Akana lingvo

La akana lingvo aŭ akanaj lingvoj estas lingvogrupo parolata en Ganao, Surinamo kaj orienta Ebur-Bordo de 19 milionoj da parolantoj. Ĝia ISO-kodo estas ak. Ekzistas Vikipedio en la tvia dialekto de akana lingvo.

 Akanaj dialektoj 
Ĉiuj dialektoj de akana lingvo estas reciproke kompreneblaj. Ĉeflingvoj inkluzivas:

 Akana aŭ Tvia - La plej granda grupo, parolita ĉefe en Ganao. Inkludas la Akuapemann, Asanta (Aŝantian) Bonon, kaj Akjeman dialektojn
 Fantea (Fanteoj, Mfantsoj) - Parolita en orienta marborda Ganao.
 Bronga - Parolita en okcidente centra Ganao kaj laŭ la limo de Ebur-Bordo
 Baŭla - Plejparte parolita en centra Ebur-Bordo, rilata al nzema.
 Nzema - Parolita plejparte en okcidente centra Ganao kaj orienta Ebur-Bordo
 Anjia - Parolita en orienta Ebur-Bordo

 ISO 639-1  ISO 639-2  ISO 639-3  Lingvo  Angle  France ak  aka    Akana lingvo  Akan languages  Langues akan tw  twi    Tvia  Twi dialect  Twi  fat    Fantea  Fante language  Fanti     Abron  Abron language  Abron     Baŭla  Baoulé language  Baoulé     Nzema  Nzema language  Nzema     Anjia  Anyin language  Agni

La Bureau of Ghana Languages (Agentejo de Ganao-Lingvoj) kompilis unuigitan ortografion de 20 000 vortoj.

eta|"Gye nyame", Adinkra simbolo signifante "krom se Dio permesas ke tio okazu"
La adinkraj simboloj estas malnovaj ideogramoj.

La lingvo venis al Karibio kaj Sudameriko, precipe en Surinamo parolita de la Ndjukoj kaj en Jamajko de la Jamajkaj fuĝintaj sklavoj konataj kiel Kromantoj, kun la sklavoj. La posteuloj de eskapintaj sklavoj en la interno de Surinamo kaj la fuĝintaj sklavoj en Jamajko daŭre utiligas formon de tiu lingvo, inkluzive de Akan nomi kongreson, en kiuj infanoj estas nomitaj post la semajnotago en kiu ili estas naskitaj, ekz. Akwasi (por knabo) aŭ Akosuan (knabino) naskita dimanĉe. En Jamajko kaj Surinamo la araneorakontoj pri Anansi estas konataj.

Laŭ laboro farita de P K Agbedor el CASAS, Fanta (Mfantse) kaj Akana lingvo (kune konataj kiel Akanaj) apartenas al Areto 1 el la paroladoformoj de Ganao. Aretoj estas difinitaj laŭ la nivelo de reciproka kompreneblo. La Abronoj (Bono) kaj Wasa dialektoj estas konsideritaj parto de tiu areto.

Areto 1 inkluzivas:

 Akan (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra)
 Abronoj (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra - Akan)
 Wasa (Niĝerio-Kongo - atlantika-Kongo - Volta Kongo - Kŭa - Nyo - Potou-Tano - Tano - Centra - Akan).

Areto 1 povas pli bone esti nomita r-Akana (precipe Akuapem, Akyem, Fanteoj, Wasa, Bono, Asen, Akwamu, Akana lingvo, Kwahu parolita plejparte en Ganao kaj partoj de Togo) kiu ne eksplicite havas la literon "l" en ilia origina bonorda uzo. Aliflanke l-Akana, plusendas al la Akana areto konsistante el Nzema, Baŭla, kaj el aliaj dialektoj parolitaj plejparte en la Ebura Bordo, kies uzo de la litero "r" en bonorda uzokutimo estas tre malofta.

 Vidu ankaŭ 
 Akanoj
 Akanaj nomoj

 Eksteraj ligiloj 


 Akana lingvo ĉe Rosetta Project
 Rimedoj  por Akana lingvo
 Akana lingvo  en Gazeto pri Okcidentafrikaj lingvoj
 Akana Vortaro  kasahorow

 Fonto 

Kategorio:Kvaa lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ganao
Kategorio:Lingvoj de Ebur-Bordo