Lea Goldberg

eta|La 100 NIS banknoto kun portreto de GoldbergLea GOLDBERG (hebree לאה גולדברג''', naskiĝis la 29-an de majo 1911 en Königsberg, mortis la 15-an de januaro 1970 en Jerusalemo) estis unu el la plej konataj kaj gravaj hebreaj poetoj de modernaj tempoj, plenkreska kaj porinfana verkisto, tradukisto, kritikisto, pentristo kaj literatura esploristo, ĵurnalisto kaj kulturkritikisto.

 Vivo 
Ŝi estis litova judino kaj naskiĝis en Königsberg, tiam Germanio, hodiaŭ Kaliningrado en Rusio, kien la gepatroj el Kaŭno translokiĝis mallonge antaŭ la naskiĝo ĉar ili tie atendis pli bonan medicinan traktadon dum la nasko. Kiam en 1914 erupciis la unua mondmilito, la familio kiu pro la deveno el Kaŭno havis ŝtatanecon de la Cara Imperio devis vojaĝi al Rusio kie ĝi havis tre malfacilan unuan jaron, ekde 1917 travivis la oktobran revolucion kaj en 1919 retranslokiĝis al Kaŭno, nun en sendependa respubliko Litovio. La patro laŭ ŝia aŭtobiografio de 1938 en tiu reveno estis psike torturita de limgardistoj ĉe la litovia-sovetunia limo, pro akuzo esti spiono, kaj mense tiom rompiĝis ke post la reveno li forlasis la familion kaj malaperis.

Ŝi studis filozofion kaj ŝemidan lingvaron en la universitatoj de Kaŭno (Litovio), de Berlino kaj de Bonno - en 1933 ŝi doktoriĝis pri ŝemida lingvaro en la universitato de Bonno. Poste ŝi laboris kiel instruistino de literaturo en Raseiniai.

Ŝi elmigris al mandata Palestino en 1935, kie ŝi estis membro de la grupo Jaĥdav (יַחְדָּו, "komune") de la poetoj Abraham Ŝlonski kaj Natan Alterman.

En la sekva jaro, ŝia patrino iris al Palestino kaj ili instaliĝis en Tel-Avivo, en 15 de la strato Arnon, kaj Lea laboris kiel literatura konsilantino por Habima, la nacia teatro kaj kiel eldonistino por la publikigadoj Sifriat HaPoalim ("Biblioteko de la laboristoj").

Ŝi ankaŭ tradukis iujn el la plej bonaj mondaj klasikaĵoj, inkluzive: "Milito kaj Paco" de Tolstoj, "Rakontoj" de Ĉekov, "Infanaĝo" de Gorkij, teatraĵoj kaj kantoj de Ibsen, Ŝekspiro kaj Petrarko. Ŝi ankaŭ verkis librorecenzojn kaj teatrorecenzojn kaj ankaŭ estis konata kiel amatora pentristo.

En 1954 ŝi komencis instrui literaturon en la Hebrea Universitato de Jerusalemo kaj de 1963 ŝi direktis la fakon de literaturo komparita.

Dumvive arda fumanto de cigaredoj, ŝi mortis pro kancero en 1970.

La 10-an de aprilo 2011, ŝia portreto, kune kun la poeto Rachel, Ŝaul Ĉerniĥovskij kaj Natan Alterman, estis elektita por montriĝi sur la novaj monbiletoj de la ŝtato Israelo. Goldberg estis elektita por aperi sur monbileto de valoro de 100 novaj israelaj sikloj.

 Verkado kaj stilo 
Ĉe la kapo de la literatura verko de Goldberg estas poezio. La poezio de Goldberg, kiel tipa en sia tempo, estas malpli florinda kaj ornamema ol tiu de la antaŭa generacio, kiel Bialik kaj Ĉerniĥovskij, kaj klare modernisma. Goldberg estis influita kiel Alterman de la rusa simbolismo, akmeismo, sed kontraste al la poezio de Alterman. kiu estas ŝarĝita kun metaforoj, ne ĉiam facile deĉifreblaj, kaj enigita en multaj melodioj, Goldberg malproksimiĝis de la formala-sensuala poluso al pli pensadema poezio karakterizita per klareco de enhavo. Goldberg ne verkis nacian aŭ "mobilizita" poezion por la bezonoj de cionismo, sed pritraktis personajn kaj universalajn aferojn. Ŝia unikeco kiel poeto kaj la estiminda statuso, kiun akiris ŝia verkado, estas ĉefe atribuita al ŝia polura kapablo klarigi personajn, intimajn kaj individuajn aferojn, kaj transdoni ilin en tuthoma senco, sen la partopreno de politika kaj socia bagaĝo ĉe la fono.

Signifa parto de la poemoj de Goldberg traktas priskribojn de pejzaĝo kaj naturo. Centoj de ŝiaj poemoj traktas la israelan pejzaĝon, kaj ankaŭ la eŭropan, kiun ŝi postlasis, tra unutempaj priskriboj de vidaĵoj, kiuj trafis ŝin. Goldberg ne geedziĝis aŭ estis patrino. Ŝia poezio montras grandan solecon kune kun senesperaj provoj atingi amon. En sia junaĝo ŝi enamiĝis al viroj pli aĝaj ol ŝi, sed ŝiaj amoj ĉiuj seniluziiĝis.

Alia temo, kiu akompanas la poemojn de Goldberg, estas la heredaĵo de ŝia vivo en Eŭropo, kiun ŝi postlasis kiam ŝi enmigris al Israelo. Ĉi tiuj poemoj inkluzivas bildan mondon kamparan kaj eŭropan, interplektitan kun sennombraj priskriboj de mondo, kiu, malgraŭ la sopiro de la poeto, ne povas ekzisti en la realeco de Eretz Israelo. Ŝiaj kantoj esprimas sopiron al la eŭropa pejzaĝo kaj la malfacilaĵojn vivi en nova patrujo. Afineco al ĝenerala kulturo estis integra parto de ŝia vivo. Ŝi tradukis majstraĵojn de monda literaturo al la hebrea lingvo kaj instruis ĝeneralan literaturon en la hebrea universitato.

Kiel aliaj membroj de ŝia generacio, Goldberg estis influita de la eventoj de la unua mondmilito kaj ankaŭ de la perdo de multaj amikoj kaj konatoj pereintaj en la holokaŭsto dum la dua mondmilito. Ĝi esprimis la voĉon de tuta generacio, kiu restis cikatra en sia vivo pro la tempaj eventoj. Multaj el ŝiaj poemoj esprimas pezan senton de kulpo, kiu eble ankaŭ rilatas al la cirkonstancoj de ŝia persona-familia vivo en ŝia infanaĝo dum la malfacilaĵoj, kiujn travivis ŝia familio dum kaj post la unua mondmilito. En iuj el la kantoj, sento de persekuto ekestas de ŝiaj mortaj amikoj en ŝiaj halucinoj kaj sonĝoj. El ĉi tiuj poemoj estiĝas persona-kolektiva sento de forta deziro elaĉeti de tiuj kulpaj sentoj, sed sen ia kapablo realigi ĝin. La motivo de kredo ripetiĝas multfoje en ĉi tiuj kantoj kaj la deziro alkroĉiĝi al ĝi por esti elaĉetita de persona kulpo.

 En Esperanto aperis 
 Amokantoj el antikva libro 
 En lando de mia am' migdalarbo floras
 Jam longe
 Blankaj tagoj
 Vespero sur la montar'

 Verkaro 
 Poezio 
 Taba`ot Ashan; Iachdav, 1935
 Shibolet Yerukat Ha-Ayin; Dfus Hanakdan, 1940
 Shir Ba-Kefarim; Dfus Hanakdan, 1942
 Mi-Beiti Ha-Yashan; Sifriat Poalim, 1942
 Al Ha-Prihah ; Sifriat Poalim, 1948
 Ahavat Shimshon; Mikra-Studio, 1952
 Barak Ba-Boker ; Sifriat Poalim, 1955
 Mukdam Ve-Meuhar; Sifriat Poalim, 1959
 Im Ha-Laila Ha-Ze ; Sifriat Poalim, 1964
 Yalkut Shirim; Iachdav/Writers Association, 1970
 She`erit Ha-Hayim; Sifriat Poalim, 1971
 Zuta; Sifriat Poalim/Hakibbutz Hameuchad, 1981
 Shirim ("Poèmes"); Sifriat Poalim, 1986
 At Telchi Ba-Sadeh; Sifriat Poalim, 1989
 Mivhar Shirim; Sifriat Poalim, 1989
 Be-Eretz Ahavati; Sifriat Poalim, 1997

 Romanoj 
 Michtavim Mi-Nesiah Medumah; Davar, 1937; Sifriat Poalim, 2007
 Ve-Hu Ha-Or; Sifriat Poalim, 1946, 1994; Hakibbutz Hameuchad, 2005
 Pegisha Im Meshorer; Sifriat Poalim, 1952
 Ba`alat Ha-Armon; pièce de théâtre; Sifriat Poalim, 1956
 Michtavim Ve-Ioman; Massada, 1978
 Mahazot; Sifriat Poalim, 1979
 Ketavim; Sifriat Poalim, 1979
 Sipurim; Sifriat Poalim, 1996
 Yomanei Lea Goldberg; Sifriat Poalim, 2005

 Infanaj libroj 
 Ha-Orahat Mi-Kineret; 1939
 Ha-Ir Ve-Ha-Kfar; 1939
 Dan Ve-Dina Metaylim Be-Tel Aviv; Tel Aviv Municipality, 1940
 Gan Ha-Hayot; Dvir, 1941
 Yedidai Mi-Rechov Arnon; Sifriat Poalim, 1943
 Mah Osot Ha-Ayalot; Sifriat Poalim, 1944
 Ha-Beivar He-Aliz; Twersky, 1947
 Kova Ksamim; Sifriat Poalim, 2005
 Kach Yashir Olam Tzair; Sifrei Tzabar, 1950
 Be-Eretz Sin; poésie pour enfants; Mikra, 1951
 Nissim Ve-Niflaot; Sifriat Poalim, 1954
 Malkat Sheva Ha-Ktanah; Sifrei Tzabar, 1956
 Ayeh Pluto; Sifriat Poalim, 1957
 Dirah Leaskir; Sifriat Hapoalim, 1959; 1970
 Ha-Yeled Ha-Ra; 1959; Tel Aviv, Sifriat Poalim/Hakibbutz Hameuchad, 2005
 Tzrif Katan; Sifriat Poalim, 1959
 Ma`ase Be-Tzayar; Sifriat Poalim, 1965
 Harpatkah Ba-Midbar; Hakibbutz Hameuchad, 1966
 Ha-Mefuzar Mi-Kfar Azar; Am Oved, 1968
 La-Pilah Yesh Nazelet; Bronfman, 1975
 Mar Gazmai Ha-Badai; Sifriat Poalim, 1977
 Ve-Culam Haverim; Sifriat Poalim, 1978
 Shamgar Ha-Nagar; Sifriat Poalim, 1979
 Leket Mi-Shirei Leah Goldberg; Sifriat Poalim, 1998
 Ma`ase Be-Shlosha Egozim; Hakibbutz Hameuchad/Sifriat Poalim, 1959, 2007
 Danny Ve-Ha-Tuki; The Zionist Confederation, 1980
 Bo'u Ananim; Sifriat Poalim, 1982
 Uri, Sifriat Poalim, 1983
 Mor He-Hamor; Sifriat Poalim, 1987
 Mi-Sipurei Mar Kashkash; Sifriat Poalim, 1987
 Dov Duboni Ben Dubim Metzahtzeah Na`alaim; Sifriat Poalim, 1987
 Aleh Shel Zahav; Sifriat Poalim, 1988
 Ma Nishkaf Be-Haloni ; Sifriat Poalim, 1989
 Halomotav Shel Melech ; Sifriat Poalim, 1994
 Mi Ba-Bitan? ; Sifriat Poalim, 1997
 Sipur Al Yair ; Sifriat Poalim/ Hakibbutz Hameuchad, 2006

 Tradukoj (al la angla) 
 Lea Goldberg: Selected Poetry and Drama; Leah Goldberg; trad.: Rachel Tzvia Back; éditeur: Toby Press; 30 juin 2005; ISBN 1592641113; ISBN 978-1592641116
 Light on the rim of a cloud; Leah Goldberg; ed.: Didymus Press; 1972; ASIN: B0006CAPKC
 Little queen of Sheba: A story about new immigrant children in Israel; auteur: Leah Goldberg; éditeur: Union of American Hebrew Congregations; 1959; ASIN: B0007ER0NO
 On the Blossoming (World Literature in Translation); Leah Goldberg; ed.: Routledge;74 pages; 1er juillet 1992; ISBN 082400034X; ISBN 978-0824000349
 Russian literature in the nineteenth century: Essays; Leah Goldberg; ed.: Magnes; 1976; 205 pages; ASIN: B0000EE0VP
 Lady of the castle: A dramatic episode in three acts (Modern Hebrew drama); Leah Goldberg; ed.: Institute for the Translation of Hebrew Literature; 1974; 95 pages; ASIN: B0006CW2YO
 Room for rent; Leah Goldberg; ed.: Ward Ritchie Press; 1972; ASIN: B0006C0V4M
 Certain aspects of imitation and translation in poetry''; Leah Goldberg; ed.: Mouton & Co; 1966; ASIN: B0007JT5TG

 Premioj 
 "Premio Ruppin" (1949)
 "Premio Israelo" (1970)

Kategorio:Germanaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Israelaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Israelaj poetoj
Kategorio:Litovaj verkistoj
Kategorio:Germanaj tradukistoj
Kategorio:Israelaj judoj
Kategorio:Litovaj judoj
Kategorio:Personoj sur israelaj monbiletoj