Brila bronzokukolo

La Brila bronzokukolo (Chalcites lucidus) estas specio de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome Cuculiformes, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon. Ĝi apartenas al genro Chalcites aŭ bronzokukuloj, tio estas brunecaj kukoledoj kun metalaj briloj. Ĝi troviĝas el Aŭstralio, tra Indonezio kaj Papuo-Nov-Gvineo al insularoj de Oceanio, kiel Novkaledonio, Novzelando, Salomonoj kaj Vanuatuo. La specio iam ricevis la nomon per scienca nomigo de Chrysococcyx lucidus.

 Aspekto 
Temas pri specio tre simila al la Horsfilda bronzokukolo, tio estas eta, bruneca kaj diketa kukoledo, sed kun pli helaj aŭ ne tiom markitaj koloroj kaj pli orienta teritorio en Oceanio, tio estas kun kapo, vizaĝo kaj subaj partoj blankaj kun brunaj punktoj kaj nuancoj kaj horizontala regula strieco en suba brusto kaj ne tiom rekta ĝis la fino de la ventro. La beko estas nigra, akrega kaj iom subenkurba. Plej rimarkinda eco estas verda metala brilo en dorso (supraj flugiloj), kion havas ankaŭ aliaj membroj de la genro, kelkaj same kelkaj plie. La vosto estas pli bruna ol nigreca, kiel ĉe la kompara specio. La okuloj estas malhelaj, sed la okulringoj multe pli helaj.

Taksonomio
La Brila bronzokukolo estis formale priskribita en 1788 fare de la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en lia reviziitaj kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome Systema Naturae. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kukoloj en la genron Cuculus kaj stampis la duvortan nomon Cuculus lucidus. Gmelin bazis sian priskribon sur la Shining cuckoo el Nov-Zelando kiun priskribis kaj bildigis en 1782 la angla ornitologo John Latham en sia verko A General Synopsis of Birds. Latham siavice bazis sian rakonton sur desegno akirita el Joseph Banks. 

La Brila bronzokukolo estas nun metita kun sep aliaj specioj en la genron Chalcites, kiun enkondukis en 1830 la franca natursciencisto René Lesson. La genronomo kombinas la grekajn vortojn χρυσος ĥrusos kun la signifo "oro" kun κοκκυξ kokkux "kukolo". La specia epiteto lucidus devenas el la Latino kaj signifas "hela" aŭ "brila".

En 1801 Latham priskribis la "Glossy cuckoo" kiel Cuculus plagosus el Novsudkimrio, For a discussion of the publication date see:  kaj ambaŭ estis klasitaj kiel apartaj specioj dum multaj jaroj. Tamen la Cuculus plagosus de Latham estas nun konsiderata subspecio de la Brila bronzokukolo. En Nov-Zelando ĝi estas kutime konata kiel brilkukolo, aŭ laŭ sia maoria nomo .

Antaŭe kelkaj fakuloj lokigis la brilan bronzokukolon kune kun grupo de afrikaziaj specioj en la genro Chrysococcyx.

Oni agnoskis jenajn kvar subspeciojn:
 C. l. harterti Mayr, 1932 – loĝanto en insuloj Rennell kaj Bellona (sudaj Salomonoj) 
 C. l. layardi Mathews, 1912 – loĝanto en Temotu (=Santakruzaj insuloj, sudorientaj Salomonoj), Vanuatuo inklude Banks-insularon kaj en Nov-Kaledonio inklude insuloj Loyauté 
 C. l. plagosus (Latham, 1801) – reproduktiĝas sudokcidente de Okcidenta Aŭstralio, Kabjorka Duoninsulo, nordorienta Kvinslando ĝis sudorienta Suda Aŭstralio kaj Tasmanio (sudokcidenta, nordorienta Aŭstralio kaj Tasmanio): vintrumas Malgrandaj Sundoj, Nov-Gvineo kaj Bismarkoj
 C. l. lucidus (Gmelin, JF, 1788) – reproduktiĝas en la Norda Insulo, la Suda Insulo, Rakiura, satelitaj insuloj kaj Ĉathamoj (oriente de Suda Insulo; Nov-Zelando): vintrumas ĝis orienta Aŭstralio, Nov-Gvineo, insularo D'Entrecasteaux (oriento de sudorienta Nov-Gvineo), Bismarkoj inklude insulojn Admiralitatojn kaj Salomonojn.

Distribuado kaj habitato
La brila bronzokukolo estas somera vizitanto en orienta Aŭstralio de la Kabjorka Duoninsulo en Kvinslando ĝis la Eyre-Duoninsulo kaj Kangurua Insulo kaj Tasmanio de Suda Aŭstralio, same kiel Okcidenta Aŭstralio de Carnarvon en la nordo al la sudokcidento kaj oriente ĝis Esperance. Ĉi tiuj travintras en la Malgrandaj Sundoj kaj Nov-Gvineo. Nov-Zelandaj populacioj travintras en la Salomonoj kaj alvenas en Nov-Zelandon de meze de aŭgusto, kvankam ili ne estas oftaj ĝis oktobro. Ili disvastiĝas en Stewart (Rakiura) kaj Ĉatham-Insuloj kaj troviĝas ĝis altitudo de 1220 m. La insulaj rasoj, layardi en Nov-Kaledonio, Vanuatuo kaj kelkaj el la insuloj de la Salomonoj, kaj harterti de Rennell kaj Bellona Insuloj en la Salomonoj, estas ne-migrantaj.

Kutimaro kaj ekologio
Reproduktado
Ina brila bronzokukolo demetas unuopan ovon en nesto de gastiganto kaj forigas ovon de gastiganto. Post eloviĝo, la kukolido elĵetas la idojn de gastiganto el la nesto.

Kvankam la griza gerigono (Gerygone igata) estas ofta gastiganta specio en Nov-Zelando, la Brilaj bronzokukoloj maltrafas la unuan sed ege parazitas la duan ovodemetadon de la sezono (55% de nestoj en studo en Kaikoura). Kampa esplorado apud Kaikōura montris, ke la malhela koloro de kukolaj ovoj ŝajne servis por protekti kukolajn ovojn kontraŭ forigoj fare de aliaj kukoloj en nestoj de griza filoskopo prefere ol de la gastigantoj. Testo uzanta modelajn ovojn de malsamaj tonoj montris, ke la gastigantoj ne malakceptis ovojn, sed ke kukoloj forigis ovojn de pli helaj koloroj. La malhelajn, senbrilajn kukolajn ovojn malfacile estas viditaj en la ombroj de nesto de griza gerigono.

eta|maldekstre|ovoj de Chrysococcyx lucidus  en nesto de Gerygone flavolateralis - Muzeo de Tuluzo
La Ĉatama gerigono estas gastiganta specio en la Chatham-insularo. Falla, Robert Alexander; Sibson, Richard Broadley; Turbott, Evan Graham (1972) [1966]. The New Guide to the Birds of New Zealand. Collins. pp. 181–82. ISBN 0-00-212022-4.  La senbrilaj ovoj demetitaj estas olivecbrunaj en Okcidenta Aŭstralio kaj kun diversaj nuancoj de verda aŭ verdecblanka ĝis olivecbruna kaj ĝis malhelbruna aliloke, kaj ne similas la ovojn de ilia gastiganto. La malhela pigmento facile forfrotiĝas. La ovoj ofte estas malhelkoloraj en nestoj de dornobekaj kaj gerigonoj, kies ovoj estas same kupolformaj kaj malhelaj. Oni supozas, ke tio minimumigas la riskon de elĵeto fare de dua ina kukola vizitanto al la jam parazitita nesto, kiu eble pretervidos malhelan ovon dum demetado de alia ovo.

Pluraj aliaj specioj estas fojaj gastigantoj. En Viktorio en 2005, paro de kaŝtanpuga eriktroglodo (Hylacola pyrrhopygia) estis renkontita kun juna brila bronzokukolo, kiu imitis la alarmvokon de beba eriktroglodo. La enkondukitaj dompasero kaj kantoturdo estis registritaj kiel gastigantoj en Nov-Zelando.

En Nov-Kaledonio, la ventumilvosta gerigono (Gerygone flavolateralis) estas la sola gastiganto de la specio.

Manĝado
Estante insektovora, la brilbronza kukolo manĝas insektojn, kiujn evitas aliaj birdoj, kiel ekzemple raŭpoj, precipe tiujn de la pigo-tineo (Nyctemera annulata), kaj skarabojn, precipe kokcinelojn. La maĉstomako de la brilbronza kukolo estas kovrita per mola dika subŝtofo, kiu kaptas la raŭpajn pikilojn; ĉi tiuj defalas kaj estas kraĉitaj de la birdo. Oni scias, ke la specio ankaŭ manĝas birdovojn.

Predantoj kaj minacoj
La Brila bronzokukolo foje falas kiel predo de katoj. Krome oni registris ĝin mortinta fluginte kontraŭ fenestroj.

 Literaturo 
 BirdLife International 2004. Chrysococcyx lucidus.
 2006 IRuĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 ABID Images 
 Ĉe HBW Interreta Birdokolekto

Kategorio:Nestoparazitoj
Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Oceanio