Eduardo la 4-a (Anglio)

Eduardo la 4-a (naskiĝis la 28-an de aprilo 1442, mortis la 9-an de aprilo 1483) estis reĝo de Anglio de 1461 ĝis 1470 kaj denove de 1471 ĝis 1483.

 Naskiĝo kaj familio 
Eduardo naskiĝis ĉe Rueno, Francio, kaj estis la dua filo de Rikardo Plantaĝeneto (3-a duko de Jorko) kaj Cecily Neville. Lia pli aĝa frato mortis infane. Liaj pli junaj fratoj estis:
 Edmundo (grafo de Rutland)
 Georgo Plantaĝeneto (duko de Clarence)
 Rikardo la 3-a (Anglio).

 Surtroniĝo 
Lia patro estris la jorkan militadon kontraŭ Henriko la 6-a dum la fruaj jaroj de la militoj de rozoj, kaj en 1460 pretendis la anglan tronon, sed li mortis dum la batalo de Wakefield la 30-an de decembro tiun jaron. Eduardo tiam heredis lian pretendon. Helpate de sia kuzo Rikardo Neville (16-a grafo de Warwick), la plej potenca nobelo de la lando, li plurfoje venkis la lankasterojn. La 4-a de marto 1461 li kroniĝis en Londono antaŭ ol tute disvenki la lankastrojn ĉe la batalo de Towton. Margareta de Anĵuo, kiu estris la lankastran militadon, kune kun sia filo Eduardo de Westminster (princo de Kimrio), fuĝis, kaj Eduardo regis Anglion sen tro da kontraŭo dum la sekvaj ok jaroj.

 Detroniĝo 
La grafo de Warwick klopodis aranĝi edzigon de Eduardo al ano de la franca reĝa familio, sed Eduardo sekrete edziĝis al Elizabeth Woodville. Ŝia familio gajnis pli da influo, kaj, helpe de Georgo Plantaĝeneto (duko de Clarence), en 1469 la ĵaluza grafo de Warwick ribelis kaj venkis armeon senditan de Eduardo ĉe la batalo de Edgecote Moor. Poste Eduardo (kiu ne ĉeestis la batalon) kaptiĝis kaj Warwick iĝis mallonge la fakta reganto de Anglio. Tamen la nobeloj minacis milite kontraŭ li, kaj tial Warwick devis liberigi Eduardon. Plurajn monatojn Warwick kaj Eduardo malfacile kunlaboris. Sed tio ne daŭris kaj Warwick kaj Clarence denove komplotis kontraŭ la reĝo. La afero fiaskis kaj Warwick fuĝis al Francio, kie li alianciĝis al Margareta de Anĵuo.

En 1470 Warwick kaj Margareta invadis Anglion, kaj, sen sufiĉe da subtenantoj, Eduardo la 4-a fuĝis al Burgundio, kiun regis lia bofrato Karlo la Brava kaj lia fratino Margareta de Jorko. Henriko la 6-a resurtroniĝis.

 Resurtroniĝo 
Tamen la sekvantan jaron, helpate de la burgundoj, Eduardo invadis Anglion. Unue li asertis, ke li deziras nur rehavi sian duklandon. Nekontraŭate li eniris Londonon kie li kaptis Henrikon la 6-an. Sekvis du decidaj venkoj, ĉe la batalo de Barnet (kie mortis la grafo de Warwick) kaj la batalo de Tewkesbury, kie mortis la lankastra heredonto Eduardo de Westminster. Eduardo reiris al Londono, kaj la nokton de lia eniro Henriko mortis, eble murdate laŭ lia komando. Eduardo regajnis la tronon. Dum la resto de sia vivo estis neniuj pluaj ribeloj.

La ankoraŭ vivantaj fratoj de Eduardo, Rikardo kaj la duko de Clarence, edziĝis al du filinoj de la grafo de Warwick: Rikardo al Anne Neville, la vidvino de Eduardo de Westminster, kaj la duko de Clarence al Isabel Neville.

En 1475 Eduardo deklaris militon kontraŭ Francio sed sekvis pacakordo laŭ kiu Eduardo ricevis tuj 75 mil kronojn, kaj poste pension de 50 mil kronoj.

En 1482 Eduardo subtenis ribelon de Alexander Stewart (duko de Albany) kontraŭ ties frato Jakobo la 3-a (Skotlando). Rikardo (duko de Gloucester, frato de Eduardo kaj la estonta Rikardo la 3-a) kaptis Edinburgon sed retretis kiam Alexander Stewart ne plenumis akordon inter si kaj Eduardo. Tamen Rikardo estis kaptinta Berwick-on-Tweed, kiu restis ekde tiam posedaĵo de Anglio.

La sekvantan jaron Eduardo mortis kaj entombiĝis en Kastelo Windsor. Lia 12-jara filo Eduardo la 5-a sekvis lin kiel reĝo, sed li nomis sian fraton Rikardon kiel lordo-protektanto de la regno kaj tiu post nelonge detronigis Eduardon.

 Amatinoj 
Eduardo havis multajn amatinojn, inter kiuj plej famis Jane Shore pri kiu la dramisto Nicholas Rowe verkis tragedion en 1714

 Idoj de Elizabeth Woodville kaj Eduardo la 4-a 
 Elizabeto de Jorko, edzino de Henriko la 7-a (1466-1503)
 Maria de Jorko (1467-1482)
 Cecily de Jorko (1469-1507)
 Eduardo la 5-a (1470-1483)
 Margareta de Jorko (n. kaj m. 1472)
 Rikardo de Shrewsbury (1-a duko de Jorko) (1473-1483). Perkin Warbeck asertis ke li estis Rikardo
 Anna de Jorko (1475-1511), kiu edziĝis al Thomas Howard (3-a duko de Norfolk)
 George PLantaĝeneto (1477-1479)
 Katerina de Jorko (1479-1527), kiu edziĝis al William Courtenay (1-a grafo de Devon)
 Bridget de Jorko (1480-1517), kiu eniris monaĥinejon

 Aliaj idoj 
Eduardo laŭdire havis almenaŭ ses :
 kun Damo Eleanor Talbot:
 Eduardo de Wigmore (m. 1468), kiu verŝajne mortis kiel bebo
 kun Elizabeth Lucy aŭ Elizabeth Waite:
 Elizabeta Plantaĝeneto (n. ĉ. 1464), kiu edziĝis al Kavaliro Thomas Lumley en 1477
 Arturo Plantaĝento (1-a barono Lisle), m. la 3-a de marto 1542
 kun nekonatino:
 Grace kiu ĉeestis la 1492-an funebron de Elizabeth Woodville
 Mary, kiu edziĝis al Henry Harman de Ellam
 filino kiu verŝajne edziĝis al John Tuchet (1-a barono Audley)

 Vidu ankaŭ 
 Pikinja traktato


Kategorio:Anglaj reĝoj
Kategorio:Jorkoj