Ŝternenoj

Ŝternenoj estas marbirdoj iam konsideritaj familio Ŝternedoj, nun konsiderata subfamilio (Sterninae) de la familio de mevoj, nome Laredoj (van Tuinen et al., 2004). Ili formas ampleksan grupon kun la mevoj kaj tondilbekuloj, kiu siavice estas rilata al rabmevoj kaj aŭkoj.

 Taksonomio 
Plej granda parto de la ŝternoj estis antaŭe traktitaj kiel apartenantoj al ununura ampleksa genro nome Sterna, kun aliaj etaj genroj, sed analizoj per la sekvaĵo DNA apogis la ideon de disigo de Sterna ĉe kelkaj etaj genroj (vidu suban liston) (del Hoyo et al., 1996; Bridge et al. 2005; Collinson 2006).

 Disvastiĝo 
Ŝternoj havas tutmondan distribuadon. Multaj ŝternoj kiuj reproduktiĝas en mezvarmaj zonoj estas longdistance migrantoj kaj la Arkta ŝterno probable ĝuas pli da tagolumo ol iu ajn besto ĉar ĝi migras el sia norda reprodukta teritorio al akvoj de Antarkto, por profiti pli longajn tagojn kaj plibonigi siajn manĝeblecojn. Ekzemple ringomarkita ankoraŭ nefluganta junulo de Arkta ŝterno flugis el insuloj Farneoj de marbordo de Northumberland en orienta Britio somere 1982 kaj atingis Melburnon, Aŭstralio oktobre 1982, marveturado de ĉirkaŭ 22 000 km dum nur tri monatoj post ekflugo, tio estas averaĝo de ĉirkaŭ 240 km tage, kaj unu el la plej longaj veturadoj pristuditaj ĉe birdoj.

 Aspekto 
Ili estas ĝenerale mezgrandaj aŭ grandaj birdoj, tipe de griza aŭ blanka plumaro, ofte kun nigraj markoj ĉekape. Ili havas longecajn bekojn kaj retajn piedojn. Ili estas sveltaj kaj pliaerodinamikaj ol mevoj, kiuj estas multe pli fortikaj, kaj ŝajnas elegantaj dumfluge kun siaj longaj vostoj kaj longaj mallarĝaj flugiloj. Ŝternoj de la genro Sterna havas tre forkoformajn vostojn, dum tiuj de la genroj Chlidonias kaj Larosterna ne tre forkoformajn vostojn, dum tiuj de la genroj Anous, Procelsterna, kaj Gygis havas nekutimajn noĉoformajn vostojn kaj la plej longaj vostoplumoj estas nek la mezaj nek la bordaj sed la intermezaj. Grando de ŝternoj estas el la Nana ŝterno, de 42 g kaj 23 cm, ĝis la Kaspia ŝterno, de 630 g kaj 53 cm.

 Kutimoj 
Plej granda parto de ŝternoj ĉasas fiŝojn per plonĝado, ofte post fluggvatado, sed la marĉaj ŝternoj (Chlidonias) plukas insektojn el la akvosurfaco. Ŝternoj ŝvebas nur malofte; kelkaj specioj, ĉefe la Fulga ŝterno, flugas alte super la maro. Escepte pro banado, ili malofte naĝas, spite havi retajn piedojn.

Ŝternoj estas ĝenerale longvivuloj, kun kelkaj specioj pri kio oni scias lastatempe, ke vivas ĝis 25-30 jaroj.

 Klasado kaj listo de specioj 
Lastatempaj pristudoj (Thomas et al., 2004) pri parto de la sekvenco DNA trovis parencan rilaton inter ŝternoj kaj la Thinocorus, kelkaj specioj de mutaciintaj vadbirdoj. Tio kontraŭas aliajn molekulajn kaj morfologiajn studadojn (vidu Paton kaj Baker, 2006) kaj plej bone oni interpretu ilin kiel pruvon de eksterordinara kvanto de molekula konverĝa evoluado inter ŝternoj kaj tiuj vadbirdoj aŭ kiel retenon de malnova genotipo.

Laŭ la pristudoj de mitokondria DNA kaj lastaj revizioj, la genroj kaj specioj de ŝternoj estas la jenaj (laŭ alfabeta ordo):

eta|dekstra|250ra|Inkaaj ŝternoj fotitaj de juna esperantisto Isaak en la Oceanario de Lisbono

 Genro Anous - Noĉoŝternoj. Tropika grupo, karaktera pro noĉobordaj (kaj ne forkoformaj) vostoj; marbordaj kaj pelagaj ĉe oceanoj.
 Bruna ŝterno Anous stolidus
 Malhelbruna ŝterno Anous minutus
 Bruna noĉoŝterno Anous tenuirostris
 Blua ŝterno Anous cerulea
 Griza ŝterno Anous albivitta

 Genro Chlidonias - marĉaj ŝternoj
 Nigra ŝterno Chlidonias niger
 Blankflugila ŝterno aŭ Blankflugila nigra ŝterno Chlidonias leucopterus
 Blankvanga ŝterno Chlidonias hybridus aŭ Chlidonias hybrida 
 Nigrafrunta ŝterno Chlidonias albostriatus (iamSterna albostriata)

 Genro Gelochelidon
 Mevbeka ŝterno Gelochelidon nilotica
 Tarsega ŝterno Gelochelidon macrotarsa

 Genro Gygis - Noĉoŝternoj. Tropika grupo, karaktera pro noĉobordaj (kaj ne forkoformaj) vostoj; marbordaj kaj pelagaj ĉe oceanoj.
 Nigrokula blanka ŝterno Gygis alba
 Eta blanka ŝterno Gygis microrhyncha

 Genro Hydroprogne - Kaspia ŝterno
 Kaspia ŝterno Hydroprogne caspia

 Genro Larosterna - Inkaa ŝterno
 Inkaa ŝterno Larosterna inca

 Genro Onychoprion - "brundorsaj" ŝternoj
 Grizdorsa ŝterno Onychoprion lunatus
 Bridŝterno Onychoprion anaethetus
 Fulga ŝterno Onychoprion fuscatus
 Aleŭta ŝterno Onychoprion aleuticus

 Genro Phaetusa - Grandbeka ŝterno
 Grandbeka ŝterno  Phaetusa simplex

 Genro Sterna - grandaj blankaj ŝternoj
 Forstera ŝterno Sterna forsteri
 Trudoa ŝterno Sterna trudeaui
 Hirunda ŝterno Sterna hirundo
 Roza ŝterno Sterna dougallii
 Blankafrunta ŝterno Sterna striata
 Nigranuka ŝterno Sterna sumatrana
 Sudamerika ŝterno Sterna hirundinacea
 Antarkta ŝterno Sterna vittata
 Kergelena ŝterno Sterna virgata
 Arkta ŝterno Sterna paradisaea
 Rivera ŝterno Sterna aurantia
 Nigraventra ŝterno Sterna acuticauda (eble Chlidonias)
 Blankvizaĝa ŝterno Sterna repressa (eble Chlidonias)

 Genro Sternula - etaj blankaj ŝternoj
 Malgranda ŝterno Sternula albifrons
 Saŭndersa ŝterno Sternula saundersi
 Nana ŝterno Sternula antillarum
 Flavbeka ŝterno Sternula superciliaris
 Perua ŝterno Sternula lorata
 Feina ŝterno Sternula nereis
 Damara ŝterno Sternula balaenarum

 Genro Thalasseus - krestaj ŝternoj
 Bengala krestoŝterno Thalasseus bengalensis
 Pleja krestoŝterno Thalasseus maximus
 Granda krestoŝterno, Thalasseus bergii
 Ĉina krestoŝterno Thalasseus bernsteini
 Eleganta ŝterno Thalasseus elegans
 Sandviĉa ŝterno, Blanka ŝterno aŭ Nigrakrura ŝterno Thalasseus sandvicensis

 Referencoj 
 Bridge, E. S.; Jones, A. W. & Baker, A. J. (2005): A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution. Molecular Phylogenetics and Evolution 35: 459–469. PDF plena teksto

 Collinson, M. (2006). Splitting headaches? Recent taxonomic changes affecting the British and Western Palaearctic lists. British Birds 99 (6): 306-323.

 del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (editors) (1996): Handbook of Birds of the World, Volume 3: Hoatzin to Auks. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-22-9

 Paton, Tara A. & Baker, Allan J. (2006): Sequences from 14 mitochondrial genes provide a well-supported phylogeny of the Charadriiform birds congruent with the nuclear RAG-1 tree. Molecular Phylogenetics and Evolution 39(3): 657–667.  (HTML resumo)

 Thomas, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004a): Phylogeny of shorebirds, gulls, and alcids (Aves: Charadrii) from the cytochrome-b gene: parsimony, Bayesian inference, minimum evolution, and quartet puzzling. Molecular Phylogenetics and Evolution 30(3): 516-526.  (HTML abstract)

 van Tuinen, Marcel; Waterhouse, David & Dyke, Gareth J. (2004): Avian molecular systematics on the rebound: a fresh look at modern shorebird phylogenetic relationships. Journal of Avian Biology 35(3): 191-194. PDF plena teksto

 Eksteraj ligiloj 
 Filmoj de ŝternoj ĉe Interreta Birdo Kolekto
 "Tern! Tern! Tern!" Parodia kanto

Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Ŝternedoj