Spišská Nová Ves

Spišská Nová Ves (,  kaj ) estas urbo en Slovakio.
eta|maldekstra|Panoramo de Spišská Nová Ves

 Geografio 
Spišská Nová Ves situas en valo de Hornád, proksime troviĝas Levoča.
eta|<center>Historia strato de Spišská Nová Ves

 Historio 
La unua mencio pri la komunumo okazis en 1268 en latina formo Villa Nova, en 1279 en hungara formo Igloszásza. Laŭ la dokumentoj oni setligis tien ministajn saksojn el urbeto Iglau (nuntempe Jihlava en Ĉeĥio). Ili minis ferojn kaj kuprojn. La loko iĝis kampurbo kaj minurbo, kie disvolviĝis ankaŭ la industrio. En 1412 Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) hipotekis 16 urbojn al Pollando, la reaĉeto okazis en 1772. La 16 hipotekitaj urboj hungare, poste slovake (la nuntempaj slovakaj loknomoj jam ne ĉiuj estas urboj):
 Duránd  Felka  Gnézda  Igló Leibic  Ólubló  Mateóc  Ménhárd Nagyőr  Podolin  Poprád  Ruszkin Szepesbéla  Szepesolaszi  Szepesszombat  Szepesváralja

 Tvarožná  Veľká  Hniezdne  Spišská Nová Ves Ľubica  Stará Ľubovňa  Matejovce  Vrbov Strážky  Podolínec  Poprad  Ruskinovce Spišská Belá  Spišské Vlachy  Spišská Sobota  Spišské Podhradie

En 1441 tertremo okazis. Inter 1772-1876 la urbo estis centro de ekspola regiono. En 1849 la hungara armeo venkis la aŭstrojn. Fine de la 19-a jarcento konstruiĝis granda rondirado de fervojo, kiu ligis urbojn Budapeŝto-Miskolc-Košice-Spišská Nová Ves-Poprad-Liptovský Mikuláš-Martin-Žilina-Považská Bystrica-Trenčín-Trnava-Bratislava-Vác-Budapeŝto. En 1910 loĝis en la urbo 10 525 da homoj (5103 slovakoj, 3494 hungaroj kaj 1786 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la urbo estis distriktejo de Igló (havanta la rangon konsilantrajta urbo) en Szepes (reĝa departemento), poste la urbo apartenis al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio.

La hungara armeo en 1939 bombatakis la urbon, 13 da homoj mortis.

 Alianco de minurboj en Supra Hungarujo 
Unue hungare, poste laŭ nuna slovaka formo:
 Gölnicbánya  Igló  Jászó  Rozsnyó Rudabánya  Szomolnok  Telkibánya 
 Gelnica  Spišská Nová Ves  Jasov  Rožňava Rudabánya  Smolník (distrikto Gelnica)  Telkibánya 

 Vidindaĵoj 
eta|<center>Muzeo de Spišská Nová Ves
 gotika katolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de (Virga) Maria el la 14-a j.c.
 copfa luterana preĝejo el 1796
 klasikisma urbodomo el 1779
 centra domego de ekspolaj urboj el 1777, nun muzeo
 teatro el 1902
 Tomášovský výhľad
 muzeo

 Famuloj 
 Tivadar Csontváry Kosztka, hungara pentristo en la urbo estis apotekisto en 1874
 en la urbo naskiĝis:
 hungara aktorino kaj operkantisto Lili Neményi
 hungara arkitekto Aladár Münnich
 hungara biologo Aladár Scherffel
 hungara geologo Tivadar Posewitz
 hungaria germana juristo Károly György Rumy
 hungara ĉefkuracisto János Maleter
 hungara grafikisto Viktor Olgyai
 hungara inĝeniero kaj hidrogeologo Pál Mazalán
 hungara internofasonisto László Hornicsek
 hungara kartografo Lajos Hajts
 hungara kuracisto János Bókai
 hungara lancoĵetisto Béla Szepes
 hungara montgrimpisto Jenő Serényi
 hungara parlamentano Aurél Münnich
 hungara pentristo kaj inĝeniero Sámuel Lányi
 hungara komponisto Károly Thern
 hungara violonisto Ede Zathureczky
 hungara zoologo Samu Bartsch

 Esperanto 
Okaze de la Cseh-kursfino aranĝis la ĉi-tiea Katolika Esperanto-Rondo sabate la 17-a de junio 1933 en la salono de Bialdyga amuzan vesperon, al kiu estis invitataj ĉiuj esperantistoj de la ĉirkaŭaĵo. Oni vidis gesamideanojn el Nowy Bytom (Friedenshütte, nuntempe parto de Ruda Śląska, Schlesisch Ruda), Chorzów (Königshütte) kaj Świętochłowice (Schwientochlowitz). Ĝojege salutis s-ro Gajda pli ol ducent partoprenintojn. Post la komuna kanto de esperantista himno sekvis prologo deklamita de juna fraŭlino Leśniczanka, kaj verkita de ano de Katolika Esperanto-Rondo. Nun sekvis la festprelego. La preleginto parolis pri la graveco de publikaj festoj esperantistaj. Post tio alternis en multkolora vico kantoj, deklamoj kaj muzikaĵoj de kursanoj. Multe plibeligis la vesperon Erwin Nowak. Aparte oni devas mencii dancojn de papilioj kaj buboj, kiuj estis ekzercitaj de instruistino f-ino Robaczyńska. Disdonante la atestojn, dankis la Cseh-instruistino s-ino Klara Borzykowska al la estraro de Katolika Esperanto-Rondo kaj al la gekursanoj por ilia senekzempla fervoreco. Por fini la oficialan parton, oni kantis la esperantigitan polan himnon nacian „Di', kiu nian...”.

 Ĝemelurboj 
 20ra| Youngstown, Ohio, Usono
 20ra| Joinville, Brazilio
 20ra| L'Aigle, Francio
 20ra| Grójec, Polio
 20ra| Nitra, Slovakio
 20ra| Havlickuv Brod, Ĉeĥio
 20ra| Kisújszállás, Hungario
 20ra| Preveza, Grekio
 20ra| Alsfeld, Germanio
 20ra| Clausthal-Zellerfeld, Germanio

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Spišská Nová Ves