Hurdes

Las Hurdes, Hurdes aŭ Las Jurdis estas komarko aŭ distrikto de la plej norda pinto de la Provinco de Cáceres (Hispanio), situa en la nordo de la regiono de Ekstremaduro. 

La komarko estas komponita de nur 5 municipoj, sed kun ĝis 43 domaroj, 4 el kiuj jam senhomiĝis. La natura riĉo de la komarko estas forsta kaj la turismo kiu implicas. La teritorio estas ligata al valo de Las Batuecas, en kies malsupra parto setlas la hurdesa domaro de Las Mestas. Laŭ la stato de  en la komarko vivis . 

 Geografio 
Temas pri montara tereno de mediterenea klimato kun influo de atlantika klimato. Limas kun la Sierra de Gata, la Tierras de Granadilla kaj la Sierra de Francia, (Provinco de Salamanca). Formas parton de la areoj enhavantaj per la nomigo "humida Hispanio".

Sep riveroj fluas tra ĝiaj valoj: la rivero Malo aŭ Ladrillar, la rivero Batuecas, la rivero Hurdano, la rivero Malvellido, la rivero Esperabán, la rivero Ovejuela kaj la rivero de Los Ángeles.

 Municipoj kaj domaroj 
La tradicie disa loĝado de la komarko markas specifan formadon de la loĝa strukturo de la zono, formita de malgrandaj loĝantoj konataj per la nomo de alquería [alkerIa] (domaro).

 Caminomorisco kun 9 domaroj
 Aceña
 Arrocerezo
 Arrofranco
 Arrolobos
 Cambrón
 Cambroncino
 Dehesilla
 Huerta
 Riomalo de Abajo
 Casares de las Hurdes kun 5 domaroj
 Carabusino
 Casarrubia
 Heras
 Huetre
 Robledo
 Ladrillar kun 3 domaroj
 Cabezo
 Las Mestas
 Riomalo de Arriba
 Nuñomoral kun 10 domaroj
 Aceitunilla
 Asegur
 Batuequilla
 Cerezal
 La Fragosa
 El Gasco
 La Horcajada
 Martilandrán
 Rubiaco
 Vegas de Coria
 Pinofranqueado kun 11 domaroj
 Aldehuela
 Avellanar
 Castillo
 Las Erías
 Horcajo
 Mesegal
 El Moral
 Muela
 Ovejuela
 Robledo
 Sauceda
 Casar de Palomero, historie ne apartenanta al la komarko, konstituas kune kun la resto de municipoj la Municiparon de Las Hurdes.
 Azabal
 Ribera Oveja
 Pedro Muñoz (Perote)

 Altecoj, areoj kaj loĝantaroj 
 nmunicipo alto areo km² loĝantaro 1900 loĝantaro 1950 loĝantaro 2017 Caminomorisco  475  147,1  964  1.852  1.203 Casar de Palomero  520  36,9  1.433  2.148  1.151 Casares de las Hurdes  690  19,5  381  922  405 Ladrillar  680  53,0  919  1.161  234 Nuñomoral  500  94,8  1.082  2.279  1.355 Pinofranqueado  450  148,9  1.092  2.023  1.785

 Historio 
 Prahistorio 
La plej antikvaj informoj pri homa setlado en la komarko fruas je Ĥalkolitiko. Al tiu epoko apartenas la gravuraĵoj surrokaj -aŭ petroglifoj- ekde ĉirkaŭ la 40-a jarcento a. K. al la Romia Imperio. Estas ankaŭ steleojn kiuj reprezentas entombigitajn gravulojn, ĉevalirojn aŭ militistojn kun ties armilaro aŭ posedaĵaro.

 Romia kaj araba epokoj 
Dum la Romia epoko tiu areo estis integrita ene de la Provinco de Lusitanio, sed estas malmultaj restaĵoj el tiu epoko. Post la araba invado probable Las Hurdes senhomiĝis, sed legendo kolektita de Lope de Vega en sia verko "Las Batuecas del duque de Alba" parolas pri homaj grupoj izolitaj kaj descendaj de visigotoj (do, de antaŭ la 8-a jarcento) fine de la 17-a jarcento. Ĉiukaze la plej antikvaj skribaj mencioj pri tiuj domaroj estas de fino de la 12-a jarcento, nome de "Riomalo", Batuecas, "Mestas" kaj "Ovejuela". Tre verŝajne kapropaxstado reloĝigis tiun areon.

 Integrado en La Alberca 
En 1289 "la dehesa de Jurde" estis donita de la Vilaĝo de Granadilla al La Alberca, kio komencis epokon de dependo de la salamankprovinca vilaĝo dum jarcentoj por pli da duono de la komarko, tiu dependa de Nuñomoral. La alia parto, apartenanta al Pinofranqueado estus sendependa. Ĉirkaŭ la 16-a jarcento kreiĝis legendo pri izoliteco kaj malhomeco de la loĝantoj, kiu pligrandiĝis per teatraĵo de famega Lope de Vega.

eta|maldekstra|300ra|
 19-a kaj 20-a jarcentoj 
Jam en la 19-a jarcento post separo de La Alberca kaj la nova provinca divido fare de Javier de Burgos en 1833, elstaraj gravuloj ekinteresiĝis pri la la komarko, kiu estis krom izolitejo ankaŭ ekzilejo. La doktoro Bide en 1892 post veturado tra Las Hurdes, prezentis informon en la "Boletín de la Sociedad Geográfica de Madrid", per kiu denoncas la malfacilajn vivkondiĉojn de la hurdesanoj. La Socio "Esperanza de Las Hurdes" (Hurdesespero), estrita de Francisco Jarrín, episkopo de Coria, iniciatis karitaton en la komarko, kio kristaliĝis en la 1-a Nacia Kongreso de Hurdesanoj kaj Hurdesemuloj en 1908. En 1904, Gabriel y Galán recitas sian poemon "La Jurdana". En 1913, Unamuno dediĉas ĉapitron de "Andanzas y Visiones Españolas" al Las Hurdes, denonce denove la sankondiĉojn de la lokanoj.

Postaj informoj de la doktoro Marañón kaj de Legendre, franca konsulo en Madrido, movigas la reĝon Alfonso la 13-a veturi al la komarko por ekkoni ĝin en 1922. Post tiu reĝa vizito aperis iniciatoj ĉefe por la sansistemo. Las Hurdes ĉiukaze iĝis ekzemplo de la malprospero de la rura medio en tiama Hispanio, ĉefe post la filmo Las Hurdes, tierra sin pan, kiun Luis Buñuel reĝisoris en 1932 kaj per kiu li denoncis la malprogresa situacio de la komarko.

Post la Enlanda Milito, la diktatoro Francisco Franco funkciigis planon por la komarko kies bazo estis la forsta rearbarigo de etendaj pinaroj. Tiu dungado helpis bremsi malsaton kaj elmigradon sed detruis ekosistemon propran por paxstado kaj abelbredado, la du ĉefaj sektoroj de la hurdesa ekonomio. Post 1976 jam en demokratia epoko oni klopodis denove disvolvigi la komarkon iom malsukcese kaj senloĝado kaj forstaj incendioj detruis la areon Hurdes. En 1988 la 2-a Nacia Kongreso de Hurdesanoj kaj Hurdesemuloj ne sukcesis veki intereson kiel en 1908. En la 1990-aj jaroj komencis nova epoko pro apero de la turismo kio konsolidiĝis kiel nova enspezofonto de la komarko kun la abelbredado kaj la olivarboj.

 Aktuala situacio 
Spite ĉio la aktuala situacio de Las Hurdes plu malfacilas kaj la perdo kaj maljuniĝo de populacio akriĝis. La municipoj de Caminomorisco kaj Pinofranqueado iom disvolviĝis, sed en Nuñomoral, Casares de las Hurdes kaj Ladrillar ne tiom.

 Vidu ankaŭ 
 Komarkoj de Ekstremaduro

 Eksteraj ligiloj 

 Dokumentejo de Las Hurdes 
 Municiparo de Las Hurdes
 Fotoj de Las Hurdes
 Foro de Fragosa
 Municiparo de LasHurdes 

Hurdes