Lucian Blaga

Lucian BLAGA ([luĉiAn blAga], naskita la  en Lancrăm ĉe Sebeș, mortinta la  en Cluj-Napoca) estis rumana filozofo, ĵurnalisto, poeto, tradukisto, sciencisto kaj diplomato. En 1936 li iĝis membro de la Rumana Akademio.
eta|333px|Lucian Blaga

 Infana tempo 
Blaga estis unu el naŭ infanoj de pastra familio kaj pasigis sian infanaĝon en Lancrăm. Laŭ liaj propraj vortoj ĝi estis "sub la signo de nerealeca manko de vortoj"; la estonta poeto – dironta pri si mem, ke "Lucian Blaga e mut ca o lebădă" (Lucian Blaga estas muta kiel cigno) – ĝis sia kvara jaro ne kapablis paroli.

Siajn unuajn lernejajn jarojn (1902–1906) li pasigis en la germana elementa lernejo en Sebeș, poste li frekventis la liceon "Andrei Șaguna" en Brașov (1906–1914), kie instruis lia parenco Iosif Blaga, aŭtoro de la unua rumana teksto pri la teorio de la dramo. Ekde tiu tempo li okupiĝis pri la verkaro de Friedrich Schiller.

Post la morto de lia patro la familio translokiĝis al Sebeș.

 Unua publikigo 
En 1910 aperis lia poemo Pe țărm ("Ĉe la bordo") en la ĵurnalo Tribuna (La tribuno) en Arad. En 1914 la revuo Românul (La rumano) publikigis lian eseon Reflecții asupra intuiției lui Bergson (Pensoj pri la intuicio ĉe Bergson).

En 1911 Blaga vojaĝis al Italio kaj okupiĝis pri la serĉado pri filozofiaj verkoj en bibliotekoj kaj pri vizitado de arkeologiaj trovejoj.

 Studado 
Inter 1914 kaj 1916 Blaga studis ĉe la teologiaj fakultatoj de Sibio kaj Oradea. Printempe de 1916 li vizitis Vienon kaj renkontis ekspresionismon. En 1917 li meritis la titolon licenciato kaj poste plu studis ĉe la universitato de Vieno pri filozofio kaj biologio. Tie li doktoriĝis en la fako filozofio 1920. En Vieno li konatiĝis kun sia estonta edzino Cornelia Brediceanu.

 Verkoj 
Lia unua dramo Zamolxe aperis en 1920 en la gazeto Voința (La volo); la Rumana Akademio pro ĝi atribuis al li la premion Adamachi en 1921. Ankaŭ la universitato de Cluj en 1922 premiis la dramon. Tiujare aperis ankaŭ liaj unuaj germanlingvaj poem-tradukoj en la revuo Die Brücke (La ponto). En 1924 kaj 1925 li vivis en Lugoj kaj estis redaktisto de la revuoj Voința kaj Patria (La patrujo), estrarano de la revuo Cultura (La kulturo) kaj konstanta kunlaboranto de la revuoj Gândirea (La pensado), Adevărul literar și artistic (La literatura kaj arta vero) kaj Cuvântul (La vorto).

En 1937 li iĝis membro de la Rumana Akademio; sian debutprelegon li faris pri la temo "Laŭdado de la rumana vilaĝo" (Elogiul satului românesc). En 1939 li iĝis profesoro pri kultura filozofio ĉe la universitato de Cluj.

Post la Dua Viena Arbitracio (kiu donis nordan Transilvanion al Hungario) li akompanis la universitaton de Cluj al ĝia ekzilo en Sibio (1940–1946). En 1946 li iĝis docento (conferențiar) de la literatura kaj filozofia fakultato (ĝis 1948) kaj havis grandan influon sur la sibia literatura rondo (Cercul literar de la Sibiu) kaj sur Ion Desideriu Sârbu. En 1943 li redaktis la revuon Saeculum, kiu aperis dum unu jaro. Li aktivis kiel profesoro ĝis 1948; tiam li perdis sian katedron kaj estis eksigita. Ĝis 1960 estis al li malpermesite publikigi proprajn tekstojn; nur tradukojn li rajtis publikigi.

En 1956 li estis nomumita kandidato por la Nobelpremio pri Literaturo, sed la rumana registaro protestis kontraŭ la nomumo.

Je la  Blaga mortis en Cluj. Tri tagojn poste, je sia 66-a naskiĝtaga datreveno, li estis entombigita en Lancrăm.

 Diplomatia aktivado 
En 1926 Blaga eniris la diplomatian servon kaj estis kultura ataŝeo en la rumanaj ambasadoj en Varsovio, Prago, Lisbono, Berno kaj Vieno. Inter 1936 kaj 1939 li estis vicsekretario pri eksteraj aferoj kaj de 1938 al 1939 ambasadoro plenpotenca en Portugalio.

 La barko de Ĥarono 
Post la eksigo el sia katedro en 1948 Blaga laboris en la Cluj-a filio de la histori-scienca instituto de la akademio. De 1949 ĝis 1951 li estis esploristo ĉe la instituto pri historio kaj filozofio, poste ĉefa bibliotekisto (1951–1954) kaj adjunkta direktoro (1954–1959) de la Cluj-a filio de la akademia biblioteko. Ne povante publikigi proprajn tekstojn li koncentriĝis pri tradukoj. Tiutempe li finis sian tradukon de Faust de Johann Wolfgang von Goethe. En 1958 aperis la unua volumo de lia traduko de la verkoj de Gotthold Ephraim Lessing. Li tradukis kaj klasikajn kaj modernajn germanlingvajn verkojn.

Liaj poemoj tiam ekestintaj povis aperi nur post lia morto.

En tiu tempo ekestis ankaŭ lia aŭtobiografieca romano Luntrea lui Charon (La barko de Ĥarono).

 Literaturaj premio kaj distingoj 
 La Rumana Akademio en 1935 atribuis al li la Grandan Premion C. Hamangiu pro "lia drama kaj lirika verko". Ekde 1936 li estis aktiva membro de la akademio.
 En 1949 la Rumana Akademio taskis al li la redaktadon de du ĉapitroj de la historio de la rumana filozofio.
 Estis onidiroj, ke en 1956 li estis proponita por la Nobelpremio pri Literaturo de Bazil Munteanu kaj Rosa del Conte, sed la komunisma partio de Rumanio sendis al Svedio delegacion por malhelpi la atribuon de la premio. Ĉar la kandidatiĝoj por la Nobel-premioj estas tenitaj en sekreto dum 50 jaroj, nur en 2016 oni publikigis tiujn de 1956 ĉe la paĝaro de Nobel-premioj – la nomo Lucian Blaga ne aperas inter la tiamaj kandidatoj.Kandidatoj por 1956 
 Universitato Lucian Blaga Sibiu en Sibio portas lian nomon.
 La universitata biblioteko de Cluj-Napoca portas lian nomon.
 De 2006 lia bildo estas sur la monbiletoj de 200 lei.
 Liceoj en Rumanio kaj Moldavio portas lian nomon.
 Rumanlingva lernejo en Tiraspolo portas lian nomon.

 Publikigitaj verkoj 
 Poemoj 
 1919 – Poemele luminii,
 1921 – Pașii profetului,
 1924 – În marea trecere,
 1929 – Lauda somnului,
 1933 – La cumpăna apelor,
 1938 – La curțile dorului,
 1943 – Nebănuitele trepte,

 Postmorte publikigitaj poemoj 
 Vârsta de fier 1940–1944
 Cântecul focului
 Corăbii cu cenușă
 Ce aude unicornul

 Dramoj 
 1921 – Zamolxe
 1923 – Tulburarea apelor
 1925 – Daria
 1925 – Ivanca
 1925 – Învierea, pantomimo en kvar aktoj, kaj Fapta
 1927 – Meșterul Manole
 1930 – Cruciada copiilor
 1934 – Avram Iancu
 1944 – Arca lui Noe
 1964 – Anton Pann (postmorte)

 Filozofio 
Lia filozofia verkaro partiĝas en tri trilogioj:

 1943 – Trilogia cunoașterii (Trilogio de la kono) en tri volumoj: Eonul dogmatic, Cunoașterea luciferică, Cenzura transcendentă.

 1944 – Trilogia culturii (Trilogio de la kulturo) en tri volumoj: Orizont și stil, Spațiul mioritic, Geneza metaforei și sensul culturii

 1946 – Trilogia valorilor (Trilogio de la valoroj), Știință și creație, Gândire magică și religie, Artă și valoare.

 Kvara verko, Trilogia gnoseologică, restis en la stadio de plano.

 Aforismoj 
La aforismoj de Lucian Blaga aperis en la jenaj volumoj:

 1919 – Pietre pentru templul meu (Ŝtonoj por mia templo)
 1926 – Ferestre colorate (Koloraj fenestroj), notoj kaj fragmentoj
 1945 – Discobolul (La diskoĵetanto), aforismoj kaj notoj
 1977 – Elanul insulei, aperis postmorte

 Prozo 
 Hronicul și cântecul vârstelor, aŭtobiografia, postmorte aperis en 1965
 Luntrea lui Charon, aŭtobiografieca romano, postmorte aperis en 1992

 Eseoj kaj filozofiaj studoj 
 1922 – Cultură și cunoștință
 1924 – Filosofia stilului
 1925 – Fenomenul originar
 1925 – Fețele unui veac
 1926 – Daimonion
 1931 – Eonul dogmatic
 1933 – Cunoașterea luciferică
 1934 – Censura transcendentă
 1934 – Orizont și stil
 1936 – Spațiul mioritic
 1936 – Elogiul satului românesc, debutprelego ĉe la Rumana Akademio
 1937 – Geneza metaforei și sensul culturii
 1939 – Artă și valoare 
 1940 – Diferențialele divine
 1941 – Despre gândirea magică
 1941 – Religie și spirit
 1942 – Știință și creaţie
 1947 – Despre conștiința filosofică
 1948 – Aspecte antropologice

 Postmorte publikitaj eseoj 
 1966 – Gândirea românească în Transilvania în secolul al XVIII-lea
 1968 – Zări și etape
 1969 – Experimentul și spiritul matematic
 1972 – Isvoade
 1977 – Ființa istorică

 Tradukoj 
 J. W. Goethe, Faust, 1955
 Din lirica universală, 1957
 Din lirica engleză, 1958

 Leteroj 
 Leteroj al Domnița Gherghinescu-Vania, aperis sub la titolo Domnița nebănuitelor trepte, 1995

 En Esperanto 
Dudeko da liaj poemoj aperis dise en Esperantaj eldonaĵoj.

 Referencoj 

Kategorio:Rumanaj filozofoj
Kategorio:Rumanaj poetoj
Kategorio:Rumanaj politikistoj
Kategorio:Rumanaj diplomatoj
Kategorio:Membroj de la Rumana Akademio