Nordokcidentaj havajaj insuloj

La nordokcidentaj havajaj insuloj aŭ deventaj insuloj de Havajo (, mallongigite al NWHI) estas insulĉeno de malgrandaj insuloj, atoloj kaj koralrifoj en la Pacifiko.

Ili situas nordokcidente de la ĉefaj insuloj (angle: Southeastern Hawaiian Islands aŭ Windward Islands) Kauai kaj Niihau kaj apartenas, krom la Midvejinsuloj, kiuj estas tiel nomata neenkorpigita teritorio de Usono, al la usona ŝtato Havajo.

 Geografio 
La nordokcidentaj havajaj insuloj sterniĝas je ĉirkaŭ 25° norda latitudo sur longo de ĉirkaŭ 2.000 km, de ĉ. la longitudo 161° okcidenta ĝis la internacia datlinio ĉe longitudo 180°.

La tuta areo de ĉiuj insuloj estas nur ĉ. 14,3 km² granda, el kiuj preskaŭ la duono (6,2 km² CIA World Factbook - Midway Atoll  (angle)) apartenas al la Midvejinsuloj.

Apartenas al la insuloj geografie de sudoriento al nordokcidento:

 60px 70px Nihoa Moku Manu 0,7 km² 1 insulo neloĝata 60px 70px Neckerinsulo Mokumanamana 0,183 km² 1 insulo neloĝata 60px 70px Francfregataj Sablejoj Kanemilohai 0,25 km² 12 insuloj neloĝataj 60px 70px Puhahonu Pūhāhonu 0,024 km² 2 insuloj neloĝataj 60px 70px Marorifo Nalukakala 0,004 km² - neloĝata 60px 70px Lajsano Kauo 4,114 km² 1 insulo neloĝata 60px 70px Lisianski Papaapoho 1,556 km² 1 insulo neloĝata 60px 70px Pearl-kaj-Hermes-atolo Holoikauaua 0,36 km² 6 insuloj neloĝataj 60px 70px Midvejinsuloj Pihemanu 6,2 km² 2 ĉefinsuloj 40 loĝantoj (sciencistoj) 60px 70px Kure-atolo Mokupapapa 0,86 km² 2 insuloj neloĝataj

 Geologio 
eta|Submara havaja imperiestra ĉeno (meze)
La insularo estas vulkandevena kaj parto de la submara havaja imperiestra ĉeno, kiu iras de Alasko ĝis Havajo.

Dum Big Island ankoraŭ kreskas, ĉiuj insuloj en la nordokcidento jam malkreskas. Tial la alto de la nordokcidentaj havajaj insuloj malpligrandas de sudoriento al nordokcidento, nordokcidente de la Kure-atolo ekzistas nur tiel nomataj marmontoj.

 Loĝantaro 
Nihoa kaj Necker montras indicojn de frua havaja setlado, sed estis, kiam alvenis la unuaj eŭropanoj, neloĝataj. La insuloj ne havas permanentan loĝantaron, krom sur la Midvejinsuloj, kie loĝas ĉirkaŭ 40 homoj, ĉefe sciencistoj kaj helpantoj.

 Naturprotekto 
Pro la malkreskego de birdokvantoj jam la 3-an de februaro 1909 ĉiuj nordokcidentaj havajaj insuloj, krom la Midvejinsuloj, estis deklaritaj birdprotektejo (Hawaiian Islands Bird Reservation) de la usona prezidanto Theodore Roosevelt. La 31-an de oktobro 1996, post la forlaso de la militistoj, la Midvejinsuloj iĝis parto de la Pacific Island Wildlife Refuge Complexes.

Post kiam la insularo kaj la ĉirkaŭaj maroj (inkluzive de la Midvejinsuloj) estis nomumitaj National Marine Sanctuary en 2002, George W. Bush proklamis ilin la 15-an de junio 2006 Papahānaumokuākea Marine National Monument.
La nacia monumento entenas pli ol 362.000 km² kaj estas nuntempe la plej granda marprotektejo de la mondo.Establishment of the Northwestern Hawaiian Islands Marine National Monument  (angle) Oni rajtas alteriĝi sur la insuloj nuntempe nur kun aparta permeso de la U.S. Fish & Wildlife Services por sciencaj kialoj.

 Vidu ankaŭ 
 Alventaj Insuloj
 Varma makulo

 Bibliografio 
 David Liittschwager kaj Susan Middleton, Das andere Hawaii , National Geographic Deutschland, G+J Verlag, Okt. 2005, S.136-56.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Nordokcidentaj havajaj insuloj - sciindaĵoj, bildoj kaj filmetoj (angle) 
 NWHI Network - Multaj aktualaj informoj (angle) 
 NWHI - kronologieto pri la eventoj (angle)
 Privata TTT-ejo kun bildoj de la NWHI (angle) 
 Oficiala TTT-ejo de la ŝtato Havajo (angle) 

Kategorio:Insularoj
Kategorio:Havajo