ETA

ETA (, do Eŭskio kaj Libereco) estis la eŭska armeo, kiu agas terorisme, fondita de 1959 studenta grupo en Bilbao (Bilbo) (Universitato Deusto), celante, ke la eŭska regiono:
 estu memstara socialisma respubliko;
 inkluzivu la sep tradiciajn regionojn de Eŭskio (la hispana ŝtato poste apartigis kvar el tiuj sep regionoj kiel duon-memstaran regiono Eŭska Aŭtonoma Komunumo; alia estas Navaro, ankaŭ en Hispanio; tri el la sep regionoj estas en Francio)

 Historio 

ETA estis deklarita terorisma organizo fare de Eŭropa Unio kaj Usono pro la uzo de perfortaj rimedoj kiel murdo, kidnapo kaj ĉantaĝo (kiu estis unu el ĝiaj fontoj de financado). De 1968 ĝis 2010, 829 homoj estis mortigitaj kiel rezulto de la agadoj de la organizo Viktimoj de ETA.

Milionoj da hispanoj dum multaj jaroj jam manifestaciis kontraŭ ETA, inkluzive en la Eŭska Aŭtonoma Komunumo mem. Milionoj ankaŭ manifestaciis kontraŭ la Madridaj atakoj de 11-a de marto 2004, pri kiuj multaj tiutempe kredis ETAn kulpa, grandparte pro manipulado de la informoj fare de la registaro de José María Aznar.

La celoj de la organizo ŝanĝiĝis kun la tempo. En la lasta periodo de sia ekzisto ĝi deklaris ke ĝia celo estis unuigi la aŭtonomajn unuojn de Eŭskio kaj Navaro kune kun la eŭskaj provincoj de Francio (Iparralde), kaj postulis rekonon de Francio kaj Hispanio de la rajto je memdetermino de Eŭskio.

La membroj de la organizo estis nomitaj etarras en la hispana lingvo aŭ etakideak en la eŭska lingvo. La membroj de la organizo kaj iliaj subtenantoj uzis la esprimon gudariak kiu signifas "militistoj" en la eŭska.

 Atencoj 
Grava okazaĵo en la historio de Hispanio estis atenco kiu rzeultigis mortigon de Luis Carrero Blanco,Tre detala rakonto en Esperanto ĉe Nikolas Xil Carvalho, "Li saltis supren", Sennaciulo, Aprilo-Majo-Junio 2024, n-roj 04-06, pp. 10-13. Pri la okazaĵo intervjuo: Iosu Alberdi, "En la kolektiva memoro la maniero havas pli da loko ol la mortigo mem" Iñaki Egaña. Historiisto. Sennaciulo, Aprilo-Majo-Junio 2024, n-roj 04-06, pp. 14-15. Tradukis NXC. kiam li estis Prezidanto de la Registaro de Hispanio dum la fina epoko de tiu diktatoreco, kiam Franco intencis ke tiu reĝimo pludaŭru eĉ post sia morto. 

En marto de 2006, ETA anoncis provizoran ĉeson de sia terorista agado. Ĉi tiu ĉeso estis fine rompita la 30-an de decembro de tiu mem jaro, kiam okazis terorisma akto en la flughaveno de Barajas en Madrido kaj definitive rompita la 5-an de junio 2007. La 20-an de oktobro 2011, la organizo proklamis "definitivan ĉesigon de sia armita aktivado". La 3-an de majo 2018, la organizo oficiale ĉesis ekzisti.

Zutabe ("kolono", en la eŭska) estis la interna inform-bulteno de la eŭska sendependisma armita organizaĵo ETA.

 Gvidantoj 
 Josu Urrutikoetxea
 David Pla
 Izaskun Lesaka
 Mikel Irastorza

 Teroro 

+ Viktimoj civiluloj  339 policistoj/militistoj  478 entute  817 Fonto: Guardia Civil  (Januar 2005)
La hispana ministerio pri internaj aferoj deklaris, ke en 1960–2003 817 homoj estis mortigitaj de ETA, inter ili 339 civiluloj. La aliaj apartenis al ŝtataj organoj: Guardia Civil (198 mortintoj), Policía Nacional (145), armeo (97), Policía Local (24), Ertzaintza (eŭska polico, 13), Mossos d'Esquadra (kataluna polico, 1). La civilaj mortigitoj plejparte estis politikistoj, urbaj parlamentanoj, juĝistoj, profesoroj kaj entreprenistoj. Sume ETA respondecis pri pli ol 850 murdoj.

La organizaĵo Gesto por la Paz diris ke pli ol  (laŭ aliaj datumoj — ) homoj en Eŭskio kaj en Navarra estis akompanataj de personprotektistoj kaj kromaj 900 estas protektataj de la polico.

La atencoj, kiujn oni imputas al ETA, komenciĝis en 1960. La suba listo montras atencojn depost 1986:

 86 / 07 / 14 : atenco per aŭtobombo kontraŭ buso de Guardia Civil, 8 mortintoj kaj 35 vunditoj
 87 / 06 / 20 : atenco per aŭtobombo kontraŭ magazeno en Barcelono, 21 mortintoj und 45 vunditoj
 87 / 12 / 11 : aŭtobombo antaŭ kazerno de Guardia Civil en Zaragozo, 11 mortintoj, inter ili kvar knabinoj 3- ĝis 7-jaraj, tri virinoj kaj kvar policistoj
 90 / 12 / 08 : atenco kontraŭ Guardia Civil en Sabadell, 6 mortintaj policistoj
 91 / 05 / 29 : atenco per telelanĉita aŭtobombo kontraŭ garnizonejo de Guardia Civil en Vic, 9 mortintoj
 depost junio 1991 serio de atencoj kontraŭ civilgardanoj, 9 mortintoj
 92 / 02 / 06 : bombatenco kontraŭ buseto de la hispana armeo, 5 mortintoj kaj 7 vunditoj
 93 / 06 / 20 : du aŭtobomboj eksplodas en Madrid ene de unu horo, 7 mortintoj
 94 / 07 / 29 : bombatenco kontraŭ hispana generalo en la malnova urbo de Madrid, 3 mortintoj
 95 / 12 / 11 : atenco per aŭtobombo kontraŭ hispana marino, 6 mortintaj civilaj dungitoj
 00 / 02 / 22 : atenco peraŭtobombo kontraŭ la partiestro de PSOE de provinco Alavo en la eŭska ĉefurbo Vitoria, 2 mortintoj
 00 / 10 / 22 : atenco per aŭtobombo kontraŭ prizongardisto en Vitoria, 1 mortinto
 00 / 10 / 30 : atenco kontraŭ juĝisto de la plej alta kortumo, José Francisco Querol, 4 mortintoj
 00 / 11 / 22 : murdo de sciencisto kaj politikisto Ernest Lluch en Barcelono
 00 / 12 / 14 : eksplodaĵatenco kontraŭ kataluna komunuma politikisto, 1 mortinto
 01 / 02 / 22 : atenco per aŭtobombo en San Sebastián, 2 mortintoj
 01 / 03 / 09 : atenco per aŭtobombo en Hernani ĉe San Sebastián, kiam policisto kontrolas suspektan aŭton, 1 mortinto
 01 / 03 / 17 : atenco per aŭtobombo en urbo Roses, 1 mortinto, 1 vundito
 01 / 05 / 08 : murdo de Manuel Jiménez Abad, prezidanto de PP de Aragono en Zaragozo
 01 / 07 / 10 : atenco per aŭtobombo en Madrid, 1 mortinto kaj 13 vunditoj
 02 / 08 / 04 : eksplodo de 50-kg-aŭtobombo en banloko Santa Pola (Alicante), 2 mortintoj
 02 / 09 / 24 : eksplodaĵatenco en eŭska urbo Berástegui, 1 mortinto
 03 / 05 / 30 : atenco per aŭtobombo en Sangüesa en Navarra, 2 mortintoj kaj 2 vunditoj
 03 / 07 / 22 : atencoj kontraŭ turisthoteloj en Benidorm kaj Alicante, 1 mortinto, 12 vunditoj
 05 / 01 / 31 : eksplodgarnituroj krevas en hotelo en la feria urbo Denia ĉe Alicante, 2 vunditoj
 05 / 05 / 25 : aŭtobombo en Madrid, 52 personoj suferis vundojn kaj estis kuracataj, damaĝo de objektoj.
 05 / 06 / 10 : obusa atenco kontraŭ la flughaveno de Zaragozo, neniuj vunditoj
 06 / 12 / 30 : aŭtobombo en parkdomo de Flughaveno Madrid-Barajas, 2 mortintoj kaj 26 vunditoj
 07 / 07 / 03 : eksplodaĵatenco kontraŭ du neloĝataj feridomoj ĉe la franca atlantika bordo, vilaĝo Guéthary
 07 / 07 / 25 : du eksplodaĵatencoj kontraŭ la 16-a etapo de la Tour de France, neniuj vunditoj
 07 / 08 / 24 : aŭtobombo en Durango, 2 vunditoj
 07 / 10 / 09 : aŭtobombo en Bilbao, 1 vundito (korpogardisto de komunuma politikisto de PSE)
 07 / 12 / 02 : atenco kontraŭ anoj de Guardia Civil en Capbreton (Francio), 2 mortintoj
 08 / 03 / 07 : atenco kontraŭ la socialista politikisto Isaias Carrasco en eŭska urbeto Arrasate ĉe San Sebastián, kiu estis mortpafita

 Civilaj oponantoj 
Organizaĵo "Gesto Por la Paz" (Gesto por Paco) ekde 1986 estis aranĝanta silentajn manifestaciojn la sekvan tagon post ĉiu murdo, ĉiusemajne dum 25 jaroj.

 Reago de loĝantaro 

La sociologia enketado en Eŭskio montris ke malpli ol 25% de la loĝantaro refutis ETA en 1981, sed tiu nombro kreskis ĝis 60% en 2000 kaj restis ĉe tiu nivelo por pli ol 10 jaroj, dum ideologia subteno de ETA estis minimuma dum la 2000-aj (ĉirkaŭ 1-3%).

 Eksteraj ligiloj 
 Dokumentoj pri ETA-atencoj 


 Vidu ankaŭ 
 Kale borroka

 Referencoj 

Kategorio:Historio de Eŭskio
Kategorio:Politiko de Eŭskio
Kategorio:Politiko de Hispanio
Kategorio:Terorismo
Kategorio:Separismo
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Kategorio:Movadoj pri sendependeco