Gelnica

Gelnica, hungare Gölnicbánya, germane Gölnitz estas urbo (iam grava minurbo) en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Gelnica, kies distriktejo estas.
eta|maldekstra|250ra|Panoramo kun preĝejturo en Gelnica

 Situo 
La urbo situas en valo, laŭ flankovojo, laŭ fervojo Banská Bystrica-Prešov. De la lasta ĝi troviĝas 32 km.

 Historio 
En la valo loĝis en la neolitiko kaj bronzepoko. Germanoj fondis setlejon por minadi en la 12-a jarcento. En 1241 la tataroj detruis la komunumon, poste alvenis denove germanoj kaj fortikaĵo konstruiĝis. En la hungaraj dokumentoj ĝi aperas unuafoje en 1263 en formo Gylnychbanya, kiu urbiĝis en 1264 danke al Béla la 4-a. En 1288 ankaŭ klostro fondiĝis, sed okazis ribelo en 1543, sekve ĝi ruiniĝis. Dume la urbeto prosperis pro la minado de arĝento kaj kupro, sekve iĝis libera reĝa urbo. Husanoj okupis la fortikaĵon en mezo de la 15-a jarcento. En 1726 Gölnic estis centro de la proksimaj minurboj. Baldaŭe oni minis precipe feron kaj oni okupiĝis ankaŭ pri fandado. En 1910 en la urbo loĝis 3833 da loĝantoj (2095 germanoj, 1098 slovakoj, 606 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungario, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de "Gölnicbánya". Poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Ankaŭ nun la urbo prosperas pro la ferominado. En 2001 loĝis en la urbo 6404 da homoj, 96%-oj de la loĝantoj estis slovakoj.

 Alianco de minurboj en Supra Hungarujo 
Unue hungare, poste laŭ nuna slovaka formo:
 Gölnicbánya  Igló  Jászó  Rozsnyó Rudabánya  Szomolnok  Telkibánya 
 Gelnica  Spišská Nová Ves  Jasov  Rožňava Rudabánya  Smolník (distrikto Gelnica)  Telkibánya 

Krome ankaŭ la 4 proksimaj minejoj formis aliancon (hungare, slovake):
 Gölnicbánya  Merény  Szepesremete  Szomolnok
 Gelnica  Nálepkovo  Mníšek nad Hnilcom  Smolník

eta|250ra|Gelnica

 Famuloj 
En la tiama Gölnicbánya naskiĝis:
 germana-hungara ginekologo Gusztáv Adolf Dirner
 germana-hungara juristo Ernő Flachbarth
 germana-hungara politikisto Gusztáv Gratz
 hungaraj bestokuracistoj Albert Breuer kaj Ottó Gratz
 hungaraj inĝenieroj Gusztáv Faller (1816) kaj József Gyula Szent-Istványi.

 Vidindaĵoj 
 gotika katolika paroĥa preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Maria el la 15-a jarcento
 baroka-klasikisma paroĥo de 1774
 urbodomo de 1807
 luterana templo de 1784
 muzeo pri minado 1938

 Partneraj urboj 
  Horní Suchá, Ĉeĥio
  Gennep, Nederlando
  Rudnik nad Sanem, Pollando
  Le Pradet, Francio

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Gelnica
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio