Ekologia kronologio

Ekologia kronologio estas kronologio de eventoj, kiuj formis la homan perspektivon pri medio. Tia kronologio enhavas grandajn naturajn eventojn, katastrofojn kaŭzitajn de homoj, ekologiistojn kun pozitiva influo kaj mediportektajn leĝojn.

 Holoceno 
 10-a jarmilo a.K. 
 ĉ. -10.000
 en Nord-Ameriko estingiĝis smilodonto, grandega kastoro, mamuto, amerika leono kaj aliaj
 subakviĝis la beringa vojo inter Siberio kaj Nord-Ameriko.
 homo floresiensis estingiĝis
 tutmonde marnivelo plialtiĝis rapide pro malglaciiĝo de glaĉeroj
 ĉ. -9000: finiĝis la antaŭ-boreala epoko de eŭropaj klimatŝanĝiĝoj

 9-a jarmilo a.K. 
 ĉ. -8000: tutmonda altiĝo de marniveloj
 la monda popolo atingas 1 milionon
 gravaj inundoj enlandaj en diversaj regionoj tutmonde

 7-a jarmilo a.K. 
 ĉ. -6500: estiĝis la Maniko

 6-a jarmilo a.K. 
 ĉ. -5600: laŭ la teorio de la nigramara diluvo enfluis en la nigran maron kelkaj 12.500 km³ de sala akvo, tiel transformante enlandan lagon en maron.
 ĉ. -5500: ekis la dezertiĝo de norda Afriko, kiu fine estigis la Saharon. Eble tiam ekmigris loĝantoj al orienta Nilvalo kaj fondis la egiptan civilizon.

 4-a jarmilo a.K. 
 Ĉirkaŭ -3100: la Induso-civilizo konstruis akvokondukajn sistemojn.

 3-a jarmilo a.K. 
 -2650: la sumera epopeo de Gilgameŝ priskribas vastajn areojn kovritajn de cedraj arbaroj, en la nuna suda Irako. Gilgameŝ defiis la diojn kaj forhakis la arbaron, pro tio la dioj punis Sumeron per fajro (aŭ eble sekego).
 -2600: en Happara kaj Mohenĝo-daro ekzistis necesejoj ligitaj al brika kloakoaro
 -2500: Saharo estis tutdezerta

 2-a jarmilo a.K. 
 -1450: la minoa civilizo neniiĝis, sed fakuloj ne certas pri la kaŭzo, kiu estis eble vulkana erupcio aŭ malarbariĝo de la regiono

 1-a jarmilo a.K. 
 -500
 en Romio konstruiĝis la cloaca maxima, la granda kloako, kaj multaj akvoduktoj
 homa popolo tutmonda atingis 100 milionojn

 1-a jarmilo 
 100 - 400: neniigon de Romio eble kunkaŭzis veneniĝo per plumbo
 676: Cuthbert el Lindisfarne starigis leĝojn por protekti birdojn sur la insuloj Farne (Northumberland, Britio).
 ĉirkaŭ 750: komenco de la mezepoka varmiĝo
 ĉirkaŭ 850: neniigo de la majaa imperio, ebla kaŭzo estas klimata ŝanĝo.

 2-a jarmilo 
 13-a jarcento 
 ĉ. 1250: komenco de la malgranda glacia epoko

 14-a jarcento 
 1347 - 1350: pesto amase mortigis homojn en Eŭropo kaj estigis unuajn provojn por pligrandigi publikan sanon kaj kvarantenajn leĝojn.
 1366: la urbo de Parizo devigas buĉistojn forĵeti bestajn restojn eksterurben; similaj leĝoj estis pridiskutataj en Filadelfio kaj Novjorko nur 400 jarojn poste.
 1388: la parlamento starigas akton, kiu malpermesas forĵeton de koto kaj rubaĵoj en kanalojn, riverojn kaj akvojn. La urbo de Kembriĝo starigas unuajn leĝojn pri sano en Anglio.

 15-a jarcento 
 1420 - 1427: portugalaj sidlistoj bruligis la arbaron, kiu kovris iam la tutan insulon, sur Madejro por kulturi la landon. Oni rakontas, ke la fajro brulis dum sep jaroj.

 16-a jarcento 
 1560 - 1600: rapida industriiĝo en Britio enkondukis gravan malarbariĝon kaj anstataŭon de ligno per terkarbo.

 17-a jarcento 
 1690
 la guberniestro William Penn devigis ĉiujn pensilvanajn sidlistojn rezervi unu akron de arbaroj por ĉiuj kvin akroj liberigitaj por kulturado.
 La lasta dido mortis sur Maŭricio. Tiu estingiĝo okazis pro ĉasado, sed ankaŭ pro la kunportitaj porkoj, ratoj, hundoj kaj katoj. Poste dido estiĝis simbolo de besta estingiĝo.

 Aliaj eventoj kaj epokoj 
 Geologia temposkalo
 Plejstoceno

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Ekologio
 Daŭripovo

 Eksteraj ligiloj 
 Media kronologio
 Ttt-ejoj de la usona registaro
 The Library of Congress: The Evolution of the Conservation Movement (1850-1920)

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Historio
Kategorio:Prahistorio