Águeda

Águeda - prononco laŭ sistemo IFA [] - estas urbo en Portugalio. Laŭ la stato de  en Águeda vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo post administra reformo de 2013 apartenas al la centra regiono Portugalio kaj la distrikto Aveiro. 

La municipo limas: norde kun Sever do Vouga; nordoriente kun Oliveira de Frades kaj Vouzela; oriente kun Tondela; sude kun Mortágua kaj Anadia; sudokcidente kun Oliveira do Bairro; okcidente kun Aveiro kaj nordokcidente kun Albergaria-a-Velha.

eta|maldekstra|260ra|
Estante la municipa sidejo klasita kiel "cidade" (urbo) ekde 1985, la Municipo Águeda enhavas la vilas (urbetojn) Aguada de Cima, Fermentelos, Mourisca do Vouga kaj Valongo do Vouga (tiu lasta altigita tien la 6an de aŭgusto 2009). 

 Disdivido 
La urbo ekde septembro 2013 estas subdividita en 11 komunumojn (freguesias):

 Aguada de Cima
 Águeda e Borralha
 Barrô e Aguada de Baixo 
 Belazaima do Chão, Castanheira do Vouga e Agadão 
 Fermentelos 
 Macinhata do Vouga 
 Préstimo e Macieira de Alcoba 
 Recardães e Espinhel 
 Travassô e Óis da Ribeira 
 Trofa, Segadães e Lamas do Vouga
 Valongo do Vouga 

Ĝis septembro 2013 temis pri 20 komunumoj:

 Agadão, 
 Aguada de Baixo, 
 Aguada de Cima, 
 Agueda, 
 Barrô, 
 Belazaima do Chão, 
 Borralha, 
 Castanheira do Vouga, 
 Espinhel, 
 Fermentelos, 
 Lamas do Vouga, 
 Macieira de Alcoba, 
 Macinhata do Vouga, 
 Óis da Ribeira, 
 Préstimo, 
 Recardães, 
 Segadães, 
 Travassô, 
 Trofa kaj
 Valongo do Vouga.

eta|maldekstra|250ra|
Historio
Águeda, kiel setlejo estis fondita de keltoj, turduloj kaj grekoj (370 a.n.e). Oni trovis pli antikvajn restaĵojn en la regiono, nome megalitaj monumentoj kaj ĉe Cabeço do Vouga, arkeologiejo ĉe la romia ŝoseo de Olissipo (Lisbono) al Bracara Augusta (Braga).

En la 11-a jarcento, Águeda estis jam prospera urbeto, kun komerco kaj rivera haveno por kontakti kun la najbara Alcoba (nuna Caramulo). Ĝi estis referencita, en dokumentoj de 1050 kaj 1077, kaj per sia primitiva nomo Casal Lousado (en vulgara latino: Casal Lousato) kaj per propra latinigita nomo: Anegia, Agatha kaj Ágada.

eta|maldekstre|300ra|Funebra monumento des Lemos en la preĝejo de Trofa.
Águeda ne havis foruon en la Mezepoko, male al aliaj najbaraj loĝlokoj, kiel tero de la krono (terra reguenga) kaj ĉasrezervejo de la monaĥejoj de Lorvão kaj Vacariça. Tamen, ĝia voja strategia loko iĝis grava helpopunkto de la Jakoba Vojo, kies tradicio pluas ĝis nuntempo. En tiea gastejo gastis en 1325 la reĝino Isabel, survoje polgrime al Santiago de Compostela.

En 1834, Águeda ascendis al la kategorio de sidejo de municipo sekve de la liberala revolucio, ĉefe pro gravo strategia politik-milita por la rezistado al la dua franca invado (la loko havis militan hospitalon kiu flegis vunditojn devenajn de la bataloj).

Jam en la 20-a jarcento, en Águeda okazis la Batalo de Barreiras, nome la 27an de januaro 1919, kiam grupo de respublikistoj, helpitaj de militistoj, venkis en la zono de Barreiras (norde de Águeda) trupojn estritajn de la monarkiisto Paiva Couceiro, kiuj venid de la Nordo kontraŭ Koimbro.

La 8an de julio 1985, la "vila" Águeda estis altigita al la kategorio de "cidade" (utbo). Ekde tiam ĝi montris grandan sed neregulan disvolviĝon kaj ekonomian kaj socian, kaj nun ĝi estas tre industriigita urbo.

Vidindaĵoj
Águeda kiel municipo enhavas valorajn vidindaĵojn, inter kiuj menciindas preĝejoj, kapeloj kaj krucmonumentoj. Elstaras la preĝejo de Aguada de Cima — rekonstruita en la 18-a jarcento, sed kun figuro de la 15-a jarcento — kaj tiu de Valongo do Vouga, konstruita en la 17-a jarcento kun "manuelina" baptujo de la 16-a jarcento. Aparte menciendas la Funebra monumento des Lemos en la preĝejo de Trofa, en la loĝloko Trofa do Vouga.

Inter kulturaj kaj naturaj lokoj elstaras la Arkeologiejo de Cabeço do Vouga (foje fermita al la publiko) kaj Pateira de Fermentelos, ĉefa natura lago de Iberio. Referencatas ankaŭ mezepoka ponto de Lamas do Vouga, super la rivero Marnel, kiu estis proksima al la romia ŝoseo kiu ligis Porton kun Koimbro.

Inter muzeoj menciindas jenaj:
 Museu da Fundação Dionísio Pinheiro e Alice Pinheiro, Águeda
 Casa-Museu do Cancioneiro de Águeda, Águeda
 Casa-Museu João Tomás Nunes, Fermentelos
 Museu Ferroviário de Macinhata do Vouga
 Museu Etnográfico da Região do Vouga, Mourisca do Vouga
 Centro Interpretativo da Aldeia do Milho Antigo, Macieira de Alcôba
 Centro Interpretativo das Magnólias, Vale Domingos

Bildoj

 Partneraj urboj 
 Rio-Grando, Brazilo, ekde la 16-a de novembro 1993
 Bisaŭo, Gvineo Bisaŭa, ekde la 10-a de marto 1995
 Ferrol, Hispanio, ekde la 26-a de aŭgusto 1999
 Sint-Gillis-Waas, Belgio, ekde la 25-a de aŭgusto 2000
 Madalena, Acoroj, Portugalio, ekde la 11-a de aprilo 2016

 Vidu ankaŭ 
 Águeda (stacidomo)
 Aguieira (stacidomo)
 Cabanões (stacidomo)
 Carvalhal da Portela (stacidomo)
 Casal do Álvaro (stacidomo)
 Macinhata (stacidomo)
 Mourisca do Vouga (stacidomo)
 Oronhe (stacidomo)
 Sernada do Vouga (stacidomo)
 Travassô (stacidomo)
 Valongo-Vouga (stacidomo)

 Eksteraj ligiloj 

  ()


Kategorio:Urboj de Portugalio