Naturaj satelitoj de Urano

Urano havas 27 konatajn
naturajn satelitojn, disdonitaj laŭ tri grupoj: dektri internaj satelitoj, kvin ĉefaj satelitoj kaj naŭ neregulaj satelitoj

 Malkovroj 
William Herschel, malkovrinte Uranon ses jaroj antaŭ, malkovris la du unuajn
satelitojn Oberono kaj Titanjo la .
Arielo kaj Umbrielo estis malkovrataj de William Lassell
la . Ĉi-tiuj lunoj ricevis la numerojn I, II, III IV, ne
ĉiam en la sama ordo<ref>
[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1848MNRAS...8...43.&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=45eb6e10af10464 Satellites of Uranus observations by Mr. Lassel] </ref> ĝis kiam John Herschel, filo de John Herschel, elektis en 1852 la nomojnThe fifth satellites of Uranus 
de la kvar lunoj tiam konataj. La kvina satelito, Mirando estis trovita de Gerard Kuiper en 1948.

Oni devis atendi la jarojn 1985-86 por malkovri, per la kosmosondilo Voyager 2,
dek internajn lunojn, (dekunua luno, perdita, estis retrovita en 1999
sur malnovaj kliŝaĵoj far de Voyager 2). De 1997, naŭ neregulaj satelitoj estis
malkovritaj per surteraj teleskopojhttp://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#UranianSystem] 
kaj du lunoj, Kupido kaj Mabo estis malkovritaj per la
kosmoteleskopo Hubble en 2003.

S/2025 U 1 estas unu el la plej malgrandaj konataj naturaj satelitoj de Urano, kun ĉirkaŭkalkulata diametro de 8 ĝis 10 km. Ĝia malkovro estis anoncita la 19-an de aŭgusto 2025.

 Falsa malkovro 
Malkovrinte Titanjon kaj Oberonon, Herschel
kredis observi kvar aliajn lunojn la 18-an de januaro kaj ,
kaj la 28-an de februaro kaj , sed neniu alia astronomo
sukcesis vidi ilin. Kiam Lassel malkovris Arielon kaj
Umbrielon, li konstatis ke ties orbitaj parametroj kongruis kun neniaj el
tiuj de la satelitoj asertitaj de Herschel. Astronomoj konkludis, ke Herschel konfuzis
malgrandajn stelojn kun uranaj satelitojScientific American Supplement, no 303, October 22, 1881  ,
kaj oni atribuis la malkovron de Arielo kaj Umbrielo al Lassel.

 Nomoj 
John Herschel, filo de William Herschel donis, en 1852, al la tiam konataj
uranaj lunoj nomojn de feoj de la angla literaturoj: Titanjo kaj
Oberono ŝuldas siajn nomojn al la feaj gereĝoj de Somermeznokta sonĝo de William Shakespeare; Arielo kaj Umbrielo estas elfoj en la poemo "The Rape of the Lock" (La Rabita Buklo) de Alexander Pope, Arielo estas ankaŭ aera spirito en la ŝekspira "La ventego". John Herschel estimis ke planedo nomita laŭ Urano, dio de la ĉielo kaj de la aero, havu satelitojn kun nomoj de aeraj feojWilliam Lassell, « Beobachtungen der Uranus-Satelliten », dans Astronomische Nachrichten, vol. 34, 1852 .
Laŭ ĉi-tiu tradicio, ĉiuj uranaj satelitoj ricevos nomojn devenaj aŭ el "The Rape of the Lock", aŭ el teatraĵoj de Shakespeare, kvankam malofte tiuj de feoj.

Lunaj nomoj devenaj el la Alexander Pope-a "La Rabita Buklo"
 Arielo, Umbrielo, Belindo

Lunaj nomoj devenaj el verkoj de William Shakespeare
 El Somermeznokta sonĝo : Titanjo, Oberono, Puko.
 El La Ventego : Arielo, Mirando, Kalibano, Sikorakso, Prospero, Setebo, Stefano, Trinkulo, Francisko kaj Ferdinando
 El La Tragedio de Reĝo Lear : Kordelio
 El Hamleto : Ofelio
 El La dresado de la megero : Bianko
 El Trojlo kaj Kresida : Kresido
 El Otelo : Dezdemono
 El Romeo kaj Julieta : Julieto, Mabo
 El La Venecia Komercisto : Porcio
 El Kiel plaĉas al vi : Rozalindo
 El Multa bruo pri nenio : Margareto
 El La Vintra Fabelo : Perdito
 El Timono de Ateno'' : Kupido

 Ecoj 
eta|Komparaj masoj de la ĉefaj satelitoj de Urano
El la kvar gasgigantoj, Urano havas malplej masan salelitaron: la sumo de la masoj de
ĝiaj kvin pli grandaj lunoj estas malpli ol duono de la maso de Tritono,
neptuna luno. Plej granda urana
satelito, Titanjo, havas duonon de la diametro de nia Luno.

Nenia urana satelito havas notindan atmosferon.

Internaj kaj ĉefaj satelitoj (kaj la ringoj) orbitas en la ekvatora ebeno de Urano. Ĉar
la planedo havas ĝian rotacian akson preskaŭ paralela al ĝia orbita ebeno
(Aksa dekliniĝo = 97,77°), la orbitoj de ĝiaj regulaj satelitoj estas proksimume
ortaj al la planeda orbita ebeno, kaj estas retrogradaj rilate al la orbita movo.
Tiaj satelitoj ĉu estus formiĝintaj en la alkreska disko de Urano post la hipoteza
kolizio kiu renversus la planedon, ĉu ili suferis la saman influonScenaro sen kolizio por la renverso de Urano (paĝaro de Observatorio de Parizo) ,
kiu modifis la uranan rivoluakson ĝis ĝia nuana klineco.

 Internaj satelitoj 
Dektri internaj uranaj satelitoj estas nun konataj. Ili estas ligataj
al la uranaj ringoj, kiuj verŝajne devenas de la diseriĝo de unu aŭ pluraj lunoj.

Kordelio kaj Ofelio estas paŝtist-satelitoj de la ringo
epsilono, Mabo estas probable la materiala fonto de la ringo muo.

Ĉiuj estas malhelaj objektoj, ili konsistiĝas el akva glacio nigrigita el malhela
materialo, kiu estas eble organikaj kombinaĵoj.

 Ĉefaj satelitoj 
Urano havas kvin grandajn satelitojn : Mirando, Arielo
Umbrielo, Titanjo kaj Oberono, la solaj, kiuj
estas sufiĉe masaj por havi sferan (au elipsoidan) formon. Ili komponiĝas el miksaĵo
de glacio kaj roko. Ili povas esti diferenciĝitaj en roka kerno
kaj glacia mantelo. Titanjo kaj Oberono povus havi tavolon da likva akvo inter la kerno
kaj la mantelo.
eta|Diagramo montranta la orbitajn inklinaciojn de la neregulaj uranaj satelitoj en funkcio de iliaj granda duonakso

 Neregulaj satelitoj 
Naŭ lunoj orbitas preter la orbito de Oberono. Ili estus asteroidoj kaptataj de Urano.
Male al la satelitoj de Jupitero aŭ
de Saturno, nenia grupiĝo estis trovita laŭ iliaj
grandaj duonaksoj kaj orbitaj klinecoj. La retrogradaj lunoj tamen povas esti klasigitaj
en du grupoj: la interna grupo, kun orbito modere discentraj (e ≈ 0,2) :
Francisko, Kalibano, Stefano kaj Trinkulo;
kaj la ekstera grupo kun tre discentraj orbitoj (e ≈ 0,5) Sikorakso,
Prospero, Setebo kaj Ferdinando.

Margareto estas la ununura prograda neregula satelito de Urano. Ĝi estas
(kun Nereido, satelito de Neptuno) la
natura satelito kiu havas plej grandan orbitan discentrecon : e = 0,7979 (en 2008).

 Listo 
La uranaj satelitoj estas tie listitaj laŭ kreskanta orbita periodo.
Internaj satelitojĈefaj satelitojRetrogradaj satelitoj
Rango  Numero  Nomo  DiametroUranian Satellite Fact Sheet  (km)  Maso(1018kg)  Granda duonakso(km)  RivoluperiodoNegativaj periodoj markas la retrogradajn lunojn(tago)  Orbita inklinacio  Discentreco  Jaro demalkovro  Malkovrinto(j)1 VI  Kordelio  40,2 ± 6  0,044  49 751  0,335 0,08479° 0,00026  1986  Terrile (Voyager 2)2 VII Ofelio  42,8 ± 8  0,053  53 764 0,3764  0,1036°  0,00992  1986  Terrile (Voyager 2)3 VIII Bianko  51,4 ± 4  0,092  59 165  0,434579  0,193°  0,00092  1986  Smith (Voyager 2)4IX Kresido  79,6 ± 4  0,34  61 766  0,46357 0,006°  0,00036  1986  Synnott (Voyager 2)5X Dezdemono  64 ± 8  0,18  62 658  0,473650  0,11125°  0,00013  1986  Synnott (Voyager 2)6XI Julieto  93,6 ± 8  0,56  64 360  0,493065  0,065°  0,00066  1986  Synnott (Voyager 2)7XII  Porcio  135,2 ± 8  1,70  66 097  0,513196  0,059°  0,00005  1986  Synnott (Voyager 2)8XIII Rozalindo  72 ± 12  0,25  69 927  0,558460  0,279°  0,00011  1986  Synnott (Voyager 2)9XXVII Kupido  ~18  0,0038  74 800  0,618  0,1°  0,0013  2003  Showalter kaj Lissauer10XIV Belindo  90 ± 16  0,49  75 255  0,623527  0,031°  0,00007  1986  Synnott (Voyager 2)11XXV Perdito  30 ± 6  0,018  76 420  0,638  0,0°  0,0012  1986  Karkoschaka (Voyager 2)12XV  Puko  162 ± 4  2,90  86 004  0,761833  0,3192°  0,00012  1985  Synnott (Voyager 2)13XXVI Mabo  ~25  0,01  97 734  0,923  0,1335°  0,0025  2003  Showalterkaj Lissauer14V Mirando 471,6 ± 1,4 66 ± 7  129 390  1,413479  4,232°  0,0013  1948  Kuiper15 I Arielo 1 157,8 ± 1,2  1 350 ± 120 191 020  2,520379  0,260°  0,0012  1851  Lassell16II Umbrielo  1 169,4 ± 5,6  1 170 ± 130  266 300  4,144177  0,205°  0,?  1851  Lassell17IIITitanjo  1 577,8 ± 3,6  3 530 ± 90 435 910 8,705872  0,340°  0,0011  1787  Herschel18IV  Oberono  1 522,8 ± 5,2  3 010 ± 70  583 520  13,463239  0,058°  0,0014  1787  Herschel19XXII Francisko  ~22  0,0072  4 276 000  −266,56  147 459°  0,1459  2001  Holman kaj al.20XVI Kalibano  ~72  0,25  7 231 000  −579,73  139 885°  0,1587  1997  Gladman kaj al.21XX Stefano  ~32  0,022  8 004 000  −677,37 141,873°  0,2292  1999  Gladman kaj al.22XXI Trinkulo  ~18  0,0039  8 504 000  −749,24 166,252°  0,2200  2001  Holman kaj al.23XVII Sikorakso  ~150  2,30  12 179 000  −1 288,28  152,456°  0,5224  1997  Nicholson kaj al.24XXIII Margareto  ~20  0,0054  14 345 000  1 687,01  51,455°  0,6608  2003  Sheppard kaj Jewitt25XVIII Prospero  ~50  0,085  16 256 000  −1 978 29 146,017°  0,4448  1999  Holman kaj al.26XIX Setebo  ~48  0,075  17 418 000  −2 225,21 145,883°  0,5914  1999  Kavelaars kaj al.27XXIVFerdinando  ~20  0,0054  20 901 000  −2 805,51 167,346°  0,3682  2001  Holman kaj al.

 Vidu ankaŭ 
 Naturaj satelitoj de Marso
 Naturaj satelitoj de Jupitero
 Naturaj satelitoj de Saturno
 Naturaj satelitoj de Neptuno

 Notoj kaj referencoj 


 Eksteraj ligiloj 

  Urano kaj ĝia multenombraj satelitoj
  La satelitoj de Urano (el "Planète Astronomie")
  La satelitoj de Urano (el "L'univers dans tous ses états ") 
  Orbitaj elementoj de la uranaj satelitoj
  La malgrandaj satelitoj de Urano
  Hubble trovas pliajn lunojn kaj ringojn ĉirkaŭ Urano 
  Novaj uranaj lunoj malkovritaj en 2003
  Malkovro de malbrilaj neregulas satelitoj de Urano 
  Fotoj de Urano, ĝiaj lunoj kaj ĝiaj ringoj, de Voyager 2 
  Hubble malkovras novajn ringojn kaj lunojn ĉirkaŭ Urano
  kaj  Ĉirkaŭ Urano svarmas satelitoj
  Urano kaj ĝiaj lunoj (el "Projekto Luno")

*