Vulkan-eksploda indikilo

La vulkan-eksploda indikilo, mallonge VEI, estas skalo pri la forteco de vulkana erupcio, proponita de Chris Newhall (U.S. Geological Survey) kaj Steve Self (Universitato de Havajo) en 1982. Ili uzis la anglalingvan esprimon volcanic explosivity index.

 Priskribo 
La skalo etendiĝas de 0 al 8 kaj mezuras la logaritmon de la elĵetaĵa volumeno dum erupcio. La valoro 0 signifas ne-eksplodecan erupcion kun elĵeto de 104 m³. La volumeno dekobliĝas per ĉiu paŝo sur la skalo (escepte de paŝo 1); valoro 8 do signifas "kolosegan" erupcion de 1012 m³, kun cindrokolono pli ol 25 km alta. Tia erupcio supozeble estis tiu de kaldero Yellowstone proksimume 800 000 jarojn antaŭ nia epoko (vidu artikolon Vulkanego).

Kvankam la origina skalo finiĝas ĉe 8, ĝi estas senprobleme plivastigebla. Tio necesas por priskribi erupcion de la kaldrono La Garita en Koloradio (ĉ. 26–28 milionojn da jaroj antaŭ nia epoko). Ĝi eligis ĉirkaŭ 5·1012 m³ da erupciaĵo, kio respondas al VEI-valoro de ĉirkaŭ 8,7.

Eblas priskribi per la skalo ankaŭ malfortegajn erupciojn, per negativaj valoroj, sed tio ne havas praktikan signifon.

 Kritiko 
La VEI-mezuro ignoras certajn aspektojn de vulkanaj erupcioj:
 Ĝi ignoras la tempon, dum kiu la erupciaĵo estas elĵetita. Sed ĉar temas pri "eksplodo", eblas supozi tre mallongan tempon.
 Ĝi ignoras la denson de la elĵetata materialo, do egaligas malpezan cindron al peza rokaĵo.
 Ĝi ignoras la eksplodan forton, do la rapidon de la elĵeto; tiu ĉi estas rilata al la unua punkto (tempo).

 La skalo 
eta|270px|VEI kaj elĵetaĵa volumena korelacio
Jena tabelo donas la karakterizajn ecojn de vulkan-eksplodo por ĉiu ŝtupo. Notu, ke la volumenaj valoroj markas la limojn inter la ŝtupoj, ne ties mezojn. Ŝtupo 1 estas escepta: ĝiaj maksimumo kaj minimumo havas rilatumon de 100; en la aliaj ŝtupo ĝi estas nur 10.

Ankaŭ notu, ke pro la ecoj de la tera atmosfero la cindra kolono ne povas senfine altiĝi.

 VEI  Klasada nomo  Priskribo  Alto decindra nubo  Volumenoelĵetita  Ofteco  Ekzemplo  Nombro dehistoriaj erupcioj 0 Havaja  ne eksploda  < 100 m  > 1000 m³  ĉiutaga  Kilauea  multaj 1 Strombola  leĝera  100–1000 m  > 10.000 m³  ĉiutaga Stromboli  multaj 2 Strombola  eksploda  1–5 km  > 1.000.000 m³  ĉiusemajna  Galeras, 1992  3477 3 Sub-plinia eksplodega5–15 km  > 10.000.000 m³  ĉiujara  Nevado del Ruiz, 1985  868 4  Sub-plinia/plinia  kataklisma  10–25 km  > 0,1 km³  ĉiujardeka  Galunggung, 1982  278 5  Plinia kataklismega  > 25 km  > 1 km³  ĉiujarcenta  Saint Helens, 1980  84 6  Plinia/krakatoa  kolosa > 25 km  > 10 km³  ĉiujarcenta  Krakatoa, 1883  39 7  Transplinia (krakatoa)  kolosega  > 25 km  > 100 km³  ĉiujarmila  Tambora, 1815  4 8  Transplinia  kolosega  > 25 km  > 1000 km³  ĉiujn 10.000 jarojn Toba, 75.000 a.K.  1 9  Fiŝ-kanjona  kolosega  > 25 km  > 10.000 km³  nesciata  antaŭ 27 milionoj da jaroj  1

Kategorio:Vulkanologio
Kategorio:Skaloj

he:התפרצות געשית#מדד התפרצות געשית