Újpest

Újpest (kune kun nova kvartalo Káposztásmegyer) estas la 4-a distrikto de Budapeŝto. La loknomo signifas: nova Pest.
eta|maldekstra|250ra|centre|Grandvendejo de Újpest, kiu spegulas eraon de socialismo

 Situo 
Distrikto Újpest situas norde en la ĉefurbo laŭ maldekstra bordo de Danubo sur ebenaĵo.

 Historio 
En la 1830-aj jaroj komencis tie konstrui domojn. Post jardeko ĝi iĝis vilaĝo. La loko industriiĝis kaj urbiĝis en 1907. Dum la socialismo denove oni evoluis tie la industrion. En 1950 Újpest aliĝis al Budapeŝto. Nepre menciindas elstara sporta klubo Újpesti Dózsa, kies apoganto estis la polico. En 1956 estis tie gravaj bataloj. Fine de la 1970-aj jaroj la metroo atingis centron de Újpest. En 1983 komencis konstrui novan kvartalon Káposztásmegyer. En la distrikto 10 infanvartejoj, 7 infanĝardenoj, 4 bazlernejoj, 9 mezlernejoj, kulturdomo, muzeo pri papilioj funkcias.

 Trafiko 
 ŝipo al Óbuda
 fervojo al Esztergom kaj Vác
 metroo, aŭtobusoj, tramoj
 ponto nomata Megyeri 2 km-ojn longa de 2008
 fervoja ponto

 Vidindaĵoj 
 Urbodomo de Újpest
 romkatolika ĉefparoĥa Preĝejo de Reĝino de Ĉieloj (Újpest)
 romkatolika Preĝejo de Stefano la 1-a (Hungario) (Újpest)
 romkatolika Kirko Sankta Jozefo (Újpest)
 romkatolika Kirko Sankta Triunuo (Káposztásmegyer)
 romkatolika Kirko Ĉieliro de Maria (Újpest)
 funkcianta Sinagogo (Újpest) de 1886
 Kalvinana kirko (Újpest-internurbo) de 1878
 Luterana kirko (Újpest)
 akvoturo de 1912
eta|Akvoturo de Újpest

 Famuloj 
Grava mecenato de Újpest estis Sándor Károlyi (politikisto), kiu fondis ĉevaltiran tramon, hospitalon, pensiulejon, orfejon, preĝejon.

 en Újpest naskiĝis:
 aktoroj Tamás Major, László Helyey, Sándor Hindi, Éva Kelemen, Hanna Lóránd, Péter Trokán kaj Hédi Váradi
 ekonomikisto László Kapolyi
 esperantistoj Béla Berceli kaj Vilmos Bleier
 geofizikistoj Gyula Kilczer kaj István Rédey
 grafikisto Ferenc Banga
 inĝenieroj László Hornok kaj Ferenc Ecker
 József Szalay (juristo)
 kuracistoj Antal Csorba kaj Károly Farkas
 lingvisto Gyula Laziczius
 matematikisto István Lipka
 ministro Károly Janza
 László Földes (muzikisto)
 operkantistoj József Ellinger, József Joviczky kaj Árpád Palotay
 pentristo István Szőnyi en 1894
 poeto Aladár Komjáthy
 politikisto Gyula Kelemen
 reĝisoroj Emil Martonffy kaj Géza Varga
 skulptisto Dezső Bokros Birman
 verkistoj Kálmán Sándor, Klára Fehér kaj Péter Vasadi
 en Újpest mortis:
 aktoroj Gusztáv Eőry Pordán, Vince Horváth, Endre Gyula Latabár kaj Sándor Papír
 dirigento Gyula Erkel
 ĵurnalisto kaj pedagogo Béla Somogyi
 ina oficiro Mária Lebstück
 operkantisto Aranka Sugár
 hungara-juda orientalisto Ede Mahler
 pentristo Gergely Pörge
 reĝisoro Gusztáv Böhm
 Gyula Juhász (skulptisto)
 fondinto de la hungara statistiko Elek Fényes

 Vidu ankaŭ 
 Teatro de Újpest