Nagykőrös

Nagykőrös [nadjkOroŝ] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Nagykőrös, kies centro estas.
eta|maldekstre|Iama hotelo, nun kulturdomo en Nagykőrös
eta|Malnova domo en Nagykőrös, kie iam oni sekigis ledojn

 Situo 
Nagykőrös situas sur ebenaĵo sudoriente de Budapeŝto, proksime al Kecskemét, ĉe la fervoja linio Budapeŝto–Szeged. Cegléd troviĝas 16, Kecskemét 17, Budapeŝto 86 km.

 Historio 
Ĝia areo estas loĝata ekde la neolitiko, la komunumo estis unuafoje menciita en 1266. Nagykőrös ricevis en 1368 rajtojn de kampurbo, dum la turka okupa periodo, ĝi estis sultana posedaĵo (ĥas-urbo). Ĝi estis ekde 1817 "libera urbo". Dum la reĝlando la komunumo estis konsilantrajta urbo.

Ĝia ekonomia evoluo komenciĝis en la turka epoko, kiam la loĝantoj okupiĝis ĉefe pri bestobredado kaj bestokomercado. En la 18-a jarcento aperis krom la bredado la frukto- kaj legomkultivado. Fine de la 19-a jarcento aperis ankaŭ la industrio.

Fine de la 19-a jarcento elformiĝis la agroindustria branĉo de la urbo. Aperis la konserva produktado (fondita en 1896 fare de Gschwindt Rt.), lignoprilabora, laktouzinoj (1950-aj jaroj). Krom tio aperis maŝinindustrio.

La plej malnovaj konstruaĵoj de la urbo estas la gotikdevena kalvinana, copfa romkatolika (omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario)) (1789) preĝejoj, la baroka urbodomo 1754.

En Nagykõrös funkcias ekde la 16-a jarcento lernejoj; nun tri mezlernejoj kaj la Kalvinana Instruist-eduka Altlernejo de Károli Gáspár.
eta|Kalvinana preĝejo en Nagykőrös

 Vizitindaĵoj 
 Muzeo János Arany (1928)
 Kalvinana preĝejo (Nagykőrös)
 Preĝejo Sankta Ladislao (Nagykőrös)
 Sinagogo de Nagykőrös
 kulturdomo, iam hotelo
 Urbodomo de Nagykőrös

 Famuloj 
En Nagykőrös naskiĝis kaj mortis József Tóth (advokato).

En Nagykőrös naskiĝis:
 aldviolonisto Tamás Kunos
 arkivisto Béla Balanyi
 bibliotekisto János Uri
 fasonisto Sándor Bedécs
 Zsigmond Szentpétery (geologo)
 Ferenc Donáth (gimnastikisto) 
 instruisto Ferenc Nyáry
 Károly Balla (juristo)
 kriminologo Katalin Gönczöl
 matematikisto Mór Réthy
 neŭrologo Zoltán Ambrus Kovács
 operetkantisto Laura Réthy
 partizano Sarolta Absolon
 pentristoj Géza Biczó kaj Jenő Remsey
 politikisto Gedeon Tanárky
 György Szabó (skulptisto).
En Nagykőrös mortis:
 instruistoj Gerzson Ádám, János Györe kaj János Warga
 Gábor Báthory (episkopo).

 Ĝemelurboj 
  Espelkamp, Germanio
  Nagyszalonta, Rumanio
  Haaksbergen, Nederlando
  Castrocaro Terme e Terra del Sole, Italio
  Le Muy, Francio
  Thun, Svislando

 Referencoj 

Kategorio:Nagykőrös
Kategorio:Vinvilaĝoj