Franz Schreker

Franz Schreker (* 23-an de marto 1878 en Monako; † 21-an de marto 1934 en Berlino; fakte Schrecker) estis aŭstra komponisto.

 Vivo 
La filo de juda kortegofotisto el Bohemio kaj patrino el malnov-stiria nobelfamilio estis unu el la plejofte ludata germanlingvaj komponistoj siatempaj.
Schreker studis en Vieno kompozicion ĉe Robert Fuchs. En 1911 li transprenis la direktadon de la filharmonia ĥoro fondita de li, ekde 1912 li mem instruis kompoziciklason ĉe la Akademio por Tonarto en Vieno. La famo alportis al Schreker la direktorpostenon de la Berlina Altlernejo, kie li aktivis ekde 1920 ĝis 1931. Forumon ofertis al li la muzikeldonejo Universal Edition en la muzikrevuo Anbruch, en kiu inter 1919 kaj 1937 aperis 103 artikoloj de kaj pri Schreker. Jam en la malfruaj 20-aj jaroj Schreker estis atakocelo de la nazia kulturpolitiko, kvankam liaj opersubjektoj donis preskaŭ neniun okazon por protestoj. En 1932 li mem renoncis la planitan unuan prezentadon de sia opero Christophorus planita en Freiburg pro la nazia teroro, kaj oni devigis lin demisii de sia posteno kiel direktoro de la Berlina Altlernejo, kiun li estris ekde 1920. Ekde 1932 ĝis 1933 li krome estris majstroklason por kompozicio ĉe Prusa Akademio de Artoj. Mallonge post sia deviga pensiigo, kiun ordonis Max von Schillings, li mortis la 21-an de marto 1934 pro korinfarkto, kiun antaŭenigis apopleksio, kaj li estis entombigita sur la Arbara Tombejo Dahlem.

 Verkaro 
La verkaro de Schrekers intertempe travivas ioman „renesancon“, kiel ekzemple montris la prezentado de la opero Die Gezeichneten dum la Festivaloj de Salzburg 2005. Lian muzikan lingvon karakterizas daŭra harmonia oscilado kun ŝanĝbrilaj, irizaj akordoj. Li estis malfru-romantikisto, sed ankaŭ montras ekspresionismajn elementojn. Schreker senvualigas la psikon de la ĉefroluloj en siaj operoj ĝisekstreme, influo de la psikanalizo de Freud. En la 1920-aj jaroj li validis kiel unu el la plej gravaj operkomponistoj en Germanio post Wagner, liaj operoj dumtempe atingis pli altajn prezentonombrojn ol tiuj de Richard Strauss. De la nazioj persekutita kiel „degenerita“, lia verkaro eniris post la dua mondmilito preskaŭ en forgeson. La libretojn de siaj operoj Schreker verkis mem.

 Verklisto (elekto) 
 Teatrokomponaĵoj/operoj 
 1901–1902: Flammen - 1 akto
 1912: Der ferne Klang – opero triakta, Unua prezentado (UP) 18-an de aŭgusto 1912, Frankfurto ĉe Majno
 1913: Das Spielwerk und die Prinzessin – du aktoj, prologo, UP 15-an de marto 1913, Frankfurto ĉe Majno / Vieno
 1915: Das Spielwerk (translaboraĵo de Das Spielwerk und die Prinzessin en unu akto)
 1918: Die Gezeichneten – opero triakta, UP 25-an de aprilo 1918, Frankfurto ĉe Majno
 1920: Der Schatzgräber – opero kun preludo, kvar aktoj, postludo, UP 1920, Frankfurto ĉe Majno
 1924: Irrelohe
 1924–1928: Christophorus oder Die Vision einer Oper - preludo, 2 aktoj (3 bildoj), postludo
 1927–1928: Der singende Teufel
 1929–1932: Der Schmied von Gent, UP 29-an de oktobro 1932, Berlino
 1933-1934: Memnon (nur skizoj)

 Orkestrokomponaĵoj 
 1896: amkanto por arĉorkestro kaj harpo
 1899: Skerco
 1899: Simfonio a-minora op.1 (finalo perdiĝinta)
 1900: Skerco por arĉorkestro
 1900: Intermezo – movimento por arĉorkestro op.8 (poste parto de la Romantika suito)
 1900: La 116-a psalmo op. 6 por inĥoro kaj orkestro
 1902–1903: Ekkehard, simfonia uverturo por granda orkestro kaj orgeno op.12
 1902: Schwanengesang op. 11 por ĥoro kaj orkestro
 1903: Romantika suito op.14
 1904: Fantasta uverturo op.15
 1905: Der Geburtstag der Infantin, laŭ samnoma fabelo de Oscar Wilde por ĉambrorkestro (suito por orkestro 1923, pantomimo Spanisches Fest por orkestro 1927)
 1908: Festvalso kaj valsointermezo
 1908: Valse lente
 1908–1909: Rokoko – dancludo por granda orkestro
 1909: Der Wind – pantomimo por malgranda orkestro
 1909: Nachtstück el la opero Der ferne Klang
 1909: Kvin kantoj (instrumentigitaj en 1920)
 1913: Preludo por dramo (kompilita el partoj de la opero Die Gezeichneten)
 1916: Ĉambrosimfonio (ankaŭ por pli granda ensemblo kiel Sinfonieto)
 1918: Simfonia interludo el la opero Der Schatzgräber
 Du lirikaj kantoj (Walt Whitman, instrumentigitaj 1929)
 1928: Malgranda suito por ĉambrorkestro
 1929–1930: Kvar malgrandaj pecoj por granda orkestro
 1932–1933: La edzino de Intaferno - melodramo
 1933: Preludo por granda opero (el la nekompletita opero Memnon)

 Ceteraj komponaĵoj 
 fruaj ĥoraj kaj pianaj komponaĵoj
 ĉ. 40 lidoj

 Kompozicilernantoj 
 1912–1914: Paul Amadeus Pisk (1893–1990)
 1912–1915: Walther Gmeindl (1890–1958)
 1912–1916: Wilhelm Grosz (1894–1939)
 1912–? Dragan Plamenac (1895–1983)
 1913–1914: Ilmari Hannikainen (1892–1955)
 1914–1920?: Karol Rathaus (1895–1954)
 1914–1920:  Ernest (Ernst) Kanitz (1894–1978)
 1916–1920: Ernst Krenek (1900–1991)
 1917–1919: Jascha Horenstein (1898–1973)
 1918–1923: Alois Hába (1893–1973)
 ĉ. 1919 Felix Petyrek (1892–1951)
 ĉ. 1920 Rudolf Wagner-Régeny (1903–1969)
 1923–1927: Ignace Strasfogel (1909–1994)
 1922–1926: Jerzy Fitelberg (1903–1951)
 1922–?: Alfred von Beckerath (1901–1978)
 1925–1927: Charlotte Schlesinger (1909–1976)
 1926–1930: Walter Kaufmann (Komponist) (1907–1984)
 1926–1931: Grete von Zieritz (1899–2001)
 1926–1932: Kurt Fiebig (1908–1988)
 1928–1932: Vladas Jakubėnas (1903–1976)
 Alexander Ecklebe (1904-1983)
 Hugo Herrman (1896–1967)
 Jascha Horenstein (1898-1973)
 Marij Kogoj (1895–1956)
 Mark Lothar (1902 -1985)
 Artur Rodzinski (1894–1958)
 Joseph Rosenstock(1895-1985)
 Hans Schmidt-Isserstedt (1900-1973)
 Władysław Szpilman (1911–2000)
 Zdenka Ticharich (1900-1979)
 Arnold Maria Walter (1902–1973)
 Herbert Windt (1894–1965)
 Eric Werner (1901–1988)
 Max Brand (1896–1980)

 Eksteraj ligiloj 

 Literatur von und über Franz Schreker im Katalog der Österreichischer Bibliothekenverbund
 Franz Schreker Foundation: Biografie, Werke
 Franz Schreker: Biografie - Werk - Selbstzeugnisse
 Werkliste Universal Edition Musikverlag 
 Zu Schrekers Freundschaft mit Schönberg 

Kategorio:Aŭstraj judoj
Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Aŭstraj operkomponistoj
Kategorio:Aŭstraj klasikaj komponistoj
Kategorio:Aŭstraj libretistoj