Balta lingvo

En ĉi tiu artikolo temas pri la Balta lingvo de norda Pakistano.  Por la lingvoj apud la Balta Maro en norda Eŭropo vidu la artikolon Baltaj lingvoj.

La Balta Lingvo (بلتی) estas lingvo parolata en Baltistano, en la Nordaj Areoj de Pakistano. Antaŭ 1948 Baltistano estis parto de la provinco Ladaĥo. La lingvo estas sub-dialekto de la ladaĥa kaj arĥaika dialekto de la Tibeta lingvo. Multaj el la konsonantoj, kiuj estas silentaj en pli modernaj Tibetaj lingvaj dialektoj estas prononcataj en la Balta.

 Baltanoj (Balti) 

Ĉiuj popoloj el diversaj rasoj, loĝantaj en Baltistano estas nomataj Balti. Balti estas derivita de la Greka nomo Byaltae de sBal-ti, kio en la tibeta signifas interkrutejo. La historiisto Ptolemeo, kiu ankaŭ estis generalo en la armeo de Aleksandro la Granda, nomis la regionon (Byaltae) en sia libro. Fakte Baltistan estas la Persa traduko de Baltijul, "la hejmo (regiono) de balti" . La popolo apartenanta al la nacieto balti loĝas sur ambaŭ bordoj de la rivero Induso de Kargilo (en la oriento) ĝis Haramoŝo (en la okcidento) kaj de la montaro Karakoruma (en la nordo) ĝis la ebenaĵo Deosai (en la sudo). En ĉi tiu nacieco plejparto estas de Tibeta deveno. Tamen homoj migris al ĉi tiu areo en malsamaj periodoj de antikvaj tempoj, pro malsamaj kaŭzoj kaj, post kunfandado en la regantan tibetan socion, formis novan civilizon. Ĉiuj ĉi tiuj miksrasaj grupoj parolas la baltan lingvon, kiu estas branĉo de la antikva tibeta lingvo. Tamen en iuj ruraj areoj, la ŝina popolo ankoraŭ parolas la ŝinan lingvon.

La baltanoj estas tre sindetena, gaja, kaj gastama popolo. Dum la regado de la Rmakpon (de 12-a jarcento ĝis 1840 A.D.) ili invadis Ladaĥon kaj Tibeton en la oriento kaj Gilgiton kaj Ĉitralon multajn fojojn kaj tial igis ĉi tiun popolon agnoski ilian militajn kompetentecojn. 

En la liberiga milito de 1947 ili ankaŭ plenumis multajn memorindajn farojn. La konata partio Padam plenumis neforgeseblajn kuraĝajn taskojn.

 Skribsistemo Balti ankaŭ estas la nomo de la Tibeta alfabeto Balti, kiu estis anstataŭigita per la Persa alfabeto en la 17-a jarcento.

Lastatempe nombro da  baltaj erudiciuloj kaj sociaj aktivuloj klopodas repopularigi la uzadon de la balta skribsistemo (Yige''), kio ankaŭ helpus konservi la indiĝenan ladaĥan kaj baltan formon de kulturo kaj rasa idento.

 Vortoprovizo 
La Balta lingvo kunhavas po 90% de sia vortoprovizo kun la najbara ladaĥa, kaj aldone al la dialektoj Amdo kaj Kxamo  de nordorienta Tibeto. Tamen, ili ankaŭ adoptis vortojn de Ŝina, Buruŝaska kaj Persa lingvoj en la procezo Islamiĝado.

 Vidu ankaŭ 
 Baltilando/Baltistano

 Eksteraj ligiloj 

 Mapo montranta Baltistano
 Unikodo
 Unikodo kun grafikaĵoj 
 Koshur: La Balta Lingvo
 La dilemo de la Nordaj Areoj de Pakistano
 Norda Area Evolua Kluzo 
 Pakistanaj Nordaj Areoj 

Kategorio:Tibetobirma lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Pakistano
Kategorio:Lingvoj de Jamo kaj Kaŝmiro