Jaundo

JaundoNova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto:  aŭ Jaundeo ( , ), aŭ kromnome La Urbo sur Sep MontetojTio estas referenco al la Sep montetoj de Romo. () estas la ĉefurbo de ŝtato Kameruno en okcidenta Afriko. Ĝi estas la dua plej granda urbo de la ŝtato: 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Komence de januaro 2005 nombriĝis 1.299.446 loĝantoj. Samtempe ĝi estas la ĉefurbo de la ŝtata provinco Centre (centro).

 Geografio 
 Situo 
La urbo situas en alteco de 730 metroj super marnivelo. En kaj ĉirkaŭ la ŝtata ĉefurbo Kameruno estas plej dense loĝata. Multaj el la 1,3 milionoj da urbanoj vivas en la randaj urbozonoj.

 Klimato 
La averaĝa jara temperaturo estas , dum la tuta jaro ĝi simile altas. Dum la tuta jaro falas 1617 mm da pluvo, aparte multe dum la monatoj aprilo-majo kaj septembro-oktobro.

 Historio 
La urbon fondis dum la jaro 1888 la germana oficiro kaj esploristo Richard Kund, nome de la germana kolonia administrejo. Dum la unuaj 6 jaroj temis pri esplorejo kaj bazo por la komerco de eburo, ekde 1895 pri armea bazo. Ekde 1903 ekzistis civila Unua Mondmilito la armeo de Belgio okupis la urbo, kaj dum la jaro 1922 - la nomo ŝanĝiĝis de Jaunde al Yaoundé - la urbo iĝis ĉefurbo de la kolonio Franca Kameruno.

 Ekonomio 
Jaundo estas trafika nodopunkto kaj centro de la tabaka, laktoprodukta, argilaĵa, vitra kaj ligna industrioj. Ĝi estas la centra regiona komercejo por kafo, kakao, sukerkano kaj gumo. En la ĉirkaŭaĵo troviĝas minejoj por oro kaj titano.

 Eduko 
La Universitato de Jaundo fondiĝis dum la jaro 1962 kaj dum 1993 dividiĝis al du aŭtonomaj universitatoj: Universitato de Jaundo I kaj Universitato de Jaundo II en la urbopartoj Ngoa Ekélé kaj Nsoa, respektive. Krome, ankaŭ ekzistas en tiu urbo la Nacia Supera Politekniko de Jaundo ().

 Vidindaĵoj 
 Musée d´Art Camerounais (la muzeo pri kameruna arto) en la benediktana monaĥejo Mont Fébé
 la eksa prezidenta palaco el la franca kolonia epoko
 la katedralo Notre Dame (konstruita ekde 1951)
 Monument de la Réunification (memorejo pri la reunuiĝo de la ŝtato dum la jaro 1961)

 Internacia politiko 
Dum la jaroj 1963 en la urbo ekestis la konvencio de Jaundeo, interŝtata kontrakto, kiun pluraj ŝtatoj de Afriko interkonsentis kun la Eŭropa Komunumo, la nuna Eŭropa Unio. Dua, samnoma konvencio subskribita dum 1969 daŭrigis la kunlaboron inter la "nordaj" kaj "sudaj" landoj. La afrikaj ŝtatoj, kiuj partoprenis, preskaŭ ekskluzive estis eksaj kolonioj de Francio kaj Belgio. La asociiga kontrakto celis la kreon de interŝtata sendogana zono kaj la forigon de komercaj bremsoj. La du konvencioj de Jaundo estis modelo kaj ĝermoj de la postaj, pli konataj konvencioj de Lomeo kaj Kotonuo.

 Bildaro 

 Referencoj 

Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Kameruno
Kategorio:Milionurboj