Pola Popola Respubliko

Pola Popola Respubliko (, PRL) estis la oficiala nomo de la pola ŝtato en la jaroj 1952-1989. Antaŭe, en la jaroj 1945-1952 la sama ŝtato funkciis en la internacia medio sub la nomo Pola Respubliko (Rzeczpospolita Polska). La tiutempa propagando nomis la regadon de Pola Laborista Partio - kaj ekde 1948 de Pola Unuiĝinta Laborista Partio - Popola Pollando.Dum la jaroj 1989-1991 pro diversaj politikaj agoj la ŝtato ŝanĝiĝis al demokratia Pola Respubliko, ankaŭ nomata kiel la Tria Respubliko.

eta|maldekstra|320px| 
eta|maldekstra|180px|
Pollando, kiu post la Dua Mondmilito devis cedi preskaŭ la tutan teritorion oriente de la Curzon-linio de 1920 (inkluzive de la pseŭdoŝtata teritorio Centra Litovio ĉirkaŭ Vilno) al Sovetunio, laŭ premo de la registaro de Sovetunio sub gvido de Stalino ricevis preskaŭ la tutan teritorion de la Germana Regno oriente de la Odro-Niso-limo - ĉion krom la norda duono de la germana provinco Orienta Prusio, kiun prenis Sovetunio mem kaj kiu poste iĝis la Kaliningrada regiono. Praktike ĉiuj germanlingvanoj el la teritorio oriente de la Odro-Niso-limo estis forpelitaj ĝis la vintro 1946/1947, kaj granda plimulto de la pollingvanoj el la teritorio oriente de la Curzon-linio jam en 1945 estis translokigitaj en la "novan teritorion" de Pollando, tiel ke la pola ŝtato praktike estis ŝovita okcidenten je proksimume 250 kilometroj je la arbitra postulo de Sovetunio. 

Kvankam la "malnovaj orientaj teritorioj" de Pollando iĝis firma parto de Sovetunio, la "novaj okcidentaj teritorioj" estis nur "sub administrado de Pollando" kaj laŭ kulturo historie estis integraj partoj de Germanlingvio. Aldone multaj milionoj da orientaj germanoj forpelitaj al centra kaj okcidenta Germanio publike postulis la revenon al siaj hejmlokoj kaj instalon de germanlingva administrado tie, ideale la rekreon de unuigita Germanio kun tiuj regionoj. Tial multaj poloj en historiaj memoroj de la antaŭaj dispartigoj de Pollando timis, ke estonta traktato povus decidi pri regermanigo de la "novaj okcidentaj teritorioj", sen ke Sovetunio pretus redoni la "malnovajn orientajn teritoriojn". Kompense al tiu timo la gvidantoj de Popola Pollando inventis kaj oficialigis pollingvajn nomojn por ĉiuj loĝlokoj kaj pliaj toponimoj de la "novaj okcidentaj teritorioj", malpermesis la antaŭajn germanlingvajn nomojn, provis forigi ĉiuj germanlingvajn skribaĵojn de fasadoj kaj reverkis la historiojn de la loĝlokoj, kvazaŭ ili estus de ĉiam loĝataj de poloj kaj la "ŝovo okcidenten je proksimume 250 kilometroj" de Pollando tute ne okazintus. 

Nur la traktatoj pri la reunuigo de Germanio en 1990 laŭ internacia juro garantiis, ke la "novaj okcidentaj teritorioj" konsideriĝas integra parto de Pollando kaj tiel restos. Tiam la komunisma reĝimo de la Pola Popola Respubliko jam estis disfalinta: Dum ties tuta daŭro do la necerteco pri ebla perdo de triona parto de la ŝtata teritorio estis kontinua minaco, kiu kontribuis al sento de necerteco kaj de politika agitado kontraŭ la ne-komunisma Federacia Respubliko Germanio, la okcidenta parto de Germanio kie la forpelitaj orientaj germanoj povis pli libere esprimiĝi ol en la komunisme kontrolita ŝtato GDR tuj okcidente de la Odro-Niso-limo.

Pli gravaj eventoj
 28.10.1950: Komunistaj regopovoj de Pollando anoncis ŝanĝon de valuto kun malpermeso posedi oron, platenon kaj valorpaperojn — la reformo damaĝis entreprenistojn kaj ŝparemulojn
 5.12.1953: Dua soveta okupado de Pollando: subkolonelo Józef Światło, supera funkciulo de la pola sekreta servo, fuĝis al Okcidenta Eŭropo, kie post ricevo de politika azilo li komencis pere de Radio Libera Eŭropo malkaŝi kulisojn de la soveta imperiismo
 13.11.1956: Senstalinigo: Konstantin Rokosovski estis maldungita kiel pola ministro pri nacia defendo kaj forveturis al Moskvo — nomata "soveta marŝalo", kiu iĝis simbolo de sovetiigo de la pola armeo kaj ĝia subigo al komunista diktaturo
 29.10.1959: Oni malpermesis al publicisto kaj literatura historiisto Jan Józef Lipski lekcion pri faŝismo
 13.11.1962: Ligo de Land-Defendo fondiĝis — dum la periodo de komunista diktaturo ĝi apogis politikan endoktrinigon de la junularo - unua prezidanto estis Franciszek Księżarczyk, soldato batalanta en hispana enlanda milito flanke de la respubliko, postmilite funkciulo respondeca pri reprezalioj de la membroj de subtera movado
 29.10.1988: La registaro kun Mieczysław Rakowski decidas likvidi la Ŝipfarejon de Gdańsk - la lulilon de "Solidareco" — post preskaŭ du jaroj Pola Sejmo postulis starigi la ĉefministron antaŭ Ŝtata Tribunalo (post pluaj jaroj venkis lojaleco al interkonsentoj de la Ronda Tablo, kaj ne la socia intereso)
 13.12.1989: Senkomunismigo: premiero de la filmo "Esplora enketado" reĝisorita de Ryszard Bugajski el 1982 — laŭ cenzuro "la plej kontraŭkomunista filmo en historio de la Pola Popola Respubliko", en 1983 komunista reĝimo malfondis ĝian produktoran skipon, sed la filmo estis distribuata samizdate

Cenzuritaj personoj en Popola Pollando kaj Pola Popola Respubliko
 Nikolaj Buĥarin
 Roman Dmowski
 Ferdynand Goetel
 Władysław Gomułka
 Tadeusz Hołówko
 Panait Istrati
 Szczepan Jeleński
 Juliusz Kaden-Bandrowski
 Zofia Kossak-Szczucka
 Gaston Leroux
 Karl May
 Czesław Miłosz
 Benito Mussolini
 Ferdynand Ossendowski
 Józef Piłsudski
 Ignazio Silone
 Josip Broz Tito
 Lev Trockij
 Edgar Wallace
 Adam Zagajewski

 Vidu ankaŭ 

 Dua Pola Respubliko, 
 Portempa Pola Revolucia Komitato, Soveta-Pola Milito
 Soveta invado en Pollandon
 Jalta konferenco, Regajnitaj Teritorioj, Plano Marshall, Plano de Rapacki
 Pola Komitato de Nacia Liberigo, komunista krimo, amasaj komunistaj krimoj
 Proceso de 16 gvidantoj de Pola Subtera Ŝtato, Augustów-traserĉo, Anatemitaj Soldatoj, Libero kaj Sendependo, Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando, 
 Pola Unuiĝinta Laborista Partio, Ribelo de Poznań, Letero de 34, Marto 1968, Pola ribelo de Decembro 1970, Defend-Movado de Homrajtoj kaj de Civitanaj Rajtoj, Konfederacio de Sendependa Pollando, Letero de 59
 Liberaj Sindikatoj de Supra Silezio, Liberaj Sindikatoj de Marbordo, Strikoj de Lublin, Strikoj en la Pola Marbordo, Sendependa Aŭtonomeca Sindikato "Solidareco", Milita stato en Pollando
 Pola parlamenta balotado en 1989


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1944
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1989
Kategorio:Eksaj polaj ŝtatoj