Robajo

RobajoNova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: robaj/o aŭ robaioNova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: robai/o (, plurale: ) estas persa kvarlinia fiksforma poemo.

 Priskribo 
La persa metriko estas kalkulata per longo de silaboj (alie ol Esperanto, kies metriko estas kalkulata per akcentoj). Silabo povas esti mallonga, longa, aŭ trolonga.
 Mallonga silabo havas mallongan vokalon (a, e, o) sen fina konsonanto (krom fina n).
 Longa silabo havas longan vokalon (ā, ī, ū) sen fina konsonanto, aŭ mallongan vokalon kun unu fina konsonanto.
 Trolonga silabo havas longan vokalon (ā, ī, ū) kun fina konsonanto, aŭ mallongan vokalon kun pluraj finaj konsonantoj.

La robajo estas poemo de kvar versoj, kiuj estas rimitaj laŭ la skemo AABA aŭ AAAA. La metro plej ofte uzata en robajo estas jene:
−/−⏑⏑−/⏑−⏑−/−⏑⏑−
en kiu “−” signifas longan silabon kaj ⏑ mallongan. Alivorte, krom la unua longa silabo, la verso konsistas el kvar piedoj, po du longaj kaj du mallongaj silaboj en piedo.

Trolonga silabo povas anstataŭigi paron de longa silabo kaj mallonga silabo, en piedo. Ĉe la fino de la verso, ĉiu silabo, ĉu teorie mallonga, longa, aŭ trolonga, estas kalkulata kiel longa.

 Ekzemplo 
Jen ekzemplo de robajo, el la poemaro Poemaro de Ŝams de Tabrizo () far Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi:

 Originalo  Transliteraĵo  Metroj  Traduko انوارِ صَلاحِ دین بَر انگیخته بادبَر دیده و جانِ عاشِقان ریخته بادهَر جان کِه لَطیف گَشت و از لُطف گُذَشتبا خاکِ صَلاحِ دین دَر آمیخته باد Anvār-e Salāh-e Dīn bar angīĥta bādDar dīda o ĝān-e āŝeqān rīĥta bādHar ĝān ke laṭīf gaŝt o az lotf gozaŝtBā ĥāk-e Salāh-e Dīn dar āmīĥta bād −/−⏑⏑−/⏑−⏑−/—⏑—−/−⏑⏑−/⏑−⏑−/—⏑—−/−⏑⏑—−⏑−/—⏑—−/−⏑⏑−/⏑−⏑−/—⏑− La gloroj de Saladino vekiĝu,en la okulojn kaj animojn de la amantoj verŝiĝu.Ĉiuj animoj, kiuj rafiniĝis kaj rafinadon preterpasisKun la polvoj de Saladino kunmiksiĝu!

Alia ekzemplo, atribuita al Omar Ĥajam (el Manuskripto Ouseley 140 en Biblioteko Bodleian):

 Originalo  Transliteraĵo  Metroj  Traduko گویَند کَسان بِهِشت با حور خوَش استمَن می گویَم کِه آبِ انگور خوَش استاین نَقد بِگیر و دَست از آن نِسیه بَدارکآوازِ دُهُل شِنیدَن از دور خوَش است Gūyand kasān beheŝt bā hūr ĥvaŝ astMan mī-gūyam ke āb-e angūr ĥvaš astĪn naqd begīr o dast az ān nesya badārKāvāz-e dohol ŝenīdan az dūr ĥvaŝ ast −/—⏑−/⏑—−/—⏑−⏑/−−−/⏑−⏑−/—⏑−−/—⏑−/⏑−⏑−/−⏑⏑−−/−⏑⏑−/⏑−⏑⏑/—⏑− Oni diras, ke la Ĝardeno de Paradizo per hurioj plaĉas;Mi diras, ke la suko de la vinbero plaĉas.Ĉi-monon tenu, kaj manon lasu for de kredito;La bato de tamburoj nur diste plaĉas.

ٰEn la metroj, la longa streko “—” signifas longegan silabon (kun kaj longa vokalo kaj fina konsonanto), kiu povas anstataŭigi “−⏑” (paron de longa silabo kaj mallonga silabo). Ĉe la fino de la verso, trolonga silabo povas anstataŭigi simplan longan silabon.

 Famaj robajistoj 
La plej konata verkisto de tiu genro estas Omar Kajam. Liaj poemoj fariĝis konataj en Eŭropo per la traduko respektive transkonduko de la angla klerulo kaj poeto Edward Fitzgerald nome Robajoj de Omar Ĥajam. En Esperanton enkondukis ilin Gaston Waringhien.

La formo de robajo estis uzata ankaŭ de aliaj klasikaj persaj poetoj.

 Referencoj 

 Bibliografio 
 Bean, C. M. La rubajtoj de Omar Kajjam laŭ Edward Fitzgerald, 1952
 Belverdi, Mohammad Poorgholi La robaioj de Omar Kajjam, 1997
 Schulz, Richard La robajoj de Omar’ Kajam’ kaj iliaj tradukintoj, 1981
 ʿUmar Ḫaiyām Poemi, 1951
 ʿUmar Ḫaiyām Poemoj de Omar Kajam , 1953 kaj reeldono 1994
 Umar Ḫaiyām La robaioj, 1984 kaj reeldono 1980 kaj 1997

 Eksteraj ligiloj 

 La robajoj de Fitzgerald rete  

Kategorio:Ĝenroj de poezio
Kategorio:Mezepoka literaturo
Kategorio:Perslingva literaturo