Ruperto Chapí

Ruperto Chapí Lorente (Villeno (Alikanto), 27-a de marto de 1851 - Madrido, 25-a de marto de 1909), estis elstara komponisto hispana de zarzueloj.

 Biografio 
Laŭ familia tradicio Chapí kaj la fratoj ekstudis muzikon frue kaj li eklernis ludi la fluteton kaj la klariono; naŭjaraĝa li ekformis parton de la bando Música Nueva (aktuala Municipa Bando de Villena).
eta|200ra|maldekstra|Monumento al Ruperto Chapí en Villena, naskiĝurbo.
Dekdujaraĝa li komponis sian unuan zarzuelon: Estrella del Bosque (Stelo de la arbaro). Liaj gepatroj, konsciaj de liaj muzikaj kapabloj, sendis Chapí deksesjaraĝan al Madrido por ke li ampleksigu sian kapablon kaj lernadon. Tie li eniris en la Konservatorio, kie lernas ĉe Arrieta, kaj kie en 1872 atingas la Unuan Premion de karierfino, kun la kun-disĉiplo Tomás Bretón. Tie li studis armonion kaj komponarton kaj, por pagi isajn studojn, en 1870 li eniris kiel profesoro de klariono en la orkestro de la Cirko Price (kie ludis ankaŭ Tomás Bretón). Tie li premieris sian unuan zarzuelon, Abel y Caín, sen multa sukceso; kaj en la Teatro Real La hija de Jefté en 1874; danke al tiu li akiris stipendion por veturi al Parizo kaj al Romo por ampleksigi studojn, kaj tie li ekkomponis siajn unuajn operojn.

Li edziĝis en Madrido kun Vicenta Selva Álvarez, de Madrido, kaj havis du gefilojn: Vicenta, naskiĝinta la 26a de majo de 1873 kaj José, la 25a de julio de 1880.

eta|200ra|maldekstra|Monumento al Chapí en la ĝardenoj Buen Retiro, Madrido.

Reveninte al Hispanio, en 1878, li ekkarieris kiel komponisto de zarzuelo, atingante grandan sukceson per verkoj kiaj: La tempestad (1882), La bruja (1887) kaj El rey que rabió (1891). Kaj plen sukcesis per El tambor de granaderos (16a de novembro 1896, libreto de Emilio Sánchez Pastor) kaj La Revoltosa (1897).

Aliaj verkoj de la malgranda ĝenro estas: Las bravías (1886), La flor de Lys, El guerrillero, El país del abanico, Ya pican, Los quintos de mi pueblo, Término medio, El domingo gordo, El puñao de rosas (30a de oktobro 1902)...

Aliaj verkoj de la granda ĝenro estas: Las hijas de Zebedeo (1889), El milagro de la Virgen (1889) El duque de Gandía (1894) kaj Curro Vargas (1898).

Li komponis ne nur muzikon por zarzueloj, sed ankaŭ ĉambromuzikon (kvar kvartetojn) kaj simfonian, kia Fantasía Morisca kaj la simfonian poemon Los gnomos de la Alhambra. Aliaj zarzueloj estas: La leyenda del monje, Género chico, La cara de Dios, A casarse tocan, Pepe Hillo, ¿Quo Vadis?, Las tentaciones de San Antonio, Roger de la Flor (1878), La serenata (1881)...

Jam en la 20a jarcento kvar estas liaj ĉefaj verkoj: La patria chica, La venta de Don Quijote, Circe (1902) kaj Margarita la Tornera (1909).

Li estis fonfinto de la Sociedad General de Autores y Escritores (S.G.A.E.), en 1893, organizo destinita reguli la rajtojn de la komponistoj, kiu fine de la 20a jarcento dediĉis sin al propra riĉigo de la estraranoj kaj proksimuloj. Li estis krome instruisto de Manuel de Falla.

Li mortiĝis en Madrido, en 1909. Liaj restoj troviĝas en la tombejo municipa de Villena desde 2003.Los restos mortales de Chapí llegan al cementerio de su ciudad natal, Villena, 31/03/2003, konsultita la 1a de novembro de 2009, El País.

 Katalogo de verkoj 
Katalogo de verkoj de Ruperto Chapí (incompleto)JaroVerkoTipo de verkoLibretisto 1863 Estrella del bosque  - 1868  Doble engaño.  Zarzuelo  - 1871  Abel y Caín.  Zarzuelo  Salvador María Granés 1872  Vasco Núñez de Balboa.  Zarzuelo  Marcos Zapata Mañas 1874  Las naves de Cortés.  Opero  Antonio Arnao 1876  Motet a seis voces.  Religia muziko  - 1876  Trío, para violín, cello y piano.  Religia muziko  - 1876  Escenas de capa y espada, simfonia poemo.  Ĉambromuziko (trio)  - 1876  La muerte de Garcilaso.  Opero  Antonio Arnao 1878  La hija de Jefté.  Opero  Antonio Arnao 1878  Roger de Flor.  Opero (3akta)  Mariano Capdepón 1879  Fantasía Morisca [A Granada (Andante cantabile) - Meditaĵo (Moderato) - Serenado (Alegro moderato) - Finaĵo (Moderato)].  Orkestra  - 1879  Polaca de Concierto.  Orkestra  - 1880  Sinfonía en Re menor.  Orkestra  - 1880  Los Ángeles, oratorio.  Religia muziko (oratorio)  - 1880  Música clásica.  Zarzuelo (1akta)  José Estremera 1880  La calandria.  Zarzuelo (1akta)  Miguel Ramos Carrión kaj Vital Aza 1880  Adiós Madrid.  Zarzuelo  - 1880  Madrid y sus afueras.  Zarzuelo  - 1881  La serenata.  Ópero (1akta)  José Estremera 1881  La Serenata.  Opereto (1akta)  José Estremera 1881  Las Dos huérfanas.  Zarzuelo (3akta)  Mariano Pina Domínguez 1881  La calle de Carretas.  Zarzuelo  - 1881  El Hijo de la Nieve.  Komedio (3akta)  - 1881  Nada entre dos platos.  Zarzuelo (1akta)  José Estremera 1882  La tempestad.  Zarzuelo (3akta)  Miguel Ramos Carrión 1884  El milagro de la Virgen.  Zarzuelo (3akta)  Mariano Pina Domínguez 1884  La Flor de Lis.  Zarzuelo (1akta)  José Estremera 1885  Término medio.  Zarzuelo (1akta)  Ramón de Marsal 1885  El Guerrillero (kunlabore kun Manuel Fernández Caballero kaj Pascual Emilio Arrieta y Corera).  Zarzuelo  - 1885  El País del abanico.  Zarzuelo (1akta)  Francisco Serrano de la Pedrosa 1885  Los Quintos de mi pueblo.  Zarzuelo  - 1885  ¡Ya pican,ya pican!.  Zarzuelo (1akta)  Enrique Prieto 1886  El Domingo gordo o Las tres damas curiosas.  Zarzuelo  Ricardo de la Vega 1887  El Figón de las desdichas.  Zarzuelo  Adolfo Llanos Alcaraz 1887  Juan Matías el Barbero.  Zarzuelo  - 1887  Los Lobos marinos.  Zarzuelo (1akta)  Miguel Ramos Carrión kaj Vital Aza 1887  La bruja.  Zarzuelo (3akta)  Miguel Ramos Carrión kaj Vital Aza 1887  El Fantasma de los aires.  Zarzuelo (2akta)  Andrés Ruesga, Salvador Lastra kaj Enrique Prieto 1888  Ortografía.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Arniches kaj Gonzalo Cantó 1889  La Flor del trigo.  Zarzuelo (1akta)  José Estremera 1889  Las hijas del Zebedeo.  Zarzuelo (2akta)  José Estremera 1889  El cocodrilo.  Zarzuelo  laŭ Fjodor Dostojevskij 1889  A casarse tocan o La misa á grande orquesta.  Zarzuelo (1akta)  Ricardo de la Vega 1889  El País de los insectos.  Zarzuelo (1akta)  Enrique Fernández Campano 1890  Los alojados.  Zarzuelo (1akta)  Emilio Sánchez Pastor 1890  La leyenda del monje.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Arniches kaj Gonzalo Cant 1890  Las Doce y media y sereno.  Zarzuelo (1akta)  Fernando Manzano 1890  Las Tentaciones de San Antonio.  Zarzuelo (3akta)  Andrés Ruesga kaj Enrique Prieto 1890  Nocturno.  Zarzuelo (1akta)  Enrique Fernández Campano 1890  Los Nuestros.  Zarzuelo (1akta)  José Estremera 1890  Pan de flor.  Zarzuelo (1akta)  Ricardo Monasterio kaj Celso Lucio 1890  Todo por ella.  Zarzuela  - 1890  Para hombres solos.  Zarzuelo (1akta)  Enrique Fernández Campano 1891  Los Gnomos de la Alhambra La ronda de los gnomos (Alegretto) - Conjuro. Séquito de Titania y Oberón (Andante maestoso) - La Fiesta de los espíritus. La Aurora (Alegro molto vivace).  Orkestra  - 1891  El rey que rabió.  Zarzuelo (3akta)  Miguel Ramos Carrión kaj Vital Aza 1891  El Mismo demonio.  Zarzuelo (2akta)  Fernando Manzano 1892  El Organista.  Zarzuelo (1akta)  José Estremera 1892  Los Calaveras.  Zarzuelo  - 1892  Las Campanadas.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Arniches kaj Gonzalo Cantó 1892  La Czarina.  Zarzuelo (1akta)  José Estremera 1892  La raposa.  Zarzuelo (1akta)  Ricardo Monasterio 1893  Los Mostenses.  Zarzuelo (3akta)  Gonzalo Cantó, Carlos Arniches kaj Celso Lucio 1893  Vía libre.  Zarzuelo (3akta)  Carlos Arniches kaj Celso Lucio 1893  El Reclamo.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Arniches kaj Celso Lucio 1894  El tambor de granaderos.  Zarzuelo (1akta)  Emilio Sánchez Pastor 1894  El Duque de Gandia (kunlabore kunn Antonio Llanos).  Zarzuelo (3akta)  Joaquín Dicenta 1894  El Moro Muza.  Zarzuelo (1akta)  Federico Jaques 1895  Mujer y reina.  Zarzuelo (3akta)  Mariano Pina Domínguez 1895  El Cura del regimiento.  Zarzuela (1akta)  Emilio Sánchez Pastor 1895  El Señor corregidor.  Zarzuela (1akta)  Fiacro Yrayzoz 1896  Las bravías pri (La Dresado de la megero de William Shakespeare).  Zarzuelo (1akta)  José López Silva kaj Carlos Fernández Shaw, baze sur la verko de Shakespeare 1896  El bajo de arriba.  Zarzuelo (1akta)  Emilio Sánchez Pastor 1896  Los Golfos.  Zarzuelo  Emilio Sánchez Pastor 1896  Los Guerrilleros.  Zarzuelo (1akta)  Enrique Prieto 1896  Las Peluconas.  Zarzuelo  - 1896  Viva el Rey.  Zarzuelo (1akta)  Emilio Sánchez Pastor kaj Robert Planquette 1896  El Cortejo de la Irene.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Fernández Shaw 1897  La Revoltosa. (lirika komedieto 1akta kaj 3scena) (25z de novembro de 1897)  Zarzuelo (1akta)  José López Silva kaj Carlos Fernández Shaw 1897  Los Charlatanes.  Zarzuelo (1akta)  Calixto Navarro kaj Federico Castellón 1897  La Niña del estanquero.  Zarzuelo (1akta)  Tomas Luceño 1897  El Sí natural.  Zarzuelo (1akta)  José Jackson Veyán 1897  La piel del diablo.  Opereto (1akta)  Federico Jaques 1898  Los hijos del batallón.  Zarzuelo (3akta)  Carlos Fernández Shaw 1898  Pepe Gallardo.  Zarzuelo (1akta)  Guillermo Perrín kaj Miguel de Palacios 1898  La Chavala.  Zarzuelo (1akta)  José López Silva kaj Carlos Fernández Shaw 1898  Curro Vargas (pri la novelo El niño de la bola de Pedro Antonio de Alarcón).  Zarzuelo (3akta)  Joaquín Dicenta kaj Antonio Paso 1898  El Beso de la duquesa.  Zarzuelo (1akta)  Sinesio Delgado 1898  El Hijo del batallón.  Zarzuelo (3akta)  Carlos Fernández Shaw 1899  La cara de Dios.  Zarzuelo (3akta)  Carlos Arniches 1899  El Baile del casino.  Zarzuelo  - 1899  Los Buenos mozos.  Zarzuelo (1akta)  José López Silva kaj Carlos Fernández Shaw 1899  El Fonógrafo ambulante.  Zarzuelo (1akta)  Juan González 1899  Señá Frasquita.  Zarzuelo (1akta)  Guillermo Perrín kaj Miguel de Palacios 1900  La cortijera.  Zarzuelo (3akta)  Joaquín Dicenta kaj Antonio Paso 1900  Al galope de los siglos.  Zarzuelo (1akta)  Sinesio Delgado 1900  El barquillero.  Zarzuelo (1akta)  José López Silva kaj José Jackson Veyán 1900  Aprieta constipado kunlabore kun Arturo Saco del Valle).  Zarzuelo (1akta)  1900  El Gatito negro.  Zarzuelo (1akta)  José López Silva kaj Carlos Fernández Shaw 1900  María de los Ángeles.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Arniches kaj Celso Lucio 1900  El Estreno.  Zarzuelo (1akta)  Serafín Álvarez Quintero kaj Joaquín Álvarez Quintero 1901  Quo Vadis.  Zarzuelo (1akta)  Sinesio Delgado 1901  Blasones y talegas.  Zarzuelo (2akta) Eusebio Sierra baze sur la novelo de José María de Pereda 1902  El puñao de rosas.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Arniches kaj Ramón Asensio Mas 1902  Don Juan de Austria.  Zarzuelo (3akta)  José Jurado de la Parra kaj Carlos Servet y Fortuny 1902  La venta de Don Quijote.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Fernández Shaw 1902  Abanicos y panderetas aŭ ¡A Sevilla en el botijo!.  Zarzuelo (3akta)  Serafín Álvarez Quintero kaj Joaquín Álvarez Quintero 1902  El Sombreo de plumas.  Zarzuelo (1akta)  Miguel Echegaray 1902  El Tío Juan (kunlabore kun Enrique Morera).  Zarzuelo  - 1902  Cuadros vivos.  Zarzuelo (1akta)  Guillermo Perrín kaj Miguel de Palacios 1902  Circe.  Opero (3akta)  Miguel Ramos Carrión 1903  La Chica del maestro.  Zarzuelo (1akta)  José López Silva kaj José Jacson Veyán 1903  La Cruz del abuelo.  Zarzuelo  - 1903  El rey mago.  Zarzuelo (1akta)  Sinesio Delgado 1903  Man'zelle Margot (kunlabore kun Joaquín "Quinito" Valverde).  Zarzuelo  - 1903  Cuarteto de cuerda nº 1, en Sol mayor.  Ĉambromuziko (kvarteto)  - 1904  Cuarteto de cuerda nº 2 en Fa mayor.  Ĉambromuziko (kvarteto)  - 1904  Juan Francisco.  Zarzuelo (3akta)  Joaquín Dicenta 1904  La Cuna.  Zarzuelo (1akta)  Guillermo Perrín 1904  La Polka de los pájaros.  Zarzuelo  - 1904  La Puñalada.  Zarzuelo (enkonduko kaj 4 scenoj)  Carlos Fernández Shaw 1904  La Tragedia de Pierrot.  Zarzuelo (1akta)  Ramón Asensio Más kaj José Juan Cadenas 1905  Guardia de honor.  Zarzuelo (1akta)  Eugenio Sellés 1905  La sobresalienta.  Zarzuelo (1akta)  Jacinto Benavente 1905  ¡Angelitos al cielo!.  Zarzuelo (1akta)  Alberto Casañal Shakery 1905  Las Calabazas.  Zarzuelo  Antonio Ramos Martín 1905  El Cisne de Lohengrin.  Zarzuelo (1akta)  Miguel Echegaray 1905  Miss Full.  Zarzuelo (1akta)  Antonio Viérgol 1905  La leyenda dorada.  Zarzuelo (1akta)  Sinesio Delgado 1905  La Peseta enferma.  Zarzuelo (1akta)  José Pontes kaj Fernando Pontes 1905  La Reina.  Zarzuelo (1akta)  Guillermo Perrín kaj Miguel de Palacios 1905  El Seductor.  Zarzuelo (1akta)  Antonio Domínguez 1905  Cuarteto de cuerda nº 3 en Re mayor.  Ĉambromuziko (kvarteto)  - 1905  "El amor en solfa" dua parto de "El Amor en el Teatro", literatura kapriĉo, 4scena kaj enkonduko (kunlabore kun José Serrano Simeón.  Opero  Serafín Álvarez Quintero kaj Joaquín Álvarez Quintero 1906  La pesadilla.  Opereto (1akta)  Luciano Boada kaj Manuel de Castro Tiedra 1906  El alma del pueblo.  Zarzuelo (1akta)  José López Silva kaj Carlos Fernández Shaw 1906  El triunfo de Venus.  Zarzuelo (1akta)  Pedro Muñoz Seca kaj Carlos Fernández Shaw 1906  Los Contrahechos.  Zarzuelo (1akta)  Antonio M. Viérgol 1906  El Maldito dinero.  Zarzuelo (1akta)  Carlos Arniches kaj Carlos Fernández Shaw 1906  El Rey del petróleo.  Zarzuelo (1akta)  Guillermo Perrín kaj Miguel de Palacios 1906  La Fragua de Vulcano.  Zarzuelo (1akta)  Manuel Linares Rivas 1907  La patria chica.  Zarzuelo (1akta)  Serafín Álvarez Quintero kaj Joaquín Álvarez Quintero 1907  Los bárbaros del Norte (kunlabore kun Joaquín Valverde Durán kaj Joaquín "Quinito" Valverde (filo).  Zarzuelo (1akta)  Sinesio Delgado 1907  Ninón.  Zarzuelo (1akta)  Manuel Fernández de la Puente kaj Carlos Allen-Perkins 1907  La Puerta del Sol.  Zarzuelo (1akta)  Celso Lucio kaj Manuel Fernández Palomero 1907  Los Veteranos.  Zarzuelo (1akta)  Manuel de Labra 1907  El príncipe Kuroki.  Zarzuelo (1akta)  Fernando Gillis 1907  Cuarteto de cuerda nº 4 en Si bemol menor.  Ĉambromuziko (kvarteto)  - 1908  La eterna revista (kunlabore kun Jerónimo Giménez y Bellido.  Zarzuelo (1akta)  Ramón Asensio Mas kaj Jacinto Capella 1908  Aquí hase farta un hombre.  Zarzuelo (1akta)  Jorge de la Cueva kaj José de la Cueva 1908  La Carabina de Ambrosio.  Zarzuelo  Vicente Castro Les 1908  La Dama roja.  Zarzuelo (1akta)  Juan Bautista Pont kaj Antonio Sotillo 1908  El Diablo con faldas.  Zarzuelo (1akta)  Sinesio Delgado 1908  Las Mil maravillas.  Zarzuelo (4akta y prologo) Serafín Álvarez Quintero kaj Joaquín Álvarez Quintero 1908  El Merendero de la alegría o Sábado blanco.  Zarzuelo  Antonio Casero kaj Alejandro Larrubiera 1908  Entre rocas.  Zarzuelo (1akta)  Joaquín Dicenta 1909  Donde hay faldas hay jaleo.  Zarzuelo  Antonio Casero kaj Alejandro Larrubiera y Crespo 1909  El Pino del norte.  Zarzuelo (1akta)  Vicente Casanova 1909  Los majos de plante.  Zarzuelo (1akta)  Joaquín Dicenta kaj Pedro de Répide 1909  Margarita la Tornera (baze sur la legendo de José Zorrilla).  Opero (3akta)  Carlos Fernández Shaw -  Clavito.  Zarzuelo (1akta)  Manuel Linares Rivas -  Diversiones infantiles (kunlabore kun Tomás Bretón Hernández, Jerónimo Giménez y Bellido).  Zarzuelo  Antonio R. López del Arco -  El duo de la africana.  Zarzuelo  Manuel Fernández Caballero -  La joroba.  Zarzuelo (1akta)  Miguel Ramos Carrión kaj Antonio Ramos Martín -  La magia de la vida.  Zarzuelo (1akta)  Manuel Linares Rivas -  Carceleras de «Las Hijas del Zebedeo»  Orkestra muziko (bando)  - -  Fantasía «La Revoltosa»"  Orkestra muziko (bando)  - -  Preludio «El tambor de Granaderos».  Orkestra muziko (bando)  - -  Preludio y Selección «La bruja».  Orkestra muziko (bando)  - -  Fantasía «El Rey que rabió».  Orkestra muziko (bando)  - -  Fantasía «La corte de Granada».  Orkestra muziko (bando)  - -  Selekto de «La corte de Granada» [1. Introducción y marcha al torneo. - 2. Meditación. - 3. Serenata. - 4. Final].  Orkestra muziko (bando)  - -  Selekto de «La Patria Chica».  Orkestra muziko (bando)  -

 Referencoj 

 Bibliografio 
 Luis G. Iberni: Ruperto Chapí. Madrid, Instituto Complutense de Ciencias Musicales, 1995. ISBN 978-84-89365-03-2

 Eksteraj ligiloj 
 Teatro Ruperto Chapí en Villena
 Listo de zarzueloj de Chapí
 La Revoltosa
 El rey que rabió
 La bruja
 Música clásica 'Música clásica', zarzuelo de Ruperto Chapí

Kategorio:Hispanaj komponistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Zarzuelo
Kategorio:Hispana muziko