Migrokolombo

Migrokolombo (Ectopistes migratorius) estas formortinta birdospecio de la familio kolombedoj, kiu inkluzivas turtojn kaj kolombojn. La specio malaperis estinte la plej ofta birdo de Nordameriko. Oni taksis, ke estis inter tri kaj kvin miliardoj da migrokolomboj, kiam eŭropanoj ekkoloniis Nordamerikon.Smithsonian Institution; oni supozas, ke tiu ĉi specio iam konsistigis 25 ĝis 40 procentojn de ĉiuj  birdoj en Usono.Pedro Cáceres, Un siglo sin la paloma migratoria americana, Aves y naturaleza, Madrid, numero 16, 2014, p 8. La migrokolomboj vivis en enormaj aroj. Oni rakontas, ke dum migrado eblis vidi svarmojn unumejle larĝajn (1,6 km) kaj tricentmejle longajn (500 km), kiuj bezonis pli ol dek horojn por pasi kaj kiuj povis havi eĉ miliardon da birdoj. La specio ne estis same ofta en la antaŭ-Kolumba periodo, ĝis la drasta malpliiĝo de la amerikaj indiĝenoj ĉefe pro eŭropaj malsanoj."Prior to 1492, this was a rare species." 

Dum la 19-a jarcento, la specio pasis el unu el la plej abundaj en la mondo al la formorto.Formortinta Iam migrokolombo formis kelkajn el la plej grandaj aroj inter ĉiuj bestoj, eble la dua nur post la lokusto.

Ia malpliiĝo okazis kiel rezulto de mediperdo, kiam la eŭropanoj eksetlis pli interne. Tamen la ĉefa faktoro de formorto okazis kiam la viando de tiu kolombo ekestis komercita kiel malmultekosta manĝaĵo por sklavoj kaj malriĉuloj dum la 19-a jarcento, kio rezultis troan ĉasadon je amaskvanto. Okazis malrapida malpliiĝo inter 1800 kaj 1870, sekvita de katastrofa malpliiĝo inter 1870 kaj 1890, fine de kio tiuj birdoj ekestis tre raraj kaj for de la punkto de repliiĝo. 'Martha', laŭ onidiroj la lasta migrokolombo en la mondo, mortis la 1-an de septembro 1914 en Cincinnati.

 Aspekto kaj priskribo 
eta|Ectopistes migratorius
Temis pri mezgranda kolombo kun pli grizaj supraj partoj ĉefe ĉe kapo, dorso (kun kelkaj nigraj makuloj kaj pli malhela dorsofino) kaj longa vosto. La subaj partoj ĉe brusto kaj supra ventro estis cinamokoloraj kaj la fina ventro preskaŭ blanka. La beko estis nigra kaj la okulringo cinamokolora.

Dum somero, migrokolombo vivis en arbaroj tra Nordameriko orienten ĝis la Roka Montaro: el orienta kaj centra Kanado al nordorienta Usono. Vintre ili migris al suda Usono kaj eventuale al Meksiko kaj Kubo.

La migrokolombo estis tre sociema birdo. Ĝi vivis en kolonioj sur centoj da kvadrataj kilometroj, reproduktante laŭ komunuma reproduktado de ĝis cento da nestoj en ununura arbo. La ino demetis po unu ovon en ĉiu reprodukta sezono. Dum aŭtuno, la migrado suden, en aroj da miloj da milionoj, estis senegala spektaklo, kiu kovris la ĉielon:

 Kaŭzoj de malapero 
Dum la formortigo de la migrokolombo estas rezulto de multaj kaŭzoj, la ĉefa kialo estis la komerca ekspluatado de la viando je amasa kvanto. Eĉ antaŭ la koloniigo, indiĝenaj amerikanoj eventuale uzis tiujn kolombojn kiel viandon. En la fruaj 1800-aj jaroj, komercaj ĉasistoj komencis retkapti kaj pafadi la birdojn por vendi ilin en la urbomerkatoj kiel viando aŭ kiel logaĵo por kaptiloj aŭ eĉ kiel agrikultura sterko.

Kiam kolomboviando iĝis populara, komerca ĉasado ekis je amasa kvanto. La birdopentristo John James Audubon priskribis la preparadon por mortigado ĉe konata kolomboripozejo:

La mortintaj kolomboj estis enŝipigitaj per normala ŝarĝa vagono al orientaj urboj. En Novjorko, en 1805, paro da kolomboj vendiĝis kontraŭ du centimoj. Sklavoj kaj servistoj en la 18a jarcento kaj en la 19a jarcento en Usono tre ofte ne vidis alian viandaĵon. Ĉirkaŭ la 1850-aj jaroj, oni rimarkis, ke la nombroj de la birdoj ŝajnis malpliiĝi, sed ankoraŭ la mortigado daŭris, akcelante ĝis eĉ pli granda nivelo kiam oni starigis multajn fervojojn kaj telegrafojn, ambaŭ el kiuj permesis pli facilan ĉasadon kaj transportadon de la mortintaj birdoj, post la Usona Enlanda Milito. Nur unu komercĉasisto enŝipigis tri milionojn da kolomboj en la jaro 1878.

Alia grava kialo por tiu formortigo inkludas senarbarigon. La birdoj dependis el glanoj kaj el fagoj por reproduktiĝi kaj ŝanĝis aŭ okupis siajn reproduktejojn laŭ la ciklojn de fruktodoneco de la arboj. Fakte pro la malpliigo de tiuj arbaroj la migrokolombo bezonis ekmanĝi grenon ĉe ĵus setlitaj farmoj, kie ties grandaj nombroj kaŭzis konsiderindajn rikoltoperdojn. Multaj farmistoj devis ekĉasi ilin por manĝi. Tamen tio ne malpliigis draste la populaciojn ĝis kiam la komerca ekspluatado ekis.

Eble la birdoj suferis ankaŭ la malsanon Newcastle, infekta birdomalsano kiu estis enmetita en Nordameriko; kvankam la malsano estis identigita en 1926, ĝi estis supozata kiel unu el la faktoroj kiu estis kialo de la formortigo de la migrokolombo.

Klopodoj revivigi la specion per reproduktigo de la travivantaj kaptitaj birdoj estis malsukcesaj. Migrokolombo estis kolonia kaj gregema birdo, kiu praktikis komunuman ripozadon kaj komunuman reproduktadon kaj bezonis la plej taŭgajn reproduktajn kondiĉojn. Estis neeble resetligi la specioj danke al kelkaj kaptitaj birdoj, kaj la malmultnombra kaptita birdaro malfortiĝis kaj mortiĝis. Estas malfacile kalkuli nun la tiaman populacion. Ĉiu reproduktejo estis ampleksega kaj la birdoj amasiĝis tiom, ke plej ofte estis centoj da nestoj en ĉiu arbo. Oni supozas, ke nur unu reproduktejo en Viskonsino enhavis ĉirkaŭ 136 000 000 da nestobirdoj. La tekniko de travivo konsistis en amastaktiko. Estis sekureco en grandaj aroj kiuj ofte enhavis centojn da miloj da birdoj. Kiam aro de tiu grando setlis en iu areo, la nombro de la lokaj animalaj predantoj (kiel lupoj, vulpoj, musteloj kaj akcipitroj) estis tiom malgranda kompare kun la entuta nombro de birdoj, ke oni faris malmulte da damaĝo al la aro kiel entuto. Tiu kolonia vivmaniero kaj komunuma reproduktado iĝis tre danĝera kiam la homo iĝis predantoj de la aroj. Kiam migrokolombo amasiĝis kune, ĉefe ĉe granda nestoloko, estis facile al la homo mortigi ilin en tiom granda kvanto ke oni ne lasis sufiĉajn birdojn por sukcese reprodukti la specion"The Passenger Pigeon", Encyclopedia Smithsonian, Prepared by the Department of Vertebrate Zoology, National Museum of Natural History in cooperation with the Public Inquiry Mail Service, Smithsonian Institution. Dum la aroj malpliiĝis, la specio alproksimiĝis al malapero .

La formortigo de la Migrokolombo levis publikan intereson pri la konservisma movado kaj kaŭzis novajn leĝojn kaj praktikojn kiu malhelpis similan malaperigon de multaj aliaj specioj.

 Metodoj de mortigo 
Alkoholtrempita greno eble venenis la birdojn kaj igis ilin pli facile mortigeblaj. Oni faris fajrojn por perfume forpeli la birdojn el la nestoj. Ĉar ili estis en grandaj grupoj, la migrokolomboj estis oportuna celo por masakro. Homoj pafmortigis ilin, bastonumis ilin dum ili dormis sur la branĉoj kaj elprenis siajn idojn de siaj nestoj.

Alia metodo de mortigado estis blindigi birdon kudrinte ties okulojn per kudrilo kaj fadeno; oni ligus tiun birdon al ripozilo kaj oni faligis ĝin; kiam surterigata ĝi flugilfrapis kaj allogis arojn da aliaj preterpasantaj migrokolomboj kiuj estis kaptitaj per reto kaj strangolitaj permane.

Unu el la plej grandaj nestolokoj de Migrokolombo estis ĉe Petoskey, Miĉigano, en 1878. Tie oni mortigis ĉiutage 50 000 birdojn kaj la ĉasado pludaŭris dum preskaŭ kvin monatoj. Kiam la plenkreskaj birdoj kiuj survivis la amasbuĉadon klopodis duafoje nestumi en novaj lokoj, ili estis lokitaj de profesiaj ĉasistoj kaj mortigitaj antaŭ povi kreskigi la idaron.

Konservemuloj estis malefikaj por haltigi la buĉadon. Oni proklamis leĝon en Miĉigano kontraŭ retumado de kolomboj je malpli ol du mejloj de nestejoj, sed tio apenaŭ estis obeita: Meze de 1890-aj jaroj, la migrokolombo preskaŭ estis malaperinta. Estis tro malfrue por protekti ilin per leĝoj.

La lasta bando de ĉirkaŭ kvarono de miliono da individuoj estis detruita en unu tago en ĉaskonkurso en 1896. La organizantoj de la konkurso sciis, ke oni ne plu vidos pli da aroj da migrantaj kolomboj. En 1897, oni proklamis novan leĝon ankaŭ en Miĉigano petante dekjaran ĉeson, sed tio malsukcesis.

Ĉar temis pri tiom gregema specio, la aro komencis pariĝadon kaj reproduktadon nur kiam estis kunigitaj en grandaj nombroj; oni konstatis nur malfrue, ke etaj grupoj de Migrokolombo ne povis reproduktiĝi sukcese, kaj, ke la survivintaj ekzempleroj ne estis sufiĉaj por resetligi la specion.

 Lastaj transvivintoj en la naturo 
dekstra|eta|200px|Ina migrokolombo
La lasta entute vera informo de sovaĝa birdo estis ĉe Sargents, Pike County, Ohio, la 22an marto 1900,. El 1909 ĝis 1912, oni oferis rekompencon por vivanta specimeno;New York Times; 4-a de Aprilo, 1910, Monday; Reward for Wild Pigeons. Ornithologists Offer $3,000 for the Discovery of Their Nests. la fakto, ke la rekompenco neniam estis postulita indikas, ke jam ne ekzistis tiam. Tamen nekonfirmitaj vidaĵoj daŭris ĝis 1930 . Informoj pri Migrokolombo vidata el Arkansaso kaj Luiziano, en grupoj de dekoj aŭ dudekoj, daŭris ĝis la unua jardeko de la 20-a jarcento.

La natursciencisto Charles Dury, el Cincinnati, Ohio, verkis en septembro 1910:

 Martha 
En 1857, oni klopodis proklami leĝon favore la kolombon en Ohio kaj la koncerna komitato informis, ke neniam malaperos, ĉar estas sufiĉe nombro da ili. 57 jarojn poste, la 1an de septembro 1914, Martha, la lasta Migrokolombo, mortis en la bestoĝardeno de Cincinnati, Ohio. Ŝi estis frostita en bloko de glacio kaj sendita al la Smithsonian Institution, kie ŝi estis deŝeligita kaj muntita. Nune, Martha estas en la arkivo de la muzeo kaj ne estas montrata. Martha estis tiel nomita kiel Martha Washington.

 Popola kulturo kaj fikcio
eta|dekstra|Foto de 1898 de Migrokolombo
eta|dekstra|Specimenoj de Migrokolombo de la Muzeo Field, Ĉikago.
eta|dekstra|Vira kaj ina specimenoj ĉe muzeo Vanderbilt, Centerport, Novjorkio.

La drama historio de la Migrokolombo sufiĉe impresis la popolan kulturon.

 La muzikisto John Herald verkis kanton pri Martha, "Martha (Last of the passenger pigeons)" (La lasta migrokolombo).
 La 27an de aprilo 1948 epizodo de la radioprogramo Fibber McGee and Molly estis titolita "La Kaptilo de Migrokolombo", kie McGee ŝajnigis esti vidinta Migrokolombon, kaj li planis kapti ĝin por vendi al la plej pagonta aĉetanto. Finfine estas nur ordinara kolombo (Columba livia), kiu sidas sur buso, kaj kiun McGee tial nomas "pasaĝera" (la angla nomo de migrokolombo signifas "pasaĝera kolombo".
 En The Man Trap, la unua epizodo de Star Trek, Profesoro Crater rilatigas la preskaŭan formorton de la loĝantoj de planedo M113 al tiu de la Migrokolombo.
 Stephen King faris multajn referencojn al Migrokolombo en sia romano Cell de 2005. Li uzas la kolombon kiel alegorion de la abeluja spirito, kiu disvolviĝas post kiam stranga poŝtelefona signalo ("la pulso") frape trafas Usonon.
 En la filmo Ghost Dog, 1999, de Jim Jarmusch, Louie (John Tormey) identigas sian birdon kiel "transportan kolombon". Lin korektas pli aĝan mafianon, kiu krias, "Migrokolombo! Migrokolombo! Ili estas formortintaj ekde 1914!" (la birdo estis fakte hejmkolombo kiun Ghost Dog uzis por transporti notojn, kio klarigas la eraron de Louie).
 Ectopistes migratorius estas la dua ĉapitro de la romano Havana Glam (2001) de Wu Ming. La reapero de la kolomboj en 1944 estas la unua signalo de la alveno de vojaĝantoj tra la tempo el la 21-a jarcento en Usonon.
 Priskribo de paso de aro de Migrokolombo kaj la buĉado de grandaj nombroj de tiuj birdoj aperas en la romano The Pioneers (La pioniroj) de James Fenimore Cooper.  Kvankam ĝi estis publikigita jam en 1823, Natty Bumppo esprimas malakcepton de la senmezura agado de homoj kaj antaŭvidas eblon de formorto de la birdo.
 La aŭstralia poetino Judith Wright verkis poemon nomitan "Lamento por Migrokolombo."
 La sendependa rokbando Paint by numbers verkis kanton nomitan "Martha, Sweet Martha" (Dolĉa Marta) memore al la lasta Migrokolombo.
 La duo The Handsome Family de alternativa kontreo havas kanton nomitan "Passenger Pigeons" en sia albumo Twilight de 2001.
 Tra la tuta Usono, multaj lokonomoj mencias la eksan abundon de la Migrokolombo.

 Referencoj 

 Literaturo 
 Weidensaul, Scott (1994). Mountains of the Heart: A Natural History of the Appalachians. Golden, Colorado: Fulcrum Publishing. ISBN 1-55591-143-9.
 Eckert, Allan W. (1965). The Silent Sky: The Incredible Extinction of the Passenger Pigeon.  Lincoln NE: IUniverse.com. ISBN 0-595-08963-1.
 New York Times; August 18, 1901, 
 Schorger, A.W. 1955. The Passenger Pigeon: Its Natural History and Extinction. University of Wisconsin Press, Madison, WI. Represita, 2004, de Blackburn Press. ISBN 1-930665-96-2. 424 pp.
 Pedro Cáceres, Un siglo sin la paloma migratoria americana, Aves y naturaleza, Madrid, numero 16, 2014, pp. 8–9.

 Vidu ankaŭ 
 Formortintaj bestoj
 Grandfolia fago

 Eksteraj ligiloj 

 Songbird Foundation: Migrokolombo 
 Ejo pri formorto 
 Socio pri Migrokolombo 
 Radioprogramo



Kategorio:Formortintaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Usono
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko