Ringoj de Saturno

La ringoj de Saturno estas plej brilaj kaj videblaj
planedaj ringojLa ringoj de la planedoj 
de la sunsistemo.

Ili konsistiĝas el multenombraj eroj da glacio kaj da polvo,
kies grando varias de la mikrometro ĝis kelkaj metroj, kiuj formas diskon de
 kilometroj da diametro, kun tre malgranda dikeco
(kelkaj dekoj da metroj) orbitante en la ebeno de la saturna ekvatoro. Formas
ilin multenombraj samcentraj ringoj disigataj de malplenoj. Tiujn malplenoj, pli
malpli larĝaj, naskas pro efiko de orbita resonanco kun la
saturnaj lunoj

Ila albedo estas inter 0,2 al 0,6. Nudokule nevideblaj, ili estas
observeblaj per binoklo. La itala astronomo Galilejo vidis ilin en 1610, sen
kompreni iliajn naturon, kiu estis komprenita kaj klarigata de Christiaan Huygens
en 1655.

Krom la brilaj ringoj en la saturna ekvatora ebeno, malbrila, malfacile
videbla ringoNova ringo por Saturno 
sekvas la retrogradan orbiton de la luno Febo.

 Observoj 
 Malkovro 
La itala astronomo Galilejo rimarkis ilin en 1610 sed kredis vidi « du grandajn
lunojn tuŝantajn la planedon », « orelojn » aŭ « ansojn »Historical Background of Saturn's Rings (Historio de la saturnaj ringoj) .

En 1612 ĉi-tiuj malaperis kaj Galilejo sin demandis « ĉu Saturno voris siajn
infanojn ». Ili reaperis en 1613, sed ilia formo ŝanĝis. Galileo
ne plu komprenasGalileo kaj la malaperiĝintaj saturnringoj .

En 1655, Christiaan Huygens, observinte Saturnon per pli bona lorno, estas la
unua, kiu ekkomprenis ke la planedon ĉirkaŭas ringoLa découverte des anneaŭ de Saturne (Malkovro de la Saturnaj ringoj) .
En 1659 li eldonigas sian verkon "Systema Saturnium""Systema Saturnium" de Huygens legela ĉe reto ; Smithsonian Institution Libraries"Systema Saturnium", traduko 
en kiu li kialigas la variantajn aspektojn de la saturna ringo.

En 1666 ankaŭ Robert Hooke observis la ringon kaj la ombrojn ĵetitajn sur ĝi.

En 1675, Giovanni Domenico Cassini malkovras, ke la ringo konsistiĝas el
pluraj samcentraj disigataj ringoj, la plej granda disigo, larĝa de 4 500
kilometroj estos nomita « Malpleno de Cassini ».

En 1787, Pierre-Simon Laplace hipotezas, ke la ringo konsistiĝas el granda
nombro da maldikaj solidaj ringoj. James Clerk Maxwell elmontrasJames Clerk Maxwell on the nature of Saturn's rings (J. C. Maxwell pri la eco de la saturnaj ringoj) 
en 1859, ke solida ringo estus nestabila kaj frakasiĝus. Li sugestas, ke la
ringoj komponiĝas el multenombraj partikloj, orbitantaj sendepende ĉirkaŭ Saturno.
Lia teorio estas pravigata en 1895 per spektroskopia analizo fare de
James Edward Keeler en la Observatorio Lick.

En 1874, Étienne Léopold Trouvelot observas en la ringoj radiajn striojnLa desegno de Étienne Léopold Trouvelot ,
kiuj elvokas spokojn de rado. De 1896 al 1898, aliaj astronomojTri jaroj da spokoj
kaj Nenormalaĵoj en la ringoj,
inter kiuj Eugène Antoniadi, A. Anatole Wonaszek kaj Josep Comas i Solá
observis kaj desegnis tiajn "spokojn", kies deveno restas ankoraŭ malbone konataSpokoj en la Saturna Ringo B .

 Nunaj observoj 
eta|250ra|Kontraŭluma vido de Saturno
de Cassini 

En 1981, la kosmosondilo Voyager 1 konfirmis detalojn ĝis tiam
nebone vidataj, tiel precize tiuj spokoj.

En 2004, la kosmosondilo Cassini-Huygens orbitiĝinte
ĉirkaŭ SaturnoLa kosmosondilo Cassini-Huygens orbitiĝis ĉirkaŭ Saturno ,
alportos novajn informojn pri la spokoj kaj plurfoje trairis la ringan ebenonLa preterflugo de la ringoj, plejproksimiĝo por Cassini .
Ĝi trovas spuron da atmosfero ĉirkaŭ la ringoj.

En 2009, per la infraruĝa kosmoteleskopo Spitzer, astronomoj malkovras novan ringonNova ega ringo ĉirkaŭ Saturno  
Kosma observatorio malkovras plej grandan ringon ĉirkaŭ Saturno  ,
en la orbito de
Febo. Ĝi estas videbla nur per infraruĝo pro ĝia malgranda denso, ĝia
dikeco estas dudekoblo de la saturna diametro, ĝia interna rando situas je 6 milionoj da
kilometroj for de la surfaco de la planedo, ĝia ekstera rando je ĉirkaŭ 12 milionoj da
kilometroj. Tiu ringo estas verŝajne la fonto de malhela materialo, kiu donas ĝian
apartan aspekton al la satelito Japeto, kies unu
duonsfero estas nigra kaj la alia blanka.

 Fizikaj ecoj 
eta|250ra|Artista vido: Aglomeroj da
glacieroj formantaj la saturnajn ringoj. Tiuj aglomeroj senĉese disiĝas kaj reformiĝas

La ĉefaj ringoj etendiĝas de 7 000 ĝis 80 000 kilometroj de la saturna
ekvatoro, ilia averaxa dikeco estas taksata je 10 metrojSciencistoj trovas gravitan disondon en la saturna ringo .

Ili komponiĝas je 99,9 % el partikloj da akva glacio kun kelkaj malpuraĵoj,
silikato kaj organika kemiaĵoj ĝenerale nomataj tolinoj.
La grando de tiuj partikloj estas inter 1 centimetro kaj 10 metroj. Ĉiu partiklo orbitas
sendepende ĉirkaŭ Saturno. Tiuj eroj senĉese aglomeriĝas kaj disiĝas pro kolizioj
aŭ tajda forto.

La tuta maso de la ringoj estas ĉirkaŭ 3 x 1019 kg, preskaŭ tiu de
luno kiel Mimaso, sed eble tiu estas subtakso pro la aglomeriĝo de
glacieroj.

 Priskribo 
eta|Ĉefaj Saturnaj ringoj A, B kaj C. Pli palaj ringoj estas D kaj F

De Tero, tri ringoj estas videblaj: du ĉefaj ringoj (A kaj
B) kaj alia, malpli videbla : la ringo C . La interspaco inter
la ringoj A kaj B estas la "malpleno de Cassini". La ringo A meme estas dividita
de la malpleno de Enke.

La kosmosondiloj Voyager malkovris kvar aliajn malpli videblajn ringojn. La
ringo F, unu el la eksteraj, havas malsimplan strukturon formatan de pluraj
ringetoj "nodataj" unuj kun la aliaj. La ringo F, plej ekstera, etendiĝas sur
 kilometroj kaj grade dikiĝis ĝis la
encelada orbito (~  km) kun dikeco de
 km.

 Identigitaj ringoj 

+ Saturnaj identigitaj ringojSaturnian Rings Fact Sheet   Nomo  Interna radiuso(km)  Interna radiuso(RS)RS = Radiuso de Saturno (60 268 km).  Ekstera radiuso(km)  Ekstera radiuso(RS)  Larĝeco(km)  Dikeco(metro) Ringo D            Malpleno de Guérin            Ringo C            5 Ringo B            5- 10 Malpleno de Cassini            Ringo A            20- 40 Malpleno de Encke      —  —    Malpleno de Keeler      —  —  35  R/2004 S 1      —  —  ?  R/2004 S 2      —  —  ?  Ringo F      —  —  30 - 500  Ringo G            105 Ringo E    3    8    107

La ringoj A kaj C montras substrukturojn, (malplenaĵoj kaj ringetoj). La malpleno
de Cassini (kiu fakte ne estas malplena da materio) montras ankaŭ
submalplenojnNovaj nomoj por la malplenoj de la saturna ringo 
Granda bildo

 Ringa "atmosfero" 
La ringoj estas ĉirkaŭataj de maldensa atmosferoLa saturnaj ringoj havas sian propran atmosferon :
Les anneaux de Saturne ont leur propre atmosphère  (el Futura Science) 
Saturn's Rings Have Own Atmosphere (el Science Daily) 
da oksigeno, kiu similas la atmosferon de la
jupiteraj lunoj Eŭropo
kaj Ganimedo.

Tiu atmosfero naskas de la sublimado de la akva glacio. Sub la efiko de la suna
ultraviola radiado la akva vaporo malkombiniĝas el hidrogeno kaj
oksigeno, la hidrogeno disiĝas en la vakuo kaj la oksigeno, danke al
la ekvilibro de gravitaj fortoj, restas apud la ebeno de la ringoj.

 Spokoj 
Ĝis 1980 oni kredis, ke la strukturo de la ringoj estis kialigebla de nur
gravita forto. La bildoj de Voyager 2 konfirmis la ĉeeston de radiaj strukturoj
en la ringo B, tiel nomataj spokojSpying Spokes, (el Astrobiology Magazine) ,
nekialigeblaj per nura leĝoj de Kepler. Tiuj spokoj ŝajnas
malhelaj en retrodifuza lumo, kaj helaj en antaŭdifuza lumo. La transpaso okazas
je faza angulo de 45 gradoj. Ĉar la spokoj turnas preskaŭ
sinkrone kun la saturna magnetosfero, la ĉefa teorio estas, ke ili konsistiĝas
el mikroskopaj ŝargitaj polveroj tenataj fore de la ringa ebeno pro
elektrostatikaj fortojSaturnaj Spokoj .
La procezo naskanta la elektrajn ŝargojn estas
ankoraŭ nekonata; oni hipotezis, ke elektraj perturboj estus
kaŭzataj de fulmojStrioj da fulmo : Saturnaj fulmotondroj estigus striojn en la ringaro 
en la saturna atmosfero aŭ alfrapo de mikrometeoroidoj sur la glacierojn de la ringo.

La spokoj estas sezona fenomeno: ili aperas ĉefe en la saturna ekvinokso. Ili
ne aperis sur fotoj de Cassini en la komenco de 2004, sed reaperis ekde
la Perditaj kaj retrovitaj spokoj ,
tio, kiu ŝajnas pravigi la "meteologian" devenon de la spokoj.

 La ringo de Febo 
La , estis malkovrata la
maldensa toro da materialo en la ebeno
kaj la interno de la orbito de Febo. Kvankam tre ampleksa, tiu ringo
estas nevidebla, krom en infraruĝo. NASA malkovris ĝin
per la infraruĝa kosma observatorio SpitzerLa plej granda saturna ringo 
La dikeco de tiu ringo estas ĉirkaŭ dudekoble de la saturna radiuso. La partikloj, kiuj
konsistas tiun ringon estas verŝajne elŝiritaj el Febo (pro meteoroidaj
alfrapoj). Ili do sekvas ties retrogradan orbitonPlej granda planeda ringo malkovrata  

La ekzisto de tia ringo estis proponita de Steven Soter en 1974, por kialigi la
malsamajn kolorojn de la duonsferoj de Japeto. La polveroj de la ringo,
alfrapinte la surfacon de Japeto, estigas procezon de sublimado de la glacio, tiu,
kiu lasas nigran restaĵon. Pli malhela, tiu tavolo da restaĵo plirapidigas la glacian
sublimadon pro sorbo de la suna lumo.

 Deveno 
La ringoj de Saturno estas eble tiel oldaj kiel Saturno mem. Estas du ĉefaj teorioj pri
ilia deveno.
 Laŭ la teorio proponita de Édouard Roche en la 19-a jarcento, la ringoj estis iam saturna luno, kies orbito malgrandiĝis ĝis kiam tajda forto estigita de Saturno diserigis ĝin. Alia versio estas, ke luno estis frakasita pro alfrapo de granda asteroido aŭ kometo.
 Alia teorio estas, ke la ringoj estas restaĵoj de la nebulozo el kiu Saturno formiĝis. Tiu dua teorio estas malpli konsentita, ĉar la saturnaj ringoj ŝajnas nestabilaj sur periodo de milionoj da jaroj, kaj devas esti freŝdate kreitaj.

Eblas, ke granda luno (ĉ 300 km de diametro) estis frakasita dum la
Granda Malfrua Bombado, periodo de la sunsistema historio dum kiu okazis abundaj
alfrapoj de asteroidoj kaj kometoj, ĉirkaŭ kvar miliardoj da jaro antaŭe.

La heleco kaj pureco de la glacio konsistantaj la ringojn pensigas, ke ili estus pli
junaj ol Saturno mem, eble de 100 milionoj da jaroj, ĉar se ne, la kumulo de
meteoroida polvo malheligus ilin. Tamen, novaj esploroj montris, ke la
ringo B estas sufiĉe mashava por "dilui" la meteoroidan materialon sur daŭroj
komparebla kun la aĝo de la sunsistemo, periodo de la sunsistema historioLa saturnaj ringoj estas eble malnovegaj (el Futura science) .
La senĉesa aglomeriĝo kaj disiĝo de la ringaj partikloj kialigas la ŝajnan
"freŝecon" de la ringoj.

La teamo de ultraviola bildigo de Cassini (UVIS), estrita de
Larry Esposito, per stela eklipso malkovris dektri
objektojn, de 27 metroj al 10 kilometroj en la ringo F. Ili estas travideblaj,
tio, kio pensigas ke ili estas maldaŭraj amasiĝoj de glacieroj de kelkaj metroj de
diametro.

 Dinamiko 
eta|Prometeo altiras erojn el la ringo F
eta|Ondoj kaŭzataj de Dafno en la malpleno de Keeler

La granda maldikeco de la ringoj estas ŝuldata al kolizioj inter ĝiaj konsistigantaj
partikloj. Ĉiu ero orbitas sendepende ĉirkaŭ Saturno; se ero orbitus "supre" de
la ebeno de la ringo, ĝi trairus ĝin po du foje je ĉiu rivoluo ĉirkaŭ la planedo.
Kolizioj tiam pli ofte okazus, tio kiu emas uniformigi la rapidecojn de ĉiuj la ringaj
partiklojLa saturnaj ringoj: kial ili estas plataj? .

 Paŝtistaj satelitoj 
Orbitante ekstere de la ringoj (kvankam iuj estas ene de ilia maso) troviĝas pluraj
malgrandaj lunoj asociataj kun la ringoj. Tio estas tipa
konfiguracio en ĉiuj planedaj ringoj de la gasgigantoj.

La saturnaj ringoj estas influataj de tiuj saturnaj lunoj.
Iuj el ili, momataj paŝtist-satelitoj, havas efikon kunteni la partiklojn en la
ringoj kaj igi ties randojn netaj.

Atlaso, Prometeo kaj Pandoro malhelpas la disperson de la partikloj de la ringo F, Prometeo eĉ elŝiras periode fadenojn da materialo el
tiu ringo.

Malplenoj en la ringo estas kaŭzata de lunoj: la malpleno de Cassini ŝajnas
esti ŝuldata al orbita resonanco kun Mimaso.
Pajno situas en la malpleno de Encke kaj gardas ĝin malplena,
samkiel Dafno, orbitanta en la malpleno de Keller,
gardas ĝin sen polvo kaj estigas ondojn sur ĝiaj randoj.

 Svarmadoj en la ringoj 
Estas en la ringoj senĉesa skuado
Saturnaj ringoj: pli ondataj ol ebenaj  :
ondoj, kolizioj, kumuliĝoj da materio. Laŭ la nunaj teorioj, la moviĝado en la
ringoj estus ŝuldata al kvindeko da satelitoj:
 Iuj situas ene de la ringoj.
 Aliaj situas ekstere, sed estigas ondojn, je longa distanco kaj dum longa tempo.
 Kelkaj situas inter la ringoj, kaj, eĉ se ili estas malgrandaj (longaj de kelkaj
kilometroj) ili estigus perturbojn kiuj movigas la ringajn partiklojn.

La kosmosondilo Cassini permesis plibonigi oniajn konojn pri la evoluoj de la ringoj. La
ringo F estis profunde studita; ĝi estas "gardita" de la lunoj Prometeo kaj Pandoro,
kies tajda efiko tie estas tiel forta, ke nenia satelito povus tie kreiĝi.
En 2004, nebulaj objektoj estis viditaj en ĉi-tiu ringo, maldaŭre nomataj
S/2004 S 3 kaj S/2004 S 6La mistero de la nuba luno, el "Cassini-misio ekvinoksa" (de "Jet Propulsion Laboratory")  ,
tiuj objektoj povas esti efemeraj lunoj, kiuj senĉese formiĝas kaj diseriĝas..

 Notoj kaj referencoj 


 Eksteraj ligiloj 
  La saturnringoj 
  Saturnian Rings Fact Sheet (Slipo pri Saturnaj ringoj) 
  Cassini; Misio Ekvinokso: Saturnaj ringoj
  Saturn's Rings, el The Astrophysics Spectator
  "La supo da alfabeto" de la saturnaj ringoj 
  http://eo.translaten.com/agaudi.wordpress.com/2009/09/22/los-anillos-de-saturno-en-equinoccio/index.html La ringoj de Saturno en ekvinokso]
  La sekretoj de la ringoj de Saturno
  Données sur les anneaŭ de Saturne (Informoj pri la Saturnaj ringoj)
  Les anneaux des planètes (la planedaj ringoj)
  Saturno, Senjoro de la ringoj (el Astrosurf)
  La mondo de la ringoj
  La saturnaj ringoj, de "Imago Mundi" 
  La planedaj ringoj (el Vizito al Sunsistemo)

Kategorio:Sunsistemo
Kategorio:Saturno
Saturna ringo