Antarkta traktato

La antarkta traktato estas dokumento pri nur porpaca uzo de Antarkto, proklaminta Antarkton "tereno libera de nukleaj armiloj". La traktato estis subskribita en Vaŝingtono la  kaj ekvalidis la .

Ekde tiam ĝin subskribis 45 ŝtatoj.

 Celoj 
La deklaritaj celoj de la traktato estas uzo de la Antarkto por pacaj celoj, antaŭenigo de internacia kunlaboro kaj subteno de sciencaj esploroj. Antarkto ne estu platformo de internaciaj disputoj. La Antarkta traktato aplikiĝas al ĉiu teritorio sude de la 60-a grado de suda latitudo, inkluzive de ĉiu glaĉerŝildo de tiu teritorio (artikolo 6).anglalingva artikolo pri la antarkta traktata sistemo en la retejo eoearth

Pro la konservado de la ekologia ekvilibro, ĉiaj militistaj operacioj estas malpermesitaj. Estis ankaŭ malpermesite ekspluati la subterajn materiojn, ĉar la necesaj havenoj, minejoj, ktp. havus gravegajn efikojn al la Antarkto kaj do ankaŭ al la tutmonda klimato.

Alia punkto estas, ke la informoj de sciencistoj estas disdividotaj.

eta|240px|<center>poŝtmarko, Usono, 1991

 Traktatoj 
La Antarkta traktataro (Antarctic Treaty System) estas aro de internaciaj interkonsentoj pri aferoj de Antarkto, kun diversaj aldonaj traktatoj, kiuj estis subskribitaj surbaze de la unua traktato.

Sekvotraktatoj de la antarkta traktato de 1959 estas: 
 CCAS - Konsento pri konservado de la antarktaj fokoj (Convention on the Conservation of Antarctic Seals) 1972
 CCAMLR - Konsento pri la konservado de vivaj rimedoj de la Antarkto (Convention on the Conservation of Antarctic Marine Living Resources) 1980
 Mediprotokolo al la antarkta traktato (Protocol on Environmental Protection to the Antarctic Treaty) 1991

 Membroj 
400px|eta|
brune: konsultindaj membroj kun terenopostuloj
oranĝe: konsultindaj membroj, kiuj rezervis rajton postuli terenojn
verde: konsultindaj membroj
flave: subskribintaj membroj 
12 ŝtatoj subskribis kaj tiel fondis la antarktan traktaton la 1-an de decembro 1959.

Inter ili estas 7 ŝtatoj kun terenopostuloj en Antarkto, inter kiuj kelkaj terenoj estas plurfoje postulitaj. La aliaj 5 ŝtatoj ne havas tiajn postulojn.

Ĉiuj 12 ŝtatoj estas konsultindaj ŝtatoj, t.e. voĉrajtigitaj dum konsultkunvenoj.

Ekde 1961 aliaj ŝtatoj subskribis la traktaton.

Por iĝi konsultindaj, tiuj ŝtatoj devas, aŭ konduki vastajn sciencajn esploradojn kaj posedi sciencan esplorejon en Antarkto, aŭ sendi sciencan ekspedicion al Antarkto.

Ne-konsultindaj ŝtatoj ne estas voĉrajtigitaj dum konsultkunsidoj.

Je la fino de 2006, 46 ŝtatoj subskribis la traktaton: 28 inter ili estas konsultindaj membroj. Inter la konsultindaj membroj, la 21 ŝtatoj, kiuj ne postulas terenojn, ne agnoskas la terenopostulojn de la 7 aliaj.

Ŝtatomembroŝtatoj kaj sekretarioj de la traktato en la anglalingva retejo rulers.org Traktatfondinta subskriboKonsultindiĝoSubskribo***** (kiel Ĉeĥoslovakio)****
       DDR** (Sovetunio)*** (kiel Ĉeĥoslovakio)***

* Terenopostuloj.
** Terenopostulkonfliktoj.
*** Rajtoj pri terenopostuloj rezervitaj.

 Administrado 
La administrado de Antarkto estas farita de du organizaĵoj.

SCAR kunigas tutmonde ĉiajn sciencajn institutojn interesitajn pri Antarkto kaj kunordigas la sciencan esploradon.

COMNAP estas la komitato de la gvidantoj de la naciaj antarkto-programoj kaj kunordigas la agadon de la administracioj kiuj zorgas pri la naciaj programoj.

Ekde la mezo de la 1980-aj jaroj oni provas krei sekretariejon por la antarkta traktataro. La gastigantoj de la kunvenoj de konsultindaj membroj de la antarkta traktato (ATCM - Antarctic Treaty Consultative Meeting) starigis ttt-ejojn ekde la 1990-aj jaroj, kaj publikigis la rezultojn de la konsultkunvenoj. Ekde septembro 2004 la sekretariejo de la antarkta traktato, ATS (Antarctic Treaty Secretariat), troviĝas en Bonaero. Kiel ekzekutaj sekretarioj oficis de la 1-a de septembro 2004 ĝis la 1-a de septembro 2009 la nederlandano Jan Huber kaj de tiam la germano Manfred Reinke.anglalingva artikolo pri la transdono de sektretarieco de Jan Huber al Manfred Reinke la 1-an de septembro 2009 en la retejo ats.aq de la traktata sekretariejoWright, Minturn, "The Ownership of Antarctica, Its Living and Mineral Resources", Journal of Law and the Environment 4 (1987). Jennifer Frakes, The Common Heritage of Mankind Principle and the Deep Seabed, Outer Space, and Antarctica: Will Developed and Developing Nations Reach a Compromise? Wisconsin International Law Journal. 2003; 21:409

 Terenopostuloj 
eta|dekstra|360px|Antarkto, geografio, terenpostuloj kaj esplorejoj
Kvankam la antarkta traktato malpermesas terenpostulojn en la Antarkto, ili tamen ekzistas, sed estis per valido de la traktato "frostigitaj". Aliaj terenpostuloj ne estas permesitaj laŭ la traktataro. Tiel la antarkta traktato ne finsolvis la politikajn postulojn.

Antarkto estis neniam vere koloniita kaj ne havas centran registaron. Iuj ŝtatoj postulas terenojn en Antarkto (listigitaj kun longitudoj):
  (25°U ĝis 74°U, anoncita en 1943, parte postulita ankaŭ de Britio, Ĉilio kaj Brazilo) kiel parto de la provinco Fajrolando. Vidu Argentina Antarkta Teritorio
  (160°E ĝis 142°E kaj 136°E ĝis 45°E, 1933). Vidu Antarkta Teritorio pretendata de Aŭstralio
  (28°U ĝis 53°U, 1986, parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio). Vidu Antártica Brasileira
  (53°U ĝis 90°U, 1924, parte postulita ankaŭ de Argentino kaj Britio). Vidu Provincia de la Antártica Chilena
  (142°E ĝis 136°E, 1924). Vidu Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj
  (150°U ĝis 160°E, 1923)Hotere, Andrea. "South Pole death file still open". Sunday Star Times, December 17, 2006. Retrieved on December 19, 2006.Deutsche Presse-Agentur. "Death of Australian astrophysicist an Antarctic whodunnit".  Monstersandcritics.com, December 14, 2006. Retrieved on December 19, 2006.Chapman, Paul. "New Zealand Probes What May Be First South Pole Murder".  The Daily Telegraph, (December 14, 2006), reprinted in The New York Sun (December 19, 2006). Retrieved on December 19, 2006.Booker, Jarrod. "South Pole scientist may have been poisoned". The New Zealand Herald, (December 14, 2006). Retrieved on December 19, 2006."South Pole Death Mystery – Who killed Rodney Marks?" Sunday Star Times (January 21, 2007). Vidu Ross-Dependejo
  (45°E ĝis 20°U, 1938). Vidu Lando de Maud kaj la Insulo Petro la Unua
  (20°U ĝis 80°U, 1908, parte postulita ankaŭ de Argentino, Brazilo kaj Ĉilio). Vidu Brita Antarkta Teritorio

Nuntempe ne ekzistas aliaj postuloj, sed Usono, Rusio kaj iaj aliaj ŝtatoj rezervas la rajton pri iama postulo.

 Mediprotekto 
La protekto de la Antarkto kaj ties delikataj ekologiaj sistemoj ĉiam estas pli grava por la konsultindaj ŝtatoj. Centre staris ĉefe la efikoj de la minagadoj. La ekspluatado de la krudmaterialoj necesus konstruon de minejoj, industriaj kompleksoj kaj havenoj. Tiuj negative efikus al la antarkta medio kaj tiel al la tutmonda klimato.

Oni taksas la sub la meze 1,7 kilometrojn dika glacitavolo disponeblan nafton je 45 miliardoj da bareloj kaj la tergason je 115 bilionoj da kubikmetroj. Aldone troveblas terkarbo, titano, kromo, fero, kupro, platino kaj oro.

 Traktatenhavo 
Artikolo 1  la regionon oni rajtas uzi nur paccele; militistaj agadoj kaj armiltestoj estas malpermesitaj, tamen oni rajtas uzi militistojn kaj ties materialojn por sciencaj esploroj kaj pacemaj celoj;Artikolo 2  la libero de sciencaj esploroj kaj kunlaboro daŭrigu;Artikolo3  libera interŝanĝo de informoj kaj personoj kunlaborante kun la Unuiĝintaj Nacioj kaj aliaj internaciaj organizaĵoj;Artikolo 4  terenpostuloj ne estos pridiskutataj aŭ starigataj kaj dum la daŭro de la kontrakto, ne estu anoncitaj novaj postuloj;Artikolo 5  nukleaj eksplodoj kaj depono de nukleaj rubaĵoj estas malpermesitaj;Artikolo 6  la traktato estas por ĉiaj ter- kaj glacisurfacoj sude de la latitudo 60-grada;Artikolo 7  observantoj el traktatŝtatoj havas liberan aliron, ankaŭ elaeran al ĉiuj regionoj, instalaĵoj kaj ekipaĵoj; ĉiuj agadoj kaj sendo de militistoj devas esti antaŭanoncitaj;Artikolo 8  observantoj kaj sciencistoj agas sub la leĝoj de siaj propraj ŝtatoj;Artikolo 9  okazu regulaj konsultkunsidoj inter la membroŝtatoj;Artikolo 10  la membroŝtatoj provu, malhelpi ĉiajn agadojn en Antarkto, kiuj kontraŭas la traktaton;Artikolo 11  eblaj disputoj estu pace solvitaj de ĉiuj partioj kaj se necese juĝitaj de la Internacia Kortumo;Artikoloj 12-14  temas pri helpo, interpreto kaj kompletigo de la traktato inter la membroŝtatoj.

 Vidu ankaŭ 
 Antarkto
 Suda poluso
 Suda Oceano
 Gondvano
 Roald Amundsen

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Antarctic Treaty Secretariat
 Full Text of the Antarctic Treaty 
 Original facsimile of Antarctic Treaty
 Australian Antarctic Territory
 National Science Foundation – Office of Polar Programs 
 List of all Antarctic Treaty Consultative Meetings 
 An Antarctic Solution for the Koreas San Diego Union-Tribune, August 25, 2005 (Both South Korea and North Korea are members of the Antarctic Treaty)
 Emblem of the Antarctic Treaty 

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Traktatoj pri Antarkto
Kategorio:Politiko en 1959
Kategorio:Traktatoj de la Malvarma milito
Kategorio:Disputeblaj teritorioj en Antarkto