Vektora kalkulo

Vektora kalkulo aŭ vektora analitiko estas kampo de multvariabla kalkulo de matematiko koncernanta multvariablajn reelajn vektorojn en ena produto spaco de du aŭ pli multaj dimensioj. Ĝi havas iujn formulojn kaj teknikojn por solvado de problemoj, utilaj por inĝenierado kaj fiziko.

Vektora kalkulo koncernas skalarajn kampojn, kiuj asocias skalaron al ĉiu punkto de spaco, kaj vektorajn kampojn, kiu asocias vektoron al ĉiu punkto de spaco. Ekzemple, temperaturo en ĉambro povas esti priskribita per skalara kampo: al ĉiu punkto estas asociita skalara valoro de temperaturo. La aera fluo en la sama ĉambro povas esti priskribita per vektora kampo: al ĉiu punkto estas asociita vektora rapido de la aero.

 Vektoraj operacioj 
Vektora kalkulo studas diversajn diferencialajn operatorojn difinitajn sur skalaraj aŭ vektoraj kampoj. La kvar plej gravaj operacioj en vektora kalkulo estas:
 Operacio  Skribmaniero  Priskribo  Fonta kampo  Rezulta kampo Gradiento   Mezuras la kurzon kaj direkton de ŝanĝo de skalara kampo.  Skalara  Vektora Diverĝenco   Mezuras la densecon de fontoj de fluo je donita punkto en vektora kampo.  Vektora  Skalara Kirlo   (kutime uzataj nur en 3 dimensioj)  Mezuras la turnecon ĉirkaŭ punkto en vektora kampo, aplikebla nur en 2 dimensioj kaj en 3 dimensioj.  Vektora  Skalara en 2 dimensioj,  vektora en 3 dimensioj Laplaca operatoro   Komponaĵo de la diverĝenco kaj gradiento.  Skalara  Skalara

Ĉi ĉiuj operacioj povas esti esprimitaj per la nabla operatoro .

Kirlo en 2 dimensioj estas ne tre kutima. Se aldoni la 3-an dimension, tiam la kirlo estas vektoro ĉiam orta al la fonta 2-dimensia ebeno, tiel la kirlo havas nur unu nenulan koordinaton, la 3-an. Ĉi tiu la 3-a koordinato de kirlo povas efike esti konsiderata kiel skalara kampo sur la ebeno.

Jakobia matrico estas utila por studi funkciojn kies ambaŭ argumento kaj rezulto estas multvariablaj.

 Teoremoj 
Estas kelkaj gravaj teoremoj pri ĉi tiuj operatoroj kiuj ĝeneraligas la fundamentan teoremon de kalkulo al pli altaj dimensioj:

 Teoremo  Formulo  Priskribo Gradienta teoremo  La kurba integralo de gradiento de skalara kampo φ(r) egalas al diferenco de valoroj de la skalara kampo je la finaj punktoj de la kurbo de la integralado. Teoremo de Green  La integralo de la skalara kirlo de 2-dimensia vektora kampo (L(x, y), M(x, y)) tra regiono D en la ebeno egalas la kurba integralo de la vektora kampo super la kurbo C baranta la regionon. La kurbo devas havi kontraŭhorloĝnadlan direkton. Teoremo de Kelvino-Stokes  La integralo de la kirlo de vektora kampo F(r) super surfaco Σ egalas al kurba integralo de la vektora kampo super la kurbo  baranta la surfacon. Diverĝenca teoremo  La integralo de la diverĝenco de vektora kampo F(r) tra iu solido V egalas al la surfaca integralo de la fluo tra la surfaco  baranta la solidon, kie S estas normala vektoro al la surfaca ero.

Uzo de kirlo povas postuli la dekstrecon de la koordinatsistemo, vidu ankaŭ en vektora produto kaj pseŭdovektoro.

 Vidu ankaŭ 
 Multvariabla kalkulo
 Parta derivaĵo
 Operacioj en vektora kalkulo
 Senkirla vektora kampo
 Solenoida vektora kampo
 Laplaca operatora vektora kampo
 Pseŭdovektoro
 Skalara produto
 Vektora produto
 Vektoraj identoj

 Eksteraj ligiloj 

 Vektora analitiko - lernolibro por studentoj de matematiko kaj fiziko, bazita sur la prelegoj de Willard Gibbs, de Edwin Bidwell Wilson, publikigita en 1902
 Chen-Al Tai (1995). Historia studo de vektora analitiko. Teknika raporto RL 915, Radiada laboratorio, Universitato de Miĉigano.
 Elvolvado de vektora analitiko al ne-perpendikulara spaco 
  (Enkonduko)

Kategorio:Vektora kalkulo