Stanga altsalto

Stangoaltsaltado, aŭ mallonge stangosalto, estas fako de la atletiko, en kiu sportisto helpe de longa fleksebla stango devas salti super saltolato. La lato havas longon de 4,5 m kaj estas metita sur du latoteniloj en tia maniero, ke ĝi falas, kiam ĝi estas eĉ se nur fajne tuŝata.

La stangoaltsaltado estas olimpika sporto por viroj ekde 1896 kaj por virinoj ekde 2000. Ĝi estas ankaŭ fako de la dekatlono, sed ne de la heptatlono. Ĝi estas unu el la kvar saltofakoj de la malpeza atletiko. Respondeca pri la reguloj de internaciaj konkursoj estas la IAAF.

 Teĥniko 
Stangoaltosalto konsistas el ses fazoj. Antaŭ ol saltisto komencas provon, oni frotas siajn manojn per magnezia karbonato aŭ rezino, por ke oni pli bone povas teni la stangon. La unua fazo estas la alkuro. Komence saltisto tenas la stangon tiel, ke ĝi montras 60° supren. La alkuro konsistas el 45 metroj aŭ proksimume 20 paŝojn da plirapidiĝanta kuro. Dum tio saltisto mallevas la stangon ĝis horizontala pozicio. Kuri rapide ĉe la fino gravas, ĉar oni uzas tiun movoenergion por levi sin. Aŭ alivorte: ju pli rapide oni kuras, des pli alte oni povas salti. La dua fazo estas la apogo. Oni malfleksas la brakojn al super la kapo kaj metas la stangon en la apogokeston. La tria fazo estas la eksalto. La punkto, de kie oni eksaltas devas esti sub la supra mano. Eksaltinte oni alprenas C-pozicion. La supra brako, torso kaj la eksalta kruro kurbiĝas simile al la litero C. La kvara fazo estas la suprenvolvo. La stango estas forte kurbigita pro la movoenergio de la saltisto. Dum tiu fazo oni kvazaŭ volvas sin surpen kaj unue alprenas L-pozicion. Tiam oni antaŭenmovas la krurojn kaj ili kune kun la torso havas formon de L. Fine oni movas sin en I-pozicion kun la piedoj supre kaj la kapo sube. En la kvina fazo - la turniĝa apogo - oni turnas sin ĉirkaŭ sia laŭalta akso tiel, ke oni ventrosube pasas la laton. La fina kaj sesa fazo estas la surteriĝo. En tiu post sukcesa paso de la lato oni surteriĝas kun la dorso sur la mato.

 Saltejo 
eta|Stanga altosalto en la 1890-aj jaroj en Usono
Antaŭ la lato kaj fostoj super kiuj oni saltas troviĝas 45 metrojn longa kaj 1,22 metrojn larĝa alkurejo. Fine de la alkurejo kaj tuj antaŭ la lato estas apogokesto, en kiu oni metas la stangon por salti. Ĝi longas du metrojn kaj estas 20 cm profunda ĉe la fino. La lato devas esti produktita el vitrofibra plasto. Ĝi devas pezi maksimume du kilogramojn kaj havas diametron de 3 cm. La lato ne devas kurbiĝi pli ol du centimetrojn. Post la lato troviĝas 5×5 metrojn granda kaj 0,8 metrojn alta mato. Ambaŭflanke de la apogokesto ankaŭ troviĝas matoj.

 Stango 
Pri la stango ekzistas nur malmultaj reguloj. Oni devas uzi propran stangon kaj ties supraĵo devas esti glata. Pri la materialo, longo aŭ larĝo ne ekzistas reguloj. Modernaj stangoj estas tuboj, kiujn oni produktas el vitrofibra plasto. Ĝis la unua mondomilito oni uzis simplajn lignostangojn. Poste angloj estis la unuaj, kiuj uzis bambuajn stangojn. Post la dua mondomilito metalaj stangoj estis preferitaj. Svedoj komencis uzi stangojn el aluminio. Ekde 1961 usonoj komencis uzi la ĝis nun uzatajn plastajn stangojn.

 Konkurso-disvolvo 
Kiam nur malmultaj sportistoj partoprenas, konkurso nur konsistas el finalo. Ĉe la grandaj internaciaj konkursoj saltistoj de du grupoj provas kvalifiki sin por la finalo. Oni kvalifikas sin por la finalo kiam oni atingas la kvalifikan alton. Se tro malmulte da saltistoj atingas tiun alton, la sekvantaj plej bonaj saltistoj ankaŭ atingas la finalon ĝis kiam minimuma nombro da saltistoj estas atingita.

Ĉiu saltisto povas mem elekti la unua alton super kiu ĝi volas salti. Por ĉiu alto saltisto havas tri provojn. Kiam saltisto sukcese saltis, ĝi rajtas plu partopreni. Alie post tri malsukcesaj saltoj saltisto eliminiĝas. Post malsukcesa salto atleto rajtas preterlasi la du restantajn provojn de tiu alto kaj uzi ilin ĉe la venonta alto. Same post du missaltoj, oni rajtis uzi la lastan provon ĉe la venonta alto. Ĝenerale tio signifas, ke saltisto post tri sinsekvaj malsukcesaj saltoj eliminiĝas el konkurso.

Por ĉiu provo saltisto havas unu minuton por komenci provon. Kiam nur tri saltistoj restas, ili havas du minutojn. Kiam la venkanto estas la lasta restanta partoprenanto, ĝi havas kvin minutojn. Tiam saltisto povas provi starigi rekordon (ekzemple personan aŭ mondan).

Venkinto estas la saltisto, kiu saltis plej alte. En okazo de egalaj altoj, al atleto, kiu bezonis malpli da provoj ĉe tiu alto estas pli bone rangigita. Se tiam ankoraŭ okazas egalstato, la saltisto kun malpli da missaltoj entute estas pli bone rangigita. Se post tio ankoraŭ pluraj saltistoj okupas la unuan rangon, okazos decida saltado.

 Rekordoj 
La mondan rekordon ĉe la viroj starigis la usona svedo Armand Duplantis kun 6,25 metroj, la 5-an de aŭgusto 2024 dum la Somera Olimpiko 2024 en Parizo (Francujo). Ĉe la virinoj Jelena Gaĝijevna Isinbajeva el Rusujo atingis la rekordon kun 5,06 metroj, la 28-an de aŭgusto 2009 en Zuriko (Svislando) dum konkurso de la Ora Ligo·

Ĉampionoj
Jen listoj de medalgajnintoj en Olimpiaj ludoj (OL) kaj mondaj ĉampionumoj (MĈ).

Viraj medalgajnintoj
 Jaro  konkurso  gajninto  alto(metroj)  dua  tria 1896  OL    3,30       1900  OL    3,30     1904  OL    3,50     1908  OL    3,71  –       1912  OL    3,95      – 1920  OL    4,09     1924  OL    3,95     1928  OL    4,20     1932  OL    4,315     1936  OL    4,35     1948  OL    4,30     1952  OL    4,55     1956  OL    4,56     1960  OL    4,70     1964  OL    5,10     1968  OL    5,40     1972  OL    5,50     1976  OL    5,50     1980  OL    5,78      – 1983  MĈ    5,70     1984  OL    5,75       1985  MĈ    5,85     1988  OL    5,90     1991  MĈ    5,95     1992  OL    5,80     1993  MĈ    6,00     1995  MĈ    5,92     1996  OL    5,92     1997  MĈ    6,01     1999  MĈ    6,02     2000  OL    5,90     2001  MĈ    6,05     2003  MĈ    5,90     2004  OL    5,95     2005  MĈ    5,80     2007  MĈ    5,86     2008  OL    5,96     2009  MĈ    5,90     2011  MĈ    5,90     2012  OL    5,97     2013  MĈ    5,89     2015  MĈ    5,90         2016  OL    6,03     2017  MĈ    5,95     2019  MĈ    5,97     2020  OL    6,02     2022  MĈ    6,21    2023  MĈ    6,10      2024  OL    6,25     

Virinaj medalgajnintoj
 Jaro  konkurso  gajninto  alto(metroj)  dua  tria 1999  MĈ    4,60     2000  OL    4,60     2001  MĈ    4,75     2003  MĈ    4,75     2004  OL    4,91     2005  MĈ    5,01     2007  MĈ    4,80     2008  OL    5,05     2009  MĈ    4,75     – 2011  MĈ    4,85     2012  OL    4,75     2013  MĈ    4,89     2015  MĈ    4,90     2016  OL    4,85     2017  MĈ    4,91     2019  MĈ    4,95     2020  OL    4,90     2022  MĈ    4,85     2023  MĈ     4,90     2024  OL    4,90    

Vidu ankaŭ

 Altsaltado


Kategorio:Eventoj en vojkampa atletiko