pitt, la plej alta pinto de Norfolkinsulo. De tie la birdoj ankaŭ vizitas apudajn plantejojn kaj ĝardenojn.

La plej krizaj jaroj poj la Norfolka kakariko estis la 1970-aj, kiam la populacio malkreskis ĝis malpli ol 50 birdoj. La faktoroj de ĝia malkresko inkludis habitatdetruon, aparte pro forigo de grandaj kaj truozaj malnovaj arboj taŭgaj por nestoj, mortigon de idoj kaj ovoj far enkondukitaj ratoj kaj katoj, kaj konkuron por nestejoj kun invadaj birdoj kiel  kaj ordinaraj sturnoj. Programo de kapto kaj bredado de Norfolkaj kakarikoj en kaptiteco komenciĝis en 1983. Kvankam ĝi ne estis praktika sukceso, ĝi estis sukceso de publikaj rilatoj, alloginte intereson de loĝantoj de Norfolk-insulo kaj de konservistoj ĝenerale al la sorto de tiu ĉi birda specio.

Inter 1987 kaj 2000 estis organizitaj programoj por malkreskigo de populacioj de katoj kaj ratoj sur la insulo kaj konstruo de specialaj nestejoj protektitaj kontraŭ ratoj. Rezulte de ili la kvanto de la birdoj kreskis, kaj oni proksimumis ke en 2000 eloviĝis ĉirkaŭ 250 idoj. Tamen, ĉiuj Norfolkaj kakarikoj en la mondo troveblas nur en aŭ apud la Norfolkinsula Nacia Parko, kiu estas malfacile trairebla, kaj la precizan kvanton de Norfolkaj kakarikoj malfacilas mezuri. Inter 2009 kaj 2012 iuj esploristoj suspektis, ke la populacio ree malkreskas. Oni proksimumis, ke en 2009 estis vivaj nur ĉirkaŭ 240 plenkreskaj birdoj.

 Dieto 
Plejparto de dieto de Norfolka kakariko estas fruktoj kaj semoj, kie semoj estas plimultaj, aparte vintre. En dieto de nuntempa Norfolka kakariko ĉ. 85% konsistas je nur 5 plantaj specioj: lokaj Norfolka araŭkario (Araucaria heterophylla), njaŭ-palmo (Rhopalostylis baueri), kaj akeakeo (Dodonaea viscosa), kaj enkondukitaj pintfolia olivarbo (Olea europaea subsp. cuspidata), kaj ĉeriza guavo (Psidium cattleyanum). Waldmann, Amy (2016). Foraging ecology of the world's only population of the critically endangered Tasman parakeet (Cyanoramphus cookii), on Norfolk Island (MSc). Auckland, New Zealand: Massey University. 

Galerio

 Referencoj 

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio