Vilamovica lingvo

Vilamovica lingvo (vilamovice Wymysiöeryś) estas okcidentĝermana lingvo kiu estas parolata en la urbeto Wilamowice (Wymysoj vilamovice) apud Bielsko-Biała, sur la limo inter Silezio kaj Malgrandpolio en la historia regiono Galicio. Hodiaŭ vilamovica lingvo estas parolata de ĉirkaŭ 70 denaskaj parolantoj, ĉiuj maljunuloj; tial vilamovica lingvo estas endanĝera lingvo.

 Historio 
Origine, la vilamovica lingvo ŝajnas derivi de mezaltgermana lingvo je 12-a jarcento, kun granda influo de platgermana lingvo, de nederlanda lingvo, de frisa lingvo, de pola lingvo kaj de anglosaksa lingvo. Oni pensas ke la loĝantoj de Wilamowice estas posteuloj de la germanaj, nederlandaj kaj skotaj koloniuloj kiuj alvenis al Pollando je 13-a jarcento. Ĉiukaze, la loĝantoj de Wilamowice ĉiam neis ian ajn ligon kun Germanio kaj ili ĉiam insiste asertis ke ili havas nederlandlingvan, flandran originon.

Vilamovica lingvo estis dialekta lingvo de Wilamowice ĝis la jaroj 1939 – 1945. Post la Dua Mondmilito, la lokaj komunistaj aŭtoritatoj malpermesis la uzadon de ĉi tiu lingvo. Kvankam la malpermeso ĉesis post la jaro 1956, la vilamovica lingvo estis laŭgrade anstataŭita de pola lingvo, ĉefe inter la junuloj.

Laŭ la propono de Tymoteusz Król, dekkvarjarulo en tiu tempo, la Biblioteko de Kongreso aldonis vilamovican lingvon al la registro de lingvoj la 18-an de julio 2007. La lingvo estis ankaŭ registrita ĉe la Internacia Organizaĵo por Normigado, kiu atribuis al ĝi la ISO kodon wym.http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wym  SIL.org

Vilamovica lingvo estas la lingvo kiun la poeto Florian Biesik uzadis por skribi siaj poeziaĵoj dum la 19-a jarcento.

 Vilamovica alfabeto 
La vilamovica alfabeto, kreita de Józef Gara, konsistas el 34 literoj derivitaj el la latina alfabeto:

 MajusklojAAoBCĆDEFGHIJKLŁMNŃOÖPQRSŚTUÜVWYZŹŻ Minusklojaaobcćdefghijklłmnńoöpqrsśtuüvwyzźż

La ortografio de vilamovica lingvo inkludas la "AO" digrafo, kiu estas konsiderita aparta litero.

 Ekzemploj kaj rilatoj kun aliaj lingvoj 
Jen kelkaj ekzemploj de vilamovicaj vortoj kun germana, nederlanda kaj angla traduko. Vilamovice la litero ł sonas kiel esperanta ŭ kaj la litero w sonas kiel v:

 Vilamovice Germane Nederlande Angle Esperante ałan  allein  alleen  alone  sola ana, an  und  en  and  kaj bryk  Brücke  brug  bridge  ponto duł  dumm  dom  stupid (komp. ang. dull)  malsaĝulo fulgia  hören  horen  to hear (sed komp. ned. volgen kaj ger. folgen "sekvi", kiuj signifas ankaŭ "aŭskulti", kaj ang. "follow?" = "ĉu vi komprenas?")  aŭskulti ganc  ganz  gans  entirely  tuta, tute gyrycht  Gericht  gerecht  court (komp. ger. Recht "rajto" kaj ang. right)  tribunalo dyr hymuł  Himmel  hemel  heaven  ĉielo łiwa  Liebe  liefde  love  amo a mikieła  ein bisschen  een beetje  a bit (komp. ags. micel kaj ang. much)  iom müter  Mutter  moeder  mother  patrino mytuł  Mitte  middel  middle  centro, mezo nimanda  niemand  niemand  no one (komp. ang. no man)  neniu ny  nein  nee  no  ne ödum  Atem  adem  breath (komp. ags. ǽðm, arkaika ger. Odem, Franka dialekto de la germana Öödem)  spiro olifant  Elefant  olifant  elephant  elefanto öwyt  Abend  avond  evening  vespero śrajwa  schreiben  schrijven  to write (komp. ang. shrive, aŭ la pli malfrua prunto scribe ekz. en subscribe)  skribi syster  Schwester  zuster  sister  fratino śtaen  Stein  steen  stone  ŝtono trynkia  trinken  drinken  to drink  trinki obrozła  Bild  beeld  picture (komp. pol. obraz)  bildo wełt  Welt  wereld  world  mondo wynter  Winter  winter  winter  vintro zyłwer  Silber  zilver  silver  arĝento zyjwa  sieben  zeven  seven  sep sgiöekumt willkommen  welkom  welcome  bonvena

 Ekzemplaj tekstoj 
Patro Nia vilamovice:

 Ynzer Foter, dü byst ym hymuł,
 daj noma zuł zajn gywajt,
 daj Kyngrajch zuł dö kuma,
 daj wyła zuł zajn ym hymuł an uf der aot.
 Dos ynzer gywynłichys brut gao yns haojt,
 an fercaj yns ynzer siułda
 wi wir aoj fercajn y ynzyn siułdigia,
 ny łat yns cyn zynda,
 zunder kaonst yns reta fum nistgüta.
 [Do dajs ej z Kyngrajch, dy maocht an ans łaowa uf inda.] Patro Nia, vi estas en la ĉielo,
 sanktigata estu via nomo,
 venu via Reĝeco,
 estu volo via en la ĉielo kaj sur la tero.
 Nian ĉiutagan panon donu al ni hodiaŭ,
 kaj pardonu al ni ŝuldojn niajn
 kiel ni pardonas al niaj ŝuldantoj,
 ne konduku nin en tenton,
 sed liberigu nin de la malbono.
 [Ĉar viaj estas la Reĝeco, la forto kaj la gloro eterne.]

Vilamovica lulkanto kun traduko:

 Śłöf maj büwła fest!
 Skumma fremdy gest,
 Skumma müma ana fetyn,
 S'Brennia nysła ana epułn,
 Słöf dy Jasiu fest! Dormi mia knabeto profunde!
 Alvenas fremdaj gastoj,
 Alvenas onklinoj kaj onkloj,
 Ili portas nuksetojn kaj pomojn,
 Dormu Jasiu profunde!

Mallonga teksto kun traduko:

 Kum zie makja
 Dü cy mir
 Ych wył kuza
 Abysła myt dir Venu knabino
 Vi al mi
 Mi volas paroli
 Iomete kun vi

Unua artikolo de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj:

 Bibliografio 
 Ludwik Młynek, "Narzecze wilamowickie", Tarnów. 1907: J.Pisz.
 Józef Latosiński, "Monografia miasteczka Wilamowic", Kraków, 1909.
 Hermann Mojmir, "Wörterbuch der deutschen Mundart von Wilamowice" (Słownik niemieckiej gwary Wilamowic), Kraków, 1930-1936: Polska Akademia Umiejętności.
 Adam Kleczkowski, "Dialekt Wilamowic w zachodniej Galicji. Fonetyka i fleksja". Kraków, 1920: Polska Akademia Umiejętności.
 Adam Kleczkowski, "Dialekt Wilamowic w zachodniej Galicji. Składnia", Poznań, 1921: Uniwersytet Poznański.
 Maria Katarzyna Lasatowicz, "Die deutsche Mundart von Wilamowice zwischen 1920 und 1987". Opole, 1992: Wyższa Szkoła Pedagogiczna.
 Tomasz Wicherkiewicz, The Making of a Language: The Case of the Idiom of Wilamowice, Mouton de Gruyter, 2003, ISBN 3-11-017099-X

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 . Agencja Fotograficzna Fotorzepa.

Kategorio:Altgermana lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Pollando