Arlanza

eta|dekstra|300 px|Duka Palaco de Lermo (Burgoso)
dekstra|eta|200ra|Mapo de la regionoj de Burgoso
La Distrikto de Arlanza situas okcidente de la provinco Burgoso (Hispanio), proksime de la provinco Palencio kaj la regionoj Sierra de la Demanda, Ribera del Duero, Alfoz de Burgos kaj Odra-Pisuerga. Ĝi apartenas al la baseno de Duero kaj estas banita de la rivero Arlanza, de kiu prenas sian nomon.

 Geografio 
La akvoj de la rivero Arlanza, kiu naskiĝas ĉe la pinaro de Quintanar de la Sierra, fluas de oriento al okcidento ĉar la grundo malsupreniras de altaĵoj kiel Peñas de Cervera (la monto Valdosa atingas 1412 metrojn) kaj de Las Mamblas (1372 m) ĝis la limo kun la provinco Palencio. La regiono ricevas la mezumon de 647 mm da akvo, kio por Burgoso estas konsiderinda kvanto.

 Hidrografio 
350ra|dekstra|eta|Rivero Mataviejas en Ura

Krom la rivero Arlanza, ankaŭ ŝprucas la regionon la rivero rivero Esgueva, kiu kuras paralele kaj ricevas la akvon de la rivero Henar. La rivero Arlanza havas gravajn alfluejojn kiel la rivero Cubillo, dekstre, kaj la riveroj Ura, Mataviejas kaj Franco, maldekstre.

 Komunikado 
La komunikadoj estas akceptindaj: transiras de nordo al la sudo la naciaj ŝoseoj N-1 de Madrido al Iruno kaj de okcidento la N-622 de Lermo al Palencio. Aliaj retaj vilaĝoj:
 BU-101 de Villahoz al Villaquirán de los Infantes (A-62)
 BU-114 de Quintanilla de la Mata (A-1) al Villafruela
 BU-900 de Lermo al Santo Domingo de Silos
 BU-901 de Cuevas de San Clemente (N-234) al Santo Domingo de Silos
 BU-904 de Lermo (A-1) al Covarrubias
 BU-905 de Covarrubias al Hortigüela (N-234)
 BU-910 de Hacinas (N-234) al Caleruega

La fervojo rekte de Madrido al Burgoso ne estas tiom utila ĉar ĝi preskaŭ estas abandonita.

 Historio 
eta|dekstra|La duko de Lermo, de Petro Paŭlo Rubens, 1603.
Estas malfacile precizigi la distribuadon de la triboj kiuj loĝigis la regionon dum la prahistorio: sed estas kelkaj atestoj de la romia epoko ĉe la bordoj de la rivero Arlanza: la ponto de Tordómar estas, eble, la plej grava. La regiono ekbrilis komence de la 10-a jarcento. La armeoj de la rekonkerantoj alvenis al la valo de Arlanza ĉ. la jaro 900 kaj konstruis gravan ĉenaron da fortikaĵoj: Covarrubias, Tordueles, Tordable; Torrecilla; Tordómar, Torrecitores, Escuderos, Torremoronta, ktp.

La jaro 912 estis decidiga por Kastilio, ĉar estis translokita la limo de la valo de Duero, per la rekonkero de Roa, Aza, Osma kaj San Esteban de Gormaz. Al la plej sekuraj regionoj de Arlanza venis homoj por koloniigi kaj loĝi el la nordo de Hispanio kaj multaj araboj el la sudo.

Menciindas la figuroj de Francisco de Sandoval y Rojas, unua duko de Lermo; kaj de Jerónimo Merino, paroĥestro de Villoviado kaj teroro de la francaj invadintoj kiu per sia armeo liberigis la regionon dum la Milito de Hispana Sendependiĝo

 Plej gravaj vilaĝoj 
Menciindas la vilaĝo Covarrubias, art-historia komplekso kaj antikva ĉefurbo de eklezia ŝtato; kaj la duka vilaĝo Lermo, konvertita de la duko kiu portas sian nomon en unu el la urbaj kompleksoj plej belaj de Hispanio kaj Santa María del Campo, antikva ĉefurbo de komunumo behetría.

 Heredaĵo 
Krom la urbaj kompleksoj de Covarrubias kaj Lermo; la preĝejoj de Santa María del Campo, Villahoz, Presencio, Villahizán, Castrillo de Solarana, Tordómar, Tórtoles de Esgueva; la ermitejoj de Retortillo kaj Barriosuso; la monaĥejoj Villamayor de los Montes, San Pedro de Arlanza; la kasteloj de Torrecitores kaj la Duka Palaco de Lermo.

 Municipoj (48) 
 Avellanosa de Muñó (3)
 Cebrecos
 Ciadoncha
 Cilleruelo de Abajo
 Cilleruelo de Arriba
 Ciruelos de Cervera (1)
 Covarrubias (1)
 Cuevas de San Clemente
 Espinosa de Cervera
 Fontioso
 Hortigüela
 Iglesiarrubia Lermo (6)
 Madrigal del Monte (1)
 Madrigalejo del Monte (1)
 Mahamud
 Mazuela
 Mecerreyes
 Nebreda
 Olmillos de Muñó
 Peral de Arlanza
 Presencio
 Puentedura
 Quintanilla de la Mata Quintanilla del Coco (1)
 Quintanilla del Agua y Tordueles
 Retuerta
 Royuela de Río Franco (1)
 Ruyales del Agua
 Santa Cecilia
 Santa Inés
 Santa María del Campo
 Santibáñez del Val (1)
 Santibáñez de Esgueva
 Solarana
 Tejada Tordómar
 Torrecilla del Monte
 Torrepadre
 Valdorros
 Villafruela
 Villahoz
 Villalmanzo
 Villamayor de los Montes
 Villangómez (2)
 Villaverde del Monte (1)
 Villaverde-Mogina
 Zael

 Submunicipoj (19) 
 Barriosuso (Santibáñez)
 Briongos de Cervera (Ciruelos)
 Castrillo de Solarana (Lerma)
 Castroceniza (Quintanilla del Coco)
 Montuenga (Madrigalejo) Paúles del Agua (Avellanosa)
 Pinedillo (Avellanosa)
 Rabé de los Escuderos (Lerma)
 Revenga de Muñó (Villaverde) Revilla Cabriada (Lerma)
 Ruyales del Agua (Lerma)
 Santillán del Agua (Lerma)
 Tornadijo (Madrigal)
 Torrecitores del Enebral (Avellanosa) Ura (Covarrubias)
 La Veguecilla (Royuela)
 Villafuertes (Villangomez)
 Villangómez
 Villoviado (Lerma)

 Vilaĝoj (13) 
 Basconcillos (D)-(Villangómez)
 Báscones del Agua (G) (Quintanilla-Tordueles)
 Escuderos (E) (Santa María) Guímara (G) (Fontioso)
 Hontoria de Río Franco (Torrepadre)
 Quintanilleja (D) (Villangómez)
 Retortillo (G) (Torrepadre) Monasterio de San Pedro de Arlanza (M) (Hortigüela)
 Pinilla de Arlanza (Peral)
 Quintanilla del Agua (Q-Tordueles) Tordable (G) (Villalmanzo)
 Tordueles (B) (Q-Tordueles)
 Villahizán del Monte (G) (Villaverde)

 Eksteraj ligiloj 

 Arlanza.com - Portal cultural rural

Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso