Silezia-germana lingvo

La silezia-germana lingvo (silezie Schläsisch, Schläsch, kelkfoje ankaŭ Schläs'sch, germane Schlesisch) estas dialekto de la germana lingvo, kiu ĝis la jaroj 1946/1947 estis vaste parolata en la germanlingva provinco Silezio de Prusio respektive de la Germana Regno, la sudorienta parto de tiuj regnoj, kaj en proksimaj limaj regionoj de norda Bohemio kaj norda Moravio. Ĝis 1945, 96 procentaĵoj de la germanlingvanoj en la provinco Silezio parolis variaĵon de la dialekto, sume proksimume sep milionoj da homoj. Kadre de la teritoria "translokiĝo" de Pollando post la Dua Mondmilito praktike ĉiuj germanlingvanoj oriente de la Odro-Niso-limo estis forpelitaj okcidenten ĝis la vintro 1946/1947, kaj kontinua dialekta teritorio ne plu ekzistis. Multaj forpelitaj parolantoj de la silezia dialekto provis konservi sian lingvaĵon en siaj familioj kaj en kulturaj kunvenoj de la samdialektanoj. En la ne-komunisma Federacia Respubliko Germanio, la okcidenta parto de Germanio, la forpelitaj orientaj germanoj povis pli libere esprimiĝi ol en la komunisme kontrolita ŝtato GDR tuj okcidente de la Odro-Niso-limo. Sed tamen kompare malmultaj infanoj kaj nepoj de la denaskaj parolantoj de la dialekto, naskiĝintaj jam ekster Silezio, ekregis la dialekton je denaska nivelo. Tial nun nur malgranda malplimulto precipe en Germanio, duavice ankaŭ en Pollando kaj la Ĉeĥa Respubliko, plu praktike parolas la dialekton, kaj ĉar iom post iom la denaskaj parolantoj de ĝi, naskiĝintaj ankoraŭ antaŭ 1945 en "germania Silezio", formortas, la dialekto same konsideratas laŭgrade formortanta.

En la dialekta kontinuo de la germana lingvo, la silezia-germana lingvo cetere konsideratas aparte proksima al la frankonia dialekto, ĉar en la mezepoko aparte multaj frankonoj kiel setlistoj venis al Silezio kaj per sia dialekto aparte influis la regionan lingvaĵon.

Pluraj konataj esperantistoj estas idoj el familioj parolintaj la silezian-germanan lingvon - inter ili estas ekzemple la nobel-premiita matematikisto Reinhard Selten, la forstisto Johann Pachter kaj la kuracisto Thomas Pusch.

 Komparo inter la germana kaj pola sileziaj dialektoj 
 silezia-germana silezia-pola germana pola Esperanto Jungaohs  huncwot, rojber  Hundsfott (ungezogener Junge)  łobuz, huncwot  fripono kascheln  klojzdnonć  auf dem Eis ausrutschen  pośliznąć się  akcidente gliti sur glacio Kastrull  kastrol  großer Topf, Kasserolle  sagan  kaserolo Nudelkulle  nudelkula  Nudelholz  wałek do ciasta  rulbastono (por platigi paston) Ritsche  ryczka  Hocker / Schemel  taboret  seĝeto 7 tabureto Wurscht  wuszt  Wurst  kiełbasa  kolbaso rumurbern  růmplować/sznupać  rumwühlen  myszkować  movi aferojn sen videbla celo (eble serĉante ion) Pfusch  fucha  Schwarzarbeit, mangelhafte Arbeit, Pfusch  praca na czarno, neformale robota na czarno, fucha  fuŝo, laboraĉo Morast  maras  Schlamm, Morast  błoto  ŝlimo Kokott  kokot  Hahn  kogut  koko Kreppel  krepel  Krapfen / Berliner (Kreppel en Hesio kaj Frankonio)  pączek  gistopasta bakaĵo (speco de benjeto) Wasserwaage  Wasserwoga  Wasserwaage  poziomica, waserwaga  nivelilo Mostrich  zynft, mostrich  Senf, Mostert, Mustard, Mostrichhttp://synonyme.woxikon.de/synonyme/mostrich.php  musztarda  mustardo

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 silezia-pola lingvo

 Eksteraj ligiloj 

 Testa Vikipedio en la silezia-germana lingvo

Kategorio:Altgermana lingvaro
Kategorio:Silezia-germana lingvo