Stanislao la 1-a

Statuo de Stanisław Leszczyński en Nancy|eta|250ra|maldekstre
Stanislao la 1-a de Pollando kaj Litovio (naskiĝis en Lvovo (nuna Lvivo en Ukrainio), la ; mortis en Lunéville (Francio), la ) estis dufoje reĝo de Respubliko de Ambaŭ Nacioj (Rzeczpospolita), duko de Loreno, filozofo kaj verkisto. Sub la nomo Stanislao la 1-a li estis reĝo de Respubliko de Ambaŭ Nacioj ekde 1706 ĝis 1709, kaj denove de 1733 ĝis 1736. Poste li ekestis fine Duko de Loreno kaj Bar per la traktato de Vieno de 1738 kaj tenis tiun pozicion ĝis sia morto.

Li estis elektita la reĝo en 1706 kiam la reĝo Aŭgusto la Forta eskapis el Pollando-Litovio kiam la pola nobelaro en tri paŝoj de julio 1704, oktobro 1705 kaj 1706 detronigis lin pro malsukcesa batalado kontraŭ la armeo de Svedio kadre de la Granda Nordia Milito (1700-1721). Stanislao la 1-a reĝis tiam tri jarojn provante pacigi la malbone regitan reĝlandon, en kiuj pluraj frakcioj de la pola nobelaro sekvis siajn proprajn interesojn, kaj provis plu armee defendi la landon en la daŭra milito, serĉante apogon de la reĝlando Svedio. En 1712 Stanislao la 1-a lasis sian kronon por Aŭgusto la 2-a kaj poste provis batale gajni ĝin denove. En 1733 Stanislao la 1-a estis nove kronigita post morto de Aŭgusto promesante la valorajn reformojn por la regno kaj Sejmo (pola parlamento) kiu ne enkondukis ilin dum la tuta epoko de Aŭgusto. Li estis tamen batale forpelita de Aŭgusto la 3-a.

Li estis nomita Reĝo filozofo ĉar li disvastigadis la ideojn de klasikismo. Li estis aŭtoro de "Dzieło dobroczynnego filozofa" (france:Œuvres du philosophe bienfaisant, esp: Verkoj de la bonfarema filozofo) kaj "Głos wolny, wolność ubezpieczający" (esp: Libera voĉo, sekuriganta liberecon). Li estis propaganto de demokratio kaj bonfaremeco por la pli alta bono de nacio. Kiam Stanislao la 1-a loĝis en Nancio, la fama filozofo Voltero laboris ĉe li dum tri jaroj. Per verkoj de Stanislao la 1-a inspiriĝis ankaŭ Jean-Jacques Rousseau kiu opiniis Respublikon de Ambaŭ Nacioj kiel la lando kiu estas la materialo por la plej bona en la strukturo de la ŝtata potenco. Li eĉ proponis la reformojn por ĝi ke ĝi fariĝu perfekta - inspirigante per la verkoj de Stanislao Leszczyński. Stanislao la 1-a kreis en Nancy Académie de Stanislas- Akademion de Stanislao.

Pri Stanislao la 1-a Giuseppe Verdi kreis operon Un giorno di regno. Lia persono estas ankaŭ uzita en la teatra farso Reĝo Ubu de Alfred Jarry.

 Vidu ankaŭ 

 Listo de reĝoj de Pollando
 Listo de regantoj de Litovio
 Loreno
 Maria Leszczyńska, lia filino, reĝedzino de Francio

Kategorio:Lorenaj dukoj
Kategorio:Historio de Pollando
Kategorio:Historio de Belorusio
Kategorio:Historio de Litovio
Kategorio:Polaj reĝoj
Kategorio:Regantoj de Litovio
Kategorio:Polaj filozofoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Klasikismo