Mangrovo

La mangrovo PIV2, p. 708  estas biomo, kiu ampleksas halofitajn arbarojn ĉe la tropikaj kaj subtropikaj marbordoj. Kiam la superreganta arbospecio estas manglo  PIV2 p. 708 , oni ankaŭ povas paroli pri manglejo aŭ rizoforejo  PIV2 p.984 . En la mondo ekzistas ĉirkaŭ 150 000 km² da mangrovoj  The world's mangroves 1980-2005. FAO Forestry Paper 153. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome, 2007. S. 55, ISBN 978-92-5-105856-5. Online verfügbar.

 Priskribo 
Mangrovoj entenas arbojn kaj arbedojn el pluraj plantofamilioj, entute kun preskaŭ 70 specioj, kiuj adaptiĝis al vivcirkonstancoj de la marbordoj kaj de la saletaj riverelfluejoj. La saleta kaj mara akvo, kiu la arbojn tage ĉirkauas ĝis la eko de la arbokrono, havas tre malaltan akvopotencialon (−20 ĝis −50 bar). Tial necesas adaptiĝoj al tiuj cirkonstancoj: ili akumulas salon en siaj ĉeloj kaj sekve ekvilibrigas la potencialajn niveldiferencojn.

Iuj specioj povas, kiel la kaktacoj , ensorbi akvon http://www.down-under.org/cgi-bin/db_site.cgi/site_253/, por malkoncentri la salan enhavon. Per salglandoj ili povas ekskrecii superfluan salon. La kun salo ŝarĝitajn foliojn ili faligas. Tamen ekzistas ankoraŭ aliaj morfologiaj adaptiĝoj. Pro tio ke la radikoj de la plantoj bezonas oksigenon, kiu ne estas disponebla en la ŝlimogrundo, por la ĉelospirado, la arboj de la mangrovoj posedas specialan aerumadsistemon ( aerenkimo ). Al tiu ankaŭ apartenas la lenticeloj. Tiuj ĉi estas la korkotegitaj kaj tial akvorezistaj poroj en la radikoŝelo. La radikoj estas tiaj ke ili, ankaŭ
dum fluso, elstaras super la akvo. Pro tio la natura arbarrejunigado estas adaptita al eksterordinaraj karakterizaĵoj de la starejo. La cigaroformaj flosadokapablaj propageroj kreskas vivonaske sur la patrinplantoj. Ili atingas altecon kiu estas sufiĉa por postvivi, ĝis pro la amplekso kaj la meĥanike efikantaj fortoj ili defalas kaj fiksiĝas en la ŝlimo Anton Fischer: Forstliche Vegetationskunde. Blackwell, Berlin, Wien u.a. 1995, ISBN 3-8263-3061-7. S. 101ff..

 Situo 
Oni distingas inter Orientaj kaj Okcidentaj mangrovoj. Tiuj ĉi vegetas je la marbordoj de Ameriko kaj okcidenta Afriko, dum la Orientaj mangrovoj okupas la marbordojn de orienta Afriko, Madagaskaro, Hindujo kaj Sud-Orienta Azio . Unuflanke la Okcidentaj mangrovoj kun nur ses arbospecioj estas relative speciomalriĉaj, aliflanke en la Orientaj mangrovoj troviĝas pli ol 50 diferencaj arbospecioj, inter kiuj la specialigitaj mangrovofilikoj ( genro Acrostichum ), kaj Nypa fruticans ( arekacoj ) .

 Ekologio 
eta|maldekstra|220px|Subakva kaj superakva rando de mangrovo en Bangladeŝo
Surbaze de la ekstremaj cirkonstancoj en la tajda zono, en la mangrovoj disvolviĝis proporcie produktemaj komunumoj de altspecialigitaj organismoj. Tie ĉi maraj kaj tersupraĵaj organismoj partoprenas en la sama vivmedio. Dum tersupraĵaj organismoj vivas en la supraj partoj de la arboj kaj arbedoj, inter la radikoj loĝas veraj marloĝantoj. La radiksistemoj de la mangrovarboj kaj la inter la radikoj kolektiĝanta sedimentoj estas vivspaco kaj naskolito por multe da organismoj. Mangrovoj estas gravaj frajejoj kaj elkreskadejoj por fiŝoj, kraboj, kaj salikokoj, de kiuj iuj poste loĝas en koralrifoj aŭ aliaj ekosistemoj de la marbordaj akvoj. Mangrovoj situas en regionoj de la mondo, kie ne estas kreskostagno aŭ foliofaligado pro malvarmaj sezonoj . Kaŭze de la adaptiĝoj de la mangrovoplantoj al la starejo, tiuj arbaroj ĝenerale nur atingas altecojn de 5 ĝis 8 metroj, en favoraj cirkonstancoj ĝis 20 metroj . Laŭlonge de marbordoj en arida klimato, sur koralinsuloj kaj apud la nordaj kaj sudaj disvastiĝlimoj en la Subtropikoj disvolviĝas malalta, arbustareca mangrovo. Siajn plej grandajn ampleksojn atingas mangrovoj apud la estuaroj de la grandaj riveroj en humidaj kaj varmaj regionoj.

Mangrovoj povas disfali en torfejojn per fungaj kaj bakteriaj procezoj kaj la agado de termitoj en favoraj geokemiaj, sedimentaj, kaj tektonaj kondiĉoj. La ecoj de la rezultaj torfejoj dependas de la medio kaj ecoj de la mangrovoj. Termitoj produktas torfon el falintaj plantrestaĵoj, radikaroj, kaj ligno por konstrui siajn nestojn. Ili stabiligas la kemion de la torfo kaj konsistigas 2% de la supergrunda rezervado de karbono en mangrovoj. Kiam la nestoj subteriĝas, la karbono restas en la sedimento, kaj la karbona ciklo daŭras.

Mangrovoj estas grava situejo de blua karbono. En la tuta mondo mangrovoj rezervis 4.19 Gt da karbono en 2012. 2% de la tutmonda mangrova karbono perdiĝis inter 2000 kaj 2012, ekvivalenta maksimume al 0.316996250 Gt da enaerigita CO2.

Kraboj
Mangrovoj estas inter la pli produktaj kaj diversaj ekosistemoj de la planedo, malgraŭ limigata disponeblo de nitrogeno . En tiaj kondiĉoj, best-mikrobaj tutaĵoj (holobiontoj) ofte estas kernaj en la funkciado de ekosistemoj. Ekzemplo estas la rolo de violonkraboj kaj iliaj karapac-kreskaj mikrobaj tavoletoj kiel aktivejoj de mikroba transformado de nitrogeno kaj kiel nitrogenfontoj en la mangrova ekosistemo.

Inter marbordaj ekosistemoj, mangrovoj estas gravegaj, ĉar ili konsistigas tri kvaronojn de la tropika marbordo kaj havigas diversajn ekosistemajn servojn. Mangrovoj ĝenerale rolas kiel neta malfonto de karbono, kvankam ili ellasas organikaĵojn en la maron en la formo de solvitaj refraktaraj (biologie nemalkomponeblaj) molekulegoj, folioj, branĉoj, kaj aliaj defalaĵoj. En senmodifaj medioj, mangrovoj estas inter la plej produktaj ekosistemoj de la planedo, kvankam ili kreskas en akvoj tropikaj kaj ofte elĉerpitaj je nutrosubstancoj. La refraktareco de la organikaĵoj produktitaj kaj tenataj en mangrovoj povas malrapidigi la cikladon de nutrosubstancoj, precipe nitrogeno. Nitrogena limigo en tiaj sistemoj povas esti venkita de mikroba nitrogena fiksado kune kun bioturbado de makrobestoj, ekzemple kraboj kaj omaroj.

Bioturbado de makrobestoj efikas al la disponeblo de nitrogeno kaj pluraj nitrogen-rilataj mikrobaj procezoj pere de restrukturado de sedimento, konstruado de loĝotruoj, biologia irigacio, manĝado, kaj ekskrecio. Makrobestoj miksadas freŝajn kaj malfreŝajn organikaĵojn, plivastigas sedimentajn surfacojn inter senoksigeneco kaj oksigenhavo, plidisponebligas energifontajn elektronakceptantojn, kaj plirapidigas nitrogenan trafluadon per rekta ekskrecio. Tiel, makrobestoj povas malgravigi nitrogenan limigon per ebligado de la remineraligo de refraktara nitrogeno, malpliigante konkuron inter plantoj kaj mikroboj. Tia agado favoras cikladon de nitrogeno, ensorbado fare de plantoj, kaj altan retenadon de nitrogeno, kaj ankaŭ favoras ĝian forperdon per stimulo al kuplitaj nitratigo kaj malnitratigo.



Mangrovaj sedimentoj estas intense bioturbataj de dekpieduloj kiel kraboj. Krabaj populacioj daŭre restrukturas sedimenton per konstruado de loĝotruoj, kreante novajn niĉojn kaj transportante aŭ selekte manĝante sedimentokreskajn mikrobajn komunumojn. Krome, kraboj povas efiki al trafluado de organikaĵoj per enkorpigo de folioj kaj elmetado de diserigitaj fekaĵoj, aŭ portante ilin en siajn truojn. Tial oni konsideras krabojn kiel gravajn ekosisteminĝenierojn, kiuj regas la formon de biogeokemiaj procezoj en intertajdaj ŝlimaj bordaj deklivoj de mangrovoj. Kontraste al truloĝaj poliketoj kaj amfipodoj, la abundaj ocipodedaj kraboj, precipe konsistantaj el la violonkraboj, ne konstante ventolas siajn truojn. Ĉi tiuj povas dumtempe forlasi siajn truojn por surgrundaj agadoj, aŭ aliokaze ŝtopi la enirejon de sia truo dum tajda inundo por enteni aeron. Lastatempa esploro konstatis, ke ili povas kunhavi diversan mikroban komunumon aŭ sur la karapaco aŭ en la intesto.

La ektoskeleto de vivanta besto, ekzemple konko aŭ karapaco, havigas habitaton por mikrobaj tavoletoj aktivantaj en diversaj N-ciklaj vojoj, interalie nitratigo, malnitratigo, kaj malsimiliga redukto de nitrato en amonion (MSRNA). Koloniigi la karapacon de kraboj povas avantaĝi por iuj bakterioj pro agadoj de la gastiganto kiel spirado, ekskrecio, manĝado, kaj horizontalaj kaj vertikalaj migroj. Tamen la ekologiaj interagoj de violonkraboj kaj bakterioj, ilia regulado kaj signifo, kaj ankaŭ iliaj efikaroj je skaloj gamantaj de unuopula ĝis ekosistema ne estas bone komprenataj.

Faŭno
Fiŝoj
La interplektita radikaro de mangrovo plaĉas al plenkreskaj fiŝoj, kiuj serĉas nutraĵon, kaj al junaj, kiuj serĉas ŝirmejon.What is a mangrove forest? National Ocean Service, NOAA. Aktualigita 25-an de marto 2021. Alirita 4-an de oktobro 2021. 

Kraboj

 Utilo 
eta|220px|Mangrovoj en Porto-Riko.
La mangrovoj, kune kun la tropikaj pluvarbaroj kaj la koralrifoj, estas inter la plej produktivaj ekosistemoj en la mondo. En la arbokronoj de la mangrovoj vivas reptilioj kaj mamuloj. Multaj akvobirdoj utiligas la riĉan nutraĵ-ofertojn kaj nestas en la branĉaro.
La densa radiksistemo de la mangrovoj prezentas por multe da organismoj je malgranda spaco grandmulton da biotopoj. La radikoj prezentas certan vivspacon al multe da fiŝoj, moluskoj kaj kraboj, kaj optimumajn vivcirkonstancojn al larvoj kaj junaj bestoj de multaj specioj. Sur la lignecaj radikoj de la arboj vivas gastropodoj, algoj, Ostreoida, Balanidae kaj sponguloj. En la pli profunda akvo hejmas Alpheidae kaj fiŝoj ( ekzemple Sciaenidae ).

Tial multe da mangrovoj estas uzataj de la homo por kolekti nutraĵon ( ekzemple kraboj, moluskoj ); krom tio la mangrovoj gravas por la populacioj de fiŝoj kaj salikokoj kiel jam menciite ĉi supre. Mangrovoj protektas la marbordon kontraŭ erozio. La perturba efiko de tajdaj ondegoj kaj cunamoj
http://www.heise.de/tp/r4/artikel/21/21252/1.html por la homaj konstruaĵoj ĉe la marbordo estas reduktata de sendifektaj mangrovoj K. Kathiresan & N. Rajendran (2005): Coastal mangrove forests mitigated tsunami. Estuarine, Coastal and Shelf Science 65, 601-606.eta|150px|Saloekskrecio el la folioj.
 Minacoj 
Antaŭ ĉio, en multaj partoj de la mondo mangrovoj estas minacataj de la intensa akvokulturo de salikokoj
http://www.gtz.de/de/presse/23696.htm. La salikokodigoj post nur tri ĝis dek jaroj estas trempitaj de kemiaĵoj kaj forlasitaj. Rearbarigo per mangrovarboj poste estas preskaŭ ĉiam neebla. Aliaj endanĝerigoj estas malpurigo per nafto ( Panamo, Persa Golfo ), sed ankaŭ senakvigo de mangrovoj en la daŭro de urbanizadaj disvolviĝoj laŭlonge de la marbordoj. La indiĝena loĝantaro utiligadas la lignon de la mangrovon kiel brulligno, por farado de lignokarbo aŭ taninoj. La enspezoj el la marbordofiŝado ĉie draste malprogresis, kie la mangrovoj grandskale estis senarbarigitaj. Klopodoj de rearbarigo de mangrovoj estis entreprenitaj, ekzemple en Vjetnamujo, Tajujo, Barato, Srilanko  kaj en Filipinoj. Malgraŭ tiuj ĉi penadoj pligrandiĝas la perturbado de la mangrovoj; la perdoj de la lastaj 20 jaroj sumiĝas je 25 % de la en 1980 ĉeestanta areo FAO (2003): Status and trends in mangrove area extent worldwide. Forest Resources Assessment Working Paper - 63..

 Taksonoj 
 Aegiceras corniculatum
 Mangrova aramido

 Vidu ankaŭ 

 Apogilradiko
 Intertajda zono
 Nacia Parko Salum-Delto

 Eksteraj ligiloj 
  Mangrovoj : listo de ekoregionoj (WWF) 
  Mangrovoj : tutmondaj 200-unuoj (WWF) 
    [www.fao.org/forestry/site/1720/en UN Food & Agriculture Organization-Webseite zum Status der Ausdehnung von Mangrovengebieten]
   [www.mangrove.or.jp International Society for Mangrove Ecosystems]
   [www.glomis.com GLOMIS: Global Mangrove Database and Information System]
    [lv-twk.oekosys.tu-berlin.de/project/lv-twk/23-trop-wet5-twk.htm Inst. f. Ökologie, LV Kehl - Verbreitung und Ökologie der Mangrove]
  www.mangreen.org Projekt MANGREEN: in Indien durchgeführtes Projekt zur Wiederaufforstung von Mangrovenwäldern

 Referencoj 

 Ekoregionoj 

Kategorio:Mangrovoj
Kategorio:Biomoj
Kategorio:Oceanografia terminologio