Lapurdo

Lapurdo (, , ) estas la plej okcidenta provinco de Nord-Eŭskio. Ĝi apartenas al la arondismento de Bajono, departemento de Pyrénées-Atlantiques.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

 Geografio 
 Limoj de Lapurdo 
Lapurdo estas limigita de:
 Adour kaj Gaskonio en la nordo, franca departemento de Landes.
 Golfo de Gaskonio okcidente
 Malsupra Navaro en la oriento
 Gipusko (Malalta Bidasoa) kaj forua komunumo de Navaro (Baztán), Cinco Villas en la sudo.

 Klimato kaj reliefo 
Lapurdo havas mildan oceanan klimaton (averaĝaj temperaturoj: 4 al 12 C. vintre, 16 al 24 C. somere). Ĝia reliefo konsistas el montetoj kies alteco kreskas de oriento al sudo (elstaraĵoj de Pireneoj). Regiono de malalta-Adour siaflanke estas ebena (arbaroj de Gaskonio).

La 4 ĉefaj riveroj kiuj trafluas ĝin estas:
 Adour (Aturri en la eŭska)
 Nive (Errobi en la eŭska)
 Nivelle (Urdazuri aŭ Ur Ertsi en la eŭska)
 Bidasoa (Bidassoa en la franca)

 Areo kaj populacio 
Inkluzivante Bajonon kaj Boucau, ties areo estas de 858 km²Pays Basque, La terre, les hommes, Labourd, Basse Navarre, Soule, F J Gomez Piñeiro et al. Elkar, Saint-Sébastien, isbn=84-7407-091-0, p. 297., t.e. ĉ. 4 % de la tuta areo de Eŭskio (norda kaj suda), kaj ties populacio estas de 205,000 loĝantoj, kio faras el ĝi la plej loĝatan el la tri provincoj de Nord-Eŭskio. Ekskludante tiujn du urbojn el Lapurdo, la populacio estas de ĉ. 152,000 loĝantojEugène Goyheneche, Notre terre basque : notions de géographie, histoire et culture populaire, Ikas, 1961, 2ème édition, Société nouvelle d'éditions régionales et de diffusion, Pau, 1979, p. 26..

 Urboj kaj urbetoj 
Lapurdo havas kvardekon da komunumoj. Urbonomoj en la sekvanta listo aperas en la franca kaj eŭska lingvoj:

 Ahetze; Ahetze
 Ainhoa; Ainhoa
 Anglet; Angelu
 Arbonne; Arbona
 Arcangues; Arrangoitze
 Ascain; Azkaine
 Bardos; Bardoze
 Bassussarry; Basusarri
 Bayonne; Baiona
 Biarritz; Miarritze
 Bidart; Bidarte
 Biriatou; Biriatu
 Bonloc; Lekuine
 Boucau; Bokale
 Briscous; Beskoitze
 Cambo-les-Bains; Kanbo
 Ciboure; Ziburu
 Espelette; Ezpeleta
 Guéthary; Getaria
 Guiche; Gixune
 Halsou; Haltsu
 Hasparren; Hazparne
 Hendaye; Hendaia
 Itxassou; Itsasu
 Jatxou; Jatsu
 Lahonce; Lehuntze
 Larressore; Larresoro
 Louhossoa; Luhuso
 Macaye; Makea
 Mendionde; Lekorne
 Mouguerre; Mugerre
 Saint-Jean-de-Luz; Donibane Lohizune
 Saint-Pée-sur-Nivelle; Senpere
 Saint-Pierre-d'Irube; Hiriburu
 Sare; Sarako Herria
 Souraïde; Zuraide
 Urcuit; Urketa
 Urrugne; Urruña
 Urt; Ahurti
 Ustaritz; Uztaritze
 Villefranque; Milafranga

 Historio 
La teroj de Lapurdo, limigitaj en la nordo de rivero Adour, estas geografie kaj historie ligitaj al maro. Ili parte estas teritorio forprenita el oceano per akumuliĝo de grandaj kvaternaraj deponaĵoj, kie instaliĝis la Gaskonoj. Post supraĵa epoko de Romia okupacio, ili sukcesis konsistigi duklandon de Gaskonio, kiu estis praktike sendependa, kaj de kiuj unu el la lastaj titol-havantoj, Eudes, luktis kontraŭ la Saracenoj, dum la fama Batalo de Poitiers.

Maro ludis gravan rolon en la historia evoluo de tiu regiono. Oni atribuas al Bajono rolon de ĉefurbo de Lapurdo. Tio estis vera ĝis la 12-a jarcento, dato kiam Bajono estis administracie disigita de sia provinco. La historia ĉefurbo de Lapurdo tiam fariĝis Ustaritz, kie oni organizis la kunvenon (Biltzar) de Lapurdo, t.e. ĝenerala asembleo de ĉiuj urbestroj de Lapurdo.

Post la geedziĝo de Eleonora de Akvitanio kun Henriko la 2-a Plantagenêt, en 1152, la teroj de Lapurdo tansiris sub la dependecon de la angla krono, kaj estis la objekto de multaj intrigoj, el kiuj unu el la ĉefaj protagonistoj estis la fama Rikardo Leonkora, respondeca pri la komerca kaj ekonomia disvolviĝo de Bajono.

Tiu angla influo daŭris ĝis 1450, kiam Lapurdo revenis al la franca krono, post la subskribo de pactraktato en la kastelo de Ayherre.

En 1609, proceso de sorĉistinoj estis farita de Jean d'Espagnet, konsilisto en la ŝtat-konsilantaro, kaj Pierre de Lancre, konsilisto en parlamento, por « senigi la landon de ĉiuj sorĉistoj kaj sorĉistinoj sub la dominado de demonoj.»

 Notoj kaj referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Eŭskio
 Nord-Eŭskio
 Zazpiak Bat

 Eksteraj ligiloj 

 Lapurdi (Auñamendi Eusko Entziklopedia)


Kategorio:Eŭskaj provincoj