Libera reĝa urbo

Libera reĝa urbo, latine libera regiae civitas, hungare szabad királyi város, germane Königliche Freistadt, slovake slobodné kráľovské mesto, kroate kaj serbe slobodni kraljevski grad, estis urbotipo (titolo) en Hungara reĝlando.
La liberaj reĝaj urboj respondecis nur al la reĝo havantaj defendajn murojn. La loĝantoj havis privilegiojn (foirorajto, rajto de varohaltado).

 Kvestoraj urboj 
eta|280px|Buda dum la mezepoko
La plej gravaj liberaj reĝaj urboj havis la titolon Kvestora urbo. Ili havis rajton pri memstara juĝado. En la 15-a jarcento estis 8 kvestoraj urboj: Buda, Pest, Sopron, Bratislavo, Nagyszombat nuntempa Trnava, Kassa nuntempa Košice,  Bártfa nuntempa Bardejov kaj Eperjes nuntempa Prešov. Ili estis la plej riĉaj.

 Urboj kun reĝa juĝisto 
Fine de la mezepoko tiaj malpli gravaj urboj estis Székesfehérvár, Esztergom, Léva nuntempa Levoča, Kisszeben nuntempa Sabinov kaj Szakolca nuntempa Skalica.

 Urboj kun minadorajto 
eta|280px|Vintra panoramo de Kremnica
En tiun grupon apartenis tiuj urboj en Supra Hungarujo, kie gravaj minadoj okazis: Selmecbánya nuntempa Banská Štiavnica, Besztercebánya nuntempa Banská Bystrica, Libetbánya nuntempa Ľubietová, Bakabánya nuntempa Pukanec, Bélabánya nuntempa Banská Belá, Körmöcbánya nuntempa Kremnica, Újbánya nuntempa Nová Baňa.

 Saksaj urboj en Transilvanio 
Ĉiuj saksaj urboj en Transilvanio havis tiun rangon. Tie la juĝisto estis sakso, kiu anstataŭis la reĝon.

 Historio 
La liberaj reĝaj urboj naskiĝis jam en la 11-a jarcento, sed en la praktiko post 3 jarcentoj estis grava diferenco inter liberaj reĝaj urboj kaj kampurboj. La kampurboj respondecis al la departemento, ne al la reĝo.

Fine de la 17-a jarcento oni komputis 32 liberajn reĝajn urbojn, en 1828 jam estis 51. En 1848 tiu titolo ĉesis kaj iĝis 3 kategorioj:
eta|dekstra|300px|Bjelovar
 eturbo (malpli ol 12000 loĝantoj)
 mezurbo (inter 12-30 mil loĝantoj)
 grandurbo (pli ol 30 mil loĝantoj).

Post fiasko de la hungara liberecbatalo la Habsburgoj revenis kaj reuziĝis la malnova formo ĝis 1876. En Kroatio - kiu estis kunula aŭtonoma lando de Hungarujo - oni daŭre donacis titolon libera reĝa urbo, ekzemple Belovár kaj Sisak (Kroatio).

 Listo de liberaj reĝaj urboj 
 Alvinc (Transilvanio)
 Arad (Transilvanio)eta|250px|Preĝejo de Pezinok
 Bakabánya nuntempa Pukanec (Supra Hungarujo)
 Bártfa nuntempa Bardejov (Supra Hungarujo)
 Bazin nuntempa Pezinok (Supra Hungarujo)
 Beregszász (Transilvanio), nuntempa Transkarpatio
 Beszterce (Transilvanio)
 Besztercebánya nuntempa Banská Bystrica (Supra Hungarujo)
 Bélabánya nuntempa Banská Belá (Supra Hungarujo)
 Brassó nuntempa Brașov (Transilvanio)
 Breznóbánya nuntempa Brezno (Supra Hungarujo)
 Buda
 Debrecen
 Dés nuntempa Dej (Transilvanio)
 Eperjes nuntempa Prešov (Supra Hungarujo)
 Erzsébetváros nuntempa Dumbrăveni (Sibiu) (Transilvanio)
 Eszék nuntempa Osijek (Kroatio)
 Esztergom
 Felsőbánya (Transilvanio)
 Rijeka (Kroatio)
 Győr
 Gyulafehérvár nuntempa Alba Iulia (Transilvanio)
 Jablanac (Kroatio)
 Koprivnica (Kroatio)
 Kassa nuntempa Košice (Supra Hungarujo)eta|270px|Kežmarok
 Késmárk nuntempa Kežmarok (Supra Hungarujo)
 Kismarton nuntempa Eisenstadt
 Kisszeben nuntempa Sabinov (Supra Hungarujo)
 Kluĵo (Transilvanio)
 Komárom nuntempa Komárno
 Korpona nuntempa Krupina (Supra Hungarujo)
 Hrvatska Kostajnica (Kroatio)
 Körmöcbánya nuntempa Kremnica (Supra Hungarujo)
 Križevci (Kroatio)
 Kőszeg
 Libetbánya nuntempa Ľubietová (Supra Hungarujo)
 Lőcse nuntempa Levoča (Supra Hungarujo)
 Marosvásárhely nuntempa Târgu Mureș (Transilvanio)
 Máramarossziget nuntempa Sighetu Marmației (Transilvanio)
 Medgyes nuntempa Mediaș (Transilvanio)
 Modor nuntempa Modra (Supra Hungarujo)
 Nagybánya nuntempa Baia Mare (Transilvanio)eta|260px|Sibiu, centro de saksoj en Transilvanio
 Nagyszeben nuntempa Sibiu (Transilvanio)
 Nagyszombat nuntempa Trnava (Supra Hungarujo)
 Nyitra nuntempa Nitra (Supra Hungarujo)
 Peŝto
 Pécs
 Podolin nuntempa Podolínec (Supra Hungarujo)
 Požega (Kroatio)
 Bratislavo (Supra Hungarujo)
 Ruszt nuntempa Rust
 Segesvár nuntempa Sighișoara (Transilvanio)
 Selmecbánya nuntempa Banská Štiavnica (Supra Hungarujo)
 Sopron
 Szabadka nuntempa Subotica
 Szakolca nuntempa Skalica (Supra Hungarujo)
 Szamosújvár nuntempa Gherla (Transilvanio)
 Szatmárnémeti nuntempa Satu Mare (Transilvanio)
 Szeged
 Szentgyörgy nuntempa Svätý Jur (Supra Hungarujo)
 Szék nuntempa Sic (Cluj) (Transilvanio)
 Székesfehérvár
 Temesvár (Transilvanio)eta|270px|Zagrebo, ĉefurbo de Kroatio
 Trencsén nuntempa Trenčín (Supra Hungarujo)
 Turócbéla nuntempa Belá-Dulice
 Újbánya nuntempa Nová Baňa (Supra Hungarujo)
 Újvidék nuntempa Novi Sad
 Uĵhorodo (Supra Hungarujo)
 Vasvár
 Vršac (Transilvanio)
 Zagrebo (Kroatio)
 Senj (Kroatio)
 Zenta nuntempa Senta
 Zombor nuntempa Sombor
 Zólyom nuntempa Zvolen (Supra Hungarujo)

 Vidu ankaŭ 
 Libera regna urbo en la Sankta Romia Imperio

Kategorio:Urbo
Kategorio:Mezepoko
!
Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Historio de Rumanio
Kategorio:Historio de Slovakio