Ŝajna derivaĵo

En enigmarto, ŝajna derivaĵo estas vortludo kiu koncernas paron da vortoj devenantaj el du apartaj radikoj, sed kiuj ŝajnas derivi unu el la alia per enmetado de afikso.

Ŝajnaj derivaĵoj ofte estas dusencaĵoj: ekzemple, kateto (ne-hipotenuza latero de orta trilatero) estas ŝajna derivaĵo de kato (besto), sed "kateto" mem ankaŭ povas signifi "eta kato".

Male, aliaj ŝajnaj derivaĵoj konsistas el vortoj tute ne rilatigeblaj unu al la alia, kiel ekzemple meso (diservo) kaj la responda ina formo Mesino (urbo en Sicilio), kiu neniel povas signifi "ina meso" (ĉar tio ne havus sencon).

Ĉiuj lingvoj, kiuj posedas regulan (aŭ almenaŭ oftan) ŝablonon por krei derivaĵojn el vortoj, povas havi ŝajnajn derivaĵojn.

 Ŝajnaj derivaĵoj en Esperanto 
Pro sia riĉeco je regulaj antaŭafiksoj kaj postafiksoj, Esperanto aparte riĉas je ŝajnaj derivaĵoj.

La jenaj specoj de ŝajnaj derivaĵoj estas eblaj en Esperanto:
 Ŝajna adigo: greno/grenado
 Ŝajna aĵigo: korso/korsaĵo
 Ŝajna anigo: tuko/tukano, vetero/veterano
 Ŝajna arigo: amo/amaro, ero/eraro, kato/kataro
 Ŝajna boigo: beno/bobeno
 Ŝajna disigo: kreta/diskreta, puto/disputo
 Ŝajna ecigo: apro/apreco
 Ŝajna egigo: kolo/kolego
 Ŝajna ejigo: Bruno/Brunejo, pompo/Pompejo
 Ŝajna ekigo: rano/ekrano
 Ŝajna eksigo: citi/eksciti, kuzo/ekskuzo, tra/ekstra
 Ŝajna emigo: fono/fonemo, haro/haremo, pro/premo
 Ŝajna endigo: eta/etendo, legi/legendo, preto/pretendo
 Ŝajna erigo: konko/konkero, papo/papero, suko/sukero
 Ŝajna estrigo: semo/semestro, pala/palestro
 Ŝajna etigo: komo/kometo
 Ŝajna fiigo: bromo/fibromo, akro/fiakro, lipo/Filipo
 Ŝajna geigo: nomo/genomo
 Ŝajna idigo: lipo/lipido, karoto/karotido, rapo/rapido
 Ŝajna igigo: indo/indigo
 Ŝajna iĝigo: presto/prestiĝo
 Ŝajna iligo: apro/aprilo, Argo/argilo, morbo/morbilo
 Ŝajna ingigo: esti/estingi, faro/faringo
 Ŝajna inigo: aspiro/aspirino, insulo/insulino, puto/putino
 Ŝajna ismigo: pro/prismo, turo/turismo
 Ŝajna istigo: geno/genisto, aro/aristo, tro/tristo
 Ŝajna maligo: ario/malario
 Ŝajna misigo: tero/mistero, kanto/miskanto
 Ŝajna onigo: beto/betono, timo/timono, foto/fotono
 Ŝajna opigo: sinko/sinkopo, rodo/Rodopo, galo/galopo
 Ŝajna participigo: karo/karoto, disko/diskonto
 Ŝajna reigo: buso/rebuso, dukto/redukto, kordo/rekordo
 Ŝajna uligo: beto/betulo, grati/gratulo, oko/okulo
 Ŝajna umigo: kosto/kostumo, medio/mediumo, for/forumo, volo/volumo

Krome, ankaŭ eblas la jenaj ŝajnaj derivaĵoj, por kiuj tamen nur eblis trovi ekzemplojn kie la baza vorto estas liternomo:
 Ŝajna aĉigo: ko/kaĉo
 Ŝajna ebligo: mo/meblo
 Ŝajna indigo: ho/hindo
 Ŝajna praigo: mo/pramo
 Ŝajna ujigo: to/tujo
 Ŝajna virigo: to/virto

Teorie eblas, sed en la praktiko ŝajne ne ekzistas en la nuntempa vortostoko de Esperanto, ŝajna ĉefigo (ĉef-) kaj ŝajna obligo (-obl-).

 Vidu ankaŭ 
 Antaŭafiksoj en Esperanto
 Postafiksoj en Esperanto
 Dusencaĵo

 Eksteraj ligiloj 
 Esperanto, ŝerca gramatiko - Grammatica per scherzo, dulingva eseeto de itala esperantisto Graziano Ricagno kiu listigas tre multajn ŝajnajn derivaĵojn.
 Ŝasero - Ŝablona serĉilo, per kiu eblas traserĉi vortaron de Esperanto laŭ difinita ŝablono (ekzemple, "*ec" redonas ĉiujn vortojn, kiuj finiĝas per "ec"). Ĝi interalie tre utilas por serĉi ŝajnajn derivaĵojn.

Kategorio:Enigmoj