Traktato de Waitangi

La Traktato de Waitangi (, ) estis subskribita la 6-an de februaro 1840 ĉe Waitangi en la „Golfo de Insuloj“, Nov-Zelando. Ĝin subskribis unuflanke la brita reĝlando, aliflanke la reprezentaj gvidantoj de la maoriaj triboj. Hodiaŭ, la 6-a de februaro estas nacia festotago de Nov-Zelando.

"La Traktato" - kiel ĝin nomumas ofte la nov-zelandanoj - igis Nov-Zelandon brita kolonio, aliflanke la maorioj rezignis pri ĉiu suvereneco, iĝis britaj civitanoj. Oni garantiis al la maorioj, ke ili plu rajtas posedi siajn teron, terpecojn kaj aliajn posedaĵojn.

Pro la tradukaj malfacilaĵoj, la traktato baldaŭ estis diverse komprenita kaj kondukis fine al la nov-zelandaj militoj. (La setlistoj volis pluajn terojn.)

Okaze de disputoj, pri komprenigo de la traktato decidas la en 1975 fondita Waitangi-tribunalo.

En 2008, la registaro de Nov-Zelando kaj reprezentantoj de la maoriaj triboj subskribis interkonsenton, laŭ kiu la registaro donas 243 milionojn da eŭro pro misuzo de la traktato de Waitangi.

Teksto de la Traktato

Preambulo
AnglaTradukoHER MAJESTY VICTORIA Queen of the United Kingdom of Great Britain and Ireland regarding with Her Royal Favor the Native Chiefs and Tribes of New Zealand and anxious to protect their just Rights and Property and to secure to them the enjoyment of Peace and Good Order has deemed it necessary in consequence of the great number of Her Majesty's Subjects who have already settled in New Zealand and the rapid extension of Emigration both from Europe and Australia which is still in progress to constitute and appoint a functionary properly authorised to treat with the Aborigines of New Zealand for the recognition of Her Majesty's Sovereign authority over the whole or any part of those islands – Her Majesty therefore being desirous to establish a settled form of Civil Government with a view to avert the evil consequences which must result from the absence of the necessary Laws and Institutions alike to the native population and to Her subjects has been graciously pleased to empower and to authorise me William Hobson a Captain in Her Majesty's Royal Navy Consul and Lieutenant-Governor of such parts of New Zealand as may be or hereafter shall be ceded to her Majesty to invite the confederated and independent Chiefs of New Zealand to concur in the following Articles and Conditions.ŜIA MOŜTO VIKTORIO, Reĝino de la Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando, rigardante kun Sia Reĝa Favoro la Indiĝenajn Ĉefojn kaj Tribojn de Nov-Zelando kaj dezirante protekti iliajn justajn Rajtojn kaj Posedaĵon kaj certigi al ili la ĝuon de Paco kaj Bona Ordo, opiniis necesa, pro la granda nombro da subuloj de Ŝia Moŝto, kiuj jam ekloĝis en Nov-Zelando, kaj la rapida etendiĝo de Elmigrado kaj el Eŭropo kaj Aŭstralio, kiu ankoraŭ progresas, konstitui kaj nomumi funkciulon konvene rajtigitan por trakti kun la Aborigenoj de Nov-Zelando por la rekono de la Suverena aŭtoritato de Ŝia Moŝto super la tuta aŭ ajna parto de tiuj insuloj - Ŝia Moŝto tial, dezirante establi stabilan formon de Civila Registaro por eviti la malbonajn sekvojn, kiuj devas rezulti el la foresto de la necesaj Leĝoj kaj Institucioj same por la indiĝena loĝantaro kiel por Ŝiaj subuloj, bonkore plaĉis povigi kaj rajtigi min, William Hobson, Kapitanon en la Reĝa Mararmeo de Ŝia Moŝto, Konsulon kaj Vicguberniestron de tiaj partoj de Nov-Zelando, kiuj estos aŭ poste estos ceditaj al Ŝia Moŝto, por inviti la konfederaciajn kaj sendependajn Ĉefojn de Nov-Zelando konsentas pri la jenaj Artikoloj kaj Kondiĉoj.
Unua Artikolo
AnglaTradukoThe Chiefs of the Confederation of the United Tribes of New Zealand and the separate and independent Chiefs who have not become members of the Confederation cede to Her Majesty the Queen of England absolutely and without reservation all the rights and powers of Sovereignty which the said Confederation or Individual Chiefs respectively exercise or possess, or may be supposed to exercise or to possess over their respective Territories as the sole sovereigns thereof.La Ĉefoj de la Konfederacio de la Unuiĝintaj Triboj de Nov-Zelando kaj la apartaj kaj sendependaj Ĉefoj, kiuj ne fariĝis membroj de la Konfederacio, cedas al Ŝia Moŝto la Reĝino de Anglio absolute kaj senrezerve ĉiujn rajtojn kaj povojn de Suvereneco, kiujn la menciita Konfederacio aŭ Individuaj Ĉefoj respektive ekzercas aŭ posedas, aŭ supozeble ekzercas aŭ posedas super siaj respektivaj Teritorioj kiel la solaj regantoj de ĝi.

Dua Artikolo
AnglaTradukoHer Majesty the Queen of England confirms and guarantees to the Chiefs and Tribes of New Zealand and to the respective families and individuals thereof the full exclusive and undisturbed possession of their Lands and Estates Forests Fisheries and other properties which they may collectively or individually possess so long as it is their wish and desire to retain the same in their possession; but the Chiefs of the United Tribes and the individual Chiefs yield to Her Majesty the exclusive right of Preemption over such lands as the proprietors thereof may be disposed to alienate at such prices as may be agreed upon between the respective Proprietors and persons appointed by Her Majesty to treat with them in that behalf.Ŝia Moŝto la Reĝino de Anglio konfirmas kaj garantias al la Ĉefoj kaj Triboj de Nov-Zelando kaj al iliaj respektivaj familioj kaj individuoj la plenan ekskluzivan kaj neĝenatan posedon de iliaj Teroj kaj Bienoj, Arbaroj, Fiŝejoj kaj aliaj posedaĵoj, kiujn ili povas kolektive aŭ individue posedi, kondiĉe ke estas ilia deziro konservi ilin en sia posedo; sed la Ĉefoj de la Unuiĝintaj Triboj kaj la individuaj Ĉefoj cedas al Ŝia Moŝto la ekskluzivan rajton de antaŭaĉeto super tiaj teroj, kiujn iliaj posedantoj eble volos fremdigi je tiaj prezoj, kiuj povas esti interkonsentitaj inter la respektivaj Posedantoj kaj personoj nomumitaj de Ŝia Moŝto por trakti kun ili tiurilate.

Tria Artikolo
AnglaTradukoIn consideration thereof Her Majesty the Queen of England extends to the Natives of New Zealand Her royal protection and imparts to them all the Rights and Privileges of British Subjects.

(signed) William Hobson, Lieutenant-Governor.

Now therefore We the Chiefs of the Confederation of the United Tribes of New Zealand being assembled in Congress at Victoria in Waitangi and We the Separate and Independent Chiefs of New Zealand claiming authority over the Tribes and Territories which are specified after our respective names, having been made fully to understand the Provisions of the foregoing Treaty, accept and enter into the same in the full spirit and meaning thereof in witness of which we have attached our signatures or marks at the places and the dates respectively specified.

Done at Waitangi this Sixth day of February in the year of Our Lord one thousand eight hundred and forty.Konsiderante tion, Ŝia Moŝto la Reĝino de Anglio etendas al la Indiĝenoj de Nov-Zelando Sian reĝan protekton kaj transdonas al ili ĉiujn Rajtojn kaj Privilegiojn de Britaj Reguloj.

(subskribite) William Hobson, Vicguberniestro.

Nun tial Ni, la Ĉefoj de la Konfederacio de la Unuiĝintaj Triboj de Nov-Zelando, kunveninte en Kongreso ĉe Viktorio en Waitangi, kaj Ni, la Apartaj kaj Sendependaj Ĉefoj de Nov-Zelando, postulante aŭtoritaton super la Triboj kaj Teritorioj, kiuj estas specifitaj laŭ niaj respektivaj nomoj, plene kompreninte la Provizaĵojn de la antaŭa Traktato, akceptas kaj eniras ĝin en ĝia plena spirito kaj signifo, atestante pri kio ni aldonis niajn subskribojn aŭ markojn ĉe la lokoj kaj datoj respektive specifitaj.

Farita en Waitangi ĉi-seson de februaro en la jaro de Nia Sinjoro mil okcent kvardek.

Kategorio:Historio de Nov-Zelando
Kategorio:Memoro de la Mondo
Kategorio:Traktatoj de la 19-a jarcento
Kategorio:1840