Bihar (historia departemento)

Bihar estis historia departemento en la orienta parto de la Hungara reĝlando ene de Aŭstrio-Hungario respektive de Hungario, pli ekzakte en okcidenta Transilvanio. La formala nomo estis hungare Bihar vármegye, rumane Comitatul Bihor kaj germane Komitat Bihar.
eta|350px|dekstra|Hungara reĝlando kun Kroatio, loko de departemento Bihar

 Departementejo: Nagyvárad (Oradea, Großwardein, Veľký Varadín)
 Areo: 10 657  km²
 Loĝantaro: 646 301 en 1910

 Demografio 
Laŭ la censo de 1880
 241 273 (54,1%) hungaroj
 4 443 (1,0%) germanoj
 4 710 (1,1%) slovakoj
 192 441 (43,1%) rumanoj
 3 380 (0,8%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
 365 642 (56,6%) hungaroj
 3 599 (0,6%) germanoj
 8 457 (1,3%) slovakoj
 265 098 (41,0%) rumanoj
 3 505 (0,5%) ceteraj.

 Administracio 
Estis 17 distriktoj, ties nomoj kaj departementejoj samas:
dekstra|500px|eta|Bihar County, 1782-85

 Bél
 Belényes
 Berettyóújfalu
 Biharkeresztes
 Cséffa
 Derecske
 Élesd
 Érmihályfalva
 Központi (=centra), escepte distriktejo: Nagyvárad samtempe departementejo kaj municipa urbo
 Magyarcséke
 Margitta
 Nagyszalonta
 Sárrét, escepte distriktejo: Biharnagybajom
 Szalárd
 Székelyhíd
 Tenke
 Vaskoh

La granda departemento estis parte montara, parte ebenaĵa. Gravaj riveroj estas Körös kaj Berettyó. La departemento estas ĉefa pordo de Transilvanio. En la 19-a j.c. la departemento ricevis frue fervojon, kiu aliĝis al linio Budapeŝto-Temeŝvaro, poste al alia fino de Transilvanio, poste al Kassa, poste al Fiume. Ili estis la plej fundamentaj linioj.

Sankta Stefano fondis la departementon en komence de la 11-a j.c. kaj nomumis departementejo terfortikaĵon en komunumo Bihar. Dum la turka erao ĝi apartenis al Princlando Transilvanio sub aŭspicio de Turkio. Dum liberecbatalo de Rákóczi ĝi apartenis al Rákóczi. En 1919 oni proklamis ankaŭ en la departemento la Konsilantaran Respublikon, sed post kelkaj tagoj la rumana armeo okupis interalie la departementon. Ekde 1920 la plej granda parto apartenas al Rumanio, kies departementa sistemo estas tute alia. Dume inter 1940-1944 laŭ Dua Packontrakto de Vieno parto revenis al Hungario.
La hungara parto kuniĝis al departemento Hajdú.

 Eksteraj ligiloj 

 Censo de Hungario en 1880 (hungare)
 Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

 Vidu ankaŭ 
 Departementoj de reĝlando Hungario
 Hungara reĝlando

Bihar departemento