Ortalo

Ortalo estas genro de brunecaj birdoj de la familio Kracoformaj (antaŭe Kokoformaj) genre nomataj  Ĉaĉalakoj. La genro Ortalo (latine Ortalis) enhavas dekdu speciojn de arboloĝantaj ĉaĉalakoj, kiuj loĝas en arbaraj medioj, el kiuj dekunu vivas inter Centra Ameriko kaj Sudameriko kaj nur unu disvastiĝas de Centra Ameriko ĝis plej suda Usono, Ortalis vetula, trovata ankaŭ en plej suda Teksaso.

La genra nomo derivas el la greka vorto όρταλις, signife "kokino" aŭ "hejma koko." La komuna nomo estas onomatopeo ĉefe por la kvar-nota kanto de la Golfa ĉaĉalako (O. vetula).

Ĉaĉalakoj atingas je 42 kaj 53 cm longe kaj estas la plej malgrandaj birdoj de la familio Kracedoj. Ili similas al la Jakuoj, do iliaj flugiloj estas rondaj kaj ilia vosto estas longa. Iliaj kruroj estas mallongaj kaj flavecaj. La plumaro de la Ĉaĉalakoj ĝenerale estas senbrila kaj estas bruna aŭ grizkolora.  La ventro estas pli hela ol la aliaj partoj de la korpo. Ilia vizaĝo estas griza kaj senpluma kaj el la mentono pendiĝas ruĝaj mentonsakoj simile al tiuj de la Jakuoj.

La Ĉaĉalakoj vivas en aroj kiuj estas tre bruemaj. Ili estas sociemaj birdoj, kiuj ofte restas tre komune eĉ ĉe homoj, ĉar ties relativa malgrando fara ilin malpli dezireblaj al ĉasistoj ol ties pli grandaj parencoj. Ili iom similas al le penelopoj, kaj ambaŭ estis komune lokitaj en la sama subfamilio kune, kvankam la ĉaĉalakoj estas probable pli proksimaj al la mutuoj.doi 10.1080/10635150290102519  Senpaga versio

Studoj pere de mitokondria kaj nuklea DNA provizore sugestas, ke la ĉaĉalakoj aperis kiel distinga stirpo dum la Oligoceno, antaŭ ĉirkaŭ 40-20 mj, eble kiel la unua stirpo de modernaj kracedoj kiuj evoluis; tio kongruas kun la konata fosilia registro - inklude nedeterminitan, kracedecajn birdojn - kiuj tre prudente favorus el nordo sudenan etendon de la familio.

 Specioj kaj subspecioj 

Genro Ortalis Merrem, 1786
 Golfa ortalo, Ortalis vetula (Wagler, 1830)
 Utilinsula ĉaĉalako, Ortalis vetula deschauensei Bond, 1936 (ne vidata dum multaj jaroj ĝis remalkovro en 2005Glowinski, S. L. 2007. The rediscovery of the Utila Island Chachalaca (Ortalis vetula deschauenseei). Bulletin of the Cracid Specialist Group. Vol. 23: 28-29.)
 Ortalis vetula intermedia Peters, 1913
 Ortalis vetula mccalli Baird, 1858
 Ortalis vetula pallidiventris Ridgway, 1887
 Ortalis vetula vetula (Wagler, 1830)
 Grizkapa ortalo, Ortalis cinereiceps G. R. Gray, 1867
 Kariba ortalo, Ortalis garrula (Humboldt, 1805)
 Ruĝecvosta ortalo, Ortalis ruficauda Jardine, 1847
 Ortalis ruficauda ruficauda Jardine, 1847
 Ortalis ruficauda ruficrissa Sclater kaj Salvin, 1870
 Ruĝflugila ortalo, Ortalis erythroptera Sclater kaj Salvin, 1870
 Ruĝecventra ortalo, Ortalis wagleri G. R. Gray, 1867
 Ruĝokula ortalo, Ortalis poliocephala (Wagler, 1830)
 Ĉaka ortalo, Ortalis canicollis (Wagler, 1830)
 Ortalis canicollis canicollis (Wagler, 1830)
 Ortalis canicollis pantanalensis Cherrie kaj Reichenberger, 1921
 Blankaventra ortalo, Ortalis leucogastra (Gould, 1843)
 Kolombia ortalo, Ortalis columbiana Hellmayr, 1906
 Punktortalo, Ortalis guttata (Spix, 1825) 
 Ortalis guttata guttata (Spix, 1825)
 Ortalis guttata subaffinis Todd, 1932
 Nordorienta ortalo, Ortalis araucuan (Spix, 1825)
 Skvamortalo, Ortalis squamata Lesson, 1829
 Ortaleto, Ortalis motmot (Linnaeus, 1766) 
 Ortalis motmot motmot (Linnaeus, 1766)
 Ortalis motmot ruficeps (Wagler, 1830)
 Brovortalo, Ortalis superciliaris G. R. Gray, 1867

Prahistoriaj specioj
La kracedoj havas tre malmultajn registrojn el fosilioj, esence limigita al kelkaj ĉaĉalakoj. La prahistoriaj specioj de la nuna genro, tamen, indikas, ke la ĉaĉalakoj plej verŝajne evoluis en Norda aŭ norda Centra Ameriko:

 Ortalis tantala (Komenca Mioceno de Nebrasko, Usono)
 Ortalis pollicaris (Meza Mioceno de Flint Hill de Suda Dakoto, Usono)
 Ortalis affinis (Ogallala, Komenca Plioceno de Kantono Trego, Usono)
 Ortalis phengites (Snake Creek, Komenca Plioceno de Kantono Sioŭ, Usono)

Ankaŭ la fosilio de komenca Mioceno Boreortalis el Florido estas ĉaĉalako; ĝi povus fakti esti aludebla kiel membro de la nuna genro.

Referencoj

Kategorio:Kracedoj
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Genroj de birdoj