Movado de Nealiancitaj Landoj

La Movado de Senaliancaj Ŝtatoj, Senalianca Movado aŭ Movado de Senblokaj Ŝtatoj (, NAM) estas internacia organizaĵo (grupo de ŝtatoj) kiuj ne apartenas al milita alianco (NATO, la "Okcidenta Bloko" aŭ Varsovia pakto, la "Orienta Bloko") kaj kiuj tenis sin neŭtralaj en la Malvarma Milito. En 2019, la movado havis 120 membrojn kaj 25 observantajn landojn(en) "Arkivigita kopio" Arkivita el la originalo la 27-an de julio 2011.. La landoj de la movado de nealiancitaj landoj reprezentas preskaŭ du trionojn de la membroj de la Unuiĝintaj Nacioj kaj 55% de la monda loĝantaro.

 Celo 
La Havana Deklaracio de 1979 diris, ke la celo de la organizaĵo estas helpi landojn konservi sian "nacian sendependecon, suverenecon, teritorian integrecon kaj la sekurecon de la nealiancitaj landoj" en sia "lukto kontraŭ imperiismo, koloniismo, novkoloniismo, rasismo kaj ĉiuj formoj de fremda agreso, okupado, regado, enmiksiĝo aŭ hegemonio, samkiel kontraŭ granda potenco kaj blokpolitiko."  Ĉi tio signifas, ke ili volis regi siajn landojn sen ke nek la ĉefaj kapitalismaj ŝtatoj nek la ĉefaj socialismaj ŝtatoj diktas al ili kiel.

 Historio 
Ĝi estis fondita laŭ iniciato de la jugoslavia prezidento Tito, la egipta ŝtatestro Nasser, la barata ĉefministro Nehru kaj la indonezia prezidento Sukarno. La organizaĵo ekaktivis en sia unua kunsido 1961 en Beogrado. La organizaĵo kreskis multe dum la 1960-aj jaroj, kaj al ĝi aliĝis multaj afrikaj kaj aziaj ŝtatoj. Pintaj konferencaj okazis i.a. en Kairo kaj Lusako. Dum la 1970-aj jaroj la sveda ĉefministro Olof Palme interesiĝis pri la Senalianca Movado kaj vidis en ĝi ŝlosilan rolon por malarmado kaj paco en la mondo. Olof Palme, Indira Gandhi, Tito kaj Julius Nyerere estis tiam gravaj gvidantoj en la Senalianca Movado.

La organizaĵo kondamnis la disdividon en du aliancoj ("blokoj") dum la Malvarma Milito pro la risko de Tria Mondmilito, kaj subtenis pacan kunekzistadon kaj malarmadon. Ĝia celo estas la samrajteco inter la ŝtatoj kaj pozitiva ekonomia evoluo de ĝiaj membroŝtatoj. Nuntempe "Nordo-Sudo-demandoj" kaj nova ekonomia mondordo estas inter la demandoj diskutataj en la Senalianca Movado.

Nuntempe la Senalianca Movado havas ne malpli ol 120 membroŝtatoj. Kune ili reprezentas 55% de la monda loĝantaro kaj havas preskaŭ du trionojn de la voĉoj en la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj. La kreskanta nombro de membroŝtatoj tamen malfaciligas interkonsentojn por komuna politiko. Kun la fino de la Varsovia pakto ĝi perdis signifon. Tamen en la 2003-a kunveno en Malajzio, la 2006-a en Havano, la 2009-a en Ŝarm el Ŝeiĥ kaj la 2012-a en Teherano estis klopodoj ragajnigi al ĝi signifon. De 2009 ĝis 2012 la prezida lando estis Egiptio, de 2012 ĝis 2015 estis Irano.

 Politiko 
Kvankam la Organizaĵo de la Nealiancaj Ŝtatoj estis celita esti kohezia organizaĵo simila al NATO aŭ al la Varsovia Pakto, en la praktiko multaj frotadoj estiĝis inter la membroj, kaj la rilato inter ili estas pli malstrikta ol en aliaj aliancoj. Kelkaj el la membroj trovis mem aliĝante al unu el la ĉefaj blokoj malgraŭ la engaĝiĝo al neidentigo; ekzemple, Kubo estis membro de Sovetunio dum la Malvarma Milito. Nikita Ĥruŝĉov degelis la rigidan ideologian aliron kiu karakterizis la Stalinismon kaj gvidis simpatian aliron al la bloko de nevicigitaj landoj, aliflanke - Truman kaj Eisenhower gvidis rigidan kontraŭkomunismon kiu ankaŭ estis esprimita en Makartismo. La distancigo de Usono male al la proksimiĝanta aliro de Sovetunio kaŭzis la trian blokon esti pli proksima al Sovetunio ol al Usono, ĝis la 1960-aj jaroj, kiam Kennedy ŝanĝis la aliron de Usono. Alia kialo de la proksimeco sentata de landoj de la tria bloko al la Orienta Bloko estas la eksaj koloniismaj potencoj (Britio kaj Francio) asociitaj kun la Okcidenta Bloko.

Direktantoj  de la NAM inkluzivis tiajn diversspecajn figurojn kiel Suharto , militarisma Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor  kontraŭkomunisto, kaj Nelson Mandela, demokrata socialisto kaj fama kontraŭ-rasapartisma aktivulo. Konsistante el multaj registaroj kun tre malsamaj ideologioj, la Senalianca Movado estas unuigita per sia deklarita engaĝiĝo al monda paco kaj sekureco. Ĉe la sepa pintkunveno okazigita en Nov-Delhio en marto 1983, la movado priskribis sin kiel "la plej grandan pacmovadon de historio" .  La movado metas egalan emfazon de malarmado. La engaĝiĝo de NAM al paco datas de antaŭ ĝia formala instituciigo en 1961. La renkontiĝo ĉe Brijuni inter registarestroj de Barato, Egiptio kaj Jugoslavio en 1956 rekonis ke ekzistas esenca ligo inter lukto por paco kaj klopodoj por malarmado . 

Dum la 1970-aj jaroj kaj fruaj 1980-aj jaroj, la NAM ankaŭ sponsoris kampanjojn por restrukturado de komercaj rilatoj inter evoluintaj kaj evoluantaj nacioj, nome la New International Economic Order (NIEO), kaj ĝiaj kulturaj idoj, la New World Information and Communication Order (NWICO). Ĉi-lasta, per si propra, ekfunkciigis Ne-aliancan iniciaton sur kunlaboro por komunikadoj, la Ne-Aligned News Agencies Pool, kreita en 1975 kaj poste konvertita en la NAM Novaĵreton (NAM News Network) en 2005.

La Senalianca Movado apogas politikojn kaj praktikojn de kunlaboro, precipe tiujn kiuj estas multflankaj kaj disponigas reciprokan profiton al ĉiuj partoprenantoj. Preskaŭ ĉiuj membroj de la Senalianca Movado ankaŭ estas membroj de Unuiĝintaj Nacioj. Ambaŭ organizaĵoj havas deklaritan politikon de paca kunlaboro, tamen la sukcesoj kiujn la NAM havis kun plurflankaj interkonsentoj tendencas esti ignoritaj fare de la pli granda, okcidenta kaj evoluinta-regata UN Morphet, Sally. "Multilateralism and the Non-Aligned Movement: What Is the Global South Doing and Where Is It Going?". Global Governance: A Review of Multilateralism and International Organizations. 10 (2004), pp. 517–537.. Afrikaj zorgoj pri rasapartismo estis ligitaj kun arab-aziaj zorgoj pri Palestino  kaj plurflanka kunlaboro en tiuj lokoj ĝuis moderan sukceson. La Senalianca Movado ludis gravan rolon en diversaj ideologiaj konfliktoj dum sia tuta ekzisto, inkluzive de ekstrema opozicio al rasapartismaj registaroj kaj subteno de gerilmovadoj en diversaj lokoj, inkluzive de Rodezio kaj Sudafriko Grant, Cedric. "Equity in Third World Relations: a third world perspective". International Affairs 71, 3 (1995), 567–587..

Fojfoje estiĝis streĉitecoj inter membroj de la organizaĵo - kiel ekzemple la streĉitecoj inter Barato kaj Pakistano kaj komence en 2012 la streĉitecoj inter Sirio kaj Egiptio post la revolucio en Egiptio kaj la Siria enlanda milito, kiam la tiama egipta prezidento Mohamed Mursi el la sunaismaj Islamaj Fratoj severe severe kritikis la sirian prezidanton Baŝar al-Asad kaj la manieron kie li subpremis la siriajn manifestacianojn kaj ribelantojn okaze de la 16-a konferenco okazigita en Teherano.

Post la disfalo de Jugoslavio, la landoj kiuj antaŭe konsistigis ĝin esprimis nur malmulte da intereso pri la Organizaĵo de la Nealiancaj Ŝtatoj. Notindas ke, Slovenio, Kipro, Kroatio kaj Malto forlasis la organizaĵon en 2004 kaj en 2013 (Kroatio) aliĝante al la Eŭropa Unio. Kroatio daŭre estas asociita kun la organizaĵo en la statuso de "observanto", kiel Brazilo, kiu neniam estis membro.

 Nomo 
En esperantaj tekstoj oni povas trovi plurajn malsamajn nomformojn por la organizaĵo, ekzemple Organizaĵo de Neligitaj Landoj, Movado de Nealiancintaj Landoj, ktp.

 Ĝeneralaj sekretarioj 
 Ĝeneralaj sekretarioj de la Senalianca Movado Nomo Lando De Ĝis Josip Broz Tito  1961 1964 Gamal Abdel Nasser Egiptio 1964 1970 Kenneth Kaunda  1970 1973Houari Boumédienne 1973 1976William Gopallawa  19761978 Junius Richard Jayawardene 1978 1979Fidel Castro  19791983 N. Sanjiva Reddy  1983 Zail Singh 1983 1986 Robert Mugabe 19861989Janez Drnovšek 19891990Borisav Jović19901991Stjepan (Stipe) Mesić 1991 Branko Kostić 1991 1992 Dobrica Ćosić 1992Suharto 19921995 Ernesto Samper Pizano  19951998 Andrés Pastrana Arango 1998Nelson Mandela  19981999 Thabo Mbeki 19992003 Mahathir bin Mohamad  2003 Abdullah Ahmad Badawi 2003 2006 Fidel Castro 2006 2008 Raúl Castro 2008 2009 Hosni Mubarak 2009 2011 Mohamed Hussein Tantawi 2011 2012 Mohamed Mursi2012 Mahmud Ahmadineĵad  2012 2013 Hasan Ruhani 2013 2016 Nicolás Maduro  2016 2019 Ilham Aliyev  2019 2024 Yoweri Museveni  2024

 Membroj 
La jaro de aliĝo al la organizaĵo estas indikita en krampoj:

 Afriko 

 Ugando (1964)
 Alĝerio (1961)
 Angolo (1976)
 Eritreo (1995)
 Etiopio (1961)
 Bocvano (1970)
 Burundo (1964)
 Burkino (1973)
 Benino (1964)
 Ganao (1961)
 Gabono (1970)
 Gvineo (1961)
 Gvineo Bisaŭa (1976)
 Ekvatora Gvineo (1970)
 Gambio (1973)
 Ĝibutio (1983)
 Sudafriko (1994)
 Demokratia Respubliko Kongo (1961)
 Centafrika Respubliko (1964)
 Respubliko Kongo (1964)
 Zimbabvo (1979)
 Zambio (1964)
 Ebura Bordo (1973)
 Togolando (1964)
 Tanzanio (1964)
 Kabo-Verdo (1976)
 Libio (1964)
 Liberio (1964)
 Lesoto (1970)
 Maŭritanio (1964)
 Maŭricio (1973)
 Malio (1961)
 Madagaskaro (1973)
 Mozambiko (1976)
 Malavio (1964)
 Egiptujo (1961)
 Maroko (1961)
 Niĝerio (1964)
 Niĝero (1973)
 Namibio (1979)
 Sao-Tomeo kaj Principeo (1976)
 Sudano (1961)
 Svazilando (1970)
 Somalio (1961)
 Siera-Leono (1964)
 Sejŝeloj (1976)
 Senegalo (1964)
 Ĉadio (1964)
 Komoroj (1976)
 Cameron (1964)
 Kenjo (1964)
 Ruando (1970)
 Tunizio (1961)

 Norda kaj Sudameriko 

 Bahamoj (1983)
 Antigvo kaj Barbudo (2006)
 Ekvadoro (1983)
 Bolivio (1979)
 Belizo (1976)
 Barbado (1983)
 Gvatemalo (1993)
 Gujano (1970)
 Granado (1979)
 Jamajko (1970)
 Dominiko (2006)
 Haitio (2006)
 Honduro (1995)
 Dominika Respubliko (2000)
 Venezuelo (1989)
 Trinidado kaj Tobago (1970)
 Nikaragvo (1979)
 Surinamo (1983)
 Sankta Vincento kaj Grenadinoj (2003)
 Sankta Lucio (1983)
 Sankta-Kito kaj Neviso (2006)
 Panamo (1976)
 Peruo (1973)
 Ĉilio (1973)
 Kubo (1961)
 Columbia (1983)

 Azio 

 Uzbekio (1993)
 Azerbajĝano (2011)
 Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (1970)
 Indonezio (1961)
 Irano (1979)
 Afganio (1961)
 Butano (1973)
 Barejno (1973)
 Bangladeŝo (1973)
 Brunejo (1993)
 Hindio (1961)
 Maldivoj (1976)
 Filipinio (1993)
 Palestina Aŭtoritato (1976)
 Vjetnamio (1976)
 Turkmenio (1995)
 Jordanio (1964)
 Kuvajto (1964)
 Laoso (1964)
 Libano (1961)
 Mongolio (1993)
 Orienta Timoro (2003)
 Mjanmao (1961)
 Malajzio (1970)
 Nepalo (1961)
 Sirio (1964)
 Singapuro (1970)
 Sri-Lanko (1961)
 Omano (1973)
 Irako (1961)
 Saud-Arabio (1961)
 Pakistano (1979)
 Nord-Koreio (1976)
 Lokomotivo (1973)
 Kamboĝo (1961)
 Tajlando (1993)
 Jemeno (1990)

 Eŭropo 

 Belorusio (1998)

 Oceanio 

 Fiĝioj (2011)
 Papuo-Nov-Gvineo (1993)
 Vanuatuo (1983)

 Eksaj membroj 

 Jugoslavio (1961-1992)
 Malto (1973-2004)
 Norda Jemeno (1961-1990)
 Suda Jemeno (1970-1990)
 Kipro (1961-2004)

 Observantoj 

 Urugvajo
 Ukrainio
 Salvadoro
 Argentino
 Armenio
 Bosnio kaj Hercegovino
 Brazilo
 Taĝikio
 Montenegro
 Norda Makedonio
 Meksiko
 La Ĉina Popola Respubliko
 Serbio
 paragvajano
 Kostariko
 Kazaĥio
 Kirgizio

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Parko de Amikeco (Beogrado)

 Ekstera ligilo 
Oficiala retejo