Hedy Lamarr

eta|200px|Hedy Lamarr en "The Conspirators" (La konspirantoj)
eta|Victor Mature kaj Lamarr en Samson and Delilah (1949)
Hedy LAMARR, naskiĝis kiel Hedwig Eva Maria Kiesler (Vieno, la 9-an de novembro 1914 – Altamonte Springs (Kalifornio), la 19-an de januaro 2000) kaj estis aŭstra-usona aktorino kaj inventistino.

Hedy Lamarr estis filino de la aŭstra bankdirektoro Emil Kiesler kaj de la hungara pianistino Gertrud Lichtwitz.

Ŝi sekvis la aktoredukadon de Max Reinhardt en Berlino, kaj havis jam en la aĝo de dek sep jaroj la unuan filmrolon, en la germana filmo Geld auf der Straße (Mono sur la strato) (1930). En 1933 ŝi aperis kiel la unua virino nuda en filmo, en la ĉeĥoslovaka filmo 'Extase' (Ekstazo). Dum dek minutoj ŝi videblis nuda, unue banante sin en lageto, kaj poste kurante tra la arbaro. La filmo estis malpermesata en multaj landoj aŭ almenaŭ cenzurita ĉar en ĝi estis amorsceno, cetere ŝajnigita, en kiu videblis preskaŭ nur ŝia vizaĝo en stato de ekstazo. Eĉ la papo Pio la 11-a enmiksiĝis en la afero.

En 1933 ŝi edziniĝis al la Viena armilkomercisto Fritz Mandl kiu, kvankam li estis juda, havis intensajn kontaktojn kun Adolf Hitler kaj Benito Mussolini. Mandl estis tre ĵaluza, eĉ ne unu momenton perdis sian edzinon el la vido, kaj malpermesis al ŝi filman karieron. Ŝi malamis sian edzon kaj la nazio-rondojn en kiuj li interrilatis, kaj fuĝis en 1937 for de li al Londono, kie ŝi alprenis la artistnomon Hedy Lamarr. Post tio ŝi daŭrigis sian filmkarieron en Usono. Lamarr ofte ludis rolojn kiel eleganta kaj mistera malhela belulino, sed ne estis tre feliĉa en la elekto de ŝiaj filmoj. Tiel ŝi malakceptis la ĉefrolon en la filmo Casablanca. Ŝia plej granda komerca sukceso estis la rolo kiel Delilah en Samson and Delilah de Cecil B. DeMille (1949). En 1958 ŝi ludis en sia lasta filmo (The Female Animal) (La virina besto).

 Invento 
Krom ŝia filmkariero ŝi ankaŭ estis ĉe la lulilo de la moderna komunikadotekniko. Fritz Mandl, la unua edzo de Lamarr, ne nur estis armilkomercisto, sed ankaŭ konstruis aviadilojn kaj faris esplorojn pri stirsistemoj. Lamarr interesiĝis kaj poste elpensis la principon de la frekvenco-saltado; metodo per kiu oni povas fari radiokomunikadon ne ĝenatan de eksteraj perturboj. En kunlaboro kun la komponisto George Antheil ŝi kapablis ellabori uzeblan metodon por la tre alte fluganta observo-aviadilo kaj la stirado de torpedoj. Ili nomis la inventon Secret Communications System ("sekreta komunikado-sistemo") kaj la 10-an de junio 1941 ili petis patenton. La 11-an de aŭgusto 1942 ĝi estis donita (numero 2292387). Ĉar la usona armeo ne tre serioze taksis la inventon de aktorino kaj komponisto kaj krom tio la elektroniko en tiu tempo ne estis tiom progresa, daŭris ĝis 1962 antaŭ ol ilia invento estis aplikita.

Lamarr fariĝis en 1953 usona civitano, sed konsideris Usonon kiel prizonon, neloĝatan insulon. Ŝi sesfoje edziniĝis kaj havis filon kaj filinon, kaj adoptitan filon. Lamarr mortis je 85-jaraĝo en Altamonte Springs (apud Orlando, Florido). Ŝi estis kremaciita, kaj laŭ ŝia lasta deziro la cindro estis disĵetita en la Viena Arbaro apud Vieno.

Honore al ŝi, en la germanlingvaj landoj Aŭstrujo, Germanujo kaj Svislando la 9-a de novembro estas la Tago de la inventistoj.

La asteroido 32730 Lamarr estis nomita pro ŝia memoro.Minor Planet Circular 115894 – 27-a de aŭgusto 2019 

 Filmaro 

 1930: Geld auf der Straße
 1931: Die Koffer des Herrn O.F.
 1931: Die Blumenfrau von Lindenau
 1932: Man braucht kein Geld
 1933: Ekstase / Symphonie der Liebe
 1938: Algiers
 1939: I Take This Woman
 1939: Lady of the Tropics
 1940: Boom Town
 1940: Comrade X
 1941: Come Live with Me (Venu, vivu kun mi)
 1941: H.M. Pulham, Esq.
 1941: Ziegfeld Girl
 1942: Crossroads
 1942: Tortilla Flat
 1942: White Cargo
 1943: The Heavenly Body
 1944: Experiment Perilous
 1944: The Conspirators
 1945: Her Highness and the Bellboy
 1946: The Strange Woman
 1947: Dishonored Lady
 1948: Let's Live a Little
 1949: Samson and Delilah
 1950: A Lady Without Passport
 1950: Copper Canyon
 1951: My Favorite Spy
 1954: L'Amante di Paride (ankaŭ: The Face, That Launched a Thousand Ships)
 1954: L'Eterna Femmina
 1957: The Story of Mankind
 1958: The Female Animal

 Notoj kaj referencoj 


 Eksteraj ligiloj 

 oficiala retejo 
 fanretejo 
 La Hedy Lamarr rakonto (germane kaj angle, kun fragmento)
 fotoj

 The Secret Communications System 
 pagina bij Inventors Assistance League Inc. 

Kategorio:Judaj aktoroj
Kategorio:Aŭstraj judoj
Kategorio:Aŭstraj aktoroj
Kategorio:Aŭstraj sciencistoj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj inventistoj