Euskara batua

Euskara batua (la Eŭska unuigita), aŭ pli simple batua, estas normigita dialekto de la Eŭska lingvo grandskale uzata en la tuto de Eŭsklando. Ĉefe fondita sur centraj dialektoj de Gipusko kaj de Navaro, ĝi ĉerpas siajn radikojn en la klasika lapurda de la 17-a jarcento, antaŭulo de la eŭska literaturo. Ĝi estas versio de la eŭska lingvo uzata en televido, gazetaro kaj la ĉiutaga uzo. Foje la "norma eŭska" ankaŭ moke nomatas "Euskeranto",'La politisation des langues régionales en France , Hérodote'', Philippe Blanchet, paĝo 29, 2002/2 (N°105)[http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1982/05/01/019.htm José Ignacio Múgica: "El euskañol o el euskeranto" (), ABC (Madrido) kun klara aludo al Esperanto.

 Enkonduko 
Euskara batua uzas unuigitajn ortografion kaj gramatikajn regulojn, akceptitajn kiel normon de la skribita lingvo. Multnombraj eŭskoj oponas kontraŭ la deviga uzo de ununura kaj arta dialekto, tamen, ĉar la unuigita eŭska estas grandskale instruata en lernejoj, opinio komencas evoluiĝi.

En Hispanio, ĝi estas la kun-oficiala lingvo, kun la kastilia (hispana), de la Eŭska Aŭtonoma Komunumo kaj de la Navara Forua Komunumo. En Francio, ĝi havas neniun leĝan statuson, la sola lingvo agnoskita de la konstitucio estas la franca. Ĝi tamen estas instruata en francaj lernejoj kaj universitatoj, kiuj eĉ atribuas diplomojn ebligantajn al instruistoj de nacia instruado, pagitaj de la ŝtato, doni kursojn de la eŭska lingvoCAPES basque – L’Étudiant. Ĝi tiel ĝuas faktan agnoskon.

 Historio 
La unuigo de la lingvo estis kondukita de Euskaltzaindia (Akademio de la Eŭska Lingvo). Dum jarcentoj, la eŭska suferinte fortan premon ambaŭflanke de Pireneoj, fare de la hispana kaj franca lingvoj, kaj eĉ riskinte formorton sub la frankisma diktaturo, la Akademio sentis la neceson krei unuigitan lingvon, por ke ĝi havu pli bonajn ŝancojn pluvivi.

En 1968, la kongreso de Arantzazu difinis gvidliniojn por atingi tiun celon per sistema maniero (leksiko, morfologio, deklinacioj kaj ortografio). La sekva etapo estis atingita en 1973 per propono de normigo de konjugaciaj reguloj.

Debatoj kiujn naskis tiu aro da reguloj (1968 - 1976) ne malebligis al unuigita eŭska esti pli kaj pli uzata en instruado, amasmedioj kaj administracio (1976 - 1983), en la kunteksto de naskiĝo de regiona registaro (Euskadi, 1979; prilaboro de la Ĉarto de Navara Forua Komunumo, 1982).

Tiu unuigo nedubeble ebligis doni novan spronon al lingvo preskaŭ formortinta. Tamen, tiu dinamismo nur povas okazi koste de la ceteraj dialektaj formoj, kies intergeneracia transmisio preskaŭ ne plu estas certigata.

 Fonologio 
Vokaloj
  antaŭ  centra  malantaŭ malvasta i   u mezvasta e   o vasta  a 
Konsonantoj
+labialojlamin-
dentalojapiko-
alveolarojpostalv./
palatalojvelarojglotalonazalojmnɲplozivojp bt dc ɟk gafrikatojfrikativojfs̻s̺ʃ(h)trilorfrapetoɾalproksimantoj~ʝ~xlaterala
alproksimantolʎ
/h/ ne ekzistas en ĉiuj dialektoj de la eŭska. En Euskara Batua oni ne prononcu la /h/, sed oni skribu ĝin. Ekzemple: "hori behar dut" (mi bezonas tion) /oɾi βe.'ar ðut/

 Eŭskaj dialektoj 
La 7 sekvaj dialektoj, parolataj en diversaj eŭskaj regionoj en Hispanio kaj Francio, estas « naturaj » dialektoj kiuj utilis kiel bazo al euskara batua. Ĉefe uzataj en la regionoj kiuj donis al ili siajn nomojn, ili havis multajn lingvajn similecojn. La ekzisto de dialektoj pruvas la longdaŭron de lingvo tra jarcentoj. La akvitana estis eŭska dialekto kiu malaperis profite al la gaskona, en la regiono Akvitanio kaj la sud-okcidenta parto de Sudo-Pireneoj.
 Hispanio
 Biskaja
 Gipuska
 Supra navara
 Supra navara suda
 Supra navara norda
 Ronceva
 Francio
 Zubera
 Francio kaj Hispanio
 Lapurda
 Malsupra navara
 Malsupra navara orienta
 Malsupra navara okcidenta

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Eŭska lingvo
 Akademio de la Eŭska Lingvo

 Eksteraj ligiloj 
 Blogo de asocio Xiberoko Gaü Eskola kiu disponigas eŭsklingvajn kursojn
 "Berria" (Novaĵoj)
 Euskal irrati telebista (Eŭska radio televido) 
  Euskara batua: Lengua vasca literaria unificada
   Mapo de dialektoj

Kategorio:Eŭska lingvo