Radom

eta|maldekstra|280ra|
eta|maldekstra|280ra|
eta|maldekstra|280ra|
eta|maldekstra|280ra|
eta|maldekstra|280ra|
Radom estas urbo en la suda parto de Mazovio kaj en la mez-orienta Pollando. Radomo kun la 226 mil loĝantoj estas la 14a urbo en Pollando, kaj en ĝi estas la sidejo de la katolika diocezo.

 Prahistorio 
La elfosaĵoj montras, ke en Radom kaj la ĉirkaŭaĵo estis la setlejoj jam de fino de paleolitiko tio estas praŝtonepoko (12.000-8.000 j. a.K.) ĝis la periodo de fruaj piastoj (10-a ĝis 12-a jarcentoj p.K.). Oni trovas la antikvaĵojn de la ŝnurceramika kulturo kaj de la Funelpokalkulturo (vidu la suban mapon). En la menciita tereno dum la bronzepoko (1700-700 j. a.K.) kaj en la ferepoko (700 j. a.K. - 500 j. p.K.) estis tie setlejoj antaŭ-slavaj kun la influo de Luzacia Kulturo (1200 j. a.K. - 400 j. p.K.) kaj la Przeworsk-kulturo. Ĉe la fino de la influoj de Romia Imperio kaj la periodo de la migroj de popoloj okazis la kultura hiato (tavolmanko) ĝis la apero de la slavoj komence de la 6a jc. La procedo de la setlado de slavoj daŭris ĝis la apero de la konstantaj slavaj setlejoj en la frua Mezepoko (600-1200 j. p.K.). La kastelego "Piotrówka" en Radom fariĝis tre grava administra kaj komerca centro ĉe la limo inter Malgrandpolio kaj Mazovio kun la terenoj apud la riveroj Radomka kaj Iłżanka.

 Historio 
En la 8-a ĝis 9-a jarcentoj estas setlejo en la valo de la rivero Mleczna (legu: Mleĉna) (en la loko de nuna kvartalo nomata Malnova Urbo).

Dum la dua duono de la 10-a jarcento oni konstruas la defendan burgon.

En 1155 aperas la unua skriba informo pri Radomo en la buleo de la papo Hadriano la 4-a, kaj en 1233 la unua skriba mencio pri la radoma kastelestro Marko.

Dum la dua duono de la 13-a jarcento la Malnova Radomo ricevis la urborajton laŭ "Środa juro".

En 1340 Kazimiro la 3-a, nomata la Granda, fondas la Novan Radomon, kaj en 1364 Radomo ricevas la urborajton laŭ "Magdeburga juro".

Dum la germana okupado fare de Tria Regno establiĝis Radoma geto. La 14-an de oktobro germana polico pendumis publike 15 polojn pro partopreno en la rezista movado.

21.11.1940: Okupacia administracio organizis en Radom du ekspoziciojn: "Germanaj atingoj Oriente" kaj "Kvarjara plano"

7.12.1942: En Świesielice apud Radom ĝendarmoj murdis 14 loĝantojn, suspektitajn pri helpo al judoj kaj partizanoj

14.02.1944: En la regiono de Radom Pola Enlanda Armeo havis 50 flegistinojn

 Honoraj civitanoj 
 Mirosław Hermaszewski
 Johano Paŭlo la 2-a
 Leszek Kołakowski
 Józef Piłsudski
 Edward Rydz-Śmigły
 Włodzimierz Sedlak
 Andrzej Wajda
 Lech Wałęsa
 Lech Kaczyński

 Internacia kunlaboro 
 Banská Bystrica, Slovakio
 Daugavpils, Latvio
 Homel (Гомель), Belorusio
 Magdeburgo, Germanio
 Ozjori (Озёры), Rusio
 Ploiești, Rumanio
 subdistrikta komunumo Vilnius, Litovio
 Stara Zagora (Стара Загора), Bulgario
 Talavera de la Reina, Hispanio
 Ternopilo (Тернопіль), Ukrainio

 Esperanto-movado en Radom 
Ĉiusemajne okazas Esperanto-renkontiĝoj en la civitana klubo "Resursa" (Resursa Obywatelska, ĵaŭde, je la 16 horo) kaj ĉiulunde en la Centro de Ne-registaraj organizaĵoj. Anoj de la Radoma Esperanto-klubo estas tre aktivaj en la urbo kaj partoprenas en la landaj kaj eksterlandaj Esperanto-aranĝoj.

Eminenta loka esperantisto estis Władyław Misiewicz, budhano, orientalisto kaj esploristo de paliaj tekstoj. Valoras aldoni, ke en la urbo aktivas unu el skoloj de tibeta budhismo Karma Kagyü.

 Notoj kaj referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Oficiala urba retejo ()

Kategorio:Urboj de Mazovia provinco
Kategorio:Urboj en Pollando