Francisco J. Ayala

Francisco José AYALA (naskiĝis la 12-an de marto 1934 en Madrido, Hispanio - 5-an de marto 2023) estis hispanusona genetikisto, evolucia biologo kaj filozofo. Li estis profesoro pri biologio kaj filozofio en Kalifornia Universitato (Irvine).

 Biografio 
Francisco José Ayala studis en la Madrida Universitato, kie li diplomitiĝis en 1955 per B.S.. Li laboris je muŝoj Drosophila, kiu tiel rapide plimultiĝas, ke ĝi estas ideala esplora objekto de la evoluciaj genetikistoj. Ayala studis ankaŭ teologion kaj estis en 1960 ordinita pastro. Li iris en 1961 en Usonon kaj akiris la gradojn M.A. (1963) kaj PH.D. (1964) en la Kolumbia Universitato en Novjorko. Poste laboris li en la Universitato Rockefeller en Novjorko. Li iĝis en 1971 usona ŝtatano.

Li translokiĝis kun sia edzino Hana kaj la infanoj al Kalifornio. Tie li eklaboris en 1971 kiel profesoro en Department of Genetics en la Kalifornia Universitato (Davis). Lia iam instruisto Theodosius Dobzhansky – kiun li ekkonis en 1960 – eklaboris same en Davis. Ayala tie verkis la librojn 'Evolving', 'Molecular Evolution' kaj 'Modern Genetics'. Li estis en 1981 la ĉefa atestanto dum la juĝ-proceso (McLean vs. Arkansas Board of Education) en Arkansas, kie temis pri stato de religio kaj evolucio en edukado (kreismo – evolucia teorio). Li ŝanĝis en 1987 la katedron al Department of Ecology & Evolutionary Biology en la Kalifornia Universitato (Irvine), kie oni ofertis al li profesoran pozicion en Department of Philosophy. Tie li povis interligi sian intereson je religio, metafiziko kaj filozofio kun sia scienca esploro. Tie esploris li ankaŭ je Trypanosoma cruzi, kaŭzanto de la Ĥagas-malsano.

Liaj gravaj esploraj temoj estis:
 Esploro de DNA- kaj proteinaj sekvencoj 
 Esploro de populacia strukturo kaj evoluo de parazitaj unuĉeluloj, kiel kaŭzanto de malario kaj de ĥagas-malsano
 Esploro de genregulado, evolucio de pseŭdogenoj, origino kaj evolucio de intronoj
 filozofiaj traktadoj pri scienco (biologio), etiko kaj religio

Ayala estis ekde 1992 membro en „Scientific Advisory Committee“ de prezidento Clinton. De 1994 ĝis 2001, li estis prezidanto de „American Association for the Advancement of Science“ (AAAS) samtempe laboris en „Committee of Advisors on Science and Technology“ de la usona prezidento. Li estas aŭtoro de pli ol 700 artikoloj kaj 15 libroj.

Ayala estis kritika al la religia-fundamenta movado de intelligent design. Li vidis tiun teorion plene je eraroj, ĉar konstruo de la organismo montras malperfektecon, malkompletecon kaj ne tiun perfektecon, kion atendas iu de inteligenta dizajnisto.

 Distingoj 
 1979: Medal of the College of France
 1980: National Academy of Sciences
 1987: Scientific Freedom and Responsibility Award from the AAAS
 1994: Gold Honorary Gregor Mendel Medal, Czech Academy of Sciences
 1994–2001: Prezidanto de American Academy of Arts & Sciences (AAAS)
 1995: President's Award of the American Institute of Biological Sciences
 1995: UCI Medal, University of California
 1998: Distinguished Scientist Award from the Society for the Advancement of Chicanos and Native Americans in Science SACNAS
 1998: 150th Anniversary Leadership Medal, American Association for the Advancement of Science
 2000: Gold Medal of the Accademia Nazionale dei Lincei (Rom)
 Gold Medal of the Stazione Zoologica (Neapel)
 2000: Gold Medal of the National Academy of Sciences of Italy
 2000: William Procter Prize for Scientific Achievement (Sigma Xi)
 2001: U.S. National Medal Of Science
 2003: Gold Medal, Stazione Zoologica Naples (Italy)
 2003–2006: President Elect, President, and Past President, Sigma Xi, “The Scientific Research Society.”
 2010: Premio Templeton

 estimdoktora titolo
 1991: Atenaj Universitatoj (Grekio)
 2000: Bologna (Italio)
 Barcelono (1986), Balearoj (1997), León (1982), Madrido (1986), Valencio (1999) kaj Vigo (1996) (Hispanio)
 Vladivostoko („Fororienta Nacia Universitato“), Rusio
 Universitato Masaryk (Brno, Ĉeĥio)

 Membro de 
 U.S. National Academy of Sciences
 American Academy of Arts and Sciences (1977)
 American Philosophical Society
 American Association for the Advancement of Science
 Kalifornia Akademio de Sciencoj
 Genetics Society of America
 Society for the Study of Evolution
 Sigma Xi, The Scientific Research Society
 Stipendio Guggenheim (1977, 1978)
 Fulbright fellowship (1979, 1981)
 Rusia Akademio de Sciencoj (1994)
 Reĝa Akademio de Sciencoj de Hispanio
 World Institute of Science (1997)
 Accademia Nazionale dei Lincei (Rome) (1998)
 Meksika Akademio de la Sciencoj
 Latin American Institute for Advanced Studies
 Serbia Akademio de Artoj kaj Sciencoj

 Publikaĵoj 
 Studies in the Philosophy of Biology (1974)
 Molecular Evolution (1976)
 Evolution (1977)
 Evolving: The Theory and Processes of Organic Evolution (1979)
 Population and Evolutionary Genetics: A Primer (1982).
 Modern Genetics (second edition, 1984)
 Tempo and Mode in Evolution (1995)
 Genetics and The Origin of Species (1997)
 Variation and Evolution in Plants and Microorganisms (2000)

Kategorio:Usonaj biologoj
Kategorio:Hispanaj biologoj
Kategorio:Katolikaj filozofoj
Kategorio:Usonaj filozofoj
Kategorio:Hispanaj filozofoj
Kategorio:Genetiko
Kategorio:Premio Templeton