Salgótarján

Salgótarján [ŝalgOtarjAn] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario hungare: Észak-Magyarország, en departemento Nógrád, kies departementejo estas kune kun departementorajto, en Distrikto Salgótarján, kies administra centro ĝi estas. Tarján estas prahungara tribonomo.

En la proksimeco troviĝas mezepoka fortikaĵo Salgó, pri kiu Petőfi verkis poemon.
eta|maldekstre|

 Historio 
eta|dekstra|
La unua mencio okazis en 1397. La tiama vilaĝo senhomiĝis dum la turka erao. Ekfunkciis karbonminejo en 1850. La regiono iĝis industria centro. En 1919 la ĉeĥa armeo komencis ekokupi la urbon. La ministoj en laborkostumo tuj prenis armilojn kaj sukcese defendis la vilaĝon. En 1922 la minista vilaĝo iĝis urbo. Ekde 1950 la urbo iĝis departementejo kaj iĝis prospera urbo dum la socialismo. En 1970 ĉesis la minado, sekve ankaŭ la industrio iom retiriĝis. Intertempe iamaj vilaĝoj Zagyvapálfalva, Zagyvaróna kaj Baglyasalja aldoniĝis al Salgótarján.

 Salvo 

Nepre menciinda aparte la fifama salvo en 1956. Post la revolucio en decembro okazis tutlanda striko kontraŭ la komunistoj. Kunvenis protestantoj en la ĉefplaco. Abrupte komunistoj salvis al la protestantoj. Estis multe da mortintoj kaj vunditoj. La placo estas malebenaĵa, tial ricevis kuglon kaj tuj mortis homo, kiu en la kelo prenis brulbriketon. La komunistoj raportis parton da mortintoj en la proksimajn komunumojn, por ne esti okulfrapa multe da mortintoj.

 Vidindaĵoj 
 baroka ĉefparoĥa preĝejo Naskiĝo de Maria (Salgótarján), la turo estas 27 m alta
 paroĥa franciskana preĝejo Sankta Jozefo (Salgótarján) (1936)
 mezepoka preĝejo apostolo Sankta Andreo (Salgótarján) en loĝkvartalo Zagyvaróna
 Preĝejo Koro de Jesuo (Salgótarján) en loĝkvartalo Zagyvapálfalva (1933)
 Kalvinana preĝejo (Salgótarján) (1929)
 Luterana preĝejo (Salgótarján) (1882)
 Luterana preĝejo (Salgótarján-Zagyvapálfalva) (1937)
eta|

 Famuloj 

 en Salgótarján naskiĝis kaj mortis: Ferenc Szojka, futbalisto
 en Salgótarján naskiĝis:
 aktoroj Pál Kocsis, Csaba Pindroch kaj Ferenc Zenthe
 bankisto Zoltán Bodnár
 botanikisto Géza Lengyel
 pentristo István ef Zámbó
 gitaristoj István Alapi kaj Ferenc Snétberger
 historiisto Ágnes R. Várkonyi
 inĝenieroj Ernő Cotel, Jenő Schlattner kaj Róbert Tuschák
 juĝisto Tünde Handó
 kemiistoj Sándor Doubravszky kaj Csaba Szántay
 mikrobiologo György Pántos
 ministro Gábor Juhász
 operkantistino Erzsébet Komlóssy
 reĝisoro István Gaál
 skulptisto Károly Vasas
 en Zagyvapálfalva naskiĝis:
 aktoro Tibor Molnár
 inĝeniero Aladár Schleicher
 en Zagyvaróna naskiĝis:
 Gyula Rónai (inĝeniero)
 pentristo József Bátki
 en Baglyasalja naskiĝis instruisto László Nógrády
 en Salgótarján mortis:
 aktoro József Szép
 futbalisto Iván Menczel
 grafikisto Ferenc Czinke
 historiisto János Belitzky
 János Balázs (pentristo, poeto)
 pentristo József Bátki

 Esperanto 
En la urbo estas delegito de UEAJarlibro de UEA, jareldono 1984, p. 242, jareldono 1998, p. 201, aktuale la jarlibra retejo (nur post individuaj membroj de UEA) ().

 Ĝemelurboj 
  Banská Bystrica, Slovakio (1975)
  Gliwice, Pollando (1991)
  Lučenec, Slovakio (2003)
  Vantaa, Suomio (1977)
  Vigarano Mainarda, Italio (1996)
  Uricani, Rumanio (2010)

 Komunumoj pri Tarján en Hungara reĝlando 
Tarján apartenas al la 7 hungaraj gentoj.
 Köröstarján  Salgótarján  Tarján  Tarjánpuszta  Tiszatarján

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
  ()

Salgotarjan