Gavaro

Gavaro (el la rusa verbo "paroli" говорить /ɡə.vɐ.ˈrʲitʲ/) estas variaĵo de Esperanto kreita de Manuel Halvelik (kies vera nomo estas Kamiel Vanhulle), kiu kreis ankaŭ Arcaicam Esperantom kaj Popido (do entute, tri "sociolektojn"). Halvelik vere ne volis krei novan internacian lingvon, sed provis doni al Esperanto (kaj ĉefe al tradukantoj) la "esprimeblecon de iu slango", t.e. multe malpli prestiĝan variaĵon de la lingvo, kvazaŭ ĝi estus parolata de krudulo, malklerulo aŭ eĉ krimulo.

Male al Arcaicam Esperantom kaj Popido, la aŭtoro decidis ne tro tuŝi la gramatikon kaj la vortetojn sed profunde ŝanĝis la radikojn.
"Gavaro diferencas de la tradicia zamenhofa lingvo per apartaj vortaro, afiksaro, kaj esprimaro. La gramatiko male restas nepre la sama kiel antaŭe." Manuel Halvelik

 Principoj 
Laŭ la aŭtoro mem, tradukante tekston al Gavaro oni devas respekti 2 principojn:
 Simileco: "Oni klopodu laŭeble konservi la ĝeneralan formon kaj gramatikan funkcion de la originala slangaĵo." Manuel Halvelik
 Simpleco: "Sekve mia Ora Konsilo apliki slangaĵojn ŝpareme, en strategiaj lokoj kaj kvantoj", Manuel Halvelik Do ene de frazo, oni ne uzu tro da slangaĵoj samtempe, por ke la frazo restu sufiĉe komprenebla. Kaj ene de vorto, oni uzu ne pli ol unu Gavaro-fremdigilon.

 Diferencoj inter Esperanto kaj Gavaro 
 Literumado 
 Gavaro konservas la saman alfabeton kiel Esperanto krom "w", kiu anstataŭigas "ŭ".

 Konsonantparoj KV, SV kaj TV fariĝas respektive KW aŭ KF, SW aŭ SF kaj TW aŭ TF. Kunmetado ne efiku je la skribmaniero.

 Diferencoj rilate al la 16 Fundamentaj reguloj 
Preskaŭ ĉiuj reguloj estas senŝanĝaj, sed kelkaj ricevis aldono(j)n.

 2-regulo 
Anstataŭ finaĵo "-o", substantivoj povas ricevi "-umo".

 3-a regulo 
Anstataŭ finaĵo "-a", adjektivoj povas ricevi "-ala"

 4-a regulo 
Krom la tradiciaj numeraloj estis enkondukitaj Volapük-devenaj 1 bwal, 2 twel, 3 kwil, 4 fwol, 5 lwel, 6 mwel, 7 vwel, 8 zwul, 9 ĵwel, 10 dweg, 100 twum, 1000 mlat. (Vdu. Literumado, supre.)

 6-a regulo 
Anstataŭ finaĵo "-i", infinitiva verbo povas ricevi "-izi".

 15-a regulo 
Neologismoj estas la kerno de Gavaro.

 Vortaj kaj afiksaj ŝanĝoj aŭ aldonoj 
 La jenaj afiksoj estas modifitaj:
 La Esperanta(j) sufiksoj...  ...estas modifitaj al... aĵ  of ist, ul, an, anto  ok in, istin, ulin, antino  un il  eŝ uj, ej uĵ

 Estis enkondukitaj du infiksoj (afiksoj metitaj ene de radiko) por malrekonebligi Esperantajn radikojn:
-ERZ- (ŝteli: ŝterzeli)
-KLA- (polico: poliklaco)

 Plena vortaro kaj esprimaro elŝuteblas el la retejo de la aŭtoro (vidi sube).

 Rilatoj kun Esperanto kaj aliaj fikcilingvoj de Manuel Halvelik 
Gavaro ne rolas kiel vera aparta lingvo, sed provizas vortojn por efektigi lingvaĵon slanga.

"Ĝi estas aplikebla, laŭ la bezono aŭ la intenco, indiferente en fundamente koineat.e. Esperanto mem kunteksto, aŭ en dialekta kuntekstot.e. Popido, aŭ eĉ en arkaika kuntekstot.e. Arcaicam Esperantom. Slango ja aperas en tiuj tri sociolektoj." Manuel Halvelik

Ekzemple:
Gavare: ili prenis la gamboĉaron
Dialekte (Popido): zi prenit lo gamboĉar
Arkaike (Arcaicam Esperantom): ilùi Gambocharon preniit
Traduko: ili iris piede

 Vortfarado kaj fontlingvoj 
Ekzistas 4 radik-klasoj:
 Metaforoj: musko (hararo)
 Vortmiksoj (mallongigo, inversigo ktp): polo (polico)
 Akronimoj: repaGavaro estis kreita antaŭ ol la nuna PIV-a radiko "repo" (muzikstilo) estis inventita. (morta, "ripozu-en-paco").
 Ksenismoj (pruntoj el ĉiutagaj radikoj de aliaj lingvoj [vidi sube]): drugo (amiko, el la rusa друг /druk/)

Estas 7 fontolingvoj por la Gavaro-vortoj: la angla, la araba, la franca, la hispana, la hebrea, la rusa kaj la svahila. Angla- kaj rus-devenaj vortoj estas la plej nombraj.

NB: La vorto "mojosa" (kreita en 2003) kongruas kun la vortfaradaj principoj de Gavaro (kiel akronimo de Modernaj Juna Stilo).

 Specimenoj 
 Grut! (saluton!)
 Ĉukompras? (ĉu vi komprenas?)
 mia supo ekbolas (mi senpacienciĝas)
 ĉi oko superplenigas mian vezikon (tiu ulo tedas min)
 ĉipa klaĉofo (senvalora klaĉaĵo)

 Notoj 

 Referenco 
 Halvelik, Manuel; Gavaro, la verda slango, Serio "La sociolekta triopo", versio 2.1, 2006, 308 paĝoj. elŝutebla el lia retejo, 4,5 MiB

Kategorio:Esperantidoj
Kategorio:Fikcilingvoj