John Stuart Mill

John Stuart MILL (n. la 20-an de majo 1806 en Londono - m. la 8-an de majo 1873 en Avignon, Francio) estis angla filozofo,  politikisto, ekonomikisto, sociologo, feministo kaj ŝtatoficisto, kiu estas konsiderita kiel la plej influa liberalisto kaj defendanto de utilismo, nomita "la plej influa angla filozofo de la 19-a jarcento"(en) Christopher Macleod, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Zalta, Edward. Metaphysics Research Lab, Stanford University, 2017. Arkivita de la originalo, la 17-an de decembro 2019.. 

Li faris fundamentajn kontribuojn al la filozofio de liberalismo. Lia liberala koncepto postulis la liberecon de la individuo super senlima registara kontrolo. Li evoluigis la teorion de utilismo en la kampo de la filozofio de moralo, okupiĝis pri logiko kaj politika filozofio kaj apogis la etikan teorion unue lanĉitan fare de lia instruisto kaj bona amiko de sia patro, Jeremy Bentham. 

Dum kelkaj jaroj li estis membro de la Brita Parlamento, estante membro de la Liberala Partio kaj ankaŭ estis la dua parlamentano kiu petis virinan voĉdonrajton en 1832(en) Orator Hunt and the first suffrage petition 1832 (Orator Hunt kaj la unua voĉdon-peticio 1832), UK-Parliament. Alirite la 22-an de novembro 2019. Arkivita de la originalo, la 20-an de januaro 2021.. Li kredis ke tra la historio "ĉiuj inoj" kaj "la vasta plimulto de la maskloj" estis sklavoj, tial li konstante pledis por virina emancipiĝo, precipe en la libro "The subjection of women" (La submetiĝo de virinoj" publikigita en 1869.

 Socipolitikaj vidpunktoj 
Li estis fervora defendanto de sinesprimlibereco kaj kontraŭulo de cenzuro. Li estis teoriulo de demokratio, ne nur politika, sed ankaŭ ekonomia. Li kritikis la malbonojn de la burĝa sistemo kiel la proprieta malegaleco, la kulto de mono, la malalta vivnivelo de la laborista klaso kiun li vidis kiel venkantoj en la socialreformismo, esperante ke kapitalismaj kompanioj estos anstataŭigitaj per laboristaj kooperativoj kaj ke la sociekonomikaj funkcioj de la ŝtato estus reformitaj en la direkto de la protekto de la interesoj de la tuta socio kaj ĝiaj malplej protektitaj tavoloj, inkluzive de la edukado de la laborista loĝantaro. Li defendis ankaŭ ke sindikatoj ricevu larĝajn politikajn kaj sociajn rajtojn, inkluzive de la rajto je strikoj.

 Verkaro 
En 1822-1823 li fondis kun kelkaj amikoj la Utilitarian Society. Li publikigis utilisman materialon interalie en volumo titolita Utilitarianism (1861). Per la verko A System of Logic (Sistemo de logiko, 1843) Mill elpaŝis kiel grava kaj respektinda filozofo. Li mem kredis, ke estonte ĝi eble estos la plej memorata el liaj libroj. 

Lia ekonomika ĉefverko estis Principles of Political Economy with Some of Their Applications to Social Philosophy (Principoj de politika ekonomio kun kelkaj el iliaj aplikoj al socia filozofio, 1848)

La plej vaste konata publikaĵo de Mill verŝajne estas la libreto On Liberty (Pri libereco) kiu aperis en 1859. La ĉefa mesaĝo el tiu verko estas, ke “la sola celo, por kiu homo rajtas, individue aŭ kolektive entrudiĝi en la agadliberecon de aliuloj, estas sindefendo”

 Esperanto-traduko 
La unuan ĉapitron el lia verko On Liberty (Pri libereco) tradukis Bo Sandelin kaj aperis en la revuo "La Ondo de Esperanto"(eo) Bo Sandelin, Libereco laŭ John Stuart Mill, La Ondo de Esperanto, pp. 62-73, n-ro 4, 2024.

 Persone 
Li estis filo de James Mill kaj baptofilo de Jeremy Bentham.

 Honoro 
Li ricevis honoran membrecon en 1868 en Hungara Scienca Akademio.

 Literaturo 

 Jürgen Gaulke: John Stuart Mill. Rowohlt, Hamburg, 1996, ISBN 3-499-50546-0.
 Mark Philip Strasser: "Moral Philosophy of John Stuart Mill" Longwood Academic, 1991, Wakefield, New Hampshire. ISBN 0-89341-681-9
 Michael St. John Packe: The Life of John Stuart Mill, Macmillan,1952.
 Richard Reeves, John Stuart Mill: Victorian Firebrand, Atlantic Books, 2007, paperback 2008. ISBN 978-1-84354-644-3
 Samuel Hollander, The Economics of John Stuart Mill, University of Toronto Press, 1985.

 Referencoj 

Kategorio:Anglaj filozofoj
Kategorio:Anglaj ekonomikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Feminismaj filozofoj
Kategorio:Britaj verkistoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Britaj agnostikuloj
Kategorio:Anglaj feministoj‎
Kategorio:Britaj feminismaj verkistoj
Kategorio:Anglaj logikistoj
Kategorio:Anglaj aŭtobiografoj‎
Kategorio:Britaj etikistoj
Kategorio:Konsekvencistoj
Kategorio:Anglaj politikaj verkistoj
Kategorio:Klasikaj ekonomikistoj
Kategorio:Skotdevenaj angloj
Kategorio:Empiriistoj
Kategorio:Anglaj politikaj filozofoj
Kategorio:Anglaj libertarianoj
Kategorio:Filozofoj pri lingvo
Kategorio:Filozofoj de scienco
Kategorio:Sociaj filozofoj
Kategorio:Filozofoj de ekonomiko
Kategorio:Kritikistoj de ekonomia kresko
Kategorio:Anglaj eseistoj
Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj
Kategorio:Utilistoj
Kategorio:Filozofoj de psikologio
Kategorio:Anglaj agnostikuloj
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Filozofoj de sekseco
Kategorio:Filozofoj de historio
Kategorio:Esprimliberecaj aktivuloj
Kategorio:Feminismaj ekonomikistoj
Kategorio:Filozofoj de menso
Kategorio:Filozofoj de logiko
Kategorio:Filozofoj de kulturo