Esperantigo de loknomoj

Esperantigo de loknomoj estas foje kialo por akraj debatoj inter esperantistoj. Ĉar ĉiu popolo havas sian propran teorion pri adaptigo de loknomoj laŭ sia historio aŭ politika evoluo, oni ne atingas plenan akordiĝon pri la demando. Al anoj de grandaj ŝtatoj, kiel Usono, Brazilo aŭ Rusio la traduko de loknomoj estas tute normala, eble ĉar en tiuj landoj ne estis grandaj invadoj aŭ migracioj. Male, al eŭropaj popoloj, precipe al tiuj de la pli malgrandaj landoj, kiuj konas longan historion de invadoj kaj perfortaj ŝanĝoj de loknomoj, la nacilingva nomo de lokoj estas tre grava.

Se oni deziras esperantigi loknomon, oni devas distingi du nivelojn. En la unua ŝtupo oni devas decidi, surbaze de kiu lingvo oni esperantigu. En dua ŝtupo oni apliku laŭeble unuecajn regulojn de esperantigo el tiu difinta lingvo.

 Esperantigo surbaze de kiu lingvo? 
La unua ŝtupo rilatas al eksterlingvaj, historiaj-politikaj konsideroj. La oficiala nomo de geografia objekto ŝanĝiĝas pro politikaj kialoj. Oftaj ekzemploj estas:

 Ŝanĝo de la limoj inter ŝtatoj 
Geografia objekto apartenis dum difinita periodo al unu ŝtato kaj estis (oficiale) nomita laŭ la lingvo de tiu ŝtato, poste ekapartenis al alia ŝtato kaj ricevis novan nomon en ties lingvo. Ekzemploj:
 Danzig (Dancigo) → Gdansk (Gdansko)
 Breslau (Breslaŭo) → Wroclaw (Vroclavo)
 Königsberg (Kenigsbergo) → Kaliningrad (Kaliningrado)

 Lvovo → Lvivo

kaj multaj aliaj.

 Dekoloniigo 
Post la sendependiĝo de iamaj kolonioj la novaj registaroj ŝanĝis multajn loknomojn pro politikaj kialoj. Ekzemploj

 Landonomoj 
 Beĉuanlando → Bocvano
 Birmo → Mjanmao
 Hindio → Barato
 Kongo → Zairio → Kongo
 Rodezio → Zimbabvo
 Supra Voltao → Burkino

 Urbonomoj 
 Bombajo → Mumbajo
 Kalkato → Kolkato

 Salisburio → Harareo

kaj multaj aliaj.

 Ĉu ŝtata lingvo aŭ regiona lingvo? 
Multaj geografiaj objektoj havas nomojn en la oficiala lingvo de la ŝtato, kie ili situas kaj samtempe en la lingvo de nacia malplimulto, kiu loĝas en tiu regiono. Konataj ekzemploj estas francaj aŭ hispanaj nomoj por toponomioj en Katalunio aŭ Eŭskio, okcitanaj nomoj en suda Francio, hungaraj aŭ germanaj nomoj por geografiaj objektoj en Rumanio, svedaj nomoj por urboj en Finnlando. Ekzemploj:
 Sankta Sebastiano aŭ Donostio
 Vitorio aŭ Gastejzo
 Helsingforso aŭ Helsinko

 Epoka aspekto 
La nomoj de kelkaj geografiaj objektoj ŝanĝiĝis plurfoje en nacia lingvo kaj estis oficialaj nur dum certa historia epoko. La kialoj ofte estas ideologiaj kaj/aŭ la renomigo okazis post ŝanĝo de politika reĝimo. Ekzemploj:
 Sankt-Peterburgo → Petrogrado → Leningrado → Sankt-Peterburgo
 Volgogrado → Stalingrado → Volgogrado
 Jekaterinburgo → Sverdlovsko → Jekaterinburgo
 Sajgono → Ho-Ĉi-Min-urbo

kaj multaj aliaj.

 Reguloj por transskribo el specifa lingvo 
Se oni decidis surbaze de kiu lingvo oni volas esperantigi, oni laŭeble sekvu unuecajn regulojn. Por kelkaj lingvoj tiaj reguloj jam estas esploritaj, vidu la sekcion "bibliografio". Simile kiel ĉe propraj nomoj de personoj aŭ terminoj de la ĝenerala lingvaĵo ekzistas jenaj bazaj eblecoj:

 Rezigni pri esperanta formo kaj uzi la nacian formon, eventuale kun proksimuma indiko de prononco (ekzemple: Weilburg, VAJLburg).
 Transskribi laŭ la skriba formo de la nacia nomo (Londono)
 Transskribi laŭ la proksimuma parola formo de la nacia nomo (Lajpcigo (Z) ← Leipzig)
 Transskribi laŭ la skriba formo en fremda lingvo (Finnlando anstataŭ Suomi, Florenco anstataŭ Firenze, Munkeno anstataŭ München, Ratisbono anstataŭ Regensburg, Prago anstataŭ Praha)
 Paŭsi la nacian nomon per kalkeo, laŭvorta traduko (Kvarkantona Lago, Bonespera Kabo, Sankta por la diversaj samsignifaj naciaj formoj San, São, Saint ktp.)

 Historiaj diskutoj 
Same kiel la disputo pri la landnomaj sufiksoj -uj- kaj -i, ankaŭ la demandoj pri raciaj kaj konsekvencaj principoj por esperantigo (aŭ asimilado) de loknomoj estas jam tre frue diskutata de esperantologoj. Jam en 1898 Louis de Beaufront proponis relative konkretajn regulojn por transskribado

La demando, ĉu transskribi finnajn urbonomojn surbaze de la finna (Helsinki, Turku, Viipuri) aŭ de la tiuepoke pli internaciaj svedaj formoj (Helsingfors, Abo, Viborg) okazis tuj post la sendependiĝo de la lando de cara Rusio komence de la 1920-aj jaroj.

En la 1960-aj kaj 1970-aj okazis intensiva diskuto pri la multaj detal-demandoj i.a. en la kadro de Geografia Revuo, en la 1980-aj en la kadro de Pekoteko. EBEA notas pli ol ducent artikolojn pri diversaj aspektoj de esperantigo de loknomoj (vidu la rubrikon "eksteraj ligiloj").

Notoj

Referencoj
Bibliografio
Hèctor ALOS I FONT. "Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj". Barcelono: la aŭtoro; 1995, 33. p. (proponas esperantigojn surbaze de la katalunaj loknomoj anstataŭ la francaj aŭ hispanaj)
Bernard GOLDEN. "Principoj por la esperantigo de hispanlingvaj vortoj kaj propraj nomoj". Pĝ. 235-257 en Serta Gratulatoria in honorem Juan Régulo. Vol II: Esperantismo. La Laguna. Universidad de La Laguna; 1987. 790 p.
Josef KAVKA. "Esperantigo de ĉeĥoslovakaj loknomoj", en Scienca Revuo, 1978, vol 29, n-ro 3 (131), p. 119-127.
Naokazu KAWASAKI. "Esperantigaj principoj de japanaj vortoj", en Esperantologio, 1950, vol. I, n-ro 2, p. 88-97.
Wouter PILGER. "Problemoj de Esperantigo de nederland (lingv)aj loknomoj". Pĝ. 557-570 en Serta Gratulatoria in honorem Juan Régulo. Vol. II: Esperantismo. La Laguna. Universidad de La Laguna, 1987. 790 pĝ.
Délio Pereira de SOUZA. "Brazilaj geografiaj nomoj". Serio Brazilaj Kajeroj, n-ro 1. Brasilia: Laborgrupo "Antaŭen"; 1981, 72 pĝ.
Rikardo ŜULCO kaj Hermano BERMANO (Richard Schulz kaj Hermann Behrmann). Leksara kolekto de ofte uzataj propraj nomoj. Paderborno: Esperanto-Centro; 1989, 141 p.
 Solzbacher, Wilhelm 1956 : La esperantigo de personaj kaj geografiaj nomoj. Amerika Esperantisto, nov.dec.
Ebbe VILBORG. "Esperantigo de grekaj nomoj", en Esperantologio, 1961, vol. 2, n-ro 2, p. 152-158.

 Vidu ankaŭ 
 Skribado kaj Prononcado de la Personaj kaj Lokaj Nomoj

 Eksteraj ligiloj 
 Libroj pri "landnomoj" en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Artikoloj  pri "landnomoj" en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
 Rekomendo de la Akademio pri la uzo de propraj nomoj, Oficialaj Informoj, Numero 22 - 2013 10 10

Kategorio:Loknomoj en Esperanto