Ĥakasa lingvo

Ĥakasa lingvo estas lingvo de ĥakasoj. Ĝi estas parolata plejparte en Ĥakasio, sed ankaŭ en Krasnojarska regiono kaj Tuvio. La nombro de parolantoj en 2002 estis ĉirkaŭ  homoj. La lingvo apartenas al Ujgura grupo de Eost-Huna branĉo de Tjurka lingvaro. Ĝi havas dialektojn: sagaja, kaĉina kaj kizila. Sagaja kaj kaĉina dialektoj formas bazon de literatura lingvo.

La lingvo havas 41 fonemojn, el ili 17 vokaloj (longaj kaj kurtaj) kaj 24 konsonantoj. Konsonantoj povas esti molaj aŭ malmolaj depende de la vokalo. Moleco de konsonantoj ne estas fonema kaj ne markatas skribe. La akcento plej ofte falas al la lasta silabo. Leksike plimulto de vortoj estas tjurk-devenaj, sed ankaŭ ekzistas mongolismoj, rusismoj kaj minimuma kvanto de arabaj kaj persaj prenvortoj.

 Skribsistemo 
En 1926 aperis unua cirila alfabeto por ĥakasa lingvo.

Sed ekde 1929 oni uzis latinan:
 A a B b C c Ç ç D d Ә ә F f G g  I i Į į J j K k L l M m N n  O o Ө ө P p R r S s Ş ş T t U u V v X x Y y Z z  Ь ь

En 1939 aperis oficie akceptita cirila skribo surbaze de la rusa.
 А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й I i К к Л л М м Н н Ң ң О о Ö ö П п Р р С с Т т У у  Ф ф Х х Ц ц Ч ч  Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

Poste la alfabeto estas dufoje reformita: en 1947 kaj en 1953. Oni notu, ke la datoj estas proksimumaj ĉar en multaj kazoj diferaj skribsistemoj estas uzataj paralele.

La fonetikan komparon de diferaj ĥakasaj alfabetoj oni povas vidi en jena tabelo:

Cirila de1926 Latina de 1929Cirila de1939-1947Cirila de1947-1953 Cirila ekdeс 1953 Аa  Аa  Aa  Аa  Аа Бб  Bв  Бб  Бб  Бб Вв  Vv  Вв  Вв  Вв Гг  Gg  Гг  Гг Гг h (c 1927) Ƣƣ   ғ Ғғ Дд  Dd  Дд  Дд  Дд Ее  Ее  Ее  Ее    Ёё Жж  Ƶƶ Жж  Жж  Жж Зз  Zz  Зз  Зз  Зз Ии  Ii  Ии Ии  Ии Ii (с 1927)  Įį  Ii  Ii  Ii Йй  Jj  Йй  Йй  Йй Кк  Kk  Кк  Кк  Кк Лл  Ll  Лл  Лл  Лл Мм  Mm  Мм  Мм  Мм Нн  Nn  Нн  Нн  Нн Ҥҥ  Ꞑꞑ  нъ нъ ң (ekde 1962) Оо  Оо  Оо Oo Oo Ӧӧ  Ɵɵ  Ӧӧ  Ӧӧ  Ӧӧ Пп  Pp  Пп  Пп  Пп Рр  Rr  Рр  Рр  Рр Сс  Ss  Сс  Сс  Сс Тт  Tt Тт  Тт  Тт Уу  Uu  Уу  Уу  Уу Ӱӱ  Yy  Ӱӱ  Ӱӱ  Ӱӱ Фф  Ff Фф  Фф Фф Хх  Хх  Хх  Хх  Хх Цц   Цц  Цц  Цц Чч  Cc  Чч  Чч  Чч Jj  ç   Ӌӌ  Ӌӌ Шш  Şş Шш Шш Шш Щщ   Щщ  Щщ Щщ   ъ ъъ Ыы  Ƅƅ  Ыы Ыы Ыы ь  ‘ ь ьь Ээ  Әә  Ээ ЭэЭэ Юю   Юю ЮюЮю Яя   Яя ЯяЯя

 Literaturo 






 Vidu ankaŭ 
 Latinliterigo en Sovetunio
 Heroa legendo

 Eksteraj ligiloj 

 profilo pri Ĥakasa lingvo en ethnologue.com
 Paĝaro pri Ĥakasa alfabeto (en la japana)


Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj