Odeso

eta|maldekstra|250px|Strando Ĉajka en Odeso
eta|maldekstra|250px|Hotelo Odessa
eta|maldekstra|250px|Enirejo en Haveno de Odeso
eta|maldekstra|250px|la Operejo
OdesoJam la referenca esperantlingva "Poŝatlaso de la mondo", eldonita 1971 en Prago, en sia mapo 17 esperantigas la urbon Odeso. aŭ Odessa aŭ Odesa (, , ) estas ukrainia havena urbo ĉe la Nigra Maro kaj la administra centro de la Odesa provinco. Neoficialaj nomoj de la urbo estas: perlo de Nigra Maro, Odeso-panjo ( [odesa-mama]), Suda Palmira.

 Situo 
Odeso situas ĉe norda bordo de la Nigra Maro. Apud la urbo troviĝas tri estuaroj: Kujalnik, Haĝibejskij, Suhoj.

 Klimato 
La klimato de Odeso estas kontinenta kun milda vintro kaj varma somero. Mezjara temperaturo estas .

 Historio 
La urbo fondiĝis en 1794 per reskripto de Katerina la 2-a. Post centjaro Odeso transformiĝis el modesta urbeto en la kvaran plej grandan urbon de la Rusa Imperio.

En 1920 komencis soveta potenco en la urbo.

Dum la Dua Mondmilito en Odeso la soveta armeo batalis kontraŭ pli forta malamiko dum 73 tagoj de la 5-a de aŭgusto ĝis la german-rumana venko je la 16-a de oktobro 1941. La soveta armeo liberigis Odeson la 10-an de aprilo 1944. En 1945 Josif Stalin donis al la urbo la titolon Urbo-Heroo.

 Vidindaĵoj 
 Araba kultura centro de Odeso
 Odesa arkeologimuzeo

 Ekonomio 
La Haveno de Odeso () estas la plej grandaj havenoj en Ukrainio kaj unu el la plej gravaj havenoj en la baseno de Nigra Maro, kun kapacito de totala ĉiujara trafiko de 40 milionoj da toneloj (15 milionoj da toneloj de solida kargo kaj 25 milionoj da toneloj de likva kargo). La haveno havas tujan aliron al fervojoj kiuj permesas rapidan transporton de kargo de maraj itineroj al surtera transporto.

 Loĝantaro 
Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .
+Nacia kontingento en 2001 Nacio  Kvanto de homoj, mil (%) Ukrainoj  622,9 (61,6 %) Rusoj  292,0 (29,0 %) Bulgaroj  13,3 (1,3 %) Judoj  12,4 (1,2 %) Moldavoj  7,6 (0,7 %) Belorusoj  6,4 (0,6 %) Armenoj  4,4 (0,4 %) Poloj  2,1 (0,2 %) Sume  1 010,3

 Urbaj festoj 
 2-a de septembro — Tago de la urbo.
 1-a de aprilo — Humurino (La Tago de Rido).
 10-a de aprilo — Tago de liberigo de Odeso (dum la Dua Mondmilito).
 julio - Odesa internacia filmfestivalo

 Religio 
Plejmulte odesanoj estas ortodoksanoj.

Ekzistas ankaŭ rimarkeblaj komunumoj de katolikoj, judoj kaj islamanoj, kiuj, tamen, antaŭe estis pli nombraj ol nuntempe.

 Internaciaj rilatoj 
 Ĝemelurboj 
  Flago  Urbo  Lando  JaroLiverpuloBritio1957OuluFinnlando1957SplitoKroatio1964JokohamoJapanio1965AleksandrioEgiptujo1968VankuveroKanado1971GenuoItalio1972Marsejlo Francio1973 Baltimoro Usono1975SegedoHungario1977ValencioHispanio1981KalkutoBarato1986

     Flago  Urbo  Lando  JaroRegensburgGermanio1990KonstancoRumanio1991Varna Bulgario1992 HajfoIsraelo1992LodzoPolio1993CindaoĈinio1993PireoGrekio1993KiŝinevoMoldavio1994 Nikozio Kipro1996 JerevanoArmenio1995StambuloTurkio1997 Rostov-na-Donu Rusio2009

 Partneraj urboj 
  Flago  Urbo  Lando  JaroTaganrogRusio1993GroznijRusio1994MoskvoRusio1995MinskoBelorusio1996TbilisiKartvelio1996GdanskoPolio1996 Talino Estonio1997VolgogradoRusio2001
     Flago  Urbo  Lando  JaroSankt-Peterburgo Rusio2002BrestoBelorusio2004ValparaisoĈilio2004Klaipėda"Partneraj urboj ". klaipeda.lt. Klaipėda ()Litovio2004LarnakaKipro2004VienoAŭstrio2006NingboĈinio2008VarsovioPolio2010

 Famaj odesanoj 
 Anna Aĥmatova — elstara rusa poetino, tradukisto.
 Ilja Arnoldoviĉ Ilf kaj Eŭgeno Petroviĉ Petrov — rusaj verkistoj.
 Oleksandr Dovĵenko — ukraina kino-reĝisoro, scenaristo, verkisto.
 Miklós Horn (plibonigisto) en Hungario.
 Vladimir Ĵabotinskij — verkisto, frua gvidanta cionisto.
 Miĥail Ĵvaneckij (Михаи́л Жване́цкий, 1934-2020) - ruslingva humura kaj satira verkisto (kaj aktoro de propraj verkoj).
 Sergej Korolov — eminenta sovetia sciencisto kaj organizisto de la raketa-kosma industrio de USSR.
 Rodion Malinovskij — soveta marŝalo.
 Ilja Meĉnikov — Nobel-laŭreato pri medicino.
 David Ojstraĥ - rusia juddevena violonisto, dirigento kaj profesoro.
 Leonido Utjosov — eminenta rusia kantisto, aktoro kaj orkestrestro de la unua ĵaza bando en Rusio
 Waldemar Haffkine - rusia juddevena bakteriologo, li disvolvigis la kontraŭĥoleran vakcinon kiun li aplikos sukcese en Hindio (vidu: bubona pesto kaj ĥolero) (Waldemar Mordechai Wolff Haffkine [Valdemar Mordeĥaj Volf Hafkine], jen en germanlingva literumo, en la rusa Мордехай-Вольф Хавкин [Mordeĥaj-Volf Ĥafkin] (naskiĝis la 15-an de marto 1860 en Odeso,Waldemar Haffkine: Pioneer of Cholera Vaccine. EDYTHE LUTZKERAND kaj CAROL JOCHNOWITZ. American Society for Microbiology  Rusia Imperio - mortis la 26-an de oktobro 1930 en Laŭzano, Svisio) estis rusi-juda bakteriologo, kies kariero estis damaĝita en Rusio ĉar "li malakceptis konvertiĝi al Rusia Ortodoksismo."Rats, fleas and men; Anthony Daniels on how the secret of bubonic plague was found.de Anthony Daniels. Sunday Telegraph (Londono). p. 14. 25a de Aŭgusto, 2002. Li elmigris kaj laboris ĉe la Institut Pasteur en Parizo, kie li disvolvigis la kontraŭĥoleran vakcinon kiun li aplikos sukcese en Hindio. Li estis agnoskita kiel la unua mikrobiologo kiu disvolvigis kaj uzis vakcinojn kontraŭ ĥolero kaj bubona pesto. Li provis siajn vakcinojn sur si mem).

 Esperanto en Odeso 
En Odeso estas okazinta la 71-a Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda ekde la 18-a ĝis la 25-a de Julio 1998, en kiu partoprenis 240 reprezentantoj.

 Esperanto-renkontiĝoj 
La ĉefa ĉiujara esperanta aranĝo en Odeso estas Esperanto Humurino.

 Esperanto-kluboj 
 Blanka Akacio (kontaktu: seiv2004@mail.ru).
 Verdaĵo (kontaktu: verda99@mail.ru).

 Esperantistoj el Odeso 
 Abram Kofman
 Eŭgeno Aisberg
 Miĥail Solovjev
 Nikolaj Borovko
 Samuil Ŝatunovskij
 Semen Vajnblat
 Sergej Rublov
 Tatjana Aŭderskaja
 Vladimir Gernet
eta|120px|<center>la busta statuo de Zamenhof en Odesoeta|240px|<center>memortabulo omaĝe al V. Gernet en Esperanto kaj la rusa en Odeso
 Vladimir Samodaj
 Nataliya Chumak, nun loĝas en Antverpeno

 ZEO-oj 
En Odeso estas du Zamenhof/Esperanto-Objektoj:
 Monumento al Zamenhof. La monumento estis muntata en 1957 kaj ĝis nun ĝi estas la sola monumento de Zamenhof en Ukrainio. Ĝi troviĝas laŭ la adreso Deribasivska 3.
 Memortabulo de Gernet. La tabulo al Gernet troviĝas en la Tairova instituto de vinberkulturo kaj vinfarado kaj estis farata dank' al iniciato de e-klubo «Verdaĵo» en julio 2011.

 Galerio de vidindaĵoj 

 Noto 

 Vidu ankaŭ 
 Araba kultura centro de Odeso
 Odesa internacia filmfestivalo
 Haveno de Odeso
 Internacia flughaveno Odesa
 Funikularo de Odeso
 Tramtransporto en Odeso
 Trolebusa transporto en Odeso
 2606 Odessa

 Eksteraj ligiloj 


 La retejo pri Odeso kaj ĝia E-vivo (eo) 
 La Grupo de odesaj esperantistoj ĉe VKontakte.ru (eo, rusa, ukraina)
 La Grupo de odesaj esperantistoj ĉe Vizaĝlibro (eo)
 Esperanta Humurino en Odeso (eo) 
 Kanto pri Odeso (eo)
 Elektrona mapo de Odeso (angla) 


Kategorio:Urboj en Odesa provinco
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Urboj sur marbordo de Nigra maro
Kategorio:Havenurboj de Ukrainio