Supertero

Supertero estas tipo de ekstersunsistema planedo kun maso inter tiu de la Tero kaj tiu de la gasgigantoj de la Sunsistemo. La termino supertero rilatas nur al la maso de la planedo, nek al ĝiaj surfacaj kondiĉoj nek al loĝebleco.

 Difino 
Ĝenerale, la difino pri supertero rilatas nur al ĝia maso, kaj ne al ĝia temperaturo, konsisto, orbitaj ecoj aŭ medio simila al tiu de la Tero. Diversaj valoroj de specifa maso estas uzataj en la difinoj de superteroj. Dum fontoj ĝenerale konsentas pri la supra limo, 10 termasoj, (~69% de la maso de la plej malgranda gasgiganto de la sunsistemo, Urano), la suba limo varias de 1 aŭ 1,9 ĝis 5, kaj aliaj diversaj difinoj aperas en la medioj.Peter N. Spotts. Canada's orbiting telescope tracks mystery 'super Earth' , Hamilton Spectator, 2007-04-28 Iuj aŭtoroj sugestas ke la termino devus esti limigita por planedoj sen signifa atmosfero. Planedoj kun masoj pli grandaj al 10 termasoj estas nomataj gasgigantoj.

 Malkovroj 
La sunsistemo ne havas ĉi tiun tipon de planedo, tial ke la plej granda tersimila planedo en la Sunsistemo estas la Tero, kaj la aliaj pli grandaj planedoj estas almenaŭ 14 oble pli masaj ol la Tero.

 Unua malkovrita supertero 
eta|350ra|Masoj kaj radiusoj de tranzitaj superteroj kompare al aliaj ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj.

La unua supertero estis malkovrita de Aleksander Wolszczan kaj Dale Frail ĉirkaŭ la pulsaro PSR B1257+12 dum 1991. La aliaj du planedoj de la sistemo havas proksimumajn masojn de 4 Termasoj, tro malgrandaj por esti gasgigantoj.

La unua supertero ĉirkaŭ stelo de la ĉefa sekvenco estis malkovrita de skipo gvidita de Eugenio Rivera dum 2005. Ĝi orbitas ĉirkaŭ Gliese 876 kaj estis nomita Gliese 876 d (du aldonaj Jupiter-masaj gasgigantoj estis malkovritaj antaŭe en tiu sistemo). Oni taksas ke ĝia maso estas 7,5 Termasoj kaj havas tre malgrandan orbitan periodon, proksimume 2 tagojn. Pro la proksimeco de Gliese 876 d al ĝi stelo (ruĝa nano), ĝi havas altan surfacan temperaturon, kiu atingas ĝis 650 K kaj eble havas likvan akvon. ambaŭ en la limoj de la enloĝebla zono ĉirkaŭ la stelo, kie eble ekzistas akvo sur ĝia surfaco. Gliese 581 c havas mason de almenaŭ 5 Termasoj kaj troviĝas je 0,073 AU de Gliese 581, ĝi estas en la “varma” limo de la enloĝebla zono ĉirkaŭ Gliese 581 kun kalkulita averaĝa temperaturo (sen konsideri la inlfuon de atmosfero) de  kun albedo simila al tiu de Venuso, kaj  kun albedo simila al tiu de la Tero. Aldonaj esploroj sugestas ke Gliese 581 c suferas forcejan efikon kiel Venuso, sed ne la alia planedo, Gliese 581 d, kiu orbitas ankaŭ en la enloĝebla zono je 0,22 AU kaj havas mason de 7,7 Termasoj.

 Superteroj malkovritaj dum 2008 
Unu el la plej malgrandaj superteroj ĝis nun malkovritaj estas MOA-2007-BLG-192L b, anoncita de la astronomo David P. Bennett la 2-an de junio 2008. [0806.0025] A Low-Mass Planet with a Possible Sub-Stellar-Mass Host in Microlensing Event MOA-2007-BLG-192 Ĉi tiu planedo havas proksimuman mason de 3,3 Termasoj kaj orbitas ĉirkaŭ bruna nano. Ĝi estis detektita per gravita lensado.

Dum junio 2008, eŭropaj sciencistoj anoncis la malkovron de tri superteroj ĉirkaŭ la stelo HD 40307, nur iomete malpli masa ol la Suno. La planedoj havas almenaŭ la sekvajn minimumajn masojn: 4,2, 6,7, kaj 9,4 Termasoj. La planedoj estis detektitaj per la metodo radiala rapido uzante la instrumenton HARPS (High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher), kiu troviĝas en Ĉilio.BBC NEWS | Science/Nature | Trio of 'super-Earths' discovered

Krome, la samaj eŭropaj sciencistoj raportis pri la planedo kun 7,5 Termasoj ĉirkaŭ la stelo HD 181433. Ĉi tiu stelo ankaŭ havas Jupiter-simila planedo kiu orbitas ĝin post 3 jaroj.

 Superteroj malkovritaj dum 2009 
eta|350ra|Bildo kie oni komparas la grandon de la supertero COROT-7b (centre) compare al la Tero kaj Neptuno.
La planedo COROT-7b, kun maso kalkulita kiel 4,8 Termasoj kaj orbita periodo de nur 0,853 tagoj, estis malkovrita dum februaro 2009. Oni kalkulas ke la denseco de COROT-7b indikas rokan konsiston simila al tiu de la internaj planedoj de la Sunsistemo, nova kaj grava malkovro.

La malkovro de Gliese 581 e kun minimuma maso de 1,9 termasoj estis anoncita la 21-an de april 2009. Ĝi estas la plej malgranda ekstersunistema planedo ĉirkaŭ normala stelo. Ĝi orbitas sian stelon je nur 0,03, kun orbita periodo de 3,15 tago kaj do, ne troviĝas en la enloĝebla zono,  kaj povas suferi 100 oble pli da tajda varmigo ol la vulkana satelito Iono de Jupitero.

Aldone, oni konfirmis ke Gliese 581 d, je 0,2 AU kaj orbita periodo de 67 tagoj, troviĝas en la enloĝebla zono de sia ruĝa nano. Ĝi estas la unua ekstersunsistema planedoj kiu eble ekzistas likva akvo.

Ankaŭ la planedo GJ 1214 b, malkovrita dum decembro 2009 kaj 2,7 oble pli granda ol la Tero, pous enteni likvan akvon. Tion diris David Charbonneau, astronomia instruisto ĉe Harvard kaj aŭtoro de artikolo pri la malkovro.

Je decembro 2009, oni malkovris 30 superterojn, 24 el ili per la instrumento HARPS.http://www.cnn.com/2009/TECH/science/10/19/space.new.planets/index.html

 Superteroj malkovritaj dum 2010 
Malkovrita la 7-an de januaro, 2010, la planedo HD 156668 b havas minimuma maso de 4,15 Termasoj, kaj estas la dua plej malpeza planedo detektita per radiala rapido.  La alia planedo malkovrita per radiala rapido kiu estas malpli granda estas 581 e, kiel dirite supre.

 Karakteroj 
La fizikaj ecoj de la superteroj estas malsamaj al tiuj de la Tero ĉar la maso estas pli granda. Studo pri Gliese 876 d de skipo gvidita de Diana Valencia rivelis ke eblus dedukti, el la radiuso mezurita per tranzito kaj la maso, la strukturan konsiston de la planedo. La kalkuloj por Gliese 876 varias de 9.200 km (1,4 Ter-radiusoj) por roka planedo kun tre granda fera kerno, ĝis 12.500 km (2,0 Ter-radiuso) por akveca kaj glacieca planedo. Laŭ tiuj limoj, la supertero Gliese 876 d povus havi surfacan graviton inter 1,9g kaj 3,3g (19 kaj 32 m/s²). Granda surfaca gravito (ĝenerale pli grandaj ol tiuj de Neptun-, Uran-, kaj Saturn-ecaj planedoj) estas unu el la precipaj ecoj de la konataj superteroj.

Postaj teoriaj laboroj de Valencia kaj aliuloj sugestas ke superteroj estas pli geologie aktivaj ol la Tero, kun pli fortaj tektonaj platoj. Fakte, iliaj modeloj sugestas ke la Tero estas limkazo, ĝuste sufiĉe granda por teni tektonajn platojn.CfA Press Release Release No.: 2008-02 January 9, 2008 Earth: A Borderline Planet for Life? Tamen, aliaj studoj determinis ke estas ĝuste male.  

 Temperaturoj 
Tial ke la atmosferoj kaj forcejaj efikoj de la superteroj estas nekonataj, la surfaca temperaturo estas ankaŭ nekonata kaj nur estas donata ekvilibran temperaturon. Ekzemple, la nigrakorpa temperaturo de la Tero estas 254,3 K (). Estas la forceja efiko kiu tenas la Teron varma. Venuso havas nigrakorpan temperaturon de nur 231,7 K (), malgraŭ ĝia vera temperaturo estas 737 K (). Kvankam la atmosfero de Venuso kaptas pli da varmos ol la Tera atmosfero, ĝia nigrakorpa temperaturo estas pli malgranda pro ĝia tre granda albedo.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Tersimila planedo
 Oceana planedo
 Varma Neptuno

Kategorio:Tipoj de planedoj