Torontál

Torontál (torontAl) estis historia reĝa departemento en la suda parto de la Hungara Reĝlando, germane: Komitat Torontal, rumane: Comitatul Torontal.
eta|280ra|dekstra|Hungara reĝlando kun Kroatio, loko de departemento Torontál
eta|280ra|dekstra
eta|280ra|dekstra|Nagybecskerek laŭ la rivero Bega
 Departementejo: Nagybecskerek
 Areo: 10 042  km²
 Loĝantaro: 615 151 en 1910

 Demografio 
Laŭ la censo de 1880
 81 817 (15,4%) hungaroj
 165 207 (31,2%) germanoj
 12 729 (2,4%) slovakoj
 81 496 (15,4%) rumanoj
 176 414 (33,3%) serbokroatoj
 12 267 (2,3%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
 199 750 (32,5%) serboj
 165 779 (26,9%) germanoj
 128 405 (20,9%) hungaroj
 86 937 (14,1%) rumanoj
 16 143 (2,6%) slovakoj
 4 203 (0,7%) kroatoj
 13 934 (2,3%) ceteraj

 Administracio 
Estis 14 distriktoj, ties nomoj kaj distriktejoj samas:

 Alibunár
 Antalfalva
 Bánlak
 Csene
 Módos
 Nagybecskerek samtempe departementestro kaj konsilantrajta urbo
 Nagykikinda samtempe konsilantrajta urbo
 Nagyszentmiklós
 Pancsova municipa urbo
 Párdány
 Perjámos
 Törökbecse
 Törökkanizsa
 Zsombolya

La departemento estis tute ebena. Gravaj riveroj estas Danubo (sude estis landolimo), Tiso, Mureş, Timiş kaj Bega.

En 895 la alvenintaj hungaroj trovis la lokon tre konvena por loĝadi pro la paŝtejoj, ebenaĵo kaj riveroj. La departemento fondiĝis en la 15-a j.c. Dum la mezepoko la Danubo estis grava limo kontraŭ la turkoj. La turkoj okupis la regionon en la 16-a j.c., kaj tenis ĝin la plej longe. Post la turka erao en 1718 senhomaj vilaĝoj restis, la regiono iĝis banusujo, apartenanta al Aŭstrio ĝis 1778. Aŭstraj inĝenieroj termezuris la regionon kaj taksis ĝin riĉa de ercoj. Post la eventuala Budapeŝto-Vieno fervoja linio tuj sekvis la Budapeŝto-Temesvár-Subdanuba linio. Alvenis krom hungaroj slovakoj, germanoj, kroatoj, serboj kaj rumanoj.

Inter 1848-1860 la austroj formis interalie el Torontál Vojevodion kaj Banusujon, apartenanta al Aŭstrio. La departemento en tiu formo naskiĝis en 1860. Ekde 1918 la serba kaj rumana armeoj komencis okupi Banusujon, ĉar la angloj promesis la ĝin al ambaŭ landoj. Okazis preskaŭ milito, fine oni disdividis la banusujon. Peceto de la departemento restis hungara kun departementejo Kiszombor. Poste ĝi aliĝis al Csongrád. La granda parto de Torontál dividiĝis inter Serbio kaj Rumanio. Dum la Dua Mondmilito Germanio okupis la serban parton.

 Eksteraj ligiloj 

 Censo de Hungario en 1880 (hungare)
 Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

 Vidu ankaŭ 
 Departementoj de reĝlando Hungario
 Hungara reĝlando

Torontála departemento