Žiar nad Hronom

Žiar nad Hronom, hungare Garamszentkereszt, germane Heiligenkreuz an der Gran estas urbo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Žiar nad Hronom, kies distriktejo estas. La slovaka nomo dum la historio estis Hronský Svätý Kríž, la hungara Barsszentkereszt.
250ra|eta|maldekstra|Fabriko pri aluminio en Žiar nad Hronom
250ra|eta|maldekstra|Nova loĝkvartalo en Žiar nad Hronom

 Situo 
La urbo situas en valo, laŭ rivero Hron, laŭ la ĉefvojo Bratislavo-Zvolen, laŭ fervojo Levice-Zvolen. Kremnica troviĝas 15 km.

 Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko kaj ferepoko, poste keltoj kaj slavoj alvenis. La unua mencio skribe okazis en 1075, Géza la 1-a donacis la bienojn al abatejo tiutempe fondita. Apude setlejo formiĝis, kiu aperis en dokumento en formo Cristur en 1237, la loĝantoj iĝis nobeloj en 1246 danke tion al ĉefepiskopo de Esztergom. La fortikaĵo menciiĝis unue en 1253, kiu dum la historio apartenis al la reĝo aŭ al la ĉefepiskopo. Lastfoje en 1677 Emeriko Thököly okupis ĝin kaj tuj malkonstruis. La husanoj firmigis la abatejon en la 15-a jarcento, kiun la ĉefepiskopo trakonstruis burgo, poste ripozejo ekde 1631. Thököly malvenkis en 1678 de aŭstra-hungara-franca-pola armeo. Francisko Rákóczi la 2-a havis la regionon inter 1703-1708. En 1875 la komunumo iĝis distriktejo. En 1910 en la komunumo loĝis 1507 da loĝantoj (1323 slovakoj, 127 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungario, al Bars, en distrikto de Garamszentkereszt, kies distriktejo estis. Poste ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Sudetoj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. En la socialismo la aspekto iĝis industria urbo, la fabriko pri aluminio ekproduktis ekde 1955. Konstruiĝis multe da altaj loĝdomoj. La fortikaĵa regioneto, iama vilaĝo Šášovské Podhradie aliĝis al la urbo.

 Vidindaĵoj 
 katolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco de 1813
 ĉefepiskopa burgo de 1631, en 1869 pligrandigita
 skulptaĵo pri Nepomuka Sankta Johano el la 18-a jarcento
 paroĥejo de 1766
 kapelo omaĝe al Virga Maria de 1711
 ruinoj de fortikaĵo apudurbe, sur monteto nomata Saskő (=agloŝtono)

 Famuloj 
 en la iama Garamszentkereszt naskiĝis:
 hungara verkisto Árpád Abonyi
 en la iama Garamszentkereszt mortis:
 hungara episkopo Károly Rimely

 Partneraj urboj 
  Svitavy, Ĉeĥio

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Kategorio:Setlejoj sur Hron