Gyöngyös

Gyöngyös [djondjoŝ] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Gyöngyös, kies centro ĝi estas. La loknomo signifas: perla. Tio estas, se rapida rojo ŝaŭmas. La urbo estas konata kiel pordo de Mátra.
eta|maldekstre|Gimnazio en Gyöngyös

 Situo 
Gyöngyös situas sur ebenaĵo (la apartenaĵoj sur montoj), laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Miskolc. En la sama direkto M3 aŭtoŝoseo preteriras. Estas mallonga fervojo el Vámosgyörk, krome estas 2 etspuraj fervojoj al Mátrafüred kaj Lajosháza. Apartenas al la urbo Mátrafüred (montara feriejo), Mátraháza (iama malgranda vilaĝo kaj feriejo) kaj Kékestető (montopinto de Mátra).
eta|Muzeo en Gyöngyös
eta|Akvoturo en Gyöngyös

 Historio 
La hungaroj fondis vilaĝon apud fortikaĵo de avaroj. Ĝi urbiĝis en 1334. La turkoj ne faris senhoma la urbeton, poste dum liberecbatalo de Rákóczi la komunumo estis grava bazo de hungaroj. En 1682 la urbo estis departementejo, poste distriktejo de Heves. En 1917 granda incendio okazis.

La urbo estas centro de vinbera regiono. En la urbo funkcias du altlernejoj kaj 6 mezlernejoj.

 Vidindaĵoj 
 Sakralaj vidindaĵoj 
 katolika Preĝejo de apostolo Bartolomeo (Gyöngyös)
 franciskana Preĝejo Vizito de Maria (Gyöngyös)
 katolika Kirko Sankta Johano kuirita en oleo (Gyöngyös) en iama vilaĝo Gyöngyöspüspöki
 katolika Preĝejo Elizabeto de Hungario (Gyöngyös)
 katolika Preĝejo Sankta Urbano (Gyöngyös)
 katolika Preĝejo Johano Baptisto (Gyöngyös) en Mátraháza
 neuzita Kalvaria preĝejo (Gyöngyös)
 Grek-katolika preĝejo Sankta Nikolao (Gyöngyös)
 Kalvinana preĝejo (Gyöngyös)
 Luterana preĝdomo (Gyöngyös)

 Profanaj vidindaĵoj 
 Urbodomo de Gyöngyös
 kastelo de Orczy, nun muzeo de Mátra
 bestoĝardeno
 malnova akvoturo

 Servoj 
 Altlernejo Károly Róbert

 Famuloj 

 en Gyöngyös naskiĝis kaj mortis:
 operkantisto Vilma Tihanyi
 psikologo András Fejes
 en Gyöngyös naskiĝis:
 aktoroj Nándor Bihary, Ignác Farkas, Zita Gordon kaj Eszter Nagy-Kálózy
 ĉefepiskopo Pál Széchenyi
 drumisto Ferenc Debreczeni
 geografo Gyula Pápay
 komponistoj Róbert Gulya kaj László Zimay
 karikaturisto Balázs Balázs-Piri
 kostumisto Hajnal Tordai
 kuracisto Pál Bugát
 literaturhistoriisto Sándor Galamb
 ministro Gábor Fodor
 László Polgár (pedagogo)
 pentristoj Margit Gréczi kaj Alajos Sajósy
 poetoj József Zalár kaj Sándor Vachott
 politikisto Pál Almásy
 redaktoro Imre Vahot
 reĝisoro András Szurdi
 en Gyöngyöspüspöki naskiĝis statistikisto Alajos Kovács
 en Gyöngyös mortis:
 arkivisto Ernő Orosz
 brodisto Józsefné Szakács
 hidrologo Imre Dégen
 inĝeniero Gyula-Frigyes Born
 konstrumajstro Karl Joseph Rabl
 matematikisto Béla Kerékjártó
 monaĥo Ferenc Vágó
 en Mátraháza mortis:
 László Kalmár (matematikisto)
 verkisto Cécile Tormay

 Famaj nomportantoj 
 István Gyöngyösi
 Ivett Gyöngyösi
 János Gyöngyösi
 Katalin Gyöngyössy
 Zoltán Gyöngyössy

 Ĝemelurboj 
  Târgu Secuiesc, Rumanio
  Pieksämäki, Suomio
  Ringsted, Danio
  Sanok, Pollando
  Zeltweg, Aŭstrio
  Ŝuŝo (urbo), Azerbajĝano

 Referencoj 

Gyongyos
Kategorio:Vinvilaĝoj