Numeriano

Numeriano aŭ Marcus Aurelius Numerius Numerianus estis romia imperiestro de 283 ĝis 284 kun sia pli aĝa frato Karino (243-285). Ili estis filoj de Karo (222-283), generalo levita al la ofico de pretora prefekto sub imperiestro Probo en 282.

Frua vivo kaj regado de Karo
Numeriano estis la pli juna filo de Karo. En 282, la legioj de la supra Danubo en Retjo kaj Norikumo proklamis kiel imperiestron la patron de Numeriano, la pretorianan prefekton Marko Aŭrelio Karo, post ribelo kontraŭ la imperiestro Probo, en kiu ĉi-lasta estis mortigita. Laŭ unu rakonto, Karo mem ribelis kontraŭ la imperiestro, kaj la armeo de Probo, staciita en Sirmio (nuna Sremska Mitrovica, Serbio), decidis ne voli batali kontraŭ Karo kaj anstataŭe asasinis ilian imperiestron. Laŭ la Historia Augusta, Karo ne respondecis pri la morto de Probo, kaj severe punis la murdintojn. Karo, jam sesdekjara, deziris establi dinastion kaj tuj levis Karinon kaj Numerianon al la rango de Cezaro.

En 283, Karo lasis Karinon respondeca pri la Okcidento kaj translokiĝis kun Numeriano kaj lia pretora prefekto Lucio Flavio Apro (180-205) ankaŭ konata kiel Ario Apro al la Oriento por militi kontraŭ la Sasanida Imperio.

eta|maldekstre|300px|Ebla portreto de la kapo de Numeriano, Muzeo pri Finaj Artoj, Bostono, Usono.

eta|dekstre|400px|Ikonografia bildo de Numeriano (253-284), romia imperiestro, 1583, el la verko de Giovanni Battista de' Cavalieri (1526-1597) kaj Tomasz Treter (1547-1610).

eta|maldekstre|400px|La Kastelo Falak-ol-Aflak, konstruita inter 240 kaj 270 A.D., dum la epoko de Ŝapuro la 1-a, la 2-a Sasanida reganto.

eta|maldekstre|400px|La Sasanida Imperio daŭris ekde la jaro 224 ĝis 651 AD.

La Sasanidoj estis implikitaj en sukceda disputo ekde la morto de Ŝapuro kaj ne estis en pozicio por kontraŭstari la antaŭenmarŝon de Karo. Laŭ Johano Zonaro, Eŭtropio kaj Rufo Festo, Karo gajnis gravan venkon kontraŭ la Persoj, konkerante Seleŭkion kaj la sasanidan ĉefurbon Ktesifono (proksime de moderna Al-Mada'in, Irako), urbojn sur kontraŭaj bordoj de la Tigriso. Por festi, Numeriano, Karo kaj Karino ĉiuj prenis la titolon "Persici maximi" ("la plej granda el la persoj"). Karo mortis en julio aŭ frua aŭgusto de 283, supozeble pro fulmo.

Numeriano kaj Karino kiel Aŭgustoj
La morto de Karo lasis Numerianon kaj Karinon kiel la novajn Aŭgustojn. Karino rapide atingis Romon el Gaŭlio, alvenante en januaro 284, dum Numeriano restis en la Oriento. La romia retiriĝo el Persio estis orde kaj senkontraŭe, ĉar la persa reĝo, Baramo la 2-a, ankoraŭ luktis por establi sian aŭtoritaton. Ĉirkaŭ marto 284, Numeriano estis atinginta nur Emezon (Homs) en Sirio; antaŭ novembro, Malgrandan Azion. En Emezo li ŝajne ankoraŭ vivis kaj estis en bona sano, ĉar li eldonis la solan ekzistantan reskripton en lia nomo tie. Moneroj estis eldonitaj en lia nomo en Ciziko iam antaŭ la fino de 284, sed estas neeble scii ĉu li ankoraŭ estis publika homo tiutempe.

Post Emezo, la trupo de Numeriano, inkluzive de la prefekto Apro, raportis ke Numeriano suferis pro okulinflamo kaj devis vojaĝi en fermita kaleŝo. Kiam la armeo atingis Bitinion, aŭ Trakion, kelkaj el la soldatoj de Numeriano flaris odoron rememorigan pri putriĝanta kadavro eliranta el la kaleŝo. Ili malfermis ĝiajn kurtenojn kaj trovis Numerianon morta.

Post la morto de Numeriano
Apero oficiale diskonigis la morton de Numeriano en Nikomedio (nuna İzmit) en novembro 284, kaj la malkovron, kiun la prefekto provis kaŝi, pro la trokuraĝo de la soldataro, kiu perforte malfermis la imperian tendon por mem esplori la situacion de sia nevidebla monarko.

La generaloj kaj tribunoj de Numeriano kunvokis konsilion por la sinsekvo, kiu kunvenis en Kalcedono trans la Bosporo, kie ili elektis kiel imperiestron Dioklecianon, komandanton de la kavaleria brako de la imperia korpogardisto, malgraŭ la provoj de Apro akiri subtenon. La armeo de la oriento unuanime salutis sian novan Aŭguston.

Diokleciano akceptis la purpurajn imperiajn ornatojn kaj levis sian glavon al la sunlumo, ĵurante nei la respondecon pri la morto de Numeriano. Li asertis, ke Apro mortigis Numerianon kaj kaŝis la krimon. Antaŭ la tuta armeo, Diokleciano tiam turnis sin kaj mortigis Apron, kiu estis trenita ligita antaŭ la asembleon.

Karaktero
Laŭ la Historia Augusta, Numeriano estis viro kun konsiderindaj literaturaj atingoj, rimarkinde aminda, kaj konata kiel granda oratoro kaj poeto. Supozeble, la Senato starigis por li statuon, kun la surskribo "Al la plej potenca el la oratoroj".

 Referencoj 

Kategorio:Naskiĝintoj en 253
Kategorio:Mortintoj en 284
Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Kategorio:Mortintoj en Italio
Kategorio:Italaj regantoj
Kategorio:Italaj militistoj
Kategorio:Italaj imperiestroj
Kategorio:Historio de Italio

Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 253
Kategorio:Mortintoj en 284