Nurago

eta|250ra|
Nuragoj - itale nuraghe kaj sarde en la norda dialekto "logudoresu" nuraghes respektive en la suda dialekto "campidanesu" nuraxis - estas prahistoriaj kaj fruhistoriaj turokonstruaĵoj de la Bonnanaro-kulturo (ĉ. 1800–1500 a.K.) sur la mediteranea insulo Sardio. Nuragoj estas ankaŭ la nomo de la sekva, ligita kulturo (ĉ. 1600–238 a.K.), la Nurago-kulturo.

Oni kalkulas je ĉirkaŭ 6500 turoj. Lilliu registris en 1962 ankoraŭ ĉirkaŭ 7000 nuragojn, kio estas ĉirkaŭ 0,27/pro km². Ili plej oftas okcidente kaj centre de Sardinio.

La nuragoj staras plej ofte unuope, sed kelkfoje formas vilaĝosimilan strukturon.

La plej granda nurago (granda nurago aŭ nurago-komplekso) estas Su Nuraxi - ĝi estas monda kulturheredaĵo kaj situas ĉe Barumini en la provinco Mez-Kampidano.

La nuragoj aperas simbole en la sarda literaturo.

 Vizitindaj nuragoj 
Unuopaj turoj kaj kompleksoj:
 Albucciu, proto-nurago apud la urbeto Arzachena en nordorienta Sardio
 Arrubiu, plej granda komplekso apud la komunumo Orroli en la administra unuo metropola urbo Kaljaro
 Asoru apud la komunumo Muravera en la administra unuo metropola urbo Kaljaro
 Burghidu apud la komunumo Ozieri
 Friarosu apud la komunumo Mogorella en la provinco Oristano
 Fronte Mola, proto-nurago apud la komunumo Thiesi en la administra unuo metropola urbo Sassari
 Genna Maria apud la komunumo Villanovaforru en Mez-Kampidano
 Is Paras apud la urbo Isili en la administra unuo metropola urbo Kaljaro
 Izzana en la "luna valo" apud la komunumo Aggius en nordorienta Sardio
 Orolo apud la komunumo Bortigali en la provinco Nuoro
 Nuraghe Losa, komplekso apud la komunumo Abbasanta en la provinco Oristano
 Palmavera, komplekso apud la komunumo Alghero (L’Alguer / S’Alighera) en la administra unuo metropola urbo Sassari
 Santu Antine, komplekso en la Valle dei Nuraghi ("valo de nuragoj") apud la komunumo Torralba en la administra unuo metropola urbo Sassari 
 Su Nuraxi, komplekso (vidu supre)

Vidu ankaŭ
 bruch (skota prahistoria turo)

 Literaturo 
 Paolo Melis: Nuraghenkultur. 2003, ISBN 88-7138-276-5
 Jürgen E. Walkowitz: Das Megalithsyndrom. Volumo 36 en Beiträge zur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas, 2003. ISBN 3-930036-70-3
 G. Lilliu: I Nuraghi. Torri preistoriche di Sardegna. 1962, (Mit etwas Vorsicht zu genießen, da mittlerweile neuere Forschungsergebnisse einigen Annahmen Lillius widersprechen)
 G. Lilliu – R. Zucca: Su Nuraxi di Barumini. Sassari 1988
 David Trump: Nuraghe Noeddos and the Bonu Ighinu Valley. Excavation and Survey in Sardinia. Oksfordo 1990, ISBN 0-946897-20-4

Nuragoj
Kategorio:Sardio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Italio