Koluma akvalciono

Koluma akvalciono aŭ simple kolumalciono (Megaceryle alcyon) estas granda, videblega kaj bruema birdo el subfamilio akvalcionoj de superfamilio de Alcededoj, alivorte alcionoj. Ĝi apartenas al genro Megaceryle aŭ krestalcionoj kaj estas la ununura ĝia membro trovebla en norda Usono kaj Kanado. Ĝi estas la birdo reprezentata en la monbileto de 1986 de 5 kanadaj dolaroj.

Taksonomio
Koluma akvalciono estis unue formale priskribita en la 10-a eldono de klasika verko Systema Naturae far sveda naturalisto kaj fondinto de moderna biologia sistematiko Karolo Lineo en 1758. Li metis la specion en genron Alcedo, kiu tiam enhavis ĉiujn alcionojn, kaj donis al ĝi dunomon Alcedo alcyon.
La nunan genron Megaceryle enkondukis germana naturalisto
Johann Jakob Kaup en 1848.
Ĝi estis disigita de Ceryle (kiu post la disigo nur havas unu specion, la ), kaj ĝia nomo estas simple aldono de antikva greka radiko mega, t.e. "granda", al la nomo Ceryle. La specia epiteto alcyon estas latina vorto por alciono.

Kvankam la grandaj alcionoj de la genro Megaceryle estis iam lokitaj en Ceryle kun la Blanknigra alciono, pli novaj esploroj pri molekula filogenetiko montras, ke la tiu ĉi lasta estas pli proksima al la amerikaj verdaj alcionoj (genro Chloroceryle). Megaceryle, kutimnome krestalcionoj, estas aparta branĉo en subfamilio akvalcionoj. Inter ili, la plej parenca al koluma akvalciono estas la alia Amerika specio ruĝventra akvalciono (Megaceryle torquata). Supozeble ilia komuna praulo estis iu Afrika Megaceryle kiu koloniigis Amerikon.

Priskribo
eta|maldekstra|270px|Ino (maldekstre) kaj masklo.

Koluma akvalciono estas korpulenta mezgranda birdo, averaĝe 28–35 cm longa kun enverguro de 48 ĝis 58 cm. Plenkreskuloj pezas de 133 ĝis 178 g.
Plenkreskaj inoj estas iom pli grandaj ol iĉoj.

Tiuj ĉi birdoj havas stereotipe alcionan korpotipon kun granda kapo kaj beko, mallongaj flugiloj kaj malgrandaj piedoj. Kiel ĉiuj krestalcionoj, tiu ĉi specio havas rimarkeble grandan movivan kreston. Ĝia beko estas nigra, grizeca ĉe la bazo. Malkutime por alcionoj, koluma akvalciono havas inversan : ne nur la ino estas pli granda ol la iĉo, sed ŝi ankaŭ havas pli plurkoloran plumaron. Ambaŭ seksoj havas bluece ardezkolorajn kapon, flugilojn kaj dorson kun blankaj punktoj, blankan ventron, bluecan bruston kaj vastan blankan kolumon, kiu donis al la specio ĝian . Sed aldone al tio ĉi la ino havas rufan zonon sur supra ventro kaj flankoj de korpo, kiu ĉe iĉoj mankas. Junuloj de ambaŭ seksoj antaŭ la unua mudo similas al plenkreskaj inoj, sed ilia rufa zono estas pli pala kaj malvasta.

Distribuo kaj habitato
En plejparto de sia arealo koluma akvalciono estas la sola alcededo. Ĝia reprodukta vivareo estas en plejparto de Nordameriko, inklude Kanadon, Alaskon kaj nordan Usonon. La birdoj preferas nestumi laŭ marbordoj aŭ apud enlandaj akvejoj (lagoj, riveroj, fluoj, marĉoj ktp). Vintre kolumaj akvalcionoj migras al suda Usono, Meksiko, Centra Ameriko, kaj Okcidentaj Indioj. Ili estas raraj vizitantoj en nordaj partoj de Venezuelo, Kolombio, kaj la Gujanoj.
Dum migrado individuaj birdoj povas forflugi en oceanon kaj vagi tre malproksime de la kontinento. Oni renkontis tiajn vagantojn en Pacifikaj insuloj, kiel Kokosa insulo, Malpelo, Havajoj,
Azoroj,
kaj Klarjono.
Krome, vagantaj birdoj estas registritaj en Ekvadoro, Gronlando, Irlando, Nederlando, Portugalio, kaj la Unuigita Reĝlando.
En la ĉi-lasta kolumaj akvalcionoj estas registritaj kvinfoje ekde 1908.
La plej sudaj registroj de M. alcyon estas la Galapagoj, kien ili migras en malgrandaj birdaroj sed, ŝajne, ne ĉiun jaron.

La migro estas kaŭzata de mediaj faktoroj: kolumaj akvalcionoj formigras suden kiam la apudaj akvejoj frostiĝas kaj kapti fiŝojn ne plu eblas. Se la akvejo ne frostas, la birdoj povas resti en siaj nordaj loĝejoj eĉ dum tre severa vintro. En pli varmaj areoj kolumaj akvalcionoj restas en la sama loko tutan jaron.

Konduto kaj ekologio
Koluma akvalciono estas ofte vidata ripoze elstare sur arboj, fostoj aŭ aliaj taŭgaj gvatejoj proksimaj al akvo antaŭ plonĝi al siaj fiŝa predo. Ĝuste fiŝoj formas pliparton de ili dieto. Ili manĝas ankaŭ etajn krustulojn, ranojn, akvajn insektojn, etajn mamulojn, etajn reptilojn, kaj berojn.

Kiam tiu ĉi birdo flugas ene de sia habitato ĝi komunikiĝas kun samspecianoj per ĥarakterecaj raslaj vokoj. Pro tio ĉi en la angla lingvo, kiu estas la plej parolata lingvo en plejparto de arealo de koluma akvalciono, grupo de tiuj ĉi birdoj nomiĝas per onomatopeaj raslaj vortoj "rattle" aŭ "kerfuffle".

Iĉoj dum reprodukta sezono iĝas tre agresemaj kaj teritoriaj. En ĉirkaŭo de sia nesto la iĉo sentime atakas kaj forpelas kaj samspecianojn, kaj ĉiujn vivajn estaĵojn, kiuj povas esti minaco. Kolumaj akvalcionoj nestas en horizontalaj tuneloj, kiujn ambaŭ gepatroj elfosas en sablaj deklinaĵoj aŭ riverbordoj. Kutime la tunelo bendas malsupren kaj poste supren, kaj pro tiu ĉi dizajno en okazo de inundigo en la malproksima parto de la ternesto restas aero kaj la idoj povas travivi.
La ino metas 5–8 ovojn, kaj ambaŭ gepatroj kun kovas ilin, prizorgas kaj nutras la idojn.

 Bildaro 

 Referencoj 

 Literaturo 
  Ne minacata
  (1956): The Birds of the Revilla Gigedo Islands, Mexico. Condor 58(2): 107-120.  plena teksto en formo  DjVu kaj en dosierformo  PDF
  (1906): A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio. Wilson Bull. 18(2): 47-60. plena teksto en formato  DjVu kaj en formo  PDF
  (2006): A Molecular Phylogeny of Kingfishers (Alcedinidae) with Insights into Early Biogeographic History. Auk 123(2): 487–499. DOI:10.1642/0004-8038(2006)123[487:AMPOKA]2.0.CO;2 HTML plena teksto sen bildoj

 Eksteraj ligiloj 

 Faktoj kaj Fotoj de Kolumalciono  - NatureMapping Program
 Kolumalciono - Ceryle alcyon  - USGS Patuxent Birdidentigejo
 Speciinformaro pri Kolumalciono -Laboratorio Cornell de Ornitologio
 Informaro kaj Fotoj de Kolumalciono -Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto
 Filmoj de Kolumalciono ĉe Interreta Birdokolekto
 Fotaro de Kolumalciono   VIREO
 Oiseaux Fotoj
 En la franca

Kategorio:Alcededoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko