Weida

Weida estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Greiz de la federacia lando Turingio. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn.

 Historio 
Dum la elorienteŭropaj popolmigradoj la germanoj forlasis la regionon antaŭ la alveno de la slavoj. Ĉirkaŭ la jaro 1000 revenis germanlingvanoj por kultivadi kaj ekonomie uzi arbarojn. La imperiestro de la Sankta Romia Imperio investis tie ĉi dinastion da voktoj kiel oficialulojn. La voktoj de Weida unue endokumente menciitis en 1122. La unua vokto Erkenbert la 1-a venis al Veitsberg/Wünschendorf. Lia filo Erkenbert la 2-a komencigis la konstruon de burgo kiu troviĝis ĉirkaŭ la memstara domo ene de la urbomuroj de sur Wieden. En ties ŝirmo estiĝis eta merkatejo. Poste konstruigis vokto Henriko la 1-a en la jaroj inter 1163 kaj 1193 sur monteto maldekstre de Weida-rivero en triangulo je Auma-rivero la postan kastelon Osterburg. Disde ĝi oni kontrolis la travadejon riveran. Tiu ĉi burgo iĝis poste ĉefa sidejo vokta. Sobe troviĝis la kastela muelejo Schlossmühle pri kiu la unua mencio faritis en 1385. Sur la grundo estas fabriko de ledaĵoj. La restoj de la kastela muelejo malkonstruitis en 1994/95. Alia muelejo (Rothenmühle) la saman jaron menciitis. Ekde 1982 diversaj privatuloj tenadas kaj uzas ĝin. En la Auma-valo tiu ĉi muelejo estas la plej malnova kaj unua grenmuelejo daŭre funkcianta.Günter Steiniger: Mühlen an der Auma, der Triebes, der Lauba und im Güldetal Verlag Rockstuhl, Bad Langensalza, 2010, ISBN 978-3-86777-296-9, p. 106–107, 108–113

Ĉe Weida-rivero estis ankoraŭ kvin aliaj muelejoj:
Katschmühle de 1484; malta kaj olea; funkciante ĝis 1963; malkonstruo en 1992 kun konservo de la loĝejo
Pfortenmühle, sub magistrata ŝirmo inter 1446 kaj 1618; la foseja sistemo estis vera artaĵo; malkonstruo dum konstruo de ledfabriko
Sand- aŭ Walkmühle ene de la urbokerno; dependa de Pforten-muelejo pro prilaboro de tukoj kaj ledo; funkcio ĝis 1920; alikonstruo je loĝejoj
Matthäusmühle en la nova urbokvartalo; mencio unua en 1209
Weidaer Papiermühle, papermuelejo de 1569; brulkonsumiĝo en 1851; paperkomercado ĝis Lepsiko jam en 1592; funkcio ĝis 1851; post fajro la grundo uzatas por konstrui teksejoGünter Steiniger: Mühlen im Weidatal Verlag Rockstuhl, Bad Langensalza, 2010, ISBN 978-3-934748-59-0, p. 197–220

Jam en 1209 la merkatejo Weida en dokumento nomiĝis urbo (civitas), sekve temas pri la plej malnova urbo de la turingia Vogt-lando. La belfrido ĝis hodiaŭ atestas la iaman aspekton de la burgo, dume la aliaj partoj venis nur post 1536 farite laŭ renesanca stilo.Michael Köhler: Thüringer Burgen und befestigte vor- und frühgeschichtliche Wohnplätze. Jenzig-Verlag, ISBN 3-910141-43-9, p. 198. En dokumento de 1122 menciitis unue certa Erkenbertus de Withaa kiu sin kaj la familianojn nomis laŭ la loko. Kutimsidejo de la voktoj de Weida Osterburg-kastelo estis ĝis 1427. Sekve la urbo de kelkaj nomatas lulilo de Vogt-lando. Inter 1621 kaj 1622 estis eĉ monfarejo surloke kie aktivis i.a. la fama ĉefmoneristo Christoph Sundtheim.

Apartenis Weida ĝis 1815 al Saksio kaj ekde 1920 al Turingio. En aŭgusto 1923 okazis okultisma konvenoj, la t.n. Weida-konferenco. En 1943 la urbo iĝis sidejo de la Fizika-teknika regna instituto kies kunlorantoj estis translokiĝintaj disde la ĉefurbo Berlino tien ĉi pro elaeratakoj aliancanaj. En 1945 la aliancanoj ja serviĝis laŭvole de la en Weida koncentriĝinta mensa kapablularo. Malgrandan tempon Weida ŝajne estis la centro de germana fizikista elito..Michael Klug: Wie Weida zu seiner Atomuhr kam. Vor 70 Jahren war der thüringische Ort kurzzeitig das Zentrum der deutschen Physikwissenschaft. Thüringische Landeszeitung, 24.3.2012

Ekde 1952 apartenis Weida al GDR-subdistrikto Gera-Land ene de Distrikto Gera. Ekde la 1.7.1994 Weida estas parto de Distrikto Greiz. Dum la Ribelo en GDR en 1953 estis grandaj manifestacioj. En la 18.6.1953 estis mortpafita  manifestaciulo, laboristo ĉe Wismut.17. Juni 1953. Der Schrei nach Freiheit in Thüringen. Ekspozicio de Stiftung Ettersberg en la Turingia Landa Parlamento, junie 2012

En la 1950-aj jaroj la urbo gravis ankaŭ kiel dumferia ekskursa kaj tendara centro de junuloj. Aranĝita estis tendaro nome "Junge Freiheit". De 1954 ekzistis en Weida propra radiosendilo. En la 31.12.2013 venis la komunumoj Hohenölsen, Schömberg kaj Steinsdorf el la aboliciita administradkomunumo Leubatal urbokvartaliĝonte al Weida.

 Evoluo enloĝantara 
Evoluo de la enloĝantara nombro (ekde 1960, 31-a de decembro):
1836 ĝis 1960
 1836: 3.481
 1890: 5.550
 1925: 10.040
 1933: 11.040
 1939: 11.156
 1946: 13.511 (1)
 1950: 12.892 (2)
 1960: 12.0861981 bis 2000
 1981: 11.105
 1984: 10.805
 1985: 10.784
 1994: 9.276
 1995: 9.117
 1996: 9.055
 1997: 8.906
 1998: 8.738
 1999: 8.6982000 bis 2010
 2000: 8.635
 2001: 8.532
 2002: 8.504
 2003: 8.518
 2004: 8.499
 2005: 8.335
 2006: 8.262
 2007: 8.114
 2008: 7.924
 2009: 7.780ekde 2010
 2010: 7.733
 2011: 7.648
 2012: 7.330
 2013: 8.622
 2014: 8.657
 2015: 8.797
 2016: 8.694
 Fontoj ekde 1994: Thüringer Landesamt für Statistik
(1) 29.10.
(2) 31.8.

 Vidindaĵoj 
Franciskana preĝejo Sankta Mario
Eksa dominikana monakejo Nonnenhof
Muzeo Kastelo Osterburg
Preĝejo Sankta Petro
Fervoja viadukto Oschütz-vala, monumento protektita
Widen-preĝejo

 Elstaruloj 
Friedrich Pensold, filologo kaj fizikisto
 Johannes Francke, paroĥestro kaj superintendanto
Marcus von Weida, dominikano kaj verkisto edifa
Martin Mirus, protestantisma predikisto

 Ĝemelaj komunumoj 
  Mezőtúr, Hungario
  Neu-Isenburg
  Calw

 Referencoj 

Kategorio:Distrikto Greiz
Kategorio:Urboj de Turingio

kategorio:Vogtland