Klimata ŝanĝo

eta|Temperaturaj ŝanĝiĝoj de la lastaj 2000 jaroj
eta|Epizodo de podkasto Kern.punkto pri tutmonda varmiĝo kaj klimata ŝanĝiĝo.
Klimata ŝanĝo, klimata ŝanĝiĝo aŭ klimatŝanĝiĝo estas longedaŭra rimarkebla ŝanĝo de "averaĝa vetero" kiun la tuta Tero aŭ iu regiono spertas, nuntempe aŭ iam ajn dum la historio de la Tero(eo) Werner Fuß, Kial varmiĝas la klimato? Vidpunkto de fiziko-kemiisto  (PDF), paĝoj 61-71, La Riverego, n-ro 242-244, 2020.

 Efektoj de la klimata ŝanĝiĝo 
 Averaĝa vetero povas inkluzivi averaĝajn temperaturon, precipitadon, kaj ventoskemojn.
 Ĝi temas pri ŝanĝiĝoj de la varieco aŭ averaĝa stato de la atmosfero dum daŭroj de jardekoj al jarmilionoj.
 Ĉi tiuj ŝanĝiĝoj povas esti kaŭzataj de la tera ŝanĝiĝemo, eksteraj fortoj (kiel varioj de sunluma forteco), kaj, pli freŝdate, de homa agado.

Foje oni kalkulas inter la konsekvencoj de la klimata ŝanĝiĝo ĉiujn naturajn katastrofojn, eĉ ne rilatajn al ĝi. La proparolanto de la Monda Organizaĵo pri Meteologio Clare Nullis atentigis, ke al grandaj arbaraj incendioj en Aŭstralio en 2019 kontribuis ankaŭ klimata fenomeno, nome la hindaoceana aerprema anomalio, kiu fortiĝis tiujare. Alia faktoro estas medioprotektaj leĝoj, kiuj malpermesas forhaki arbojn eĉ por fari kontraŭfajrajn senarbajn striojn.

 Mildigo de la efikoj 

Por etaj insulaj landoj, minacataj de subakviĝo, eventuala solvo povus esti konstruado de kontraŭinundaj barieroj kaj transloĝiĝo de la loĝantaro al pli sekuraj lokoj.

La  Tuvalo kaj Aŭstralio subskribis traktaton nomitan Falepili Unio, kadre de kiu interalie Aŭstralio promesis ĉiujare doni vizojn al 280 homoj trafitaj de klimataj minacoj. Aŭstralio promesis ankaŭ investi 350 milionojn da usonaj dolaroj je "klimata infrastrukturo" de la regiono. Interalie ĝi promesis investi 16,9 milionojn da dolaroj por kreskigi la tuvalan grundon je 6% kaj tiel kontraŭstari la subakviĝon.

 Moderna uzo de termino "klimata ŝanĝiĝo" 
Freŝdate, precipe kuntekste de politiko pri naturmedio, la termino "klimata ŝanĝiĝo" ofte referencas ŝanĝiĝojn de la moderna klimato. La termino tutmonda varmiĝo estas pli taŭga tiuokaze.

 En Esperanto 
 Amri Wandel, La klimatŝanĝa kulminkonferenco: ĉu la interkonsentoj sufiĉos por bremsi la varmiĝon?.Amri Wandel, La klimatŝanĝa kulminkonferenco: ĉu la interkonsentoj sufiĉos por bremsi la varmiĝon?, En Esperanto, 1364(1) Januaro 2022, pp. 20-21.

 Referencoj 

 Literaturo 
 Rilex, Denis kaj Lewis Spolton,1987, Vetero kaj klimato de la mondo , UEA , Roterdamo , 131 paĝoj, ISBN 92 9017 035 2


 Eksteraj ligiloj 
 Kurso en Esperanto pri klimata ŝanĝiĝo , Monda.eu,
 (eo) Adrienne Pásztor, Tutmondaj defioj de la klimatoŝanĝiĝo, verkoj.com
  Klimata ŝanĝo estas homfarita, artikolo en Esperanta Retradio aperinta 21 oktobro 2021
 UN klarigas la klimato-varmiĝon (germane kaj en multaj aliaj lingvoj)
  Pri akvo-cirkulado en la suda parto de tero 

 Vidu ankaŭ 
 Tutmonda varmiĝo
 Senarbarigo
 Karbona neŭtraleco
 Karbono-ciklo
 Mezepoka Varma Periodo
 Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo
 UNFCCC
 Rajtoj de la naturo
 Scienca interkonsento pri klimata ŝanĝo
 Vendredojn por la estonteco
 Greta Thunberg
 Vanessa Natake
 Ekologia migrado