Libera regna urbo

Libera regna urbo aŭ libera imperia urbo estis en la Sankta Romia Imperio urbo kiu ne apartenis al iu alia membro-ŝtato de la Imperio kaj do havis super si neniun regionan landestron sed nur la imperiestron mem – ili havis imperian senperecon.

Origine temis pri du apartaj specoj de urboj: la "regnaj urboj", senpere sub la imperiestro, kaj la "liberaj urboj", iamaj episkopaj urboj kiuj akiris ioman aŭtonomion. Ekde la 15-a jarcento oni nomis ilin kune "liberaj kaj regnaj urboj", kion oni poste populare konfuzis al "liberaj regnaj urboj".

Liberaj kaj regnaj urboj ĝuis certajn liberecojn kaj privilegiojn.
Regnaj urboj estis interne plejparte aŭtonomaj kaj kutime havis propran juĝistaron. Tiusence ili estis laŭrange pli similaj al landestroj de imperiaj membro-ŝtatoj ol al urboj apartenantaj al tiuj. Ili tamen havis ankaŭ apartajn devojn al la imperiestro: pagi impostojn rekte al li, kaj subteni lin milite.
Liberaj urboj ricevis sitan statuson de la imperiestro aŭ de sia episkopo. Ili ofte similis al regnaj urboj, sed ne devis pagi imposton, nek militservi (krom ĉe krucmilitoj).

 Historio 
(...kompletigenda...)

La nombro de regnaj urboj variis; maksimume iam ekzistis 83, ĉirkaŭ la jaro 1800 plu estis 51.

En 1803 la Reichsdeputationshauptschluss, la lasta asemblea decido de la Sankta Romia Imperio, forprenis de 45 el la 51 ĝis tiam ekzistantaj regnaj urboj ilian statuson kaj aligis ilin al la najbaraj princlandoj. Nur Augsburg, Nürnberg, Frankfurt am Main, Bremen, Hamburg kaj Lübeck konservis sian statuson, tamen kun limigitaj privilegioj. Augsburg kaj Nürnberg poste en 1805/1806 estis aligitaj al la elekto-princlando Bavario, la kvar aliaj povis konservi sian sendependecon eĉ post la Viena Kongreso en 1815 kaj iĝis suverenaj membro-ŝtatoj de la Germana Federacio.

 Liberaj urboj post la fino de la Sankta Romia Imperio 
Post 1815 plu-ekzistis en la Germana Ligo 4 liberaj urboj: Hamburg, Bremen, Lübeck kaj Frankfurt am Main. Frankfurto perdis sian sendependecon en 1866 (okupita de Prusio); Lubeko en 1937 ankaŭ estis aligita al Prusio.
Nur Bremeno kaj Hamburgo plu-ekzistas kiel memstaraj urboŝtatoj, hodiaŭ kiel federaciaj landoj de Germanio.

Similan statuson nuntempe havas ankaŭ la urbo kaj federacia lando Berlino; tio tamen neniel fontas el imperia tradicio sed el la historio post la Dua mondmilito.

La titolon "Libera Urbo" havis ankaŭ Danzig (hodiaŭ Gdańsk) inter 1920 kaj 1939 sub protekto de la Ligo de Nacioj.

Ĉirkau la jaro 1800 ekzistis jenaj 51 "liberaj kaj regnaj urboj":

 Aachen
 Aalen
 Augsburg
 Biberach an der Riß
 Bopfingen
 Bremen
 Buchau (Bad Buchau)
 Buchhorn (hodiaŭ: Friedrichshafen)
 Dinkelsbühl
 Dortmund
 Esslingen am Neckar
 Frankfurt am Main
 Friedberg (Hesio)
 Gengenbach
 Giengen an der Brenz
 Goslar
 Hamburg Heilbronn
 Isny im Allgäu
 Kaufbeuren
 Kempten
 Köln
 Leutkirch im Allgäu
 Lindau (Bodensee)
 Lübeck
 Memmingen
 Mühlhausen (Turingio)
 Nordhausen
 Nördlingen
 Nürnberg
 Offenburg
 Pfullendorf
 Ravensburg
 Regensburg Reutlingen
 Rothenburg ob der Tauber
 Rottweil
 Schwäbisch Gmünd
 Schwäbisch Hall
 Schweinfurt
 Speyer
 Überlingen
 Ulm
 Wangen im Allgäu
 Weil der Stadt
 Weißenburg in Bayern
 Wetzlar
 Wimpfen (Bad Wimpfen)
 Windsheim (Bad Windsheim)
 Worms
 Zell am Harmersbach

 La nederlanda urbo Groningen deklaris sin mem Libera Regna Urbo, kvankam ĝi neniam estis.
Ĝis la Vestfalia Paco 1648
 Metz Tull (Toul) Wirten (Verdun)
Formale ĝis la Vestfalia Paco ankaŭ la ĵurkomunumaj (svisaj) urboj:
 Bazelo
 Berno
 Lucerno
 Mülhausen (Alzaco) Sankt-Galo
 Ŝafhaŭzo
 Soloturno
 Zugo
 Zuriko
Ĝis la Traktato de Nijmegen 1679
 Bisanz (Besançon)
kaj jenaj alzacaj urboj (ekde 1354 en la "dek-urba ligo"):
 Colmar
 Hagenau (Haguenau)
 Kaisersberg (Kaysersberg)
 Landau in der Pfalz Münster (Munster)
 Oberehnheim (Obernai)
 Rosheim
 Schlettstadt (Sélestat) Türkheim (Turckheim)
 Weißenburg im Elsass (Wissembourg)
Kiel lasta alzaca libera regna urbo en 1681 aneksita de Francio
 Strasburgo
Pluaj eksaj regnaj urboj
 Altenburg (1290–1311)
 Andernach (ĝis 1167?)
 Baden (1415, Argovio, Svisio)
 Bremgarten (1415, Argovio, Svisio)
 Eger (1213–1322, Cheb)
 Chemnitz (1213–1322)
 Donauwörth (1301-1607)
 Duisburg (1170-1290)
 Düren (1000-1241)
 Essen (de 1377 formale ĝis 1670, fakte ĝis 1822) Feuchtwangen (1241–1376)
 Freiburg im Üechtland (1478-1648, Fribourg)
 St. Gallen (1180-1648)
 Gelnhausen (1170-1349)
 Germersheim (1276–1325)
 Herford (antaŭ 1521-1652)
 Kaiserslautern (1276-1314)
 Kinrooi-Kessenich (Limburgo, Belgio)
 Konstanco (1192-1548)
 Markgröningen (1240-1336) Neckargemünd (1230–1395)
 Nimwegen (~1230–1248, Nijmegen)
 Oberwesel (1220–1309)
 Oppenheim (1225-1398)
 Worms-Pfeddersheim (1300–1465)
 Rheineck (1276-14-a jarcento)
 Rheinfelden (1225-1330, Argovio, Svisio)
 Verden (antaŭ 1521-1648)
 Weinsberg (1283-1417)
 Zwickau (1290–1407)

 Vidu ankaŭ 
 Urboŝtato
 Libera reĝa urbo en Hungara reĝlando

Kategorio:Urbo

Kategorio:Sankta Romia Imperio
*
Kategorio:Institucioj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Mezepoko
!