Novembra ribelo

Novembra ribelo estis nacia pola ribelo kontraŭ Rusia Imperio. Ĝi komenciĝis la 29-an de novembro 1830 kaj finiĝis la 21-an de oktobro 1831. La ribelo okazis en teritorio de Pola Reĝlando, Litovio, Ĵemajtio kaj Volinio.
eta|150px|
eta|266px|La batalo ĉe Stoczek, 1831, la pentraĵo de Jan Rosen
eta|266px|La batalo ĉe Grochów, la 25an de februaro 1831, la pentraĵo de Bogdan Pawłowicz
eta|266px|La batalo ĉe Ostrołęka, la 26an de majo 1831, la pentraĵo de Karol Malankiewicz
266px|eta|dekstra|Granda pola venko ĉe Wawer, sur la foto meto de la kaptitaj rusiaj standardoj post la batalo
eta|266px|La batalo apud Iganie
266px|eta|dekstra|La batalo ĉe Mariampole
266px|eta|dekstra|La batalo ĉe Rajgród, la atako de kavalerio de Poznano
Datreveno de la ribelo estas festata kiel Tago de Substandardisto. Post falo de la novembra ribelo imperiestro Nikolao la 1-a diris: Mi ne scias, ĉu estos iam ia Pollando, sed mi certas, ke ne estos jam poloj.

Papo Gregorio la 16-a kondamnis eksplodon de la ribelo kiel kontraŭstaro al "leĝa regopovo de la caro”.

 Genezo 
Ĉefa kaŭzo de la eksplodo de la novembra ribelo estis ne respektado flanke de rusaj caroj decidojn de la konstitucio de Kongresa Pollando de 1815. Aleksandro la 1-a en 1819 aboliciis liberecon de gazetaro kaj enkondukis preventan cenzuron. En 1821 oni suspendis liberecon de kunvenoj kaj malpermesis agadon de framasonismo, en 1822 kondamnis Walerian Łukasiński, gvidanto de la Nacia Framasonismo. En 1823 rusoj rompis reton de sekretaj societoj. Nikolaj Novosilcov komencis persekutadon de la membroj de sekretaj societoj kaj junularo ligita al Universitato Vilno. En 1825 la caro likvidis malfermitecon de la parlamentaj kunsidoj.

Samtempe plifortiĝis persekutado de polaj sendependigaj organizaĵoj. En 1827 sekvis arestado de membroj de la Nacia Patriota Societo. Pola publika opinio perdis la lastajn iluziojn pri veraj intencoj de la caro Nikolao la 1-a. Ĝis nun oni ankoraŭ iluziiĝis ke Rusio plenumos devojn de la fina akto de la Viena kongreso, kie caro sin devigis aligi al la Kongresa Pollando provincojn forprenitajn dum la dispartigo de Pollando en 1772.

Julie kaj aŭguste 1830 eksplodis venkajn revoluciojn en Francio kaj Belgio, kiuj subfosis la sistemon de la Sankta Alianco.

La 17-an de oktobro la imperiestro ordonis mobilizon de la Pola Soldataro de Kongresa Pollando kaj Armeo de Rusa Imperio

La 21-an de oktobro pastro Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki ricevis rekomendon prepari financojn de Kongresa Pollando kaze de la milito

La 24-an de novembro Nacia Kongres en Bruselo detronigis reĝon de Malaltaj Landoj proklamante faktan sendependecon de Belgio

La 28-an de novembro atingis Kongresan Pollandon sciigo pri falo de porrusa registaro de Britio de la duko de Wellington. Samtempe jam la 23-an de novembro membroj de la komploto de Piotr Wysocki estis avertitaj pri ilia dekonspiro kaj preparoj al arestoj. Oni opiniis, ke alvenis la konvena momento por fari la ribelon.

 Ĉefkomandantoj 
 Henryk Dembiński
 Józef Chłopicki

 Partoprenantoj 
 Ignacy Domeyko
 Stanisław Egbert Koźmian
 Józef Kremer
 Ludwik Mierosławski
 Wacław Seweryn Rzewuski
 Bronisław Trentowski
 Józefa Rostkowska

 Kondamnitaj al mortpuno pro partopreno en la ribelo 
Rusa Imperio mortkondamnis 26 personojn
 Adam Jerzy Czartoryski
 Joachim Lelewel

 Literaturo 
 Edmund Callier, Bitwy i potyczki stoczone przez wojsko polskie w roku 1831..., 1887  Bataloj kaj bataletoj faritaj de la pola soldataro en 1831..., 1887
 Stefan Kieniewicz, Andrzej Zahorski, Władysław Zajewski: Trzy powstania narodowe: kościuszkowskie, listopadowe i styczniowe (Tri naciaj ribeloj: insurekcio de Kościuszko, la novembra kaj la januara), Varsovio 1994
 Henryk Kocój, Niemcy a Powstanie Listopadowe (Germanoj kaj la novembra ribelo), Varsovio 1970
 Jerzy Łojek, Szanse powstania listopadowego: rozważania historyczne (Ŝancoj de la novembra ribelo: historiaj konsideroj), Varsovio 1986;
 Henryk Żaliński: Stracone szanse: Wielka Emigracja o powstaniu listopadowym (Perditaj ŝancoj. Granda Elmigrantaro pri la novembra ribelo), Varsovio: Wydawnictwo MON, 1982. ISBN 83-11-06829-1

 Vidu ankaŭ 
 Emilia Plater
 Granda Elmigrado de poloj
 Konrad Wallenrod

 Eksteraj ligiloj 

 Powstanie Listopadowe – Wojna niewykorzystanych możliwości – Inne Oblicza Historii La milito de neutiligitaj eblecoj


Kategorio:Polaj ribeloj
Kategorio:Historio de Pollando
Kategorio:Ribeloj en la 19-a jarcento
Kategorio:Konfliktoj en 1830
Kategorio:Konfliktoj en 1831
Kategorio:19-a jarcento en Pollando
Kategorio:19-a jarcento en Litovio
Kategorio:19-a jarcento en Rusio