Colette

COLETTE, naskiĝnome Sidonie Gabrielle Colette (naskiĝis la  en Saint-Sauveur-en-Puisaye (Yonne), mortis la  en Parizo) estis franca verkistino. Ŝi estis elektita membro de Akademio Goncourt en 1945.

 Biografio 
Lasta filino de geedzoj, kiujn ŝi alinomis Sido (Sidonie Landoy) kaj kapitano Colette (pseŭdonimo kiun ŝi adoptis poste), ŝi ĝuis feliĉan infanecon en urbeto de Burgonjo. Adoleske ŝi ekkonis Henry Gauthier-Villars, alinomatan "Willy", kun kiu ŝi edziniĝis la  en Châtillon. Willy, aŭtoro de popularaj romanoj, pariza bonvivanto kiu lukris ekspluatante siajn kunlaborantojn, tuj malkovris la verkistan talenton de sia edzino kaj instigis ŝin verki siajn unuajn verkojn, la serion Claudine (1900-1903), rememoroj de la lernejaj jaroj de Colette, kiujn senskrupule subskribis ŝia edzo. Indigninte de la malfideleco de sia edzo - Willy estis la amanto de Marie Louise Servat (nomata Germaine), edzino de Émile Courtet, kun kiu li havis filon Jacques Henry Gauthier-Villars - kaj disreviĝinte vidante sin reduktita al rolo de ofendita kaj primokata edzino, Colette liberiĝis iom post iom de lia kuratoreco kaj kuraĝigite de Georges Wague, ŝi dediĉis sin al kontentigo de siaj teatraj ambicioj en muzik-halo. Estis jaroj de skandalo kaj morala liberiĝo, dum kiuj ŝi havis plurajn amaventurojn kun aliaj virinoj. En 1906 ŝi eksedziniĝis de "Willy". Dum tiuj jaroj, tamen, Colette plifirmiĝis kiel verkistino: precizeco en la vortoj kiuj priskribis la belecon de naturo, la analizon kaj sentemecon de bestoj, la volupton kaj sensualecon libere esprimitajn, postulante la rajtojn de karno super la spirito kaj tiujn de virino super la viro, estis la gvidlinioj de tiu verkistino, kiu ankoraŭ ne estis agnoskata de la literatura recenzado elstare masklisma.

Post ŝia eksedziniĝo Colette ekkonis Henry de Jouvenel, politikiston kaj ĵurnaliston, kun kiu ŝi edziniĝis en 1911. De tiu unuiĝo naskiĝis ŝia unusola filino, Colette Renée de Jouvenel, kiun ŝi nomis Bel-Gazou. En la gazeto Le Matin, kies ĉefredaktoro estis Jouvenel, Colette kunlaboris per diversaj artikoloj kaj raportaĵoj. En 1923 ŝi eksedziniĝis de Jouvenel.

Kiam ŝi estis kvardek-jara, ŝi fariĝis mentoro de la filo de Henry, Bertrand de Jouvenel, 17-jara, inicante lin al verkado. Tiu sperto utilis al Colette por disvolvi la temojn kaj situaciojn de Chéri kaj Le Blé en herbe.

La verkistino, ĉe la zenito de sia talento kaj gloro, instalis sin en apartamento de Palais-Royal, kie ŝi loĝis ĝis sia morto. Delonga amiko, Maurice Goudeket, helpis ŝin elporti ŝian artriton kaj malgraŭ ŝia diskutinda reputacio, Colette estis la unua franca verkistino kiu rajtis solenan nacian funebron. Ŝi estas entombigita en Tombejo Père-Lachaise en Parizo.

 Verkaro 
dekstra|eta|Portreto de Colettefare de Jacques Humbert ĉ. 1896
 1900-1903: Claudine
 1904: Dialogues de bêtes (Dialogoj de bestoj)
 1907: La Retraite sentimentale (La sentimentala retiriĝo)
 1908: Les Vrilles de la vigne (La spiralaĵoj de la vito / La vinberĉiroj)
 1909: L'Ingénue libertine (La libertina naivulino)
 1910: La Vagabonde (La vagabondino)
 1913: L'Entrave (La obstaklo)
 1913: L'Envers du music-hall (Trans la muzik-halo)
 1916: La paix chez les bêtes (La paco ĉe bestoj)
 1917: Les heures longues (La longaj horoj)
 1918: Dans la foule (En la homamaso)
 1919: Mitsou
 1920: Chéri
 1922: La Chambre éclairée (aro da tekstoj publikigitaj en la gazetaro je la fino de la Unua mondmilito)
 1922: La Maison de Claudine (La domo de Claudine)
 1923: Le Blé en herbe (La verda tritiko)
 1924: La Femme cachée (La kaŝita virino)
 1926: La Fin de Chéri (La Fino de Chéri)
 1926: Le fanal bleu (La blua signallampo)
 1928: La Naissance du jour (La naskiĝo de l'tago)
 1929: me
 1930: Sido
 1932: Le Pur et l'Impur (La Puro kaj Malpuro)
 1933: La Chatte (La katino)
 1934: Duo (Duopo)
 1936: Mes apprentissages (Miaj lernadoj)
 1937: Bella-Vista
 1938: La Jumelle noire (aro da kvar volumoj de literaturaj kaj kinaj recenzoj: vol. 1 (1934), vol. 2 (1935), vol. 3 (1937), vol. 4 (1938))
 1939: Le Toutounier (daŭrigo de Duo)
 1940: Chambre d'hôtel (Hotel-ĉambro)
 1943: Le Képi (La Kepo)
 1943: Nudité (Nudeco)
 1944: Gigi
 1946: L'Étoile Vesper (La vespera stelo)
 1941: Julie de Carneilhan
 1941: Journal à rebours (Inversa gazeto)
 1944: Paris de ma fenêtre (Parizo el mia fenestro)
 1949: Le Fanal bleu (La blua signallampo)
 2010: Colette journaliste: Chroniques et reportages (1893-1945), neeldonita

 En esperanto 

Du noveloj:
 Kanto de la dancisto tradukita de Thierry Tailhades
 La sinjorino kiu kantas tradukita de Thierry Tailhades

 Biografioj 
 1978: Michèle Sarde, Colette, libre et entravée, Parizo, Seuil
 1985: Geneviève Dormann, Amoureuse Colette, Parizo, Albin Michel
 1990: Herbert Lottman, Colette, Parizo, Fayard
 1997: Claude Francis kaj Fernande Gontier, Colette, Parizo, Perrin
 1999: Michel Del Castillo, Colette, une certaine France, Parizo, Stock
 1999: Claude Pichois kaj Alain Brunet, Colette, biographie critique, Parizo, de Fallois
 2004: Sylvain Bonmariage, Willy, Colette et moi, Parizo, Anagramme éditions (reeldono, kun antaŭparolo de Jean-Pierre Thiollet)
 2008: Madeleine Lazard, Colette, Parizo, Gallimard

 Recenzaj etudoj 
eta|dekstra|Tombo de Colette en Tombejo Père-Lachaise
 1972: Marcelle Biolley Godino, L'homme-objet chez Colette, Ed. Klincksieck
 1981: Europe, novembro-decembro
 1989: Michel Gauthier, La Poétique de Colette, Parizo, Klincksieck
 1990: Marie-Christine kaj Didier Clément, Colette gourmande, Albin Michel
 1990: Marie-Christine Bellosta, «Colette», L’Hymne à l’univers, Parizo, Belin
 1992: Lynne Huffer, Another Colette: The Question of Gendered Writing, Ann Arbor, University of Michigan Press
 1992: Marie-Françoise Berthu-Courtivron, Espace, demeure, écriture. La Maison natale dans l’œuvre de Colette, Parizo, Nizet
 1993: M.-F. Berthu-Courtivron, Mère et fille : l’enjeu du pouvoir. Essai sur les écrits autobiographiques de Colette, Ĝenevo, Droz
 1993: Carmen Boustani, L’Écriture-corps chez Colette, Villenave d’Ornon, Fus-Art; 2000 (Bibliothèque d’Études féministes)
 1995: Jacques Dupont, Colette ou l’univers concentré, eseo, Parizo, Hachette Supérieur (literaturaj portretoj)
 1997: Nicole Ferrier-Caverivière, Colette l’authentique, Parizo, PUF (verkistoj)
 1999: Francine Dugast-Portes, Colette, les pouvoirs de l’écriture, Rennes, Presses Universitaires de Rennes
 1999: Régine Detambel, Colette, comme une Flore, comme un Zoo, un répertoire des images du corps, Parizo, Stock
 2002: Julia Kristeva, Le Génie féminin 3, Colette, Parizo, Fayard
 2004: Sylvain Bonmariage, Willy, Colette et moi, Parizo, Anagramme éditions (reeldono, kun antaŭparolo de Jean-Pierre Thiollet)
 2004: Sabine Dewulf, Les jardins de Colette, parcours symbolique et ludique vers notre Eden intérieur, Le Souffle d'Or
 2004: Marine Rambach, Colette pure et impure, éditions gaies et lesbiennes
 2008: Stéphanie Michineau, L'Autofiction dans l'oeuvre de Colette, Parizo, Publibook
 2009: Stéphanie Michineau, Construction de l'image maternelle chez Colette de 1922 à 1936, Parizo, Edilivre
 2009: Colette, Lettres à Missy, eldono prezentita kaj prinotita de Samia Bordji kaj Frédéric Maget, Parizo, Flammarion

 Adaptoj 
 Teatro 
 1925: Chéri, kun Colette, Maurice Lagrenée kaj Marguerite Moreno, (Théâtre Daunou)
 1953: Le Ciel de lit de Jan de Hartog, (Théâtre de la Michodière)
 1965: Gigi, reĝisoris Jean-Michel Rouzière, kun Muriel Baptiste, Philippe Dehesdin, Paul Guers, Jacqueline Ricard, Renée Saint-Cyr, Alice Tissot, (Théâtre du Palais-Royal)
 2010: Mitsou de Cécile Jaquemet, (Cave Poésie)

 Kino 
 1956: Mitsou de Jacqueline Audry kun Danièle Delorme
 2009: Chéri de Stephen Frears kun Michelle Pfeiffer

 Televido 
 2004: Colette, une femme libre de Nadine Trintignant kun Marie Trintignant Colette, une femme libre en franca vikipedio

 Notoj kaj referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Etud-Centro Colette 
 Sidonie Gabrielle Colette 
 33 Ĝardenoj priskribitaj de Colette 
 Paĝo pri Colette

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Romanistoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 28-an de januaro
Kategorio:Mortintoj la 3-an de aŭgusto