Naturaj satelitoj de Saturno

Saturno havas 53 naturajn satelitojn, kies ekzistado estas sufiĉe pruvita, por ke ili havu nomon. 11 aliaj nur havas maldaŭran kodnumeron. Inter ili, la ekzisto de 3 satelitoj estas tre pridubata.

 Eltrovoj 
eta|dekstra|300px|Satelitoj kaj ringoj de Saturno
Plejparte de satelitoj de Saturno estis malkovritaj antaŭ nelonge. Tamen, la precizan nombron de satelitoj oni verŝajne neniam scios. La ringoj de la planedo ja enhavas grandajn glacipecojn, kiuj teorie estas lunoj; estas malfacile starigi limon inter granda ringero kaj malgranda satelito.

Antaŭ la spaca epoko, dek satelitoj estis konataj:
 Titano (Titan, malkovrita en 1655),
 Japeto (Iapetus, 1671Giovan Domenico Cassini, Découverte de deux nouvelles planetes autour de Saturne  ),
 Reo (Rhea, 1672),
 Tetiso (Tethys, 1684),
 Diono (Dione, 1684),
 Mimaso (Mimas, 1789),
 Encelado (Enceladus, 1789),
 Hiperiono (Hyperion, 1848Bond, Discovery of a new Satellite of Saturn, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, vol. 9, p. 1 (10 nov. 1848) ),
 Febo (Phœbe, 1899E. C. Pickering, Phoebe, ninth Satellite of Saturn discovered by W. W. Pickering, Harvard College Observatory Bulletin No. 49, p. 1 ),
 Temiso (Themis), eltrovita en 1905,E. C. Pickering, Tenth Satellite of Saturn, Harvard College Observatory Bulletin No. 189, p. 1  fakte ne ekzistas,1909 January 8 meeting of the Royal Astronomical Society, The Observatory, vol. 32, pp. 75-88 (1909) 
 Jano (Janus, 1966,IAUC 1987: Prob. NEW Sat OF SATURN; 1966e; 1965d konfirmita en 1980IAUC 3454: SATURN; EDITORIAL NOTICEIAUC 3456: SNe; 1979l; 1980 S 2IAUC 3497: SATURNIAUC 1995: SATURN X (JANUS); DEFINITIVE ORBITS OF COMETS; 1967a), konfuzita en kelkaj observoj kun Epimeteo, kiu havas saman orbiton.

La sondiloj Voyager, kiuj preterflugis la sistemon en 1980, ebligis la malkovron de ok aliaj satelitoj (Atlaso Atlas,IAUC 3539: 1980q; 1980 S 28 Prometeo Prometheus, Pandoro Pandora,IAUC 3532: SN IN NGC 6946; Sats OF SATURN; HD 44179; W Hya Epimeteo Epimetheus, Heleno Helene,IAUC 3457: SATURN Telesto Telesto,IAUC 3466: Prob. Occn BY 1978 P 1; Sats OF SATURN; STEPANYAN'S STAR kaj Kalipso CalypsoIAUC 3496: Sats OF SATURN; AM Her ekde 1980, Pajno Pan en 1990IAUC 5052: 1990i; SATURN).

1990-jara observo misio ebligis eltrovi 12 aliajn lunojn orbitantajn malproksime de Saturno: (Imio Ymir, Paliako Paaliaq,IAUC 7512: S/2000 S 1, S/2000 S 2 Siarnako Siarnaq, Tarvo Tarvos,IAUC 7513: S/2000 S 3, S/2000 S 4 Kiviuko Kiviuq, Iĵirako Ijiraq,IAUC 7521: S/2000 S 5, S/2000 S 6 Trimo Thrym(r), Skadio Skaði, Mundilfaro Mundilfäri,IAUC 7538: S/2000 S 7, S/2000 S 8, S/2000 S 9 Eriapo Er(r)iapo,IAUC 7539: S/2000 S 10; OUTER Sats OF THE GIANT PLANETS Albiorikso Albiorix,IAUC 7545: 2000fm; 2000fe; S/2000 S 11 kaj Sutungo Suttung(r)IAUC 7548: COMET P/1963 W1 = 2000 SO_253 (ANDERSON-LINEAR); S/2000 S 12; URSID METEORS 2000; C/2000 W2, C/2000 W3; C/1999 T1 ). Oni nuntempe opinias, ke ili estas fragmentoj de pli grandaj korpoj kaptitaj de saturna gravito.Brett Gladman, J. J. Kavelaars, Matthew Holman, Philip D. Nicholson, Joseph A. Burns, Carl W. Hergenrother, Jean-Marc Petit, Brian G. Marsden, Robert Jacobson, William Gray et Tommy Grav, Discovery of 12 satellites of Saturn exhibiting orbital clustering, Nature vol. 412 (12 juillet 2001), pp. 163-166

Narvo estis eltrovita en 2003.IAUC 8116: Sats OF JUPITER, SATURN; C/2003 G2

La misio Cassini, atinginte la saturnan sistemon dum somero de 2004, ebligis malkovron de pluraj aliaj satelitoj: Metono Methone kaj Paleno Pallene komence de junio 2004,IAUC 8389: S/2004 S 1, S/2004 S 2; (854); 2004dj S/2004 S 3 kaj S/2004 S 4 fine de junio 2004,IAUC 8401: S/2004 S 3, S/2004 S 4, R/2004 S 1; 2004eg, 2004eh, 2004ei Polukso Pollux en oktobro 2004,IAUC 8432: Sats, RINGS OF SATURN; 2004fc S/2004 S 6 fine de oktobro 2004, kaj Dafno Daphnis en 2005. La vera karaktero (stabilaj satelitoj aŭ aglomeritaj ringopecoj) de S/2004 S 3, 4 kaj 6 ne estas konata, tial ili plu havas nedaŭran nomon.

Teamo de astronomiistoj de havaja universitato malkovris, fine de 2004, dek du eksteraj satelitoj: S/2004 S 7, Fornjoto Fornjot, Farbaŭto Farbauti, Egio Ægir, Beviono Bebhionn, S/2004 S 12, S/2004 S 13, Hatio Hati, Bergelmio Bergelmir, Fenrio Fenrir, Metono, Methone, kaj Bestlo Bestla.MPEC 2005-J13 : Twelve New Satellites of Saturn

Eltrovo de naŭ novaj malgrandaj eksteraj satelitoj de Saturno estis anoncita je la 26-a de junio 2006, ilin malkovris D. C. Jewitt, S. S. Sheppard kaj J. Kleyna, per 8,2-metra teleskopo Subaru: Hirokeno Hyrrokkin,MPEC 2006-M44 : S/2004 S 19 S/2006 S 1, Kario Kari, S/2006 S 3, Grejpo Greip, Logeo Loge, Jarnsakso Jarnsaxa, Surto Surtur, kaj Skoelo Sköll.MPEC 2006-M45 : EIGHT NEW SATELLITES OF SATURN

Malkovro de nova ekstera satelito, Tarkeko Tarqeq, estis anoncita je la 13-a de aprilo 2007;MPEC 2007-G38 : S/2007 S 1 tiu de S/2007 S 2 kaj S/2007 S 3, je la 1-a de majo.MPEC 2007-J09: S/2007 S 2, S/2007 S 3

La maltrovo de la 60-a luno de Saturno, Anteo Anthe, estis anoncita je la 19-a de julio 2007, kaj de la 61-a, Egeo Ægæon, je 2008.

 Listo 
Jen la listo de konataj satelitoj de Saturno, ordigitaj laŭ granda duonakso. Datumoj pri granda duonakso kaj periodoj devenas de Minor Planet Center. Negativa periodo indikas, ke la orbito estas retrograda.

 Nomo  Dimensio (km)  Maso(1016 kg)  Granda duonakso(km)  Rivoluperiodo(d)  Loko  Eltrovo Pajno  20  27  133 583  0,576  Malpleno de Encke  1990 Dafno  7  ?  136 505  0,59537  Malpleno de Keeler  2005 Atlaso  33  1,1  137 670  0,603  Ringo A (ekstera paŝtisto)  1980 Prometeo  105  33  139 350  0,614  Ringo F (ena paŝtisto)  1980 S/2004 S 6 Oni ankoraŭ ne scias, ĉu tiuj estas veraj satelitoj aŭ rokamasoj en ringo F.  5  ?  140 000  0,61  Ringo F (ena paŝtisto)  2004 S/2004 S 4   5  ?  140 100  0,619  Ringo F (ena paŝtisto)  2004 S/2004 S 3   5  ?  140 580  0,62095  Ringo F (ekstera paŝtisto)  2004 Pandoro  87  19  141 520  0,6285  Ringo F (ekstera paŝtisto)  1980 Epimeteo  119  54  151 422  0,6956  Kunorbita kun Jano  1980 Jano  179  192  151 472  0,6960  Kunorbita kun Epimeteo  1966 Mimaso  397  3 840  185 404  0,942422   1789 Metono  3  0,0017 ?  194 000  1,01   2004 Anteo  2  ?  197 700  1,03650   2007 Paleno  4  0,0039 ?  211 000  1,14   2004 Encelado  499  8 600  237 950  1,370218  Ringo E  1789 Tetiso  1 060  61 760  294 619  1,887802   1684 Telesto  23  0,72  294 619  1,887802  Antaŭa punkto de Lagrange de Tetiso  1980 Kalipso  21  0,36  294 619  1,887802  Malantaŭa punkto de Lagrange de Tetiso  1980 Diono  1 118  109 600  377 396  2,736915   1684 Heleno  33  2,5  377 396  2,736915  Antaŭa punkto de Lagrange de Diono  1980 Polukso  13   377 396  2,736915  Malantaŭa punkto de Lagrange de Diono  2004 Reo  1 528  232 000  527 108  4,518212   1672 Titano  5 150  13 460 000  1 221 930  15,94542   1655 Hiperiono  292  1 100  1 481 009  21,27661   1848 Japeto  1 436  200 000  3 560 820  79,3215   1671 Kiviuko  14  0,33  11 333 200  450,444  Inuita grupo  2000 Iĵirako  10  0,12  11 372 000  452,760  Inuita grupo  2000 Febo  220  720  12 944 300  −549,834   1899 Paliako  19  0,82  14 923 800  680,667  Inuita grupo  2000 Skadio  6  0,031  15 576 200  −725,784   2000 Albiorikso  26  0,21  16 401 600  784,226   2000 S/2007 S 2   6   16 560 500  −792,96   2007 Beviono  6   16 898 400  820,130   2004 Eriapo  9  0,076  17 408 700  857,556   2000 Skoelo  6  0,026 ?  17 565 000  −869,14   2006 Siarnako  32  0,39  17 905 700  894,542  Inuita grupo  2000 Tarkeko  ?   17 910 600  894,86  Inuita grupo  2006 S/2004 S 13 Provizora nomo, atendanta definitivan nomon.  6   18 056 300  −905,848   2004 Grejpo  6   18 105 000  906,56   2006 Tarvo  13  0,27  18 160 200  913,685   2000 Hirokeno  8   18 217 125  914,29   2004 Mundilfaro  6  0,021  18 360 100  −928,806   2000 Narvo  7  0,034  18 370 700  −1 006,541   2003 Jarnsakso  6   18 600 000  943,78   2006 S/2006 S 1   6   18 981 135  972,41   2006 S/2004 S 17   4   19 099 200  −985,453   2004 Bergelmio  6   19 372 200  −1 006,659   2004 Egio  6   19 618 400  −1 025,908   2004 Sutungo  6  0,021  19 666 700  −1 029,703   2000 S/2004 S 12   5   19 905 900  −1 048,541   2004 Bestlo  7   19 958 700  −1 052,722   2004 Farbaŭto  5   20 290 800  −1 079,099   2004 Hatio  6   20 303 300  −1 080,099   2004 S/2007 S 3   5   20 518 500  −1 100   2007 S/2004 S 7   6   20 576 700  −1 101,989   2004 Trimo  6  0,021  20 810 300  −1 120,809   2000 S/2006 S 3   6   21 132 000  1 142,37   2006 Surto  6   22 290 000  1 242,36   2006 Kario  7   22 350 000  1 245,06   2006 Fenrio  4   22 610 700  −1 269,362   2004 Imio  16  0,49  23 174 600  −1 317,137   2000 Logeo  6   23 190 000  1 300,95   2006 Fornjoto  6   23 608 900  −1 354,342   2004

 Grupoj 
Kvankam iliaj limoj estas malprecizaj (eĉ subjektivaj), eblas grupigi saturnajn lunojn laŭ ok grupoj.

 Paŝtist-satelitoj 
La paŝtist-satelitoj estas lunetoj, kiuj orbitas ene de aŭ apud la limo de ringosistemo, skulptante ties randojn aŭ kreante mankolokojn inter ili. La paŝtist-satelitoj de Saturno estas Pajno, Daphno, Atlaso, Prometeo, Pandoro, kaj nekonfirmitaj satelitoj S/2004 S 3, S/2004 S 4 kaj S/2004 S 6.

 Jano kaj Epimeteo 
Jano kaj Epimeteo estas kunorbitaj lunoj. Ili havas pli-malpli la saman grandon, kaj ili orbitaj malsamas nur je kelkaj kilometroj, do estas sufiĉe proksimaj, por ke ili kolizius, se unu provus preteriri la alian. Anstataŭ tio, la gravitaj interagoj kaŭzas interŝanĝon de orbito je ĉiuj kvar jaroj.

 Enaj ĉefsatelitoj 
La plej grandaj, planedoidecaj (proksimume rondaj) lunoj de Saturno kiuj orbitas ene de la ringo E estas Mimaso, Encelado, Tetiso kaj Diono.

Tri satelitetoj, multe pli malgrandaj, orbitas en tiu grupo: Metono, Anteo kaj Paleno.

 Trojaj satelitoj 
Trojaj satelitoj estas alia speco de kunorbitaj satelitoj: ili orbitas samdistance de alia luno, sed en la punktoj de Lagrange L4 kaj L5; pro la stabileco de tia sistemo, la satelitoj neniam kolizias.

Tetiso havas du trojajn satelitojn, Telesto kaj Kalipso; Diono ankaŭ havas du: Heleno kaj Polukso.

 Eksteraj ĉefsatelitoj 
La plej grandaj, planedoidecaj (proksimume rondaj) satelitoj de Saturno kiuj orbitas preter la ringo E estas Reo, Titano kaj Japeto. Ankaŭ troviĝas Hiperiono, kiu estas pli malgranda kaj neregulforma.

 Neregulaj satelitoj 
eta|300px|Neregulaj satelitoj de Saturno

 Inuita grupo 
La inuitan grupon komponas kvin satelitoj (kvar el ili havas la nomon de inuitaj dioj), kiuj kunhavas distancon al Saturno kaj similan orbit-klinon: Kiviuko, Iĵirako, Paliako, Siarnako, kaj Tarkeko.

 Norda grupo 
La nordan grupon komponas 29 eksteraj lunoj (la plej karakterizaj havas la nomon de nord-ĝermana dioj), kiuj kunhavas distancon al Saturno kaj similan orbit-klinon: Febo, Skadio, Narvo, Mundilfaro, Sutungo, Trimo, Imio, Egio, Bergelmio, Bestlo, Farbaŭto, Fenrio, Fornjoto, Grejpo, Hatio, Hirokeno, Jarnsakso, Kario, Logeo, Skoelo, Surto, S/2004 S 7, S/2004 S 12, S/2004 S 13, S/2004 S 17, S/2006 S 1, S/2006 S 3, S/2007 S 2 kaj S/2007 S 3. Ĉiuj havas retrogradan orbiton.

 Kelta grupo 
La keltan grupon komponas kvar eksteraj lunoj (kiuj havas nomon de keltaj dioj), kiuj kunhavas distancon al Saturno kaj similan orbit-klinon: Albiorikso, Eriapo, Beviono, kaj Tarvo.

La ĉi-flanka bildo ilustras la orbitojn de neregulaj satelitoj de Saturno (jam nomitaj satelitoj estas flavaj). La discentreco de orbitoj estas montrita per segmento (de perihelio al afelio), kun klino montrita sur vertikala akso. La satelitoj super la horizontala akso estas progradaj, tiuj sube retrogradaj. La granda duonakso estas esprimita per milionoj da kilometroj.

 Notoj kaj referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Naturaj satelitoj de Marso
 Naturaj satelitoj de Jupitero
 Naturaj satelitoj de Urano
 Naturaj satelitoj de Neptuno

 Eksteraj ligiloj 

 Saturnian Satellite Fact Sheet