Griza korniko

{{Taksonomio
|nomo = Griza korniko
|koloro = pink
|dosiero = Corvus cornix 2019-08-02.jpg
|dosiero2=Corvus cornix -Kadriog, Tallinn, Harju County, Estonia-8.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|dosiero2 larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Griza korniko
|regno = Animaloj Animalia
|filumo = Ĥorduloj Chordata
|klaso = Birdoj Aves
|ordo = Paseroformaj Passeriformes
|familio = Korvedoj Corvidae
|genro = Corvus
|specio = C. cornix'
|statuso = LC
|dunomo = Corvus cornix|dunomo aŭtoritato = (Linnaeus, 1758)
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La griza korniko (Corvus cornix) estas birdospecio de Eŭropazio de la genro de korvoj. Amplekse distribuita, ĝi estas konata surloke per diversaj nomoj, kiel en la angla Hooded Crow, tio estas Kapuĉa korvo, Milica korvo aŭ Milica birdo en Rusio, ĉar ĝia koloro similas al tiu de la polica uniformo, Skota korvo, Dana korvo, kaj Griza korvo en Irlando ktp. Ĝi troviĝas tra norda, orienta kaj sudorienta Eŭropo, kaj Meza Oriento; ĝi estas cindrogriza birdo kun nigraj kapo, gorĝo, flugiloj, vosto kaj femurplumoj, krom la nigraj beko, okuloj kaj kruroj. Kiel aliaj korvedoj ĝi estas ĉiomanĝanta kaj oportunema manĝanto.

Ĝi estas tiom simila en morfologio kaj kutimaro al la Nigra korniko (Corvus corone) ke dum multaj jaroj ili estis konsiderataj de la plej granda parto de fakuloj kiel simple geografiaj rasoj de unusola specio. La fakto ke oni observis hibridadon kie ambaŭ teritorioj koincidas donis fidon al tiu konsidero. Tamen, ekde 2002, la Griza korniko estis levita al statuso de plena specio por pli atenta observado; la hibrididado estis malplia ol supozite kaj hibridoj estis malfortiĝantaj. Ene de la propra specio de la Griza korniko, oni agnoskas kvar subspeciojn, kun unu, la Mezopotamia korvo, eble sufiĉe distinga por meriti statuson de propra specio.

 Aspekto 
eta|maldekstra|180px|Griza korniko surgrunde
Escepte ĉe kapo, gorĝo, flugiloj, vosto kaj femurplumoj, kiuj estas nigraj kaj brilaj, la plumaro estas cindrogriza, kun la malhelaj patoj havigantaj heterogenan aspekton. La beko kaj kruroj estas nigraj; la iriso malhelbruna. Okazas nur unu plumoŝanĝado aŭtune, kiel ĉe aliaj korvospecioj. La masklo estas pli granda birdo, reste ambaŭ seksoj estas similaj. La flugo estas malrapida kaj peza kaj kutime rekta. La longo varias el 48 al 52 cm. Post elnestiĝo junuloj estas multe pli nigraj ol la plenkreskuloj. Junuloj havas pli senkoloran plumaron kun bluecaj aŭ grizecaj okuloj kaj dekomence ruĝa buŝo. La enverguro estas de 98 cm kaj mezaveraĝa pezo estas de 510 g.

La Griza korniko, kun sia kontrastaj grizoj kaj nigroj, ne povas esti konfuzita kun ĉu la Nigra korniko aŭ la Frugilego, sed laŭ la voĉo ne estas tiom distingeblaj.Mullarney, Killian; Svensson, Lars, Zetterstrom, Dan; Grant, Peter. (2001). Birds of Europe. Princeton University Press. 336 ISBN 0-691-05054-6

 Taksonomio 
La Griza korniko estis unu el la multaj specioj origine priskribita de Linnaeus en sia verko de la 18a jarcento Systema Naturae kaj ĝi alportas ankoraŭ la originan nomon de Corvus cornix.  La dunoma nomo estas devena el la latinaj vortoj Corvus, "korako", kaj cornix, "korvo". Ĝi estis sekve konsiderata subspecio de la Nigra korniko dum multaj jaroj, kaj de tiam konata kiel Corvus corone subsp. cornix, pro la simileco en strukturo kaj kutimoj. Ekde 2002, ĝi estis relevita al statuso de plena specio.Parkin, David T. (2003): Birding and DNA: species for the new millennium. Bird Study 50(3): 223–242. HTML abstract

Ĝi estas surloke konata kiel Kapuĉjo en Norda Irlando.

 Subspecioj 

Oni agnoskas kvar subspeciojn de la Griza korniko; antaŭe ĉiuj estis konsideritaj subspecioj de Corvus corone. Kvina subspecio, Corvus cornix sardonius (Trischitta, 1939) estis listita kvankam ĝi estis alterne disigita inter C. c. sharpii (plej parto de populacioj), C. c. cornix (Korsika populacio) kaj la raso de Meza Oriento C. c. pallescens.

 C. c. cornix, la nomiga raso, loĝas en la Britaj Insuloj (ĉefe Skotio kaj Irlando) kaj Eŭropo, sude al Korsiko.
 C. c. pallescens (Madarász, 1904) troviĝas en Turkio kaj Egipto, kaj ĝi estas pli pala formo, kiel ĝia nomo sugestas.
 C. c. sharpii  (Oates, 1889) ricevas nomon pro la angla zoologo Richard Bowdler Sharpe. Tiu estas pli palgriza formo kiu troviĝas el okcidenta Siberio tra la regiono de Kaŭkazo kaj Irano.
 C. c. capellanus (P.L. Sclater, 1877) konata kiel Mezopotamia korvo aŭ Iraka makulkorvo. Tiu distinga formo loĝas en Irako kaj sudokcidenta Irano. Ĝi havas tre palgrizan plumaron kiu aspektas preskaŭ blanka el distanco. Ĝi estas probable sufiĉe distinga por esti konsiderata separata specio.Madge, Steve & Burn, Hilary (1994): Crows and jays: a guide to the crows, jays and magpies of the world. A&C Black, London. ISBN 0-7136-3999-7

 Distribuado kaj habitato 
eta|dekstra|Griza korniko dumfluge ĉe montopinto Løvstakken, Bergen, Norvegio
La Griza korniko reproduktiĝas en norda kaj orienta Eŭropo sudorienta Eŭropo (el Italio) al okcidenta Azio. Tiele la teritorio de Eŭropo kie ne estas la Griza korniko estas la Nigra korniko, nome en sudokcidenta kaj okcidenta Eŭropo (el Hispanio al Germanio kaj Aŭstrio kaj Anglio). Kie ambaŭ teritorioj koincidas, kiel ĉe norda Britio, Germanio, Danio, norda Italio kaj Siberio, ties hibridoj estas fruktodonaj, sed ne tiom adaptitaj kiom la pursangaj birdoj, kaj tiu estas unu el la kialoj kial tiu specio disiĝis el la Nigra korniko.Jones, Steve (1999): Almost Like A Whale: The Origin Of Species Updated. Doubleday, Garden City. ISBN 978-0-385-40985-8 Estas kelkaj areoj, kiel ĉe Irano kaj centra Rusio, kie apenaŭ okazas interreproduktado.

En la Britaj Insuloj, la Griza korniko reproduktiĝas regule en Skotio, la Insulo de Man, kaj en la Skotaj Insuloj. Ĝi reproduktiĝas amplekse en Irlando. Aŭtune kelkaj migrantaj birdoj alvenas al la orienta marbordo de Britio. Iam estis pli komuna vizitanto.

 Kutimaro 
 Dieto 
eta|maldekstra|Griza korniko serĉas manĝaĵon el fermita rubsako
La Griza korniko estas ĉiomanĝanta, kun dieto simila al tiu de la Nigra korniko, kaj estas konstanta kadavromanĝanto. Ĝi faligas moluskojn kaj krabojn por rompi ilin kiel faras la Nigra korniko, kaj olda skota nomo por malplenaj konkoj de eĥino estis "crow's cups", tio estas korvopokaloj''.Cocker Tiu specio en marbordaj klifoj rabas la ovojn de mevoj, de Granda kormorano kaj de aliaj birdoj, dum la posedantoj forestas kaj eĉ eniras en la nestotruojn de la Fraterkuloj por rabi ovojn.

 Nestumado 
dekstra|eta|Nesto kun ovoj
eta|ovoj de Clamator glandarius en nesto de Corvus cornix - Muzeo de Tuluzo
eta|ovoj de Corvus corone cornix  - Muzeo de Tuluzo

Nestumado okazas malfrue en pli malvarmaj regionoj: meze de majo al meze de junio en nordokcidenta Rusio, Ŝetlandoj kaj Ferooj, kaj malfrua februaro en la regiono de la Persa Golfo. In warmer parts of the British Isles, the clutch is laid in April. La bulkeca nesto el bastonetoj estas kutime lokita en alta arbo, sed ankaŭ en klifokornicoj, malnovaj konstruaĵoj aŭ elektrofostoj. Nestoj estas foje lokitaj ĉe grundo. La nesto similas al tiu de la Nigra korniko, sed la Griza korniko foje uzas algojn ĉe marbordoj kaj ostojn kaj kablojn ie ajn. La ino demetas 4 al 6 brunmakulitajn bluajn ovojn 4.3 x 3.0 cm grandaj kaj 19.8 g pezaj, el kio 6% estas ovoŝelo. Kovado daŭras 17-19 tagojn kaj estas farata nur de la ino, kio estas manĝigata de la masklo. Elnestiĝo okazas post 32-36 tagoj. Kovantaj inoj unue ricevas sian manĝon kaj poste tiun de la idoj.Yom-Tov, Y. (1974) The effect of food and predation on breeding density and success, clutch size and laying date of the crow Corvus corone. J. Anim. Ecol. 43, 479-498

Averaĝan vivodaŭron oni ne konas, sed tiu de la Nigra korniko estas kvar jaroj. La maksimuma konita aĝo de Griza korniko estas de 16 jaroj kaj 9 monatoj.

Tiu specio estas duaranga gastiganto de la parazita Kukolo, dum la Eŭropa pigo estas la preferata gastiganto. Tamen, en areoj kie tiu lasta specio ne estas, kiel ĉe Israelo kaj Egipto, la Griza korniko iĝas la kutima korveda gastiganto.Snow & Perrin (1998) 873-4

Tiu specio, kiel la parenca, estas vidata ofte murdita de farmistoj kaj brutobredistoj. En Graflando Cork, Irlando la pafokluboj de la graflando murdis 23,000 Grizajn kornikojn dum du jaroj en la fruaj 1980aj jaroj.

 Statuso 
La IUCN Ruĝa Listo ne distingas la Grizan kornikon el la Nigra korniko, sed la du specioj kune havas ampleksan teritorion, ĉirkaŭkalkulita je 10 milionoj da km, kaj grandan populacion, inklude ĉirkaŭkalkulitajn 14 al 34 milionoj da individuoj nur en Eŭropo. Oni supozas, ke ili ne alproksimiĝas al la sojlo de la kriterioj por malpliiĝo de populacio de la IUCN Ruĝa Listo (tio estas, malpliiĝo de pli ol 30% dum dek jaroj aŭ tri generacioj), kaj la specio estas konsiderata kiel Malplej zorgiga. Malplej zorgiga La hibrida zono de Nigra korniko kun Griza korniko malrapide disvastiĝas nordokcidenten, sed la Griza korniko ankoraŭ havas ĉirkaŭ tri milionojn da teritorioj nur en Eŭropo (sen kalkuli Rusion).

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Cyberbirding: Bildoj de Griza korniko 
 Bildoj de urbaj birdoj
 Excellent profile shot of bird 
 Kranio de Griza korniko (Sen bekingo) 
 Filmo de Griza korniko en Varsovio klopodanta imiti homan paroladon

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio