Přelouč

Urbo Přelouč (legu Prĵeloŭĉ) troviĝas en Ĉeĥio proksimume 12 kilometrojn okcidente de la regiona urbo Pardubice. La urbo kun la kerno sur maldekstra flanko de la rivero Elbo () konsistas el ok lokaĵoj - Přelouč, Klenovka, Lhota ĉe Přelouč, Lohenice, Mělice (Mjelice), Škudly, Štěpánov (Ŝtjepanov) kaj Tupesy. La urbo troviĝas sur fervoja linio Prago - Pardubice. Haltas ĉi tie ankaŭ iuj rapidtrajnoj. Vivas ĉi tie  ().

 Historio 
Přelouč estas unu el la plej malnovaj, historie dokumentitaj lokoj en la regiono. Origina domaro ekestis sur norda rando de nuntempa urbo jam en la 10-a jarcento dum regado de Slavníkidoj. En sia blazono ĝi havas nigran fajrokradon en ora areo, kiu estas atribuo de Sankta Laŭrenco, patrono de la monaĥejo de Opatovice, al kiu la vilaĝo estis en la jaro 1086 de la reĝo Vratislav la 1-a dediĉita. Al tiu jaro rilatas ankaŭ la unua mencio pri "kabanaro kun lupolkampo". De tiam signifo de Přelouč grave altiĝis.

En la jaro 1261 estis origina domaro promociita je urbo fare de Přemysl Otakar la 2-a. Estis al ĝi donita Magdeburga juro. Administradon faradis aparta urbestraro inter kiu estis ekzemple ankaŭ Georgo el Poděbrady. Ankoraŭ en la 13-a jarcento la urbo fariĝis strategia transitloko ĉe travadejo trans Labe sur vojo liganta Hradec Králové kaj Kutná Hora. Komence de la husanaj militoj estis Přelouč konkerita kaj detruita fare de katolika armeo de Johano Městecký el Opočno, 125 loĝantoj estis deportitaj al Kutná Hora kaj enŝaktigitaj.

En la jaro 1518 alligis Přelouč-on Vilém el Pernštejn al senjorbienego Pardubice. En la dua duono de la 16-a jarcento Přelouč ricevis renesancan formon kaj en la jaro 1580 fariĝis reĝa kamera urbo. En tempoj de la tridekjara milito ĝi estis denove detruita. Prosperon al la urbo venigis nur konstruo de la fervojo kaj de la imperiestra ŝoseo en la unua duono de 19-a jarcento. Danke al tiuj ĉi konstruoj Přelouč fariĝis post Pardubice la dua ekonomie plej signifa urbo en la regiono. En la jaroj 1850 ĝis 1960 ĝi estis distrikturbo. En la urbo estas nuntempe registritaj 1973 domoj kaj vivas ĉi tie 9080 loĝantojn.

De la fino de 13-a jarcento estis konstruata fortikaĵo. La murego havis du ĉefajn pordegojn. La montaran aŭ pragan en la okcidento kaj pardubican en la oriento kaj du pordojn, en la norda flanko Semínan kaj en la sudo Benešovican. Ambaŭ pordegoj estis malkonstruitaj post brulego en la jaro 1809. La unua urbodomo estas dokumentita en la jaro 1562, malkonstruita estis en la jaro 1852.

 Loĝantaro 

 Partoj de urbo 
Al la komunumo apartenas urbopartoj:
 Přelouč
 Klenovka
 Lhota pod Přeloučí
 Lohenice
 Mělice
 Škudly
 Štěpánov
 Tupesy

 Vidindaĵoj 
 Nova urbodomo kun lernejoj 
Nova urbodomo kun knaba kaj knabina lernejoj en novrenesanca stilo estis konstruata en la jaro 1882. En la sama konstrustilo estis en la jaroj 1899-1901 konstruata Civitana pruntejo kaj Vilao de Diviš, ĉio laŭ planoj de arĥitekto Rudolf Kříženecký. La vilao servis por celoj de la urba muzeo, nun kiel zorganta domo de Ĉeĥofratula Religio Evangelia.

 Preĝejo 
Preĝejo de Sankta Johano Pli Granda origine romana, baroke rekonstruita en la jaro 1646, post incendio en la jaro 1621 kaj nove rekonstruita en la fino de 19-a jarcento. Aŭtoro de la bildo "Senkapigo de Sankta Jakobo Pli Aĝa" estas Brandla disĉiplo Köpell. Baroka orgeno devenas el la jaro 1692 kaj estis kreita de majstro Abrahamo Stark el Loket.

 Paroĥejo kaj estinta apoteko 
Paroĥejo kaj estinta apoteko lokigitaj proksime de la preĝejo devenas el la tempo post brulego en la jaro 1809.

 Tombeja kapelo 
Tombeja kapelo de Vizito de Sankta Maria estis konstruita en la jaroj 1682-84 okaze de onidiro pri magia saniga povumo de ĉi tiea mariakulta bildo. Nuntempa formo de la turoj kun bulbaj kupoloj estas verko de arĥitekto František Schmoranz en la jaro 1881. Interioro de la preĝejo estas ornamita per pentraĵoj de Josef Kramolín.
Sur ekstera muro de la preĝejo estas memortabulo al František Veverka, kiu kun sia kuzo inventis simplan formon de ĉarplugilo kaj estas ĉi tie entombigita.

 Novrenesanca evangelia preĝejo 
Novrenesanca evangelia preĝejo estas el la jaroj 1904-1905.

200ra|eta|dekstra|Evangelia preĝejo en Přelouč
200ra|eta|dekstra|Tombeja kapelo de Vizito de Sankta Maria
200ra|eta|maldekstra|Preĝejo de Sankta Jakobo en Přelouč
200ra|eta|maldekstra|Malnovaj lernejoj en Přelouč

 Hebrea sinagogo 
Hebrea sinagogo novromana el la jaro 1861 estis en 1937 luigita al la Eklezio Ĉeĥoslovaka Husana, en la jaroj 1949-1952 modernigita en Kolegiarejon de Tůma el Přelouč.

 Akvokondukilo kaj ponto trans Elbo 
Komence de la 16-a jarcento konstruigis Štěpán Anděl el Ronovec akvokondukilon venigantan akvon el muelejo ĉe Elbo en du bierfarejojn kaj en akvujon sur la placo. Samtempe li konstruigis ponton trans la rivero Elbo.

 Fervojo 
En la jaro 1845 estis Přelouč ligita al fervoja linio Pardubice - Prago; en la jaro 1881 estis konstruita fervojlinio el Přelouč al Vápený Podol.

 Akvobaro 
Akvobaro nome kluzo kun kluzokamero kaj hidrocentralo estis konstruita en la jaroj 1912 ĝis 1920.

 Malgrandaj arĥitekturaĵoj 
 Statuo de Sankta Venceslao situas antaŭ la preĝejo.
 Pestkolono kun statuo de Sankta Johano Nepomuka sur la placo devenas el la jaro 1704.
 Domoj en suda parto de la urboplaco kun tn. subĉambroj, origine lignaj, kiuj estis en la jaroj 1830 - 1842 anstataŭigitaj per masonitaj arkadoj.
 Kolono de Sankta Johano Nepomuka devenas el la jaro 1704.

 Literaturo 
 Marek Podhorský: Pardubický kraj. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.
 Dr. E. Poche, DrSc. a kol. – Umělecké památky Čech. Eldonis Akademia en Prago en j. 1978.

 Eksteraj ligiloj 
 informcentro de la urbo  

Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Urboj en distrikto Pardubice
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Svitava montetaro
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Kategorio:Setlejoj sur Elbo