Apus (genro)

La genro de birdoj nome Apus enhavas kelkajn el la plej oftaj specioj de malnovmondaj membroj de la familio Apusedoj, komune konataj kiel tipaj apusoj. La genro nomigas la subfamilion, la familion nome Apusedoj aŭ Apodidae kaj la ordon Apodoformaj aŭ Apodiformes. Tiu nomo signifas sen piedoj, ĉar ties malgrandaj kaj malfortaj kruroj ne estas sufiĉe fortaj por reekflugi se ili surterigas, ĉar la longaj kaj rektaj flugiloj ne permesas ilin ekflugi.

Ili estas inter la plej rapidaj birdoj en la mondo. Ili aspektas hirundoj, al kiuj ili tute ne rilatas, sed ili havas pli mallongajn vostojn kaj falĉilformajn flugilojn. La apusoj pasigas plej parton de siaj vivoj en aero dumfluge (kie kaj kiel ili manĝas, pariĝas kaj eĉ dormas). La mallongaj kruroj estas tre utilaj por alkroĉi sin al vertikalaj surfacoj.

Taksonomio
La genro Apus estis starigita de la itala natursciencisto Giovanni Antonio Scopoli en 1777 baze sur taŭtonomio kaj la Ordinara apuso kiu estis ricevinta la duvortan nomon Hirundo apus de la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en 1758. La nomo Apus estas Latina por apuso, kvankam antikvuloj konsideris ĝin tipo de hirundo sen piedoj (el Antikva greka α, a, "sen", kaj πούς, pous, "piedo").

Antaŭ la 1950-aj jaroj, ekzistis iu polemiko pri kiu grupo de organismoj devus havi la genronomon Apus. En 1801, Bosc donis la genronomon Apus al la malgrandaj krustacaj organismoj konataj hodiaŭ kiel Triops, kaj pli postaj aŭtoroj daŭre uzis ĉi tiun terminon. Ludwig Keilhack sugestis (en 1909) ke tio estis malĝusta ĉar jam ekzistis birda genro nomita Apus fare de Scopoli en 1777. La polemiko finiĝis en 1958 kiam la Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo (ICZN) regulis kontraŭ la uzo de la genronomo Apus por la krustacoj kaj agnoskis la nomon Triops.

En Esperanto PIV agnoskas kiel sinonimojn kaj apuso kaj apodo.PIV NPIV Alirita la 25an de januaro 2026. "Apuso" estas rekta adaptaĵo de la genronomo, dum "apodo" estus adaptaĵo de la sciencaj nomoj Apodoformaj (Apodiformes) kaj Apodidae. La Ornitologia taksonomio preferas "apodo".

 Specioj 
eta|dekstre|210ra|Somalia apuso aŭ Somalia apodo, Apus berliozi
 Genro Apus
 Aleksandrapuso aŭ Kaboverda apodo, Apus alexandri
 Ordinara apuso aŭ Ordinara apodo, Apus apus
 Unukolora apuso aŭ Unukolora apodo, Apus unicolor
 Nianzapuso aŭ Bruna apodo, Apus niansae
 Pala apuso aŭ Pala apodo, Apus pallidus
 Afrika apuso aŭ Afrika apodo, Apus barbatus
 Somalia apuso aŭ Somalia apodo, Apus berliozi
 Sudafrika apuso aŭ Namibia apodo, Apus bradfieldi
 Madagaskara apuso aŭ Madagaskara nigra apodo, Apus balstoni
 Sladena apuso, Apus sladeniae
 Pacifika apuso aŭ Forkovosta apodo, Apus pacificus
 Salimalia apuso, Apus salimalii
 Himalaja apuso, Apus leuconyx
 Kukapuso, Apus cooki
 Malhelpuga apuso aŭ Malhelpuga apodo, Apus acuticauda
 Blankpuga apuso aŭ Eta apodo, Apus affinis
 Nepala apuso aŭ Doma apodo, Apus nipalensis
 Horusapuso aŭ Horusa apodo, Apus horus
 Blankpuga kafrapuso aŭ Kafra apodo, Apus caffer
 Batesapuso aŭ Kameruna apodo, Apus batesi

Konataj fosiliaj specioj estas la jenaj:
 Apus gaillardi (Meza/malfrua Mioceno de La Grive-St.-Alban, Francio)
 Apus wetmorei (Frua - malfrua Plioceno de SC kaj SOr Eŭropo)
 Apus baranensis (Malfrua Plioceno)

 Referencoj 

 Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000): Swifts : a guide to the swifts and treeswifts of the world. Pica Press, Mountfield, East Sussex. ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo