Gaa lingvo

Atentu! Ne konfondu kun tiba lingvo, ankaŭ nomata gaa lingvo.

La Gaa Lingvo (pron: ga) estas kvaa lingvo parolata de la gaoj en Ganao, en kaj ĉirkaŭ la ĉefurbo Akrao.

Ĝi havas fonetikan distingon inter 3 vokal-longoj.

 Klasifiko 
La Gaa estas Kvaa lingvo, parto de la Niĝer-Konga familio. Ĝi tre proksime parencas al la Adangma; kune ili formas la Ga-Dangman branĉon en la Kvaa familio.

 Geografia distribuo 
La Gaa estas parolata en sudorienta Ganao, en kaj ĉirkaŭ la ĉefurbo Akrao. Ĝi havas relative malgrandan dialektan variadon.
Kvankam la Angla estas la oficiala lingvo de Ganao, la Gaa estas unu el 16 lingvoj en kiuj la Buroo de Ganaaj Lingvoj publikigas materialon.

 Fonologio 
 Konsonantoj 
Ga havas 31 konsonantajn fonemojn.

  estas alofono de  kiu okazas antaŭ nazaloj kaj estas signata per sia propra digrafo en skribado.
  povas esti realigita kiel  kiam inter konsonanto kaj vokalo
  havas alofonon  antaŭ nazalaj vokaloj
+Konsonantaj fonemoj Bilabiala Labio-dentala Dentala Postalveolarakaj palatala Velar Labialo-velara Glotala Ebena Labialigita Ebena Lab. Ebena Lab. Plozivoj kaj afrikatoj                        Nazaloj                Frikativoj                   Alproksimantoj              Laterala alproksimanto           

 Vokaloj 
La Gaa havas 7 buŝajn vokalojn kaj 5 nazajn vokalojn. Ĉiuj vokaloj havas 3 malsamajn vokal-longojn: mallonga, longa aŭ superlonga (uzata en la simplaj futuraj kaj la simplaj preteritaj negativaj formoj).
+Buŝaj vokaloj Monoftongoj Antaŭa Centra Dorsa Ferma   Mezferma   Mezmalferma   Ferma 

+Nazaj vokaloj Monoftongoj Antaŭa Centra Dorsa Ferma   Mezferma Mezmalferma   Malferma  

 Tonoj 
La Gaa havas 2 tonojn alta kaj malalta. Simile al multaj Okcident-Afrikaj lingvoj, ĝi havas ton-terasadon.

 Fonotakso 
La eblaj silabaj strukturoj estas V, CV, CCV kie la dua konsonanto estas , aŭ silaba nazalo.

 Skribsistemo 
La Gaa estis unue skribita de Christian Jacobsen Protten, kiu estis la filo de Dana soldato kaj Afrika virino, en ĉirkaŭ 1764. La ortografion oni plurfoje jam reviziis ekde 1968, kun la lasta revizio en 1990.

La skribsistemo estas Latin-bazita alfabeto kaj havas 26 literojn. Ĝi havas tri aldonajn liter-simbolojn kiuj laŭas la simbolojn de la IPA. Estas ankaŭ dek unu digrafojn kaj du trigrafojn (triliteraĵojn). Vokala longo estas prezentita per duopigo aŭ triopigo de la vokala simbolo, ekz. 'a', 'aa' kaj 'aaa'. Tonoj ne estas prezentataj. Nazaligado estas prezentita post buŝaj konsonantoj kie ĝi diferencigas inter minimumajn parojn.

La Gaa alfabeto estas:
Aa, Bb, Dd, Ee, , Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, LL, Mm, Nn, , Oo, , Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Yy, Zz

Jenaj literoj prezentas sonojn kiuj ne korespondas al la sama litero kiel la simbolo de la IPA (ekz B prezentas ):
 J j - 
 Y y - 

Digrafoj kaj trigrafoj:
 Gb gb - 
 Gw gw - 
 Hw hw - 
 Jw jw - 
 Kp kp - 
 Kw kw - 
 Ny ny - 
   - 
   -  (alofono anstataŭ fonemo)
 Sh sh - 
 Ts ts - 
 Shw shw - 
 Tsw tsw - 

 Vidu ankaŭ 
 Gaa popolo
 Carl Christian Reindorf

 Referencoj 





Kropp Dakubu M. E. (1999). Ga-English dictionary with English-Ga Index. Accra: Black Mask Ltd.

 Eksteraj ligiloj 

 Ethnologue-a ero
 Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en la Gaa lingvo
 kasahorow Libera Gaa-Adangma Vortaro 

Kategorio:Kvaa lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ganao