Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio

Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio estas publikigaĵo kompilita laŭ manuskriptaj tekstoj de d-ro Stanislav Kamarýt (1883-1956), kompletigita de la editoj kaj eldonita en 1983 en Prago fare de Ĉeĥa Esperanto-Asocio.

 Kompilado 
La editoroj Jan Werner, Jaroslav Mařík, Vuk Echtner kaj Zdeněk Hršel mem priskribas la estiĝon de la libro en la antaŭparolo:

Estis la Someraj Esperanto-Tendaroj (SET) en Ĉeĥoslovakio, aranĝataj ĉiujare de 1952 kiel ennatura studkursaro precipe por la junularo, kiuj en siaj lecionoj pri la historio eksentis mankon de manlibro pri la historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio. D-ro Kamarýt volonte akceptis la instigon de SET en Žimrovice kaj fervore eklaboris sur tiu ĉi ĝis nun neplugita kampo. Lia partopreno en la movado ekde la jaro 1980 plifaciligis la taskon.

Kamarýt finis la verkadon en la jaro 1955. Laŭ la letero al Vlastimil Novobilský, la posta aŭtoro de la literatur-historia manlibro por SET [340], Kamarýt jene imagis la finan parton de sia Historio: "Mi prezentas al mi, ke la historio finiĝos en 1952, kiam ĉesis aperadi la Asocia organo Esperantista kaj Esperanto-Asocio en ĈSR estis likvidita. Tiam komencis agadi organizite kaj konscie nia Junularo. Estus bele fini per aparta ĉapitro pri tiu (junulara) epoko. Tial mi tre dankus vin, se vi sendus al mi materialon, kiun vi ricevos de viaj [junularaj] delegitoj kun eventualaj rimarkoj viaj pri sintenoj kaj meritoj de unuopuloj.“ Sed la subita morto [ 1956-07-30 ) malhelpis lian planon.

Nur post 15 jaroj aperis ideo publikigi la verkon de d-ro Kamarýt, okaze de la konferenco en Brno traktanta la historion de la movado en niaj landoj [ 1971-06-12/13 ]. La manuskripton afable disponigis la filino de la aŭtoro, prof. Zdenka Gruberová en Prago.

La verko estis trovita nepreta por preso, estis necese submeti ĝin al ampleksa redakta laboro, kiun unue prenis sur sin Vuk Echtner, poste en 1978 Jan Werner, kiu fine de 1979 en la redaktan kolektivon akceptis duopon Jaroslav Mařík kaj Zdeněk Hršel. La ĉefa tasko de J. Mařík estis kunlabori super la indekso de personoj, krom tio li grave kontribuis per pluraj kompletigaj detaloj kaj tutaj tekstopartoj. La ĉefa tasko de Z. Hršel estis kompili la bibliografian indekson, plu li helpadis verkontroli iujn informojn donitajn en la verko.

Per la indeksoj ni celis malpezigi la tekston, forigi person-datojn kaj bibliografiajn indikojn pri libroj kaj tamen konservi ilin en la verko, ja eĉ ampleksigi kaj alirebligi, ĉar la manuskripto ĝuste el tiu vidpunkto estis nekompleta.

Malgraŭ nia peno ni ne sukcesis trovi datumojn pri pluraj personoj kaj publicaĵoj, precipe el la malnova aŭ iom malnova tempo (pro likvidoj de la Asocio kaj la membro-kartotekoj, pro gazet-eldona vakuo en iuj periodoj, nealireblo de iuj malnovaj gazet-kolektoj, neprecizaj gazet-informoj, malhavo de serioze kaj fake gvidata arkivo, ofte tre nekontentige prizorgataj bibliotekoj k. a.). Kiomgrade ni sukcesis, vi konstatos mem. Kaj se vi scias pliajn datumojn, liveru ilin al la responda redaktoro de tiu ĉi libro ĉu rekte, ĉu pere de ĈEA en Prago cele por eventuala plua eldono de la verko.

Kiu konis d-ron Kamarýt, tiu scias, ke lia Esperanto estis rapide fluanta, mallongvokala, portanta trajtojn kvazaŭ malnovtempajn, tamen riĉa. La teksto posedas liajn lingvajn specifaĵojn, ekzemple en frazkonstruo, en ioma neglektado de la difina artikolo. La redakta laboro ne estis facila ankaŭ pro konstanta prikonsiderado de la specifaĵoj, kiuj en iuj kazoj bezonis korekton. Plurloke ni do metis la gramatikan artikolon, ŝanĝis vortordon, precipe en kazo de adverboj, kies pozicio ludas gravan rolon en rilatigo nur al sekvanta frazelemento.

Estis necesaj kelkaj kompletigoj de la teksto mem. Tiujn ni laŭ subjektiva prikonsidero aŭ envicigis kun atentigo pri redakcia aldono (A. d. 1. red.) aŭ noto (N. d. 1. red.), aŭ, se ili havis karakteron de nura prifakta elnombro, simple aldonis en la tekston sen atentigo pri editora tuŝo.

Plej ampleksa kompletigo rilatas la radioelsendojn en la ĉapitro 5.26., ĉar ne estis trovita en la postlasaĵo la manuskripta folio n-ro 196. La folio probable enhavis tekston pri la artoprogramoj de Radio Praha. La ĉapitro pri radioelsendoj estis do rekonstruita, iom pli detale, fare de J. Mařík. Li parte uzis raportojn de Kamarýt en Esperantista kaj parte verkis novan tekston surbaze de siaj spertoj en la elsendoj el Prago kaj surbaze de reserĉoj en la gazetaro. E1 la origina manuskripto devenas la teksto 5.26.1. kaj parte 5.26.6.

Ni devas mencii ankaŭ, ke ne estis trovitaj la folioj 200-206 de la manuskripto. Ilian enhavon ni ne sukcesis difini, sed ni decidis aldone kompili informon pri niavidpunkte diskutebla temo "Interhelpo“, ĉar la laborista temo estis apud la mankantaj folioj.

La verko tempe ampleksis la movadon ĝis 1955. La redaktantoj konsideris utile ampleksigi ĝin per koncizaj faktoj ĝis fondiĝo de la nunaj Ĉeĥa Esperanto-Asocio kaj Asocio de Esperantistoj en SSR. Tiu ĉi aldono formas la sesan ĉapitron.

En serĉado de diversaj informoj, precipe por la indeksoj, afable helpis dekoj da esperantistoj, el inter kiuj ni nomu almenaŭ Jana Cíchová-Hrdličková kaj Jiří Patera, kiuj grave helpis per elĉerpado de person-datoj en malnovaj gazet-kolektoj. Al ĉiuj apartenas nia danko.

Ni kredas, ke publikigo de la "Historio“ verkita de Kamarýt estas ago utila. Ne estas necese polemiki pri tio, ĉu la verko estas nura kroniko de la movado, ĉu rememoroj de unu el niaj unuaj kaj elstaraj pioniroj de la movado, ĉu kompetenta scienca prihistoria verko. Ni scias, ke ni helpis savi verkon gravan, informoplenan kaj interesan: Ni deziras, ke ĝi estu kiel tia akceptita de la publiko, kaj ne lastvice, ke ĝi servu en formado de esperplena futuro de lingvo internacia.

 Enhavo 
 Ĝermado kaj kresko (1887-1918)
 F. V. Lorenc kaj la unuaj pioniroj,
 La ondo elvokita de T. ČEJKA (1900-1906),
 Organizaj klopodoj, Unio kaj Asocio,
 Dum la unua mondmilito
 En la unua Respubliko (1918-1939)
 La jaroj de restarigo
 Ekstercentraj institucioj
 Pri la movado en Brno
 Organizaĵoj de germanaj esperantistoj
 Agado por unuigo de ĈAE kaj GEL
 Libro-Servo, la Asocia oficejo
 Organiza progreso kaj rompo
 Esperanto-gazetoj en Ĉeĥoslovaka Respubliko
 Dum la dua mondmilito
 Nova rekonstruo
 Unuaj paŝoj post la liberigo
 Slovaka Esperanto Societo
 Tema diverĝo
 Esperanto-gazetoj en la popoldemokratia Respubliko
 Tridek facetoj de la movado
 Lernolibroj
 Lernolibroj por ĉeĥoj
 Lernolibroj por slovakoj
 Propagandaj lernolibroj
 Ŝlosiloj
 Lernolibroj multobligitaj ciklostile
 Konversaciaj libroj
 Krestomatioj por studaj celoj
 Korespondaj kursoj
 Vortaroj
 Tradukoj el la ĉeĥa kaj slovaka literaturoj
 Statistiko de T. Pumpr
 Tradukoj aperintaj libroforme
 Moraviaj Esperanto-Pioniroj
 Tradukoj el Esperanto en la ĉeĥan lingvon
 Originalaj verkoj de ĉeĥoslovakaj esperantistoj
 Esperantlingvaj resumoj
 Ĉeĥoslovaka kontribuo al Esperanta beletro
 Publikaj kursoj
 Someraj kursaroj
 Oficiala instruado en lernejoj
 Lektoratoj de Esperanto
 Ekzamenoj
 Czech-metodaj instruistoj
 Ĉeĥoj kiel Cseh-instruistoj en eksterlando
 Prelegvojaĝoj de fremdlandanoj
 Turismo
 UEA-delegitoj, praktika utiligo
 Esperanto en fakula medio
 Fakoj de la Asocio
 Fakaj kongresoj kaj konferencoj
 En Societo de Profesoroj
 En skolta medio
 Inter fervojistoj
 Favora sinteno de la poŝto
 Faka, scienca kaj politika literaturoj
 Laboristoj
 Interhelpo
 Katolikoj
 Rolo de Esperanto por internacia solidareco
 La 13-a Universala Kongreso en Prago
 Internaciaj renkontiĝoj en ĈSR
 Esperanto kiel pont-lingvo
 Kulturaj manifestadoj
 Programoj de lokaj grupoj
 Teatraj kaj koncertaj prezentadoj
 Radioelsendoj
 En la intermilita periodo
 Medite ĉirkaŭ la elsendoj el Brno
 Statistiko de la elsendoj ĝis 1935
 La mezondaj elsendoj el Prago
 Mallongondaj elsendoj
 Artoprogramoj de Radio Praha
 Esperanto-programoj en 
 Atingo kaj resono de la elsendoj
 Seminarioj
 Rekono de Esperanto fare de elstaraj personoj
 Deklaroj de korporacioj
 Monumentoj de Esperanto
 Redakcia postskribo
 Cedo el la pozicioj
 La movado sub la novaj kondiĉoj
 Du tutŝtataj komitatoj
 Bibliografia indekso
 Indekso de personoj

 Eksteraj ligiloj 

 Historio de Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio – reta versio
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto