Persona unio

Persona unio estas unuiĝo de ŝtatoj havantaj komunan monarĥon (reĝon) kaj apartajn ŝtatorganojn.
Oni distingas inter persona unio, kie la ŝtatoj nur havas komunan regnestron sed krom tio estas tute apartaj ŝtatoj, kaj reala unio, kie la ŝtatoj ankaŭ havas iujn komunajn ŝtatorganojn, ekz-e unian parlamenton.

En la historio kelkaj personaj unioj plifirmiĝis kaj fariĝis realaj unioj. Aliaj personaj unioj disiĝis, ekzemple pro malsamaj reguloj pri tronheredo.

 Ekzemploj de personaj unioj 

 Personaj unioj kiuj fariĝis realaj unioj 
 1164–1715 Aragono-Katalunio (kaj ekde 1229 Majorko, ekde 1238 Valencio, 1282-1296 kaj 1410-1516 Sicilio) → Milito de hispana sukcedo: kuniĝis al Kastilio en unuecan ŝtaton (Hispanio)
 1386–1569 (kun paŭzoj) Pollando–Litovio → Lublina Unio: kuniĝis al Respubliko de Ambaŭ Nacioj
 1504–1816 (kun paŭzoj) Napolo–Sicilio → kuniĝis al Reĝlando de ambaŭ Sicilioj
 1541–1800 Anglio (resp. Britio) kaj Irlando → kuniĝis al Unuiĝinta Reĝlando 
 1603–1707 (kun paŭzoj) Anglio–Skotlando → kuniĝis al Reĝlando de Granda Britio 
 1608–1701 Brandenburgio–Prusio → kuniĝis al Prusio
 1815–1830 Rusio-Kongresa Pollando → la rusa caro perforte aligas Pollandon al Rusio
 1859–1877 Valaĥio–Moldavio → Reĝlando Rumanio

La Habsburga monarkio estis aro da landoj komune regataj de la habsburga dinastio en persona unio. Ili ne havis komunajn ŝtatorganojn ĝis la jaro 1804, kiam ili estis kunigitaj en komunan regnon, la Aŭstra imperio.

 Personaj unioj kiuj disiĝis 
 1066–1204 Anglio-Normandio → Normandio konkerita de Francio
 1097–1918 Kroatio-Hungario → Unua mondmilito
 1389–1521 Kalmara unio (Danio-Norvegio-Svedio) → Gustavo Vasa sendependigas Svedion
 1474–1864 Danio-Ŝlesvigo-Holstinio
 1521–1814 Danio-Norvegio → Viena Kongreso: Norvegio estis kunigita kun Svedio
 1580–1640 Hispanio-Portugalio
 1688–1702 Anglio-Nederlando
 1697–1763 Pollando-Elektoprinclando Saksio 
 1714–1837 Anglio-Hanovro → disiĝis pro malsama tronheredo
 1814–1905 Svedio-Norvegio → Norvegio iĝis sendependa
 1809–1917 Rusio-Finnlando → Finnlando iĝis sendependa
 1815–1890 Nederlando-Luksemburgo → disiĝis pro malsama tronheredo
 1867–1918 Aŭstrio-Hungario → Unua mondmilito
 1918–1944 Danio-Islando → Islando iĝis respubliko

La Aŭstra imperio estis en 1867 transformita al la duobla monarĥio Aŭstrio-Hungario, kiu estis persona unio inter du grandaj regnopartoj ("Cislajtio kaj "Translajtio"). Ambaŭ regnopartoj mem konsistis el pluraj monarĥiaj landoj en persona aŭ reala unio. La imperiestro de Aŭstrio samtempe portis multajn monarĥajn titolojn, i.a. reĝo de Hungario, Kroatio, Bohemio, grandduko de Krakovo, grandprinco de Transilvanio, ktp.
Post la malvenko en la Unua mondmilito la iama imperio estis disigita en plurajn sendependajn landojn, plejparte respublikoj.

 Nuntempaj personaj unioj 

Hodiaŭ karakteron de persona unio havas rilatoj inter Unuiĝinta Reĝlando kaj pluraj el ĝiaj eksaj kolonioj. La brita monarĥo (nuntempe Karlo la 3-a) estas nun komuna ŝtatestro de 15 landoj, la t.n. "Commonwealth Realms". Ĉiuj tiuj landoj estas membroj en la Komunumo de Nacioj ("Commonwealth of Nations"), sed tiu ankaŭ havas aliajn membro-ŝatojn kun aliaj ŝtatestroj (ĉu respublikoj, ĉu monarĥioj kun alia dinastio).

 Numerado de regantoj en personaj unioj 

Okazis ofte en personaj unioj (malpli ofte en realaj unioj) ke la komuna reganto havis por siaj malsamaj roloj malsamajn vic-numerojn ĉe sia nomo.
Ekzemploj por tio abundas, inter ili:

 Venceslao la 2-a de Bohemio = Venceslao la 1-a de Pollando
 Venceslao la 3-a de Bohemio = Venceslao la 2-a de Pollando
 Venceslao la 4-a de Bohemio = Venceslao la 1-a de Sankta Romia Imperio

 Sigismondo la 1-a de Pollando = Sigismondo la 2-a de Litovio
 Sigismondo la 2-a de Pollando = Sigismondo la 3-a de Litovio
 Sigismondo la 3-a de Pollando = Sigismondo la 4-a de Litovio

 Karolo la 1-a de Hispanio = Karolo la 5-a de la Sankta Romia Imperio
 Karolo la 2-a de Bohemio = Karolo la 3-a de Hungario = Karolo la 6-a de la Sankta Romia Imperio
 Karolo la 3-a de Bohemio (kontraŭreĝo) = Karolo la 7-a de la Sankta Romia Imperio
 Karolo la 3-a de Bohemio = Karolo la 4-a de Hungario kaj Kroatio = Karolo la 1-a de Aŭstrio
 Karolo la 3-a de Hispanio = Karolo la 7-a de Napolo = Karolo la 5-a de Sicilio
 Karolo la 14-a de Svedio = Karolo la 3-a de Norvegio
 Karolo la 15-a de Svedio = Karolo la 4-a de Norvegio

 Filipo la 2-a de Hispanio = Filipo la 1-a de Portugalio
 Filipo la 3-a de Hispanio = Filipo la 2-a de Portugalio
 Filipo la 4-a de Hispanio = Filipo la 3-a de Portugalio

 Jakobo la 1-a de Anglio = Jakobo la 6-a de Skotlando
 Jakobo la 2-a de Anglio = Jakobo la 7-a de Skotlando

 Vidu ankaŭ 
 Reala unio

Kategorio:Politikaj esprimoj
Kategorio:Monarkio
*