Budapeŝta Ŝtata Operejo

La Budapeŝta Ŝtata Operejo estas la plej grava operejo de Budapeŝto situanta laŭ la plej impona avenuo de la ĉefurbo.
eta|maldekstre|Budapeŝta Ŝtata Operejo
eta|
eta|Ornamaĵoj en la operejo

 Historio 
La unua origina hungara opero estis prezentita en privata teatra trupo de László Kelemen (aktoro) en 1793 en la tiama Pest (urbo). Ekde 1827 estis prezentitaj ankaŭ operoj aŭ muzikaj teatraĵoj en Nacia Teatro de Pest. Ekde 1872 oni okupiĝis pri la memstara operejo. Delegitoj petis permeson de Francisko Jozefo la 1-a pri la konstruado, kiu jesis, kaze de la operejo estos malpli granda, ol tiu domo de Vieno. La inaŭguro okazis en 1884. La imperiestro diris: vere tiu domo estas malpli granda, ol en Vieno, sed pli bela. Dekomence Francisko Jozefo havis apartan niĉon por ĝui la prezentadojn.

La konstruaĵo havas longojn 113 m, larĝojn 59 m, altojn 51 m. La tegmentan strukturon projektis János Feketeházy. En 1896 pretiĝis ankaŭ la metroo, kiu havas tie haltejon. En 1912 trakonstruo okazis laŭ projekto de István Medgyaszay.

Komence la direktoro estis Ferenc Erkel. Inter 1888–1891 la dirigento estis Gustav Mahler, kiu faris gloran epokon de la operdomo. Komence de la socialismo sukcesa kampanjo estis, sekve ankaŭ simplaj laboristoj vizitadis la prezentaĵojn. Longe estris la operejon Emil Petrovics.

En la 1970-aj jaroj tie kantadis ekzemple Mario del Monaco, Nicolai Gedda, Theo Adam, Grace Bumbry, Montserrat Caballé, Tito Gobbi, Plácido Domingo kaj José Carreras.

 Baleto 
Komence en Magyar Színház, poste en la Operejo funkciis ankaŭ baletistoj, en la frua 20-a jarcento estis videblaj jam ankaŭ altnivelaj baletaj spektakloj helpe de ĉefe eksterlandaj artistoj. Komence Henrik Benkő estis la dirigento. En 1937 en la Operejo ekfunkciis la baleta instituto  .

Signifaj baletaj estroj estis Gyula Harangozó (1950–1960), Ferenc Nádasi (1960–1961), György Lőrincz (baletisto) (1961–1977), László Seregi (1977–1983), Imre Dózsa (1983–1984), Adél Orosz (baletisto) (1984–1988), Gábor Keveházi (1989–1992), György Szakály (1992-?)

Kelkaj aliaj membroj estis Ágoston Balogh, Irén Bartos, Mária Bérczes, Ede Brada, Federico Campilli, Jan Ciepliński, Erzsébet Dvorszky, Lili Felméry, József Forgách (baletisto), Nicola Guerra, Etelka Kálmán, Mária Kékesi, Krisztina Keveházi, Emília Nirschy, Anna Pallay, Klotild Ugray.

eta|Interno de la Operejo (desegnaĵo)

 Teatrestroj (elekto) 
En la Operejo la testrestroj havis plurajn titolojn (intendantoj, ĉefdirektoroj, komisaroj).

 Intendantoj 
 Frigyes Podmaniczky (1875)
 István Keglevich (1886-1888, 1898-1902)
 Ferenc Beniczky (1888-1891)
 Géza Zichy (1891-1894)
 Elek Nopcsa (1894-1897)

 Komisaroj 
 Podmaniczky Frigyes (1875)
 Ferenc Beniczky (1888–1891)
 József Stresser (1894)
 Elek Nopcsa (1894–1897)
 Kálmán Huszár (1897–1898)
 Miklós Bánffy (1912–1917)
 Gyula Wlassics (1920–1925)
 Szilveszter Ókovács (2011–2013)

 Ĉefdirektoroj 
 Emil Petrovics (1986–1990)
 Endre Ütő (1991–1995)
 László Vámos (1995–)
 Miklós Szinetár (1996–2001, 2003–2005)
 Miklós Locsmándi (2001–2002)
 Árpád Jutocsa Hegyi (2005-2006)
 Ádám Horváth (operkantisto) (2011)
 Szilveszter Ókovács (2013-)

 Aliaj 
 Ferenc Erkel (direktoro, 1884-1886)
 Gustav Mahler (direktoro, 1888—1891)
 Artúr Nikisch (direktoro, 1893—1895)
 Imre Mészáros (aldisto) (direktoro, 1900-1901, 1907-1912)
 Rezső Máder (direktoro, 1901—1907, 1922—1925)
 Dezső Zádor (operkantisto) (1919)
 Emil Ábrányi (pli juna) (direktoro, 1919—1920)
 István Kerner (direktoro, 1920—1921)
 Miklós Radnai (direktoro, 1925—1935)
 Tibor Fajth (direktoro, 1958—1962)

 Elektitaj dirigentoj 

 Emil Ábrányi (komponisto)
 Miklós Erdélyi (dirigento)
 Gyula Erkel
 Sándor Erkel
 János Ferencsik
 Ádám Fischer
 Ferenc Fricsay
 István Kertész
 Vilmos Komor
 András Kórodi
 Ádám Medveczky
 Péter Oberfrank
 Viktor Vaszy

 Elektitaj aliaj membroj 

 Georg Anthes, kantisto, reĝisoro
 Imre Balassa, dramaturgo
 Ottó Berg, helpekzercisto
 Erzsébet Bodó, kantisto
 Csilla Boross, kantisto
 Márta Chiovini, koncertmajstro
 Frigyes Ferenczi, reĝisoro
 Péter Fried, kantisto
 Vilmos Grünfeld, koncertmajstro
 Géza Hargitai, koncertmajstro
 Ferenc Jancsin, koncertmajstro
 József Kozma, helpekzercisto
 Dragomir Krančević, koncertmajstro
 András Kürthy, dramaturgo
 Béla Melles, koncertmajstro
 Imre Mészáros (aldisto), inspektoro
 Géza Németh, aldisto
 Imre Pető, helpekzercisto
 Zoltán Pongrácz, helpekzercisto
 András Rékai, reĝisoro
 István Rudas, inspektoro
 Jenő Sipos, kantopedagogo
 Ferenc Szende, reĝisoro, kantisto
 Loránt Szűcs, helpekzercisto
 Mihály Szűcs, koncertmajstro
 Klára Zsindelyné Tüdős, kostumisto

 Elektitaj muzikistoj 

 Géza Allaga, violonĉelisto
 József Balogh (klarnetisto)
 József Bazsinka, tubjisto
 Zsigmond Bürger, violonĉelisto
 Emília Csánky, hobojisto
 János Devich, violonĉelisto
 Béla Drahos, flutisto
 Judit Faludi, violonĉelisto
 László Hara (pli aĝa), fagotisto
 Ferenc Hartai, flutisto
 Viktória Herencsár, zimbalonisto
 György Lakatos, fagotisto
 Hédy Lubik, harpisto
 Lajos Montag, kontrabasisto
 János Ónozó, kornisto
 Henrik Prőhle, flutisto
 Miklós Rékai, harpisto
 Henrik Rohmann, harpisto
 Ferenc Romagnoli, kornisto
 Rezső Roubal, timbalisto
 Nóra Salvi, hobojisto
 Ida Tarjáni Tóth, zimbalonisto
 Zoltán Tibay, kontrabasisto

 Vidu ankaŭ 
 Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo

 Fontoj