Listo de latinaj eldiroj

Jen listo de eldiroj en la latina lingvo, aranĝita alfabete laŭ la unua vorto. Oni povas krei alian liston aranĝitan laŭ
plej grava vorto. Inversan liston oni povas aranĝi laŭ kapvorto en Esperanto.

 A 
 A barba stulti discit tonsor (De barbo de stultulo lernas barbisto).
 A bonis bona disce (Lernu esti bona de bonuloj).
 A bove maiore discit arare minor (Granda bovo instruas malgrandan bovon plugi).
 A cane non magno saepe tenetur aper (Malgranda hundo kelkfoje prenas apron).
 A minimis ad maxima (kaj aliaj similaj frazoj) 
 A capite ad calcem. (De kapo ĝis kalkano.)
 A pedibus usque ad caput. (De piedoj ĝis kapon.)
 A posteriori (Malantaŭsperte.)
 A priori (Antaŭsperte.)
 A puro fonte defluit aqua pura. (El pura fonto eliras pura akvo.)
 A. E. I. O. U. (Austriae Est Imperare Orbi Universo) ([inde] Al Aŭstrio estas ordoni al la tuta universo)Ankaŭ germanlingve: Alle Erde Ist Oesterreich Unterthan (La tuta tero estas submetita al Aŭstrujo).
 Ab alio exspectes, alteri quod feceris (El aliulo esperu, kion al aliulo vi faris.)
 Ab amico reconciliato cave. (Ne fidu al repacigita amiko.)
 Ab initio nullum semper nullum. (Komence nevalora ĉiam restas nevalora.)
 Ab unguibus leo (Per ungo oni konas leonon).
 "Abiens abi" (Forirante foriru)
 Absens carens
 Absens heres non erit (Neĉeestanto ne heredas) (jura principo).
 Absque argento omnia vana (Sen mono, ĉio vana).
 Abyssus abyssum invocat (Abismo abismon alvokas).
 Acer potor. (Forta trinkemulo) (Horacio Satir 2; 8, 37)
 Acerba sunt bella fratrum (Bataloj de fratoj estas sen kompato).
 Acta est fabula. (Aktorita estas la teatraĵo.)
 Ad hominem (Al la homo) (argumento kontraŭ homo prefere ol lia/ŝia ideoj)
 Ad calendas graecas ( = neniam)
 Ad praesens ova cras pullis sunt meliora (Pli valoras nun ovo, ol morgaŭ kokino).
 Aegiptus est Nili donum (Egipto estas donaco de Nilo).
 Alea iacta est. (La ĵetkubo estas falinta) (laŭ Suetonio, Cezaro diris tion transirante la liman riveron Rubikono.)
 Anima sana in corpore sano. (Sana animo en sana korpo.)
 Arbor ex fructu cognoscitur (Laǔ la frukto oni arbon ekkonas).
 Asinus asinum fricat. (Azeno azenon frotas.)
 Asinos non curo Mi fajfas pri azenoj
 Audiatur et altera pars
 Audiatur et prima pars
 Audi, vide, tace
 Audi, vide, tace, si vis vivere in pace
 Aures habent, sed non audient (kaj similaj frazoj, oni havas orelojn, sed ne aŭdos) 
 Ave imperator, morituri te salutant. (Saluton imperiestro, la mortontoj vin salutas.)
 Ave Caesar, morituri te salutant. (Saluton Cezaro, la mortontoj vin salutas.)

 B 
 Brevis erat gaudium. (Mallonga estis la plezuro.)
 Barbam video, sed philosophum non video (Mi vidas barbon, sed mi ne vidas filozofon)

 C 
 Captatio benevolentiae. (Indulga peto.)
 Carpe diem. (Rikoltu ĉiun tagon.) (Horacio Odoj, 11.8)
 Carpe noctem (Kaptu nokton) 
 Carpe vinum (kaptu vinon) 
 Cave ne cadas (singardu, ne falu)

 Caveat emptor (Aĉetanto singardu — t.e. Vendita sin garantio)

 Caveat lector (Leganto singardu, kaj aliaj similaj frazoj) 
 Cedant arma togae (Cedu armilo al togo) 
 Ceterum censeo Carthaginem esse delendam. (Cetere mi opinias ke Kartago estas detruenda.) (Kutima fina frazo de la paroladoj en la senato de Katono la pli maljuna.)
 Charta non erubescit
 Cogito ergo sum. (Mi pensas tial mi estas.) (komenca frazo de la filozofio de René Descartes)
 Concordia res parvae crescunt. (De konkordo etaj aferoj kreskas; t.e. unueco donas forton)
 Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur (De konkordo etaj aferoj kreskas, per malkonkordo la plej grandaj falas)
 Credo qui verum, credo quia absurdum, credo ut intellegam
 Crede experto
 Credite rebus
 Credula res est amor (amo estas kredema aĵo) 
 Cui bono? (Al kiu bone?) (Cicerono pro Milone)
 Cuiusvis hominis est errare, nullius nisi insipientis in errore perseverare. (Ĉiu homo povas erari, nur stultulo restos en eraro.) (Cicerono Philipp. 12, 2)
 Cultus magnificus addit hominibus auctoritatem. (Luksa vivo pliigas prestiĝon de homoj.) (Quint. 8 pro oem 20)
 Cum finis est licitus, etiam media sunt licita. (Se la celo estas permesita, ankaŭ la iloj estas permesitaj.) (Busenbaum Jesuiticus, Medulla theologicae moralis 1650)

 D 
 Delirant isti Romani! (Frenezas tiuj Romianoj!) (Asteriks)
 Difficile est satiram non scribere. (Malfacile estas ne skribi satire.) ([Juvenalus], satiroj I, 30)
 Dii nos quasi pilas homines habent. (La dioj havas nin homojn kvazaŭ kiel pilkoj.) ([Plautus] Capt. Prol. 22)
 Disce gaudere (kaj aliaj similaj frazoj) 
 Discordia maximae res dilabuntur. (Malkonkordo mortigas la plej grandajn aferojn.)
 DOM (Deo Optimo Maximo)
 Donec aliter provideatur. (Dum oni ne aranĝas diversmaniere.)
 Donec eris felix, multos numerabis amicos;Tempora si fuerint nubila, solus eris.(Dum vi estos feliĉa, multajn vi nombros amikojnLa vetero se fariĝos nuba, sola vi estos.) (Ovidio)
 Dubito, ergo sum (Mi dubas, do mi estas)
 Dulce et decorum est pro patria mori. (Dolĉe kaj dece estas morti por patrujo) (Horacio)
 Dura lex, sed lex. (Dura leĝo, sed leĝo.)
 Dura veritas, sed veritas

 E 
 Ecce femina
 Ecce homo
 Ecce signum
 Ede, bibe, lude, post mortem nulla voluptas. (Manĝu, trinku, ludu, post morto neniu plezuro.)
 Errare humanum est, perseverare diabolicum. (Erari home estas, insistadi diable estas.)
 Et tu, Brute? (Kaj vi, Bruto?)
 Exegi monumentum aere perennius. (Mi finfaris monumenton pli daŭra ol bronzo.) (Horacio)
 Exemplis discimus (kaj aliaj similaj frazoj) Ni lernas je ekzemploj

 F 
 Fac simile
 Feci quod potui (feci quod potui, faciant meliora potentes) Mi faris kion mi povis
 Felix, qui potuit rerum cognoscere causas. (Feliĉa, kiu povis percepti la kialojn de la aferoj.) (Vergilio, Georg. 2, 490)
 Fluctuat nec mergitur. (Skuata neniam mergiĝos.)

 G 
 Grammatici certant et adhuc sub judice lis est. (.) (Horacio)
 Gutta cavat lapidem, non vi, sed saepe cadendo. (Guto kavigas la ŝtonon, ne per forto sed per ofta falado = eĉ guto malgranda, konstante frapante, traboros la monton granitan) (leteroj de Ovidio el pontio, Pontus IV, 10, 5)

 H 
 Homo homini lupus. (La homo por la homo estas lupo.)
 Homo homini amicus est
 Homo res sacra (homo estas sankta aĵo). 
 Homo res sacra homini
 Hodie mihi, cras tibi. (Hodiaŭ mi, morgaŭ vi.) ofta surskribo sur tomboŝtonoj. Laŭ "La Saĝeco de Siraĥ", Ecclesiasticus 38:22
 Hic haeret aqua
 Hic sunt dracones
 Hic sunt leones
 Honores mutant mores
 Honores mutant mores, sed raro in meliora

 I 
 Ignoramus et ignorabimus
 In dubio pro reo
 Ineptis! (Stultaĵo!)
 In vino veritas! (En vino ver(ec)o!)
 Inter arma tacent musae (Inter armiloj silentas muzoj) 
 Inter arma silent leges
 Ignoti nulla cupido. (De l' nekonato estas neniu deziro.) (Ovidio)
 Iovis erepto fulmine per inferna vehitur Promethei genus. (.

 L 
 Laboremus (kaj aliaj similaj frazoj) Ni laboru
 Lapsus calami! (Skriba eraro!)
 Lapsus linguae! (Parola eraro!)
 Lapsus memoriae! (Memora eraro!)
 Legum servi sumus, ut liberi simus
 Longum iter per praecipta, breve per exempla. (Longa vojo per instruado, breva per ekzemplo.)
Longissimus dies cito conditur. (La plej longa tago rapide finiĝas)
 Lux post tenebras (Lumo post mallumo)

 M 
 Magister dixit
 Mea culpa (maxima) (Mia (ega) kulpo)
 Mens sana in corpore sano (Sana menso en sana korpo).
 Mundus hic est quam optimus (Ĉi tiu mondo estas la plej bona)
 Mundus vult decipi, ergo decipiatur (et aliaj similaj frazoj)

 N 
 Navigare necesse est (Estas necese navigi) 
 Nil admirari
 Nihil novi sub sole. (Nenio nova sub la suno.)
 Nil mirari
 Non bis in idem
 Non possumus (ni ne povas)
 Nulla tenaci invia est via. (Por persistantoj neniu vojo estas neirebla.) (devizo de aŭtomobilofabrikanto Spyker)
 Nunquam polluta. (Neniam makulita.) devizo de la urbo Bajono

 O 
 Omnia mutantur
 Omnia mutantur, nihil interit
 Omnia vincit amor. (Amo ĉion venkas.)
 (O) si tacuisses, philosophus mansisses. ((Ho) se vi estus silentinta, vi restus filozofo.) (Boetio) (Instruistoj de la latina ofte uzas tiun frazon kontraŭ erarantaj lernejanoj.)
 Optimum medicamentum quies est. La plej bona kuracilo estas paco.

 P 
 Panem et circenses (Pano kaj ludoj) Metaforo unue uzita de Juvenalo
 Pecunia, si uti scis, ancilla est; si nescis, domina. (Se vi povas uzi monon, ĝi estas via servisto; se ne, via mastro.)
 Pecunia non olet (Mono odoron ne havas, sian devenon ne diras)
 Per Iovem! (De Jupitero!)
 Pro bono publico (Por publika bono)
 Post tenebras spero lucem (Post mallumo mi esperas lumon)

 Q 
 Qui bene amat, bene castigat. (Amo kaj puno loĝas komune.)
 Qui(s) custodiet ipsos custodes? (Kiu kontrolas la kontrolistaron?) (Juvenalo)
 Qui scribit bis legit. (Kiu skribas dufoje legas.)
 Quod licet Jovi non licet bovi. (Tio, kio licas al Jupitero, ne licas al ĉiu bovo.)

 R 
 Rara avis in terris. (Rara birdo sur teron.)
 Rebus sic stantibus. (Ĉar tiaj estas la aferoj.)
 Redde Caesari quae sunt Caesaris, et quae sunt Dei Deo. (Redonu al Cezaro tion, kio apartenas al Cezaro, kaj al Dio tion, kio apartenas al Dio.)
 Reductio ad absurdum. (Reductado al absurdo.)
 Rem acu tetigisti. () (Plaŭto)
 Repetitio est mater studiorum. (Redirado estas patrino de studadoj.)
 Requiescat in pace. (Li/Ŝi ripozu pace.)
 Res, non verba. (Aĵo, ne vortoj.)
 Res ipsa loquitur. (Afero parolas mem.)
 Rex regnat sed non gubernat. (Reĝo reĝas sed ne regas.)
 Romani ite domum. (Romanoj iru domon)
 Roma locuta, causa finita est. (Ĉar Romo parolis, la afero estas decidita/finita.)
 Roma non uno die aedificata est. ("Romon oni ne konstruis en unu tago." La responda Esperanta proverbo estas: "Ne en unu tago elkreskis Kartago.")

 S 
 Salus populi suprema lex esto kaj aliaj similaj
 Si fueris Romae, Romano vivito more; si fueris alibi, vivito sicut ibi. (~ En Romo, faru kiel la Romanoj.)
 Si vis pacem, para bellum. (Se vi volas pacon, preparu militon.)
 Sic sempre tyrannis
 Sic transit gloria mundi
 Sic transit gloria ideae (kaj aliaj similaj frazoj) 
 Simia, quam similis, turpissima bestia, nobis! (Simio, kiel simila malbelega besto estas al ni!) 
 Sine die. (Sen tago)
 Sine ira et studio. (Sen kolero kaj prefero.) (Tacito Annales 1, 1)
 Scio me nihil scire. (Mi scias ke mi nenion scias.)
 Scribere est agere
 Sine tempore. (Sen tempo)
 Stupor et admiratio eum incessit. (Mirego kaj admiro lin subigis.)
 Suum cuique pulchrum est. (Ĉiu sia propra estas bela.)
 Summum crede nefas animam praeferre pudori et propter vitam vivendi perdere causas. (Vidu kiel superajn krimojn preferi ekziston anstataŭ honoro kaj rezigni, por vivi, al la bonoj farante la prezon de la vivo.) (Juvenalo, Satiroj, VIII. 83-84)

 T 
 Tu quoque mi fili. (Vi ankaŭ mia filo.)
 Tempus fugit
 Tempus fugit, aeternitas manet
 Tempus fugit, amor manet
 Tempora mutantur
 Tempora mutantur et nos mutamur in illis

 U 
 Ubi amici, ibi opes. (Kie estas amikoj, tie estas riĉeco.)
 Unus pro omnibus, omnes pro uno. (Unu por ĉiuj, ĉiuj por unu.); moto de la federacio Svislando kaj devizo de la Tri muskedistoj.
 Unum ovile et unu pastor. (Johano, 10:16) (Unu grego kaj unu paŝtisto.)

 V 
 Vade mecum
 Vae soli
 Væ victis
 Vae victoribus
 Vanitas vanitatum et omnia vanitas
 Variatio delectat. ()
 Velocitas non est veneficium
 Veni, vidi, vici. (Mi alvenis, rigardis, venkis.) (Julio Cezaro)
 Veni, scripsi, vixi
 Veritas vincit (kaj aliaj similaj frazoj) 
 Viam supervadet vadens (Vojon trairos iranto)
 Vive ut vivas (vivu por vivi) 
 Vivere est cogitare
 Vim vi repellere licet

 Vidu ankaŭ 

 Proverbo#Latinaj proverboj



Kategorio:Romia literaturo

 Notoj