Formadromano

Formadromano aŭ la germana termino uzata tiele originallingve en multaj lingvoj Bildungsroman (kun signifo romano pri formado aŭ lernado) estas tiu, kiu montras la fizikan, moralan, psikologian aŭ socian disvolviĝon de rolulo de romano, ĝenerale ekde la infanaĝo ĝis la maturaĝo.

 Historio kaj modeloj 
Spite la fakton, ke ekzistas tiaj trajtoj de "Bildungsroman" en antikvaj aŭ mezepokaj verkoj, oni povas situi en la Renesanco la ĝerman naskiĝon de tiu tipo de romano, ĉefe en la pikareska romano. Tiele, El Lazarillo de Tormes montras la procezon tra kiu la ĉefrolulo, nome Lázaro, lernas defendi sin en la vivo serve de multaj mastroj, el kiuj li lernas danke al la malfacilaĵoj kiujn li suferas pro ili; vivaj malfacilaĵoj estos poste ripetita karaktero de la subgenro.
eta|dekstra|190px|Kovrilo de Harry Potter and the Philosopher's Stone, eble la plej nuntempe konata formadromano, sed ankaŭ la plej maltaŭga modelo de la subgenro. 
Tamen, plej ofte oni situas en la 19-a jarcento, pro la romano La lernado de Vilhelmo Meister de Goethe, la komencon de la subgenro kiel oni konas ĝin nuntempe. Multal el la grandaj romanoj de la 19-a jarcento kaj de la 20-a jarcento, sen esti precize "Bildungsromane", jam kunhavas kelkajn el ties karakteroj.

Tiele, Proust en Serĉante perditan tempon rakontas la procezon de lernado de la ĉefrolulo, Marcel; same okazas en Portreto de la artisto kiel juna viro, de James Joyce, aŭ en La magia monto, de Thomas Mann. Sub la radoj, de Hermann Hesse, estas "Bildungsroman" en pli preciza senco.

Spite la fakton, ke la romano de lernado aŭ formado ŝajne perdis gravon ekde la dua duono de la 20-a jarcento, multaj el siaj elementoj ankoraŭ restas en romanoj kiel The Catcher in the Rye, de Salinger, en serioj kiel tiu de Harry Potter aŭ en multnombraj filmoj. La ĵusa eldona sukceso de la barcelona verkisto Carlos Ruiz Zafón, La sombra del viento (La ombro de la vento), kiu rakontas la transiron de la infanaĝo al la matureco de Daniel Sempere pere de la mistero kaj de la amo al libroj, povas esti konsiderata "Bildungsroman" de la 21-a jarcento.

 Ekzemploj 
 De araba literaturo 
 1260, Al-Risalah al-Kamilijah fil Siera al-Nabaŭijah de Ibn al-Nafis

 De hispana literaturo 
 1902, La Voluntad (Volo) de Azorín
 1911, La Arbo de la Sciado de Pío Baroja
 Nada de Carmen Laforet
 Crónica del Alba (Kroniko de mateniĝo) de Ramón J. Sender
 1909, En la Carrera (Dum la kariero) de Felipe Trigo.

 De germana 
eta|Goethe kreis la modelon de la subĝenro
 Johann Wolfgang von Goethe, La suferoj de la juna Werther
 Lernado de Vilhelmo Meister de J.W. Goethe, la modelo de la subĝenro
 La lada tambureto de Günter Grass
 1906, Sub la rado de Hermann Hesse
 1919, Demian de Hermann Hesse
 Peter Camenzind de Hermann Hesse
 Sidarto de Hermann Hesse

 La magia monto de Thomas Mann
 La konfuzoj de la juna Törless de Robert Musil

 De itala 
 1929, Alberto Moravia - Gli indifferenti
 1944, Alberto Moravia - Agostino
 1947, Italo Calvino -  Il sentiero dei nidi di ragno 
 1962, Giorgio Bassani - Il giardino dei Finzi-Contini
 1994, Antonio Tabucchi - "Sostiene Pereira".

 En la franca 
 1835, Patro Goriot de Honoré de Balzac
 Jean-Christophe de Romain Rolland
 Emile de Jean-Jacques Rousseau
 Candide de Voltaire

 Anglalingve 
 The Adventures of Augie March de Saul Bellow
 Adventures of Huckleberry Finn (La Aventuroj de Huckleberry Finn) de Mark Twain
 The Bell Jar de Sylvia Plath
 The Catcher in the Rye de J. D. Salinger
 David Copperfield de Charles Dickens
 Emma de Jane Austen
 The God of Small Things de Arundhati Roy
 Great Expectations (Grandaj Anticipoj) de Charles Dickens
 Harry Potter serio de J. K. Rowling
 Jane Eyre de Charlotte Brontë
 The Life and Adventures of Nicholas Nickleby (Nikolao Nickleby) de Charles Dickens
 Portrait of the Artist as a Young Man de James Joyce
 To Kill a Mockingbird de Harper Lee
 Vanity Fair de William Makepeace Thackeray

 Vidu ankaŭ 
 Adoleskantina romano
 Bildung
 Porjunula literaturo