Meksik-usona milito

La Meksika-usona milito aŭ la Usona interveno en Meksiko estis konflikto, kiu plejparte iniciatiĝis de la ekspansiismo de Usono kaj okazis en 1846-1848. La kreo de la Respubliko de Teksaso antaŭis la militon, ĉar Meksiko konsideris ĝin ribela regiono. Usona postuloj por kompenso disde la Meksika registaro por malbonfaroj al usona kolonianoj en Teksaso kaj usonaj interesoj en akiranta la teritorioj de Alta Kalifornio kaj Nov-Meksiko (plejparte ĉar la malkovro de oro en Kalifornio) ankaŭ instigis la usona invado de Meksiko. Usonaj militfortoj konkeris Nov-Meksikon, Kalifornion, nordan Meksikon, kaj Meksikurbo, kaj venkis definitive, perforta Meksiko rezigni siajn nordajn teritoriojn al Usono en la Traktato de Guadalupe Hidalgo.

 Antaŭokazoj 
De 1834, miloj da usonaj kolonianoj ekloĝis en Teksaso, tiutempe parto de Meksiko, kun meksika registara permeso. Usonano Moses Austin estis la avangardo de la provo alporti anglalingvanojn en Teksason, kiel metodo por loĝigi la malabunde loĝitan regionon. La meksikanoj indignis, ke la usonanoj ricevis liberan landon en Teksaso, sed la usonaj kolonianoj indignis, ke ili devis laŭ meksika registaro fariĝi katolikoj, kaj la mallaŭleĝigo de sklaveco en Meksiko. Poste, kiam Santa Anna fariĝis diktatoro de Meksiko, li provis frape senarmigi la kolonianojn kaj forigi iliajn rajtojn.

En 1836, teksasaj ribeluloj deklaris sin sendependa de Meksiko kaj post komence pezaj perdoj (vidu la Batalo de la Alamo), venkis meksikaj militfortoj ĉe la Batalo de San Jacinto. Kvankam meksikaj soldatoj retiriĝis, Meksiko rifuzis agnoski teksasan sendependecon, kaj ankoraŭ konsideris ĝin provinco en ribelo.

En 1845, usona prezidanto John Tyler donis la eks-Respubliko de Teksaso ŝtatiĝo, la 28a ŝtato. Meksiko rompis diplomatiajn rilatojn kun Usono rezulte. Apuda usona prezidanto James Polk, kun ekspansiismaj ambicioj, movis soldatojn sub Generalo Thornton apud la suda landlimo de Teksaso tenti la meksikanojn al atako unue. Je la 25a de aprilo 1846 meksikaj soldatoj atakis la batalionon minace proksima al ilia landlimo, kaj Polk demandis la Usonan Kongreson proklami militon, kion ĝi faris la 13an de majo.

 Ĥronologio 
18461a januaroUsona prezidanto Polk ordigas generalo Taylor marŝi disde la Rio Nueces de la Rio Grande25a aprilo Meksikaj soldatoj atako Usonaj soldatoj sub Ĝenerala Thornton, kun 16 usonaj perdoj; La Thornton Afero, tiel nomita, kaŭzas prezidanton Polk peti de la Kongreso por deklaro de milito3a-9a majo Sieĝo de Fortikaĵo Teksaso8a majo Batalo de Palo Alto9a majo Batalo de Resaca de la Palma13a majo Usono proklamas militon kontraŭ Meksiko4a julio Usonaj kolonianoj en Kalifornio, provokita de Ĝeneralo Fremont, proklamas sendependecon de Meksiko dum la "Urso-Flago Ribelo"7a-8a julio Komandanto John D. Sloat prenas Monterey (Kalifornio) kaj Yerba Buena (aktuala Sanfrancisko)20a-24a septembro Batalo de Monterrey7a octobro Batalo de Dominguez Rancho16a novembro Batalo de Natividad6a decembro Batalo de San Pasqual25a decembro Batalo de El Brazito18472a januaro Batalo de Santa Clara8a januaro Batalo de Rio San Gabriel9a januaro Batalo de La Mesa24a januaro Batalo de Cañada kaj Batalo de Mora29a januaro Batalo de Embudo Pass3a-4a februaro Sieĝo de Pueblo de Taos23a februaro Batalo de Buena Vista28a februaro Batalo de Sacramento9a-29a marto Sieĝo de Veracruz18a aprilo Batalo de Cerro Gordo15a majoUsonaj fortoj prenas Puebla (Meksiko)6a junio Ĝeneralo Stephen Kearney prenas Nov-Meksiko12a julio Bataleto de Rio Calaboso19a-20a julio Batalo de Contreras kaj Batalo de Churubusco8a septembro Batalo de Molino del Rey13a septembro Batalo de Chapultepec13a-15a septembro Kapto de Meksikurbo14a-12a septembro Sieĝo de Puebla17a septembroKapitulaco de Ĝeneralo Santa Anna9a octobroBatalo de Huamantla19a octobro Bataleto de Atlixco11a novembroKapto de Mazatlán18482a februario Traktato de Guadalupe Hidalgo (oficiala fino de la milito)16a marto Bataleto de Santa Cruz de Rosales (la oficiala fino de la milito estis nesciata)30a marto Bataleto de Todos Santos (la oficiala fino de la milito estis nesciata)

1849 - Komenco de la Kalifornia deliro pri oro

 Rezultoj 
 Traktato de Guadalupe Hidalgo 
 Vidu ankaŭ 
 Konkero de Kalifornio

 Referencoj 
 Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Militoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Militoj de Usono
Kategorio:Militoj de Meksiko
Kategorio:19-a jarcento en Usono
Kategorio:19-a jarcento en Meksiko
Kategorio:Konfliktoj en 1846
Kategorio:Konfliktoj en 1847
Kategorio:Konfliktoj en 1848
Kategorio:Kalifornio