Nové Zámky

Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en Slovakio. Pri vilaĝo en Ĉeĥio en distrikto Olomouc temas artikolo Nové Zámky (Mladeč).

Nové Zámky, hungare Érsekújvár, germane Neuhäus(e)l estas urbo en Slovakio en regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky, kies distriktejo estas. La loknomo signifas en ĉiuj lingvoj Novaj Kasteloj.
250px|eta|maldekstra|Érsekújvár en 1685

 Situo 
Nové Zámky situas sur ebenaĵo, laŭ ambaŭ flankoj de Nitra, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Vác-Prievidza, laŭ fervojoj Budapeŝto-Vác-Bratislavo kaj Komárno-Prievidza. La ĉefurbo troviĝas 100 km.

 Historio 
La urbo estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko kaj ferepoko. Antaŭ la hungaroj avaroj kaj slavoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1183 pri Nyárhíd (=somera ponto), kiu estis vilaĝo ĝis 1691, tiam aliĝis al la urbo.
Grava komerca vojo Buda-Prago trairis la vilaĝon, kaj estis tie ponto kaj doganejo. Estis alia vojo al Privigye kaj al la ceteraj minaj urboj. Pro la graveco la vilaĝo estis reĝa komunumo ĝis 1245, tiam reĝo Béla la 4-a donis ĝin al la kumanoj. Tiu nomada popolo kaŭzis problemojn, tial la reĝo reprenis la komunumon kaj donis al klostro, iom poste ĝi apartenis al ĉefepiskopo de Esztergom. Post apero de turkoj tutlande oni konstruis fortikaĵojn, ankaŭ tie, kiu nomiĝis latine Castrum Novum (=nova fortikaĵo). Interne estis urbo kun ortangulaj stratoj. Ekstere estis heksagono kun 6 bastionoj. En 1585 katolika , post 10 jaroj kalvinana preĝejoj konstruiĝis. Longe estis tie kalvinana episkopo. Gabrielo Bethlen en 1621 okupis la fortikaĵon, sed poste laŭ pacokontrakto li retiriĝis. En 1663 la turkoj okupis ĝin kaj tenis dum 22 jarojn. Post la liberiĝo la fortikaĵo kaj la ĉirkaŭaĵo iĝis urbo. En 1704 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a okupis la urbon kaj la fortikaĵon senbatale, en 1708 la Habsburgoj vane sieĝis ĝin, sed tio sukcesis en 1710.

Poste okazis paca periodo, la fortikaĵo malkonstruiĝis. La loĝantaro okupiĝis pri agrikulturo. Alvenis judoj, serboj, grekoj, italoj kaj ciganoj okupiĝintaj pri komercado. En 1764 apoteko, en 1850 fervojo, en 1896 hospitalo, en 1902 poŝto, en 1904 ŝuofabriko ekfunkciis. En printempe de 1919 la ĉeĥa armeo okupis la urbon, sed poste la tiam komunista hungara armeo reokupis ĝin, somere la ĉeĥoj faris la reokupon. La regiono ekde 1920 apartenis al Ĉeĥoslovakio, dume la urbo perdis la urban rangon en 1923. Inter 1938-1945 la regiono rehungariĝis kaj reurbiĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario.

En 1944 la germanoj okupis Hungarion kaj komenciĝis deportado de judoj. Nové Zámky estis dum la dua mondmilito plej multe bombardata hungara urbo. En 1947 okazis loĝantarŝanĝo inter hungaroj kaj slovakoj, sed alvenis ankaŭ slovakoj el la pli nordaj regionoj. La urbo denove apartenis al Ĉeĥoslovakio inter 1945-1993, poste al Slovakio. En 2001 loĝis en la urbo 42 262 da homoj (30 631 slovakoj, 11 630 hungaroj).
eta|Kaskadoj Zúgov apud Nové Zámky

 Vidindaĵoj 
 romkatolika paroĥa preĝejo omaĝe al Sankta Kruco ĉe la ĉefplaco el 1572, dum la turkoj ĝi estis minareto, en 1847 rekonstruiĝis, la turo estas 129 m-ojn alta
 romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Francisko kun klostro
 baroka golgoto el 1764 kun kapelo
 kolono-monumento pri Sankta Triunuo el 1749 memore al pesto en 1740

 sinagogoj el la 2 restis nur 1
 kapelo omaĝe al Sankta Triunuo en la tombejo jam ne ekzistanta
 kapelo omaĝe al Sankta Antonio el 1913
 kapelo omaĝe al Dipatrino el la 18-a j.c.
 kapelo omaĝe al Sankta Anna el 1762 por germanoj
 restaĵoj de bastionoj
 novgotika luterana preĝejo el 1905
 kalvinana preĝejo el 1942
 monumento pri liberiĝo de turkoj el 1935
 monumento pri Bernolák
 monumento de Gergely Czuczor el 1966
 diversaj sportejoj
 termala banejo

 Famuloj 
 en la tiama Érsekújvár naskiĝis:
 hungaraj aktoroj Lajos Bónis, Béla Fáy, Gyula Gózon, Eszter Szakács kaj Gyula Ferenc Zoltán
 hungara arkitekto Alfréd Bardon
 hungara ĉefepiskopo János Telegdy
 hungara geologo László Majzon
 hungara historiisto, monaĥo György Pray
 hungara humuristo János Angyal
 hungara inventisto kaj inĝeniero Antal Csicsátka
 hungaraj inĝenieroj László Palotás kaj Lajos Bencze
 hungara instruisto Miklós Schneider
 hungaraj kuracistoj Ferenc Kukán, Győző Bauer kaj Lajos Smidt
 hungara ministro János Szabó
 hungaraj monaĥoj Irén Lajos Zoltvány kaj Kázmér Antal Zsilinszky
 pastro kaj fizikisto Ányos Jedlik
 hungaraj pastroj Ágoston Fischer, András Rácz kaj Károly Viszolajszky
 pentristo Ferenc Helbing
 hungaraj politikistoj János Balogh, Lajos Jócsik kaj Károly Wolff
 hungara profesoro, rektoro Károly Conlegner
 hungara verkisto, tradukisto kaj poeto Lajos Kassák
 hungara pastro kaj poeto Gergely Czuczor
 en Nové Zámky naskiĝis:
 hungaraj aktoroj István Ficza, Attila Matusek kaj Dénes Száraz
 hungaraj kemiistoj István Hangos kaj József Híres
 hungara kostumisto Marianna Wieber
 hungara muzikisto Gergely Agócs
 hungara operkantisto Krisztina Szeredy
 hungara pentristo Lajos Luzsicza
 hungara poeto Zoltán Németh
 en Nové Zámky mortis:
 hungara monaĥo Kázmér Antal Zsilinszky

 Ĝemelurboj 
  Fonyód, Hungario
  Tótkomlós, Hungario
  Znojmo, Ĉeĥio

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio