Berehove

Berehove (,  (Beregovo),  [beregsAs], ) estas urbo kun distriktorajto en Ukraino, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove, kies distriktejo estas. Krome la urbo estas kalvinana episkopejo. La nomo signifas hungare marĉosakso.
eta|Katolika preĝejo de Berehove

 Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Ĉop-Ĥust, krome estas ĉefvojoj al Nyíregyháza kaj Mukaĉeve. La lasta troviĝas 28, Uĵhorodo 72, Hungario 6 km.

La urbo ne havas riveron, nur malgrandan kanalon Verke, kiu ligas riverojn Borĵava (hungare Borĵa) kaj Latorica. La kanalo pro ĝia malpureco neniam taŭgis kiel fonto de akvo. Tamen ĝis 60-aj jaroj de 20a jarcento la kanalo estis sufiĉe pura por bano kaj en ĝi vivis fiŝoj. Nun la kanalo estas nur defluaĵo. La subtera akvo estas dura pro granda enhavo de kalcio. Tial la liverado de akvo por loĝantaro estas problema.

En ĉirkaŭaĵoj de la urbo troviĝas kelkaj montetoj, plejparte plantitaj kun vitejoj.

La situo sude de Karpatoj kaŭzas sufiĉe mildan klimaton kaj favoras vinberkulturon kaj kultivadon de aliaj plantoj preferantaj varmon: prunojn, abrikotojn, persikojn, manĝeblajn kaŝtanojn ktp. La klimato tamen ne taŭgas por kultivado de melonoj, akvomelonoj, citrusaj plantoj.

 Historio 
La nomo estis menciita unue en 1284, pli frue nomiĝis la komunumo Lambertháza, kiu signifas domo de Lambert. Li estis hungara reĝido. En 895 la hungaraj triboj trairis montpasejon Verecke kaj okupis la Karpatan basenon. Lambertháza estis detruita fare de kumanoj en 1141, poste alvenis saksoj, kiuj refondis la setlejon. En 1241 la tataroj detruis ĝin. La loko ricevis la rangon libera reĝa urbo en 1342. Hungara reĝino Maria fondis en la urbo 2 klostrojn en la 14-a j.c. Religia kunveno okazis en 1552, sekve kalvinana kaj katolika eklezioj disiĝis. En 1566 la tataroj, en 1657 la poloj, en 1686 liberaj hungaraj taĉmentoj detruis la urbon. Tie komenciĝis liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a en 1703. La tataroj lastfoje en 1717 detruis la urbon, sed en 1739 okazis incendio, en 1742 pesto.

En 1910 la urbo havis 12933 da loĝantoj, (12432 hungaroj, 221 rutenoj, 140 germanoj aŭ saksoj). Ĝis 1920 Beregszász apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, kies departementejo estis, poste al Ĉeĥoslovakio. Beregszász rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Berehove apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

 Vidindaĵoj 
Kastelo de Rákóczi el 1629, preĝejoj romkatolika el 1418 (plene rekonstruita en 1846, la turo estas 24 m-ojn alta), kalvinana el 1715, grekokatolika el 1825.

En la urbo funkcias hungarlingvaj gimnazio, altlernejo kaj teatro nome Gyula Illyés (djula ijEŝ).

 Famuloj 
 en la iama Beregszász naskiĝis:
 hungara agronomo Gyula Kilb
 hungara aldviolonisto Géza Németh
 famega hungara aktoro Sári Fedák
 hungara arkitekto Béla Borsos
 hungara biokemiisto Botond Penke
 hungara instruisto Rezső Tóth
 hungara juristo Imre Szabó
 hungara kemiisto László Mados
 hungardevena usona kemiisto Julius Rebek
 hungara kuracisto Árpád Bellyei
 hungara literaturhistoriisto László Bellyei
 hungara meteologo György Major
 hungara operkantisto Anna Báthy
 hungara psikoanalizisto Nándor Fodor
 hungara skermisto Mária Gulácsy
 en la apudaĵo "Végardó" naskiĝis:
 hungara politikisto Zsigmond Perényi (martiro)
 en la apudaĵo "Búlcsu" naskiĝis:
 hungara ministro Pál Ilku

 Ĝemelurboj 
 20px| Kecskemét, Hungario
 20px| Csíkszereda, Rumanio
 20px| Zalaegerszeg, Hungario

 Vidu ankaŭ 
 Berehove (stacidomo)
 Berehove-Male (stacidomo)


Kategorio:Urboj en Transkarpata provinco