Liberalaj artoj

La koncepto liberaj, liberalaj aŭ liberulaj artoj aludis en la klasika Mezepoko la aron da studoj, kies celo estis la havigo de ĝeneralaj intelektaj konoj, kiel kontrasto al tiuj celantaj profesiajn specialiĝintajn lertaĵojn. La indiko liberalaj aŭ liberulaj lertaĵoj (Latine: artes liberales) devenas de la kontrastigo je la lertaĵoj de la neliberaj homoj, la sklavoj (Latine: artes illiberales).

 Amplekso kaj subdivido 

La liberalaj artoj havis sian nomon, por ke ili estu takseblaj plialtrangaj kompare kun la praktikaj artoj (artes mechanicae).  Oni distingas inter la sep liberalaj artoj: trivium ("trivojo") de la lingve kaj logike-argumentade orientitaj fakoj, kiuj starigas la kondiĉon por ĉiu okupiĝo pri la (latinlingva) scienco, kaj la konstrua quadrivium ("kvarvojo") de la matematikaj fakoj.

Al la trivium apartenis:
 gramatiko: instruo de latina lingvo kaj ĝia aplikado al la verkoj de la klasikaj lernejo-aŭtoroj
 retoriko: paroladopartoj kaj stilinstruo, same kun ekzemploj el la lernejo-aŭtoroj 
 dialektiko resp. logiko: deduktoj kaj pruvoj surbaze de la organon

Al la quadrivium apartenis:
 aritmetiko: nombroteorio (nombronocio, nombrospecoj, nombroproporcioj) kaj parte ankaŭ praktika kalkulado 
 geometrio: eŭklida geometrio, geografio, geodezio
 muziko: muzikteorio kaj tonalo i.a. kiel bazo de la eklezia muziko
 astronomio: instruo pri la sferoj, la ĉielkorpoj kaj iliaj moviĝadoj inkluzive la astrologion (efikoj sur la subluna sfero kaj la homo)

eta|La sep liberaj artoj kun siaj atributoj
Ili estis personigitaj laŭ la tradicio de Martianus Capella per inaj alegorioj kaj ofte montrataj kun jenaj atributoj:
 gramatiko - vergo
 retoriko - tabulo kaj grifelo
 dialektiko - serpento aŭ hundokapo
 aritmetiko - kalkultabulo aŭ kalkulŝnuro 
 geometrio - cirkelo aŭ polvotabulo
 muziko - muzikilo
 astronomio - astrolabo

La sep liberalaj artoj havis gravan rolon ankaŭ en la ikonografio de la Mezepoko, multaj miniaturoj prezentas ilin.

Vidu ankaŭ

 Bede la Honorinda
 Boecio
 Hugo de Sankta Viktoro
 Kasiodoro
 Marciano Kapela
 Vitruvio
 Karolida renesanco
 Liberalarta kolegio

Kategorio:Edukado
Kategorio:Historio
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Mezepoko