Departemento Szatmár

Szatmár estis historia reĝa departemento en nord-orienta parto de la Hungara Reĝlando. Ĝin limis departementoj Bereg, Ugocsa kaj Máramaros, Szabolcs, Bihar, Szilágy kaj Szolnok-Doboka.
eta|350ra|dekstra|Hungara reĝlando kun Kroatio, loko de departemento Szatmár
eta|Szatmár ĉirkaŭ 1890
eta|dekstra|Kalvinana preĝejo en Csenger

 Departementejo: Nagykároly
 Areo: 6257 km²
 Loĝantaro: 323.768 en 1910

 Demografio 
Laŭ la censo de 1880
 172.461 (58,9%) hungaroj
 14.413 (4,9%) germanoj
 1.067 (0,4%) slovakoj
 101.777 (34,8%) rumanoj
 1.002 (0,3%) rutenoj
 2.101 (0,7%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
 268.385 (67,7%) hungaroj
 6.670 (1,7%) germanoj
 119.760 (30,2%) rumanoj
 1.817 (0,5%) ceteraj.

Alia censo:
 198.429 (61,3 %) hungaroj
 107.947 (33,3 %) rumanoj
 13.883 (4,3 %) germanoj
 1.344 rutenoj
 405 slovakoj
 1758 ceteraj.

 Administracio 
Estis 9 distriktoj, iliaj nomoj estas la samaj kiel tiuj de la distriktejoj:

 Nagykároly, samtempe departementa ĉefurbo
 Szatmárnémeti
 Csenger
 Fehérgyarmat
 Mátészalka
 Szinérváralja
 Nagybánya
 Nagysomkút
 Erdőd

La departemento situis inter Karpatoj kaj ebenaĵo. Plejparte okcidente estis ebenaĵo, krome montetoj oriente. Estis riveroj Tur, Someş kaj Crasna.

Dum la turka erao la departemento kune kun partoj de la najbaraj departementoj nomiĝis latine Partium, tio estis landopartoj, kiuj aldoniĝis al Transilvanio. Tie okazis libera praktikado de religio. Tiutempe en la departemento precipe kalvinanaj preĝejoj konstruiĝis. Fine de liberecbatalo de Rákóczi en 1711 en la departemento okazis paco inter Habsburgoj kaj Transilvanio.

En 1919 Rumanio okupis la departementon, eĉ atingis Tison. En 1920 el malgranda parto formiĝis en Hungario la departemento Szatmár-Ugocsa-Bereg. Ĝia administra centro iĝis Mátészalka. En 1938 laŭ Dua Packontrakto de Vieno la tuta parto revenis al Hungario, sed en 1945 denove ekvalidis la stato de 1920.

Post la Dua Mondmilito, el Szatmár-Ugocsa-Bereg iĝis Szabolcs-Szatmár, pli poste en la 1990-aj jaroj Szabolcs-Szatmár-Bereg.

La rumana parto de departemento estas parto de distrikto Satu Mare, escepte de malgranda parto (kun Baia Mare), kiu apartenas al distrikto Maramureș. Malgranda parto de la departemento, ĉirkaŭ Velika Paladj (tiam Nagypalád) apartenas al Ukrainio.

 Eksteraj ligiloj 

 Censo de Hungario en 1880 (hungare)
 Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

 Vidu ankaŭ 
 Departementoj de reĝlando Hungario
 Hungara reĝlando

Szatmar