Vác

Vác [vAc] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác, kies administra centro estas. Vác estas ankaŭ sidloko de diocezo. La loknomo estas slovake Vacov, germane Waitzen.
eta|maldekstre|"Pinta turo" en Vác

 Situo 
La urbo situas en maldekstra bordo de Danubo sub montoj (la plej suda hungara monto el Karpatoj), laŭ fervojo kaj ĉefvojo Budapeŝto-Bratislavo, aŭtoŝoseo M2 preteriras. Sur la Danubo ekskursoŝipoj trafikas. La urbo troviĝas en la mezo inter Budapeŝto kaj Danubkurbiĝo.

 Historio 
Stefano la 1-a (Hungario) fondis episkopejon en 1004. La komunumo dum la tatara (1241) kaj turka eraoj senhomiĝis, sed ekde la sekva jaro ĝi tuj rekonstruiĝis. Dum la hungara renesanco (Matiaso la 1-a (Hungario)) Vác estis ne nur eklezia, sed ankaŭ arta, komerca kaj scienca centroj. Ekde 1544 ĝis 1686 la turkoj dominadis en la urbo, sed en tiu periodo okazis ankaŭ hungaraj periodoj. Sekvis la baroka rekonstruo, precipe la eklezio estis la motoro. Epidemio pri pesto okazis en 1740. Maria Tereza vizitis la urbon en 1764, honore al ŝi triumfarko konstruiĝis, kiu estas unusola en Hungario. Dum la unua parto de la 19-a jarcento la vaporŝipo kaj la vaportrajno (1846) ekfunkciis en Vác. Poste la fervoja linio daŭriĝis al Bratislavo. Dum la Hungara revolucio de 1848 apud Vác okazis dufoje bataloj. En 1855 malliberejo ekfunkciis. Dum la reĝlando la komunumo estis distriktejo kaj konsilantrajta urbo. Post la 1-a mondmilito la lernejoj estis evoluitaj.

Dum la socialisma erao oni fondis grandajn uzinojn. La plej menciinda estas uzino pri cemento, kiu draste poluis la urbon. Nuntempe katolika altlernejo estis fondita.

La urbo havas elstaran futbalan kaj manpilkan klubojn.

 Esperanto 
Elvidejo nomata Zamenhof konstruiĝis en 1973 fare de Esperanto-grupo en Vác. Ekde tiam dum la socialismo ĉiujare oni aranĝis ekskurson tien, kiu troviĝas en Hungario, en montaro Börzsöny, proksime de Kismaros. Post disfalo de la socialismo la ekskurso forgesiĝis, ĉar ties nomo estis "Zamenhof Internacia Pacmarŝo". En 2003 esparantistoj denove ekskursis la elvidejon, kaj ili konstatis, ke la arboj jam superis la elvidejon.  
eta|Katedralo de Vác
eta|La unusola triumfarko de Hungario en Vác

 Eduko 
 Katolika Altlernejo Vilmos Apor

 Vidindaĵoj 
 Sakralaj vidindaĵoj 
 romkatolika Katedralo de Ĉieliro de Maria (Vác) de 1778
 romkatolika Preĝejo Sankta Kruco (Vác) (1721-1761)
 romkatolika Preĝejo de Sankta Anna (Vác)
 romkatolika Kirko Venkema Sankta Maria (Vác)
 romkatolika pilgrimloko Preĝejo Sep Stacioj (Vác)
 romkatolika Kapelo Sankta Roĥo (Vác)
 Malnova kalvinana preĝejo (Vác)
 Nova kalvinana preĝejo (Vác)
 Luterana preĝejo (Vác)
 Sinagogo de Vác
 Grek-katolika preĝejo (Vác)
 Baptista preĝdomo (Vác)

 Profanaj vidindaĵoj 
 Urbodomo de Vác
 triumfarko (la unusola en Hungario)

 Ĝemelurboj 
  Järvenpää, Suomio
  Donaueschingen, Germanio
  Deuil-la-Barre, Francio
  Odorheiu Secuiesc, Rumanio
  Givatajim, Izraelo
  Dubnica nad Váhom, Slovakio
  Šahy, Slovakio
  Tjaĉiv, Ukrainio
  Sarıyer, Turkio

 Famuloj 
 en Vác naskiĝis kaj mortis:
 homeopato Döme Argenti
 notario Ignác Tragor
 orgenisto Gábor Lehotka
 István Kiss (piaristo)
 vicepiskopo János Jung

 en Vác naskiĝis:
 geaktoroj József Berky, János Csányi (aktoro) kaj Márta Fónay
 arthistoriisto Dezső Dercsényi
 Lajos Katona (etnografo)
 filozofoj Gyula Kornis kaj Imre Rudolf Pauer
 Lajos Steiner (geofizikisto)
 grafikisto István Öthö Kőmíves
 juristoj Imre Csatskó kaj Miklós Degré
 kapelmajstro József Maklári
 kemiisto Pál Szarvas
 lingvisto József Schmidt
 József Gábor (ministro)
 operetkantisto Emma Komlóssy
 operkantistoj Andor Lendvai kaj Mihály Füredi
 pastro István Hanusz
 pianisto Gergely Bogányi
 Miklós Jancsó (reĝisoro)
 violonistoj Márta Ábrahám kaj Dénes Kovács

 en Vác mortis:
 aktoroj Mihály Dombay, István Együd kaj Lia Kopetty
 István Földes (astronomo)
 bibliotekisto Imre Findura
 episkopoj Pál Forgách, Árpád István Hanauer, Ferenc Keszthelyi, Antal Peitler kaj Mihály Sághy, Konstantin Schuster
 historiisto Bálint Hóman
 inĝeniero Gusztáv Faller (1892)
 instruisto Károly Kőváry
 juristo Bálint Ökröss
 kemiisto László Fári
 lancoĵetisto Gergely Kulcsár
 literaturhistoriisto Frigyes Brisits
 ministro István Ries
 oficisto Ernő Traeger
 Géza Bornemisza (pentristo)
 politikisto Károly Ereky

 Famaj nomportantoj 
 János Váczy
 Péter Vácz
 Péter Váczy
 Mihály Váci

 Esperanto 
Estas delegito de UEA kaj gastiganto de Pasporta Servo tie.

 Referencoj 

Vac