Dompasero

La dompaserodompasero en PIV ĉe vortaro.netOrnitologia taksonomio, foje ankaŭ Hejmpasero () estas birdospecio el la familio de paseredoj kaj plej verŝajne la plej konata birdo en multaj landoj de la mondo. Ĝia vivo estas tre ligita kun la vivo kaj aktivado de homo. Origine birdo de stepoj, ĝi verŝajne koloniis homajn loĝejojn antaŭ kelkaj jarmiloj kaj troviĝas ĉie kie loĝas homoj, sed ne estas la ununura paserospecio kiu loĝas ĉe homoj. En iuj lokoj ĝi estas tre kutima. La plumaro estas ĝenerale brungriza.

 Troviĝo 
Ĝi havas palearktisan tipon de disvastiĝo. Homoj intence aŭ hazarde disvastigis la birdon preskaŭ tra la tuta mondo. Ĝia areo senĉese ŝanĝiĝas, tial la limoj inter natura kaj home enportita disvastiĝo de la birdo ne ekzakte klaras. Devena troviĝo eblas en stepa areo de Meza Azio. Ĝi loĝas nature en la tuta Eŭropo kaj ĉefe en la mediteranea regiono, Nordokcidenta Afriko, ĉe la rivero Nilo, en Okcidenta Azio, Barato, suda Siberio ĝis Pacifiko kaj en norda Ĉinio, dum kiel enportita specio ĝi nuntempe vivas ankaŭ en Ameriko, Aŭstralio kaj Nov-Zelando.

Sur ĉi tiu teritorio ĝi kreas kelkajn subspeciojn. Ĝi estas proksime ligita kun la hispana pasero, kun kiu ĝi kreas hibridojn. Sur parto de la teritorio de la specioj, tiuj birdoj vivas en miksitaj populacioj. En Hispanio kaj Bulgario la specioj vivas aparte ekologie kaj genetike. En Italio hibrido inter dompasero kaj hispana pasero estas pritaksita kiel sendependa specio - itala pasero. Ĝi principe estas nemigra birdo, sed iuj populacioj en Azio dum vintro migre ŝanĝas sian vivejon. Simile kiel ĉe aliaj paseroj, oni povas trovi ilin precipe ĉe homaj loĝejoj, bienoj, agrikulturaj konstruaĵoj ktp., sed dompaseroj povas nesti ankaŭ en arbokronoj.

 Aspekto 
eta|maldekstre|250ra|Klaraj diferencoj inter masklo kaj ino: tiu masklo klare montras brunajn nukoflankojn, nigrajn gorĝon kaj traokulan areon kaj ruĝecajn ŝultrojn
La birdo aspektas grandega en komparado kun aliaj kantbirdoj de simila grandeco. Ĝi havas grandan kapon kaj bekon. La specio estas evidenta kazo de seksa duformismo, do koloro de ino kaj masklo malsamas.

La dompasero estas diketa birdo, tipe ĉirkaŭ 16 centimetrojn longa, kun mezuroj de 14 ĝis 18 cm. Ĝi havas grandan rondoforman kapon, mallongan voston kaj fortikan bekon. Laŭ peso la dompasero ĝenerale gamas de 24 ĝis  kaj mezaveraĝas ĉirkaŭ 30 g. La enverguro mezaveraĝas ĉirkaŭ 21 cm. La pezo varias laŭ sekso, inoj estas iom malpli grandaj ol maskloj. Pli junaj birdoj estas pli malgrandaj, maskloj estas pli grandaj dum vintro, kaj la inoj estas pli grandaj dum la reprodukta sezono. Inter kaj ene de subspecioj, estas plia variado baze sur latitudo, altitudo, klimato kaj aliaj mediaj faktoroj, laŭ biologiaj reguloj, ekzemple laŭ la regulo de Bergmann.

La plumaro de la dompasero montras ĉefe diferencajn nuancojn de griza kaj bruna. Ambaŭ seksoj diferencas, kaj inoj kaj junuloj estas ĉefe sablokoloraj, dum la masklo estas markata de riĉaj koloroj. La masklo estas pli sablokolora en freŝa nereprodukta plumaro, kun sablokoloraj pintoj en multaj plumoj. La kovovestaĵo montras brilajn markojn de bruna kaj nigra, inklude nigran makulon en gorĝo kaj supra brusto kiu ŝanĝiĝas kaj nuanciĝas je etaj striecoj ĉefe ĉe brustoflanko, kaj en kelkaj landoj nomiĝas "salivtuko", “antaŭtuko” aŭ "identigilo". Tiu makulo estas varia laŭ larĝo kaj ĝenerala grando, kaj kelkaj fakuloj sugestis, ke tiuj makuloj markas socian statuson aŭ fizikan staton, hipotezo kiu kialis amason de studioj, kiuj je la fino montris nur ke la makuloj pligrandiĝas laŭaĝe.

eta|dekstre|250ra|Klaraj diferencoj inter masklo kaj ino: tiu ino estas multe pli sablokolora kaj senmarka ol masklo, dum hela superokula strio karakteras
En reprodukta plumaro, la maskla krono grizas. Supro de korpo estas bruna kun malhelaj al nigraj strioj kaj blanka rimarkinda strio en ŝultro, dum malsupra dorso, pugo kaj subvosto estas grizbruna dum la supra vosto estas pli malhela; la subo estas griza. Grizaj vangoj apartigitaj de malhelgriza krono per malhela strio iranta de beko tra okulo, kiu poste plivastiĝas kiel tre bruna makulo sur nuko kaj supra parto de kolo kaj eĉ iomete al kolflanko, preskaŭ ekĉirkaŭante la grizan vangon; la kolo esta helgriza al blankeca. Beko dum nestumado estas nigra, alie griza. Piedoj brunaj, flavecaj aŭ rozecaj. La ino estas multe malpli senkolora kaj senmarka: ne havas nigron en kapo nek en gorĝo, nek grizan kronon kaj ties supraj partoj estas malhel- , helbrun- kaj grize striecaj. La vango, kapo kaj nuko estas helbrunaj. Tra okulo iras pli hela strieto. Idoj estas kolorigitaj kiel plenkreskuloj, pli brunaj ol inoj, kaj blanko estas anstataŭata de sablokolora; la beko estas rozkolora ĝis flavasablokolora.

La ĝenerala koloro estas kamufleca.

Estas iome da variado en la dekdu agnoskitaj subspecioj de la dompasero . Tiuj subspecioj estas dividataj en du grupoj, la grupo indicus de orientalisaj birdoj, kaj la grupo domesticus de la palearktisaj birdoj. Birdoj de la grupo domesticus havas grizajn vangojn, dum la birdoj de la grupo indicus havas blankajn vangojn kaj brilan koloron en krono, pli malgrandan bekon kaj pli longan “antaŭtukon”. La subspecio Passer domesticus tingitanus diferencas iom el la nomiga subspecio, escepte en la reprodukta plumaro de la masklo, kie la kapo estas punkteca je nigro kaj la subaj partoj estas pli palaj. P. d. balearoibericus estas iom pli pala ol la nomiga sed pli malhela ol P. d. bibilicus. P. d. bibilicus estas pli pala ol plej parto de subspecioj, sed havas la grizajn vangojn de la grupo domesticus. La simila P. d. persicus estas pli pala kaj malgranda, kaj la P. d. niloticus estas preskaŭ identa sed pli malgranda.

El la subspecioj de la malpli teritorigranda grupo indicus, P. d. hyrcanus estas pli granda ol P. d. indicus, P. d. bactrianus estas pli granda kaj pala, P. d. parkini estas pli granda kaj malhela kun pli da nigro en brusto ol ĉiu ajn alia subspecio, kaj P. d. hufufae estas pli pala.

La dompasero povas esti konfuzata kun kelkaj el aliaj semomanĝataj birdoj, sed ĉefe kun ties parencoj en la genro Passer. Multaj el tiuj parencoj estas pli malgrandaj, kun aspekto pli pura, kiel ĉe la Moaba pasero. La senkolora ino ofte ne povas esti distingata el aliaj birdoj, kaj ŝi estas preskaŭ identa al inoj de la hispana pasero kaj de la itala pasero. La Kampopasero estas pli malgranda kaj pli svelta kun bruna krono kaj nigra makulo en ĉiu vango. La maskloj de Hispana pasero kaj de la Itala pasero distingiĝas pro siaj brunaj kronoj. La ĝangala pasero estas pli malgranda, kaj la masklo estas malpli nigra en gorĝo dum la ino kutime havas distingan palan superokulan strion.

 Malheleco 
La regulo de Gloger antaŭdiras, ke ĉe birdoj kaj ĉe mamuloj la populacioj de varmaj kaj malsekaj areoj tendencas esti pli malhelaj ol tiuj de malvarmaj kaj sekaj areoj. Ĵusa studo pri paseroj konfirmas tion pri malsekeco, sed ne tiom pri temperaturo. Tio okazas ĉe birdoj ĉar la melanino eble protektas la plumaron disde la atako de bakterioj, pli oftaj en malsekaj medioj. Jam en 1907 William Beebe notis tiun aferon en tri birdospecioj de la Bestoĝardeno de Novjorko. Unu jarcenton poste, eksperimenta studo povis konfirmi la aferon. La esplorteamo de la Universitato Rey Juan Carlos de Madrido kaj la Nacia Muzeo de Naturaj Sciencoj, studis du grupojn de maskloj de dompaseroj (Passer domesticus) en medioj de diferenca malsekeco laŭlonge de ses monatoj, ĝis ilia mudo. La paseroj de la malseka medio disvolvis proporcie plumaron pli malhelan, ĉefe ĉe la karaktera gorĝa makulo, pli granda kaj pli intense nigra. López-Rull, I., Salaberría, C. kaj Fargallo, J. A. (2023). Plastic plumage colouration in response to experimental humidity supports
Gloger’s rule. Scientific Reports, 13, 858 (2023)  Citita en "Plumajes más oscuros en ambiente húmedos. Noticias científicas", Aves y naturaleza, nº 39, Madrido, 2023, paĝo 14.

 Voĉo 
eta|maldekstra|Masklo alvoke
Logado estas vastkonata “ĉim-ĉim”, kiu estas ankaŭ parto de la kantado. La birdo kantas sidante kun „torfa“ plumaro kaj mallevitaj flugiloj.

Ĉiuj voĉoj de tiu birdo estas variaĵoj de sia mallonga kaj senĉesa duobla ĉirpaĵalvoka noto. Transskribata kiel “ĉim”, ĉirAp, cĉilp, tiu noto estas farata kiel kontaktalvokon ĉe birdaroj, aŭ de maskloj kiel proklamado de nestoposedanto aŭ invitado al pariĝo. La dompasero ankaŭ faras tiun alvokon kiel "socian kantadon", dum ripozado inter periodoj de manĝo, aŭ dum ripozado. Dum la reprodukta sezono tiu alvoko iĝas "ekstaza alvoko", kio similas al kanto, ĉar ĝi estas kriata de la masklo je alta rapido. Junuloj, ĉefe kaptivataj, ankaŭ faras veran kanton, nome trilecon similan al tiu de la Verda fringo. Agresemaj maskloj de Dompasero faras trilecan version de tiu alvoko, transskribata kiel "ĉar-ĉar-r-r-it-it-it-it". Tiu alvoko estas ankaŭ uzata de inoj dum la reprodukta sezono, por establi hegemonion super maskloj por peli ilin manĝigi idojn aŭ kovi ovojn. La dompasero faras nazecan alarmalvokon, la bazan sonon kiu estis transskribata kiel kuii, kaj faras akratonan alvokon "ĉrii" per granda kolero. Alia voĉo de la dompasero estis priskribita kiel "trankviliga alvoko", nome mildan kuii faras por eviti agreson, kutime de parigata paro. Tiuj voĉoj ne estas unikaj de la dompasero, sed estas kunhavataj laŭ malgrandaj variadoj de ĉiuj paseroj.

 Taksonomio 
Laŭ Avilist (14 dec. 2025)Avislist v2025, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

Passeriformes - paseroformaj
Passeridae - paseredoj
Passer Brisson, MJ, 1760 - pasero
Passer domesticus (Linnaeus, C, 1758) - dompasero
Passer domesticus domesticus (Linnaeus, C, 1758)
Passer domesticus balearoibericus Jordans, A, 1923
Passer domesticus biblicus Hartert, EJO, 1904
Passer domesticus hyrcanus Zarudny, NA; Kudashev, A, 1916
Passer domesticus persicus Zarudny, NA; Kudashev, A, 1916
Passer domesticus indicus Jardine, W; Selby, PJ, 1831 - hindia dompasero
Passer domesticus bactrianus Zarudny, NA; Kudashev, A, 1916
Passer domesticus parkini Whistler, H, 1920
Passer domesticus hufufae Ticehurst, CB; Cheesman, RE, 1924
Passer domesticus tingitanus Loche, V, 1867
Passer domesticus niloticus Nicoll, MJ; Bonhote, JJL, 1909
Passer domesticus rufidorsalis Brehm, CL, 1855

La dompasero estas parto de la pasera genro passer, kiu enhavas ĉirkaŭ 20 speciojn, depende de la fakulo. Plej parto de specioj en la genro estas inter 11–16 cm longa, sablokoloraj birdoj kun mallongaj kvadrataj vostoj kaj fortika konusformaj bekoj. Analizoj de DNA sugestas, ke speciigo en la genro Passer okazis dum la Pleistoceno kaj antaŭe, dum aliaj evidentaĵoj sugestas ke la speciigo okazis antaŭ 25 000 ĝis 15 000 jaroj.  Ene de Passer, la dompasero estas parto de la grupo de "palearktisaj nigratukaj paseroj" kaj proksima parenco de la mediteraneaj "salikopaseroj".González, Javier; Siow, Melanie; Garcia-del-Rey, Eduardo; Delgado, Guillermo; kaj Wink, Michael, Prelego Phylogenetic relationships of the Cape Verde Sparrow based on mitochondrial and nuclear DNA, konsultita la 7an de februaro 2010, Systematics 2008, Göttingen  

La taksonomio de la dompasero kaj de ties mediteraneaj parencoj estas tre komplika. La komuna tipo de "salikopasero" estas la Hispana pasero, kiu similas al la dompasero laŭ multaj faktoroj. Tiu ofte preferas pli humidajn habitatojn ol la dompasero, kaj estas ofte kolonia kaj nomadeca. En plej parto de la Mediteraneo, estas ĉu la Dompasero ĉu la Hispana pasero, aŭ ambaŭ, kun ioma grado de hibridado. En Nordafriko, la du specioj hibridiĝas etende, formantre tre variajn miksitajn populaciojn kun ampleksa gamo de karakteroj el puraj dompaseroj al puraj Hispana pasero kaj ĉio inter ili.

En multe de Italio estas tipo de pasero ŝajne intermeza inter la dompasero kaj la hispana pasero, nome la itala pasero. Ĝi ŝajnas hibrido inter ambaŭ specioj, kaj estas en aliaj aspektoj intermeza. Ties specifa statuso kaj origino estas temo de multa debato. Ĉe la Alpoj, la itala pasero interreproduktiĝas ĉe zono de 20 km kun la dompasero, sed sude ĝi interreproduktiĝas en la suda duono de Italio kaj en kelkaj mediteraneaj insuloj kun la Hispana pasero. En la mediteraneaj insuloj de Malto, Gozo, Kreto, Rodoso, kaj Karpathos, estas aliaj ŝajne intermezaj birdoj de nekonata statuso.

La kutima esperanta nomo de la birdo kaj ties scienca nomo havas la saman signifon. La latina vorto passer, kiel la esperanta vorto "pasero", estas termino por malgranda aktiva birdo, devena el radiko aluda al rapido.Alfred Newton La latina vorto domesticus signifas "de la domo" sed ankaŭ “de la hejmo” kio donus same taŭgan nomon hejmpasero, kiel komuna nomo aludanta al asocio inter paseroj kaj homoj. La dompasero estis science priskribata de Carl Linnaeus en sia verko de 1758 Systema Naturae, kiel Fringilla domestica. Poste la nomo Fringilla iĝis uzata nur por la fringo kaj ties parencoj, kaj la dompasero estis lokata en la genro Passer kreata de la franca zoologo Mathurin Jacques Brisson en 1760. La dompasero estas nomata laŭ nombroj de aliaj nomoj, inklude Angla pasero, ĉefe en Nordameriko;Encyclopedia of World Environmental History, Krech, Shepard; McNeill, John Robert; Merchant, Carolyn, eldonistoj, volumo 3, House Sparrow, 2004, Routledge, isbn=0415937345  aŭ Barata pasero aŭ Barata dompasero, ĉe la birdoj de la Hindia subkontinento kaj Centra Azio.

 Subspecioj 
eta|Masklo de la subspecio indicus
Estis nomataj multaj subspecioj, kaj el tiuj dudek estis agnoskataj en Handbook of the Birds of the World (Manlibro de Tutmondaj Birdoj). Tiuj subspecioj estas dividataj en du grupoj, la palearktisa grupo domesticus, kaj la orientalisa grupo indicus. Kelkaj mezorientaj subspecioj, inklude Passer domesticus biblicus, estas foje konsiderataj kiel tria grupo. La subspecio P. d. indicus estis priskribata kiel specio, kaj konsiderata kiel tio de multaj ornitologoj dum la 19a jarcento.  Migrantaj birdoj de la subspecio P. d. bactrianus en la grupo indicus estis konstatitaj kiel koincidaj kun la P. d. domesticus sen hibridiĝi en la 1970-aj jaroj, sed sovetaj sciencistoj E. I. Gavrilov kaj M. N. Korelov proponis indicus kiel separata specio. Plej parto de fakuloj ne agnoskas tiu disigon, ĉar birdoj de la grupo de indicus kaj de la grupo domesticus intergradiĝas en granda parto de Irano.

 grupo domesticus
 P. d. domesticus, la nomiga subspecio priskribata de Linnaeus el Svedio, troviĝas en plej parto de Eŭropo, tra norda Azio al Saĥalino kaj Kamĉatko. Ĝi estas la subspecio plej amplekse enmetita tutmonde.
 P. d. balearoibericus, priskribita de von Jordans en 1923 el Majorko, troviĝas en Balearoj, suda Francio, Balkanio, kaj Anatolio.
 P. d. tingitanus, priskribita de Loche en 1867 el Alĝerio, troviĝas en Magrebo el Ajdabijo en Libio al Beni-Abeso en Alĝerio, kaj la maroka atlantika marbordo. Ĝi hibridas etende kun la hispana pasero, ĉefe en la orienta parto de sia teritorio.
 P. d. niloticus, priskribita de Nicoll kaj Bonhote en 1909 el Fajumo, troviĝas en Egiptio laŭlonge de la Nilo norde de Ŭadi Halfa. Ĝi intergradiĝas kun bibilicus en Sinajo, kaj kun rufidorsalis en mallarĝa zono, ĉe Wadi Halfa. Ĝi estis konstatita ankaŭ en Somalilando.
 P. d. persicus, priskribita de Zarudni kaj Kudaŝev en 1916 el la Rivero Karuno en Ĥuzestano, Irano, troviĝas en la okcidenta duono de Irano sude de Montaro Elborz, grade interreproduktiĝas kun indicus tra centra Irano.
 P. d. biblicus, priskribita de Hartert en 1910 el Palestino, troviĝas en Mezoriento de Bosporo ĝis Sinajo okcidente kaj de Azerbajĝano ĝis Kuvajto oriente.
 grupo indicus
 P. d. hyrcanus, priskribita de Zarudny kaj Kudaŝev en 1916 el Gorgan, Irano, troviĝas laŭlonge de la suda marbordo de la Kaspia Maro el la limo inter Irano kaj Azerbajĝano al Gurgan. Ĝi interreproduktiĝas kun persicus en la montoj Elburz mountains, kaj kun bibilicus okcidente. Ĝi estas la subspecio kun pli malgranda teritorio.
 P. d. bactrianus, priskribita de Zarudnij kaj Kudasĉev en 1916 el Taŝkento, troviĝas en Turkmenio kaj norda Afganio. Ĝi interreproduktiĝas kun persicus en Baluĉio kaj kun indicus tra centra Afganio. Malkiel plej parto de aliaj subspecioj de dompaseroj, ĝi estas preskaŭ entute migranta, kaj vintras en ebenaĵoj de norda Hindia subkontinento. Ĝi troviĝas en malferma kamparo pli ol ĉe setlejoj, kiuj en ties teritorio estas okupataj de la Kampopasero. Estas escepta vidaĵo el Sudano.
 P. d. parkini, priskribita de Whistler en 1920 el Srinagar, Kaŝmiro, troviĝas en okcidenta Himalajo el Pamiro al sudorienta Nepalo. Ĝi estas migrantaj, kiel bactrianus.
 P. d. indicus, priskribita de Jardine kaj Selby en 1831 el Bangalore, troviĝas en la Hindia subkontinento suden de Himalajo, en Srilanko, orienta Irano, sudokcidenta Arabio kaj okcidenta Sudorienta Azio. Tio inkludas subspecion enigmaticus kiu ne estas plue agnoskata.
 P. d. hufufae, priskribita de Ticehurst kaj Cheeseman en 1924 el Hofufo en Saŭdarabio, troviĝas en nordorienta Arabio.
 P. d. rufidorsalis, priskribita de Brehm in 1855 el Ĥartumo en Sudano, troviĝas en la valo de Nilo el Ŭadi Halfa suden al Renk en Suda Sudano. Ĝi estis enmetita ankaŭ en Mohéli en Komoroj.

En Nordameriko kaj Havajo, la populacioj de dompaseroj estas pli diferencaj ol tiuj de Eŭropo. Tiu variado sekvas antaŭviditajn modelojn, kun birdoj de plej altaj latitudoj pli grandaj kaj tiuj de aridaj areoj pli palaj. Tamen ne klaras kiom de tio estis kaŭzata de evoluo aŭ kiom de mediaj kondiĉoj.     Similaj observoj estis farataj en Novzelando, kaj en Sudafriko. Enmetitaj populacioj de dompaseroj povas esti sufiĉe distingaj por meriti statuson de subspecio, kaj usona ornitologo Harry Church Oberholser eĉ donis la nomon de subspecio plecticus al pli palaj birdoj de okcidenta Nordameriko en sia verko de 1974 Bird Life of Texas.

 Distribuado kaj habitato 
eta|dompaseroj are kaj ĉirpe kune.
La dompasero originis en Mezoriento, kaj disvastiĝis kun agrikulturo al plejparto de Eŭrazio, kaj partoj de Nordafriko. Ekde la mezo de la 19-a jarcento, ĝi disvastiĝis tra multe de la mondo, ĉefe pro laŭvolaj enmetoj sed ankaŭ per natura disiĝo kaj permara veturado. La dompaseroj ankaŭ ege etendis sian teritorion en norda Eŭrazio el la 1850-aj jaroj, kaj plufaras tion, kiel montrite de la koloniigoj, ambaŭ ĉirkaŭ 1990, de Islando kaj la Riŝiri-Insulo.

Ties enmetita teritorio enhavas plej partojn de Nordameriko, Centrameriko, suda Sudameriko, suda Afriko, parto de Okcidenta Afriko, Aŭstralio, Novzelando, kaj insuloj tra la tuta mondo, kio faras el ĝi la plej amplekse distribuata natura birdo de la planedo. La dompasero iĝis ege sukcesa en plej partoj de la mondo kie ĝi estis enmetita. Tio pro ties frua adaptado al vivo ĉe homoj, kaj ties adaptebleco al ampleksa gamo de kondiĉoj. Aliaj faktoroj povas inkludi ilian fortan imunoreagon. Kiam enmetita, la dompasero disvastiĝas rapide, foje je indico de ĉirkaŭ 140 mejloj jare. En multaj partoj de la mondo iĝis plago kaj minaco por multaj indiĝenaj birdospecioj. Malmultaj enmetoj formortiĝis aŭ estis de limigita sukceso, kiaj tiuj de Gronlando kaj Kabo-Verdo.

La unua de multaj sukcesaj enmetoj al Nordameriko okazis kiam 50 paroj el Anglio estis liberigitaj en Brooklyn, Novjorko, en 1852. Nuntempe ties teritorio ampleksas el Nordokcidentaj Teritorioj en Kanado al Darieno en orienta Panamo, kaj ĝi estas unu el plej abundaj birdoj en Nordameriko.  La dompasero estis unuafoje enmetita en Aŭstralio en 1863 ĉe Melburno kaj ĝi estas grava plago por orienta Aŭstralio, sed oni evitis ties setligon en Okcidenta Aŭstralio kie ĉiu dompasero trovata en la subŝtato estas mortigita.  dompaseroj estis enmetitaj en Novzelando en 1859, kaj el tie ili atingis multajn el la insuloj de Pacifiko, inklude Havajon. En suda Afriko birdoj kaj de la eŭropa subspecio domesticus kaj de la hindia subspecio indicus estis enmetitaj ĉirkaŭ 1900. Birdoj de prauloj de domesticus estas limigitaj al malmultaj urboj, dum birdoj de prauloj de indicus disvastiĝis rapide, kaj atingis Tanzanion en la 1980-aj jaroj. Spite tiun sukceson, ankaŭ indiĝenaj parencoj kiaj la Nigrakapa pasero loĝas en urboj, konkurence sukcese kun ĝi. En Sudameriko, ĝi estis enmetitaj en Argentino, kaj disvastiĝis tiom norden kiom ĝis la bordoj de la Amazonio.

eta|maldekstre|300ra|Indiĝenaj teritorioj de dompaseroj malhelverde kaj enmetitaj helverde.
La dompaseroj estas ege asociaj kun homaj setlejoj kaj kultivejoj. Ĝi ne estas la ununura kunmanĝanto kun homoj kiel kelkaj sugestas, ĉar centraziaj birdoj reproduktiĝas for de homoj en malferma kamparo, lasante urbojn por la Kampopasero, kaj paseroj troviĝas ie ajn for de homoj. La unikaj habitatoj kie ne troviĝas dompaseroj estas densa arbaro kaj malvarma malferma kamparo, kia tundro. Ĝi estas tamen tre bone adaptata al vivo ĉe homoj. Ĝi ofte loĝas kaj eĉ reproduktiĝas endome, ĉefe en fabrikoj, magasenoj kaj bestoĝardenoj. Oni konstatis reproduktadon karbomino 640 m subgrunde, kaj manĝado en la observejo de la Empire State Building nokte.  Brooke, R. K., House Sparrows Feeding at Night in New York, "The Auk" volumo 90, Januaro de 1973, p. 206, PDF. Ili atingas sian plej grandan densecon en urbaj centroj, sed ties reprodukta sukceso estas pli granda en ĉeurboj, kie insektoj estas pli abundaj."Poel" En pli granda skalo, ĝi estas pli abunda en tritikokreskantaj areoj kiaj tiuj de Usona Mez-Okcidento. En plej parto de orienta Azio la dompaseroj forestas, anstataŭata de la Kampopasero.   Kie tiuj du specioj koincidas, la dompasero kutime estas pli komuna ol la Kampopasero, sed unu specio povas anstataŭi la alian kiel Maud Doria Haviland priskribis kiel "hazarda, aŭ eĉ kaprica". Ĝi toleras varion de klimatoj, sed preferas pli sekajn kondiĉojn, ĉefe en humidaj tropikaj klimatoj. Ĝi havas nombrajn adaptojn al sekaj areoj, inklude altan saltoleron   kaj kapablon por survivi sen akvo per ingestado de beroj."Walsberg" En plej parto de sia teritorio la dompaseroj estas ege komunaj, spite kelkajn malpliiĝojn,"iucn2008" sed en marĝenaj habitatoj kiaj pluvarbaroj aŭ montaraj teritorioj, ties distribuado povas esti punkteca.

 Kutimaro 
Sur la tero ĝi saltetas. Ĝi estas gregema. La flugo de la birdo estas ondeca, plejparte moviĝema sed ne persista.

eta|La dompaseroj ofte baniĝas en polvo, kiel montrate, aŭ en akvo
La dompaseroj estas tre sociemaj birdoj. Ili estas gregemaj ĉiusezone dum manĝado, ofte formante arojn kun aliaj tipoj de birdoj. Ili ankaŭ ripozas komunume, ties nestoj estas kutime lokitaj kune en nestaroj, kaj ili engaĝiĝas en multaj sociaj aktivaĵoj, kiaj en polvo aŭ akvo banado, kaj "socia kantado", en kiu birdoj alvokas kune ekzemple el arbustoj.   La dompaseroj manĝas ĉefe surgrunde, sed laŭ aroj ankaŭ en arboj kaj arbustoj. Ĉefe ili estas loĝantaj birdoj, rare moviĝantaj pli da kelkaj kilometroj.  Estas limigita migrado ĉe malnomadaj populacioj, kie montaraj birdoj moviĝas al pli malaltaj altitudoj kaj kelkaj junuloj disiĝas longdistance, ĉefe ĉe marbordoj.   Krome du subspecioj, nome bactrianus kaj parkini, estas hegemonie migrantaj kaj malkiel la birdoj de loĝantaj populacioj kiuj migras, prepariĝas por migrado per plipeziĝo. Nereproduktaj dompaseroj ripozas en grandaj grupoj en arboj, ariĝante iom antaŭe kaj engaĝigante en "socia kantado". Je manĝejo kaj ĉe nestoj, la ino de la dompaseroj hegemonias super la masklo, spite sia malgrando.    

 Manĝado 
Ili manĝas precipe semojn de grajno simile kiel aliaj paseredoj, sed ankaŭ semoj de arboj, arbedoj kaj herbaĉoj. Dum nutrado de idoj ili kaptas insektojn. Ankaŭ en urboj ĝi nutriĝas per homaj manĝindaj defalaĵoj (paneroj, ktp.)

eta|maldekstra|Manĝanta ino
Plenkreskaj dompaseroj manĝas ĉefe semojn de cerealoj kaj herboj, sed ĝi estas oportunema kaj adaptebla, kaj manĝas ĉiujn ajn manĝon disponeblan. Ili povas realigi komplikajn kaj malkutimajn taskojn por akiri manĝaĵojn, kiaj malfermi aŭtomatajn pordojn por eniri en ĉiovendejoj, atendi ĉe terasoj por atenti la forlasitajn erojn de manĝintoj, preni insektojn el aŭtoradiatoroj,  kaj eĉ preni nektaron el floroj de koŭhai. 

Kelkaj studoj pri la dompaseroj en moderklimataj agrikulturaj areoj troviĝis ke la proporcio de semoj en ties dieto estas ĉirkaŭ 90 %. Ili manĝas preskaŭ ĉiujn ajn semojn, sed kie eblas elekto, ili preferas avenon kaj tritikon. Ĉe urbaj areoj, La dompaseroj ege manĝas manĝerojn havigitajn rekte aŭ nerekte de homoj, kiel panon, kvankam ili preferas maturajn semojn.   La dompaseroj manĝas ankaŭ berojn kaj fruktojn, kaj ili povas travivi sen akvo en aridaj areoj per ingestado de humido el beroj.  

Alia grava parto de la dieto de la dompaseroj estas animala manĝo, ĉefe insektoj, el kiuj gravas skaraboj, raŭpoj, muŝoj, kaj afidoj. Aliaj animaldevana manĝo estas variaj neinsektaj artropodoj, moluskoj kaj krustuloj kie disponeblas, tervermoj, kaj eĉ vertebruloj kiaj lacertoj, ranoj, kaj musoj. Idoj de dompaseroj manĝas ĉefe insektojn ĝis 15 tagojn post elnestiĝo. Ili manĝas ankaŭ malgrandajn kvantojn de tritiko kaj herbosemoj, araneoj kaj sableroj aŭ tre malgrandajn ŝtonetojn. En plej parto de lokoj, akridoj kaj griloj plej gravas. Ankaŭ cimoj, formikoj, insektoj de la subordo Symphyta, kaj skaraboj gravas, sed dompaseroj profitos la plej abundan manĝon por manĝigi siajn idojn.  

La dompaseroj havas kutimon kapti insektojn dumfluge komence de la printempo kaj komence de aŭtuno, kaj kutimon disŝiri florojn, ĉefe la flavajn, en printempo. La dompaseroj bezonas gastrolitojn por digesti sian manĝon de duraj semoj. Tiuj stomakoŝtonoj povas esti ĉu ŝtono, ofte granoj el konstruejoj, aŭ konkoj de ovoj aŭ helikoj. Oblongaj kaj aspraj eroj estas preferataj.

 Reproduktado 
eta|dompasero ĉe kopulacio
eta|rightt|Paro de la subspecio indicus pariĝantaj en Kalkato
La dompaseroj povas reproduktiĝi en la reprodukta sezono tuj post eloviĝo. Kelkaj birdoj kiuj reproduktiĝas la unuan fojon en tropikja areoj estas nur kelkajn monatojn aĝaj, kaj ankoraŭ havas junulan plumaron. Birdoj kiuj reproduktiĝas la unuan fojon estas rare sukcesaj ĉe idozorgado, kaj reprodukta sukceso pliiĝas kun aĝo, ĉar pli aĝaj birdoj reproduktiĝas pli frue en la reprodukta sezono, kaj produktad pli da idoj. La tempo de la reprodukta sezono de la dompaseroj estas varia, depende ĉefe de la disponeblo de insektoj.

La dompasero estas monogama, kaj tipe pariĝas porvive. Birdoj el iu paro ofte engaĝiĝas en eksterpara kopulacio, kun ĉirkaŭ 15 % de idoj de dompaseroj ne rilataj al partnero de ties patrino. Bigamio okazas, kaj ĉefe es limigita pro la agresemo inter inoj. Masklo de dompasero ege zorgas sian partneron antaŭ reproduktadi por eviti eksterparan kopulacion. Multaj birdoj trovas nek neston nek partneron, kaj anstataŭe povas servi kiel helpantoj por pariĝitaj paroj, rolo kiu pliigas la ŝancojn esti elektita por anstataŭi la perditan partneron. Perditaj partneroj de ambaŭ seksoj povas esti rapide anstataŭataj dum la reprodukta sezono. La formado de paro kaj la ligo inter la du birdoj rilatas al la pluhavo de nestoloko, kvankam birdoj de paro povas rekoni unu la alian for de la nesto. Antaŭ la reprodukta sezono, neparigitaj maskloj prenas nestolokon kaj alvokas senĉese por allogi inojn. Kiam ino alproksimiĝas al sin montranta masklo, la masklo ceremonie montriĝas per subenigo kaj trembligo de siaj flugiloj, levante sian kapon, kaj levante kaj atendante sian voston kaj montrante sian nigran “antaŭtukon”. La masklo tiam klopodas pariĝi kun la ino, kiu adoptas minacan sintenon kaj atakas kin antaŭ forflugi. La masklo tiam flugosekvas la inon kaj montriĝas antaŭ ŝi, allogante aliajn masklojn, kiuj same montriĝos antaŭ ŝi. Tiuj aliaj maskloj kutime ne pariĝas kun la ino, kvankam tion oni konstatis iam.   Kiam la ino pretas kopulacii, ŝi postulas la masklon per milda alvoko dii-dii-dii. Paroj kopulacias ofte kaj la masklo suriros la inon ripete.

La birdo estas gregema kaj ankaŭ nestas grege en kolonioj malpli ol unuope. Iam la nestoj tuŝas sin. Ili konstruas malfermitaj nestoj sur la homaj loĝejoj, sub tegmentoj, en fendoj de muroj, sub pontoj, en nestoskatoloj kaj arbokavoj kaj iam nestas sub grandaj nestoj de cikonio, rabobirdoj aŭ en abandonitaj aŭ rabitaj nestoj de aliaj specioj kiel de hirundoj.

maldekstra|eta|Ino alportante manĝon al junulo en nesto farita en arbotruo en Kalifornio
La dompaseroj preferas la ŝirmon de truo, sed ties nestolokoj estas ege variaj. Nestoj estas plej ofte konstruitaj en aleroj aŭ aliaj fendoj de domoj. Oni uzas ankaŭ truojn en klifoj kaj bordoj, aŭ en arbokavaĵoj. Ili foje elfosas siajn proprajn nestojn en sablobordoj aŭ putriĝintaj branĉoj, sed ĝi plej ofte uzas al nestojn de aliaj birdoj: tiuj de hirundoj en bordoj kaj klifoj, kaj abandonitaj kavaĵoj de pego. Ili kutime uzas neuzitajn nestojn, kvankam ili foje elrabas aktive uzitajn nestojn.   La dompaseroj nestumas pli komune en arbotruoj en Nordameriko ol en Eŭropo, kaj tiele ili konkurencas kun blubirdoj kaj aliaj nordamerikaj kavonestumantoj, kontribue al malpliigo de ties populacioj. Ĉefe en pli varmaj areoj, la dompaseroj ankaŭ konstruas siajn nestojn en malfermo, sur branĉoj de arboj, ĉefe ĉiamverdaj kaj kratagoj; aŭ en nestoj de pli grandaj birdoj kiaj cikonioj aŭ pigoj. En tiaj nestolokoj, la reprodukta sukceso kutime estas pli malalta, ĉar reproduktado komencas malfrue kaj la nesto povas esti facile detruita aŭ damaĝita de ŝtormoj. Malpli komunaj nestolokoj uzataj de la dompaseroj estas stratolampoj kaj neonlampoj, favore pro la varmo; kaj la uzitaj malfermaj nestoj de aliaj kantobirdoj, kiuj estas kupolitaj. Foje eĉ en tuboj de hejtiloj, ankaŭ por profiti la varmon.

La nesto havas fortan bazon sur kiu estas la malpli forta parto. La nesto en kavoj estas tre malforta. Eno de nesto oni kovras per plumoj kaj pajlo. Maleno de nesto ne estas tre alaranĝita.

La nesto estas kutime kunkupola, kvankam foje ne havas tegmenton kiam temas pri malferma loko. Ĝi havas eksteran tavolon de tigoj kaj radikoj, mezan tavolon de mortinta herbo kaj folioj, kaj kovradon de plumoj, krom papero kaj alia milda materialo. Nesto tipe havas eksterajn mezurojn de 200 × 300 cm, sed ties grando ege varias.

La konstruado de la nesto estas komencata de neparigita masklo, kiu komencas konstruadon dum ceremonia memmontrado al inoj. La ino ĉeestas la konstruadon, sed ĝi estas malpli aktiva ol la masklo. Kelka nestokonstruado okazas tra la jaro, ĉefe post plumoŝanĝado en aŭtuno. En pli malvarmaj areoj la dompaseroj konstruas specife ripoznestojn, aŭ ripozas en stratolampoj, por eviti varmoperdon dum vintro. La dompaseroj ne defendas teritorion, sed ĝi defendas sian neston agreseme kontraŭ entruduloj de la sama sekso.

La nestoj de la dompaseroj suferas ampleksan gamon de kadavromanĝantaj insektoj, inklude nestomuŝojn kiel Neottiophilum praestum, kaj la speciojn de Protocalliphora, kaj ĉirkaŭ 1,400 speciojn de skarabojn.

Dum la jaro la birdo havas 2-4 ovodemetadojn. De majo ĝis septembro (en Eŭropo) ino metas 5-6 ovojn en unu ovmetado. En Barato la ino demetas ĝis 7 ovojn, sed trans la arkta cirklo nur 1- ĝis 2-foje. La ovoj havas mezaveraĝan dimension de 23 oble 15 mm. Baza koloro de ovoj estas blanka, blu-blanka, helverda aŭ griza helgrize makulata.

eta|maldekstra|Ovoj en nesto
Ovaroj enhavas kutime 4 aŭ 5 ovojn, kvankamoni konstatis ovodemetadojn de nur 1 ovo kaj de ĝis 10. La ovonombro pli grandas ĉe polusaj latitudoj kaj pli malgrandas ĉe maro kaj insuloj. Centraziaj dompaseroj, kiuj migras kaj havas pro tio nur unu ovodemetadon jare, havas averaĝon de 6.53 ovoj jare. Variado en ovogrando estas kaŭzata de mediaj kaj sezonaj kondiĉoj, inaĝo, reprodukta denseco, sed ĝi estas probable ne hereda. Kelka enspecia nestoparazitado okazas, kaj kazoj de nekutime grandaj nombroj de ovoj en nestopovas esti rezulto de inoj ovodemetintaj en la nestoj de siaj najbaroj. Tiaj fremdaj ovoj estas foje konitaj kaj forigitaj de la inoj. La dompaseroj estas viktimoj de interspecifa nestoparazitado, sed nur rare, ĉar ĝi kutime uzas nestojn en truoj tro malgrandaj por parazitoj enirontaj, kaj ili manĝigas siajn idojn per manĝo netaŭga por junaj parazitoj. La dompasero estis iam konstatita kiel nestoparazito de la Klifhirundo iam.  

eta|Ino manĝigante idon.
La ovoj estas blankaj, bluecblankaj aŭ verdecblankaj, punktecaj je bruna aŭ griza. Subelipsaj laŭforme, ili gamas el 20–22 mm longaj kaj 14–16 mm larĝaj, kaj havas averaĝan mason de 2.9 g, kaj averaĝan surfacareon de 9.18 cm2.   Ovoj el tropikaj subspecioj estas distinge pli malgrandaj. La ovoj ekdisvolviĝas je la depono de ovoflavo en ovarion kelkajn tagojn antaŭ ovolado. En la tago inter ovolado kaj ovodemetado, formiĝas la ovoblanko, sekve de la ovokonko. La plej malfruaj ovoj de ovodemetado estas pli grandaj, kiel tiuj demetitaj de pli grandaj inoj, kaj ovogrando estas hereda. La ovoj iomete malpliiĝas laŭ grando el la ovodemetado al eloviĝo. The yolk enhavas 25 % de la ovo, la blankaĵo 68 %, kaj la konko 7 %. Ovoj estas ekvecaj, je 79 % likvidaj, kaj krome ĉefe proteino.

La ino disvolvigas kovan senplumaĵon de nuda haŭtaĵo kaj faras la ĉefan parton de la kovado de la ovoj. La masklo helpas, sed li povas nur kovri la ovojn pli ol vere kovi ilin. La ino pasas la nokton kovante dum tiu periodo, dum la masklo ripozas ĉe la nesto. Eloviĝo okazas samtempe por ĉiuj ovoj, post mallonga kovado de 11–14 tagoj, kaj escepte dum tiom kiom ĝis 17 aŭ tiom malmulte kiom ĝis 9.  

Idoj forlasas la neston post 17 tagoj. La idoj post la elnestiĝo restas kun parencoj kaj kreas birdarojn por serĉado de manĝaĵo kaj vagadas tra la teritorio ofte en grandegaj grupoj ĉirkaŭ nestejo.

 Ekologio 
La plej longa konata aĝo de la birdo estas 20 jaroj sed pli averaĝe 13 jaroj. La plej danĝeraj malamikoj de ĝi, al kiuj la birdo servas por nutrado, estas rabobirdoj – akcipitroj kaj strigoj.

eta|maldekstre|Elnestiĝinta ido en Skotio
La ĉefaj predantoj de la dompaseroj estas katoj kaj rabobirdoj, sed multaj aliaj predantoj manĝas la dompaserojn, nome korvedoj, plej malgrandaj sciuroj, kaj eĉ homoj, ĉar la dompaseroj estis manĝataj kiel manĝo en multaj partoj de la mondo, kaj ankoraŭ en partoj de la Mediteraneo, eĉ en lokoj kiel ili estas protektataj laŭleĝe, kiel ekzemple en suda Hispanio, kie paseroj estas servitaj en trinkejoj kaj en la manĝolisto ne aperas laŭ ties nomo sed kiel “voladores” (flugantoj) por trompi la leĝon. Plej parto de specioj de rabobirdoj estis konstatitaj kiel predanto de la dompaseroj en lokoj kie estas etenda informo. Akcipitroj kaj kolombfalko partikulare estas la ĉefaj predantoj, kvankam ĉefe hejmkatoj grande agresas la paserajn populaciojn. La dompaseroj estas ankaŭ komuna viktimo de ŝosemortigo; sur eŭropaj ŝoseoj, ĝi estas la specio plej ofta trovata mortinta.

La dompaseroj estas gastiganto de granda nombro de parazitoj kaj malsanoj, kaj la efiko de plej parto estas nekonata. Ted R. Anderson listis milojn, note ke tiu listo estas nekompleta. Multaj el la malsanoj suferataj de la dompaseroj estas ankaŭ ĉe homoj kaj ties hejmbestoj, por kiuj la dompaseroj efikas kiel malsanrezervejo. Artropodaj virusoj kiaj la okcidentnila viruso, kiu plej komune infestas insektojn kaj mamuloj, survivas vintrojn en moderklimataj areoj per dormo ĉe birdoj kiaj la dompaseroj. La komune konstatitaj bakteriaj patogenoj de la dompaseroj estas ofte tiuj komunaj ĉe homoj, kaj tio inkludas la Salmonella kaj la Escherichia coli. Salmonella estas komuna ĉe la dompaseroj kaj ampleksa studaro de la malsanoj trovataj ĉe dompaseroj trovis ĝin en 12.9 % de la testitaj dompaseroj. Epidemioj de Salmonella en printempo kaj vintro povas mortigi grandajn nombrojn de dompaseroj. La dompaseroj gastigas avipoksvirusojn kaj birdan malarion, kiuj disvastiĝis eĉ al indiĝenaj arbarbirdoj de Havajo. Estas kelkaj informoj de malsanoj formortigante populaciojn de dompaseroj, ĉefe el skotiaj insuloj, sed tio ŝajne estas rara.

La dompaseroj estas infektataj de nombro de eksteraj parazitoj, kiuj kutime kaŭzas malmultan damaĝon al plenkreskaj dompaseroj. En Eŭropo, la plej komuna akaro trovita en paseroj estas Proctophyllodes, la plej komunaj iksodoj estas Argas reflexus kaj Ixodes arboricola, kaj la plej komuna pulo en la dompaseroj estas Ceratophyllus gallinae. Nombro de laŭsoj okupas diferencajn niĉojn en la korpo de la dompasero. La laŭsoj Menacanthus troviĝas tra la tuta korpo de la dompaseroj, kie ili manĝas sangon kaj plumojn, dum la Brueelia manĝas plumojn kaj Philopterus fringillae troviĝas sur la kapo.

Ĉe plenkreskaj dompaseroj, la jara survivado estas inter 45 kaj 65 procentaĵoj. Post elnestiĝo kaj abandono de la gepatra zorgado, junuloj de dompaseroj havas altan mortindicon, kiu malpliiĝas dum ili kreskas kaj iĝas pli spertaj. Nur ĉirkaŭ 20 al 25 procentaĵoj de ĉiuj elnestiĝintaj paseroj survivas post siaj unuaj reprodukta sezono. La plej aĝa konata natura dompasero vivis preskaŭ du jardekojn; ĝi estis trovata mortinta 19 jarojn kaj 9 monatojn post sia ringado en Danio. La plej aĝa konata kaptiva pasero vivis 23 jarojn. La tipa proporcio de maskloj kaj inoj estas necerta pro problemoj kolekti informojn, sed iom pli da hegemonio de maskloj je ĉiuj aĝoj ŝajne estas la plej komuna situacio.

 Konservado 
eta|altdekstre|Ĉeneste en saguaro en Arizono.
Dompasero ankaŭ kelkaj jardekoj estis la plej disvastiĝinta birdo en Eŭropo. Sed nuntempa la situacio pli malbonas. Ekzemple la populacio de la birdoj en Anglio kaj Nederlando de la 1980-aj jaroj falis dufoje kaj la specio estis deklarita kiel endanĝerigita. En multaj landoj la birdo protektatas. Scientistoj esploras pri la kialoj de malpliiĝo.

Verŝajnaj kialoj de falo de populacio:
 Falado de multeco de insektoj pro uzado de pesticidoj en agrikulturo;
 Rabado de grandaj birdoj kaj aliaj bestoj (pigoj, kornikoj, falkoj, homaj katoj);
 Epidemioj de malsanoj kaj parazitoj;
 Konkurenco de aliaj birdoj ekzemple kolomboj;
 Malpli da lokoj por nestado - renovigo de domoj;
 Kresko de „higieno“: rubo finas en plastikaj saketoj kaj poste en rubujoj - malkresko de eblecoj akiri nutraĵon;
 Malkreskado de lokoj kun herbaĉo;
 Malkresko de perdoj de grajno dum rikoltado en moderna agrikulturo.

 Rilatoj kun homoj 
La dompaseroj estas ege asociaj al homoj. Kutime, ili estas konsiderataj plago, ĉar ĝi konsumas agrikulturajn produktojn kaj etendas malsanojn al homoj kaj ties hejmbestojn. Eĉ birdumantoj ofte malaprezas ilin pro ties molestado al aliaj birdoj. En plej parto de la mondo la dompaseroj ne estas protektata de la leĝaro. Klopodoj por kontroli la dompaseroj estas trapado, venenado, aŭ rekta pafado de plenkreskuloj; la detruado de nestoj kaj ovoj; aŭ malpli rekte, ŝtopado de nestotruoj kaj timigado de la birdoj per bruo, gluo aŭ pikodrato.

eta|maldekstre|Ino en Aŭstralio
La dompaseroj havas ege grandajn teritorion kaj populacion, kaj ne estas grave minacata pro homa agado, kaj estas konsiderataj kiel specio Malplej Zorgiga en la IUCN Ruĝa Listo. En multaj partoj de la mondo, ĝi malpliiĝis. Tiuj malpliiĝoj estis unuafoje konstatitaj en Usono, kie ili estis dekomence atribuitaj al la disvastiĝo de la meksika karpodako, kaj estis ankaŭ gravaj en Okcidenta Eŭropo.   Malpliiĝo ne estas tutmonda, ĉar ne okazis gravaj malpliiĝoj en Orienta Eŭropo, sed ili okazis ankaŭ en Aŭstralio, kie la dompaseroj estas nova enmetita specio. En Nederlando, la dompaseroj estas eĉ konsiderata endanĝerita specio, kaj la populacio de la dompaseroj falis al duono el la 1980-aj jaroj. En Britio la populacio estis alta komence de la 1970-aj jaroj, kaj malpliiĝis ke 68 % ĝenerale, kaj je 90 % en urbaj areoj. En Londono la dompaseroj preskaŭ malaperis el la centra urbo. Tiuj malpliiĝoj estas novaj kaj okazis kiam la interna motoro anstataŭis la ĉevalon en la 1920-aj jaroj kaj la dompaseroj perdis gravan manĝofonton el tia rubaĵo.  

Oni proponis variajn kaŭzojn por tiu rimarkinda malpliiĝo en populacio. Tiuj povus esti predado fare de akcipitroj, katoj aŭ korvedoj; elektromagneta radiado el poŝtelefonoj; aŭ malsanoj. Malpliiĝo de nestolokoj estas probable faktoro, kaj konservismaj organizoj enkuraĝis la uzadon de specialaj nestoskatoloj por paseroj.Vincent, Kate; kaj Baker Shepherd Gillespie, 2006, Prelego Ecobuild exhibition, 10-a de januaro 2010, PowerPoint presentation   The provision of birds in buildings; turning buildings into bird-friendly habitats En Eŭropo la plantado de neindiĝenaj plantoj kiaj la lejlanda cipreso kaŭzas malpliiĝojn de insektoj kaj semoj, kio damaĝas la dompaserojn.

La ĉefa kaŭzo de la malpliiĝo de la dompaseroj ŝajne estas la malsato de idoj pro nesufiĉa disponeblo de manĝotaj insektoj.   Tiuj malpliiĝoj en insektoj ŝajne estas kaŭzata de la pliiĝo de monokultivoj, la forta uzado de pesticidoj,Vincent, Kate E.; Will Peach; kaj Jim Fowler, Prelego International Ornithological Congress, An investigation in to the breeding biology and nestling diet of the house sparrow in urban Britain   PowerPoint presentation, 2009, 17-a de januaro 2009.Reproductive success of house sparrows along an urban gradient   PowerPoint presentation, 2009, Vincent, Kate E., Prelego LIPU "Passeri in crisis?" Pisa, Italio, 17-a de januaro 2010.  kaj eble la enmeto de senplumba petrolo, kiu produktas toksajn komponaĵojn kiaj metilnitrito. La realigo de urbaj ĝardenoj kaj plantado de indiĝenaj plantoj estas favora al la dompaseroj, kiel la protektado de insektaj habitatoj en farmoj. 

Por plej parto de la homoj en grandaj partoj de la mondo la dompaseroj estas la plej familiaraj naturaj animaloj. Pro tia familiareco la dompaseroj estis ofte reprezentataj en kulturo. Tie ĝi povas reprezenti la komunan kaj vulgaran, aŭ eĉ tion plej lascivan. Umu el la kialoj por la enmeto de la dompaseroj tutmonden estas ties asociado kun la eŭropa naskohejmo de multaj enmigrintoj. Paseroj estis menciataj en religiaj tekstoj, kaj en antikva literaturo, plej rimarkinde en la Nova Testamento kaj en la poemoj de Katulo pri Lesbia. Tiuj referencoj povas ne rekte aludi al la dompaseroj, aŭ nur al malgrandaj, semomanĝantaj birdoj, sed postaj verkistoj kiuj inspiriĝis je tiuj tekstoj ofte havia la dompaserojn mense.Shipley, A. E. Sparrow, Encyclopaedia Biblica, 4a volumo  Cheyne, Thomas Kelley; kaj Black, J. Sutherland, eldonistoj, 1899. Pri tiu temo ĉiukaze oni vidu la samteman ĉapitron ĉe la artikolo paseredoj.

 Referencoj 

 Cititaj verkoj 



























 Eksteraj ligiloj 
 informoj en la retejo ARKive 
 informoj en la retejo de la brita Reĝa Societo pri Protekto de Birdoj
 informoj en la retejo Internet Bird Collection 
 gvidilo por aĝoj kaj seksoj de Dompaseroj 
 informoj pri hindiaj paseroj  kaj dompaseroj  en retejo pri Birdoj de Kazaĥio

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paseredoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo