Kronologio de budhismo

Antikva epoko 

 Jaro (jaroj) Eventoj Antaŭ Kristo563 a. K.Siddhartha Gautama, la estonta Budho, naskiĝis en Lumbini, en la antikva Barato.534 a. K.Gautama forlasas profanan vivon kaj fariĝas migranta asketo (ŝramano).528 a. K.Gautama atingas en Bodhgaja vekiĝon, li fariĝas Budho kaj komencas instrui.proksimume 490 a. K. – 410 a. K.La verŝajna periodo de la vivo de Siddhartha Gautama laŭ lastaj esploroj.483 a. K.Gautama Budho mortas apud Kusinagara (nun nomata Kuŝinagara), Barato.383 a. K.La Dua budhisma koncilio, kiu estis kunvokita fare de reĝo Kalaŝoko kaj okazis en Vésálí. De teravado ĉi tie apartiĝis mahasanghikoj.proksimume 320 a. K. – 185 a. K.Regado de dinastio Maŭrjoj en Magadho, el kiu ekestis imperiestro Aŝoko, krom alia la granda subtenanto de budhismo.proksimume 268/264 a. K. – 234/232 a. K.Regado de imperiestro Aŝoko, kiu kiel la unua unuigis preskaŭ la tutan hindan subkontinenton kaj kontribuis al disvastigo de budhismo ne nur en la tuta Barato, sed eĉ malantaŭ ties limoj, nome precipe sur Srilanko.proksimume 250 a. K.La tria budhisma koncilio kunvokita fare de imperiestro Aŝoko, al kiu prezidis Moggaliputta Tissa. Estis ĉi tie kompilita Kathavatthu, por ke estu forturnigitaj malĝustaj opinioj kaj teorioj konfesataj fare de kelkaj budhismaj skoloj.proksimume 240 a. K.De Theravado disiĝis skolo en sanskrito nomata vatsiputrija (p. vaĉĉhiputtija) aŭ pudgalavado.proksimume 220 a. K.Theravado estas alportita sur Srilankon fare de estiminda Mahinda, la filo de imperiestro Aŝoko, dum regado de srilanka reganto Dévanampija Tissa.185 a. K.Brahmana armeestro Pusjamitra Sunga detronigis dinastion de Maŭrjoj kaj kreis Sungan imperion, per kio komenciĝis periodo de persekutado de budhismo.180 a. K.La greka-baktria reganto Demetrio invadis Baraton, li venis ĝis Pataliputro. Li kreis Barata-grekan reĝlandon (180 a. K.-10 a. K.), en kiu la budhismo floris.proksimume 150 a. K.La barata-greka reganto Menandro la 1-a alipaŝis en la budhismon post renkontiĝo kun  arahato Nagaseno, kiel estas menciite en palia teksto de Milinda Panha.120 a. K.Ĉina imperiestro Han Wudi (156 a. K.-87 a. K.) ricevis du orajn statuojn de Budho, kiel ni estas eksciantaj el skribaĵoj en kavernoj  Mogao, en Dunhuang. 1-a jarcento1-a jarcentoDum regado de reganto Vatta Gamini sur Srilanko amasiĝis budhistaj monaĥoj theravadaj tradicioj en monaĥejo Aloka Vihara kaj kunskribis Tipitakon ĝis tiu tempo transdonata perbuŝe en lingvo palio. Temas pri la plej malnova budhisma manuskripto – propre la plej malnova konservita barata manuskripto. Tipitako estis surskribita sur palmajn foliojn, kiuj estis konservitaj en argila ujo. La manuskripto estas nun en posedaĵo de Brita Biblioteko.65Sponzorado de budhismo fare de Liu Jing estas unua dokumentita kazo de budhisma praktiko en Ĉinio.67Budhismo estas enkondukita en Ĉinion fare de du monaĥoj de nomoj Moton kaj Chufarlan.

 Mezepoko 
 Jaro (jaroj) Eventoj 6-a jarcento552Budhismo estas venanta en Japanion el reĝlando Pekĉe (Koreo) (laŭ registroj en Nihon ŝoki). Iam estas indikata ankaŭ la jaro 538. 7-a jarcento620 – 649Regado de reganto Songcän Gampo, kiu enkondukas budhismon en Tibeton. 8-a jarcento 755 – 797 Regado de reganto Thisong Decän, kiu firmigis pozicion de tibeta budhismo. Li invitis en Tibeton Padmasambhava-n, Śántarakŝita-n, Vimalamitra-n kaj en Baraton li sendis tradukiston Pagor Vairoĉana-n. La budhismon li destinis kiel ŝtata religio kaj lasis konstrui monaĥejon Samjä, la unuan budhistan monaĥejon en Tibeto. 9-a jarcento836 – 842Regado de reganto Langdarma, kiu subpremis la tibetan budhismon.845Subpremado de budhismo en Ĉinio fare de imperiestro Wu-cung. 10-a jarcento972La unua eldono de ĉina Tripitako. 982 – 1054 Atiŝa, barata budhista monaĥo, la reformisto de tibeta budhismo kaj guruo de lernejo Kadampa. 11-a jarcento11-a jarcento – 13-a jarcentoNeniigo de barata budhismo fare de islamaj konkerintoj.1044 – 1077Regado de birma reganto Anoratch, kiu praktikigas budhismon en sia imperio kiel ŝtatan religion. 1073 Fondo de tibeta skolo Sakjapa fare de Khön Könchog Gyalpo 11-a/12-a jarcento Fondo de tibeta skolo Kagjüpa fare de Gampopa, laŭ tradicio li estis tradukisto de la skolo Marpa. 1133 – 1212 Hónen Ŝónin (Genku), la fondinto de japana skolo Ĝodo ŝu (Lernejo de pura lando). 12-a jarcento 1141 – 1215 Eisai Zenĝi, la fondinto de japana zena lernejo Rinzai ŝu. 1161 – 1211 Tsangpa Gyare Jeshe Dorje, la unua Gyalwang Drukpa, la fondinto de la plej granda lernejo de tibeta budhismo - Drukpa Kagjü. 1173 – 1263 Ŝinran Ŝonin, la fondinto de japana lernejo Ĝodo ŝinŝu ("Ĝusta" lernejo de pura lando). 1199 Muslimaj soldataroj gvidataj de generalo Muhammed ibn Bhaktjar neniigis Nalanda-n, la lastan centron de barata budhismo. 13-a jarcento 1200 – 1253zena lernejo  Sótó ŝú. 1222 – 1282 Niĉiren, la fondinto de japana lernejo Niĉiren ŝu. 14-a jarcento 1357 – 1419 Congkhapa, la fondinto de tibeta lernejo de Gelugpa. 15-a jarcento 1409 Congkhapa fondis en Tibeto la unuan monaĥejon de budhisma ordeno de Gelugpa de nomo Gandän. Pli poste ĝi fariĝis la tria plej granda monaĥejo en Tibeto, kapabla preni preskaŭ 3300 monaĥojn. 1416Ĝamjang Ĉhöĝe, la lernanto de Congkhapa fondis en Tibeto budhisman monaĥejon Däpung, kiu fariĝis la plej granda monaĥejo en Tibeto, kapabla preni preskaŭ 7700 monaĥojn. 1419 Ĉhamĉhen Ĉhöĝe, la lernanto de Congkhapa post sia reveno el Ĉinio fondis en Tibeto budhisman monaĥejon  Sera, kiu fariĝis la dua plej granda monaĥejo en Tibeto, kapabla preni preskaŭ 5500 monaĥojn.

 Novepoko 

 Jaro (jaroj) Eventoj 17-a jarcento1686 – 1769Hakuin Zenĝi, japana zena majstro kaj reformisto de rinzai zeno17-a jarcentoKonstruado de Potala en Lhaso, kiun komencis 5-a dalai-lamao 18-a jarcento1788 – 1860Arthur Schopenhauer, la germana filozofo influita de budhismo 19-a jarcento1864 – 1933 Anagárika Dharmapála, la signifa reformisto de Theravado1870 – 1966Daisetz Teitaro Suzuki, la japana instruisto de zeno1883 – 1961 František Drtikol, kiel la unua tradukis en la ĉeĥan multajn signifajn verkojn de mahajano kaj vaĝrajano. Li mem praktikis kaj instruis iliajn enhavojn. Li estas nomata Patriarko de la ĉeĥa budhismo.1891 – 1956 Bhimrao Ramji Ambedkar, la renoviginto de budhismo en Barato.1898 – 1985Lamao Anagárika Góvinda (propranome E.L. Hoffmann), la budhisma instruisto. 20-a jarcento1905 – 1993Buddhadasa Bhikkhu, la tajlanda reformisto de teravado.1914 – 1982Taisen Deŝimaru, la japana instruisto de sótó zeno kaj signifa disvastiganto de zeno en Okcidento.1920 – 1970Kulatissa Nanda Jayatilleke, la srilanka reformisto de budhismo.1926Naskiĝis Thich Nhat Hanh, la vjetnama zena monaĥo kaj instruisto.1933Naskiĝis Sulak Sivaraksa, la tajlanda reformisto de budhismo.1938Naskiĝis Ĉhögjal Namkhai Norbu, kiu komencis en Okcidento disvastigi doktrinon Dzogĉhenu1951Ĉina popola armeo okupis Tibeton, la komenco de likvido de la tradicia tibeta kulturo.1950Fondo de World Fellowship of Buddhists (internacia budhisma organizo).1954 – 1956Theravada koncilio en Birmo.1956Bhimrao Ramji Ambedkar komune kun proksimume 400.000 samideanoj konvertis al budhismo.195914-a dalai-lamao foriras en baratan ekzilon.1975Fondo de Eŭropa budhisma unio.1983Leĝa agnosko de budhismo en Aŭstrio.1987Fondo de Sakyadhita (Internacia asocio de budhistaj virinoj) en Bodhgaja, en Barato. 1989 Fondita INEB (International Network of Engaged Buddhists). 21-a jarcento 2000 UN proklamis Vesakhon kiel internacian festotagon. 2001 Talibano neniigis antikvajn statuojn en valo de Bamjan en Afganio.

 Vidu ankaŭ 
Historio de budhismo

Tempa akso
Budhismo