Sárospatak

Sárospatak [ŝAroŝpatak] (; ) estas urbo kun rango vinvilaĝo en Hungario, en la regiono Norda Hungario, en la departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en la Distrikto Sárospatak, kies centro ĝi estas. La loknomo signifas laŭvorte: kota-rojo.
eta|maldekstra|Ĉefstrato de Sárospatak

 Situo 
Sárospatak situas sur ebenaĵo, sur ambaŭ bordoj de Bodrog, laŭ la ĉefvojo kaj fervojo inter Miskolc-Sátoraljaújhely, tiu lasta estas proksime.

Sárospatak estas grava hungara eduka urbo, grava komunumo de la vinregiono de Tokaj-hegyalja. La urbo estas ankaŭ kultura centro de la hungara kalvinana eklezio.
eta|Panoramo de Sárospatak el la fortikaĵoturo
eta|Fortikaĵo de Sárospatak

 Historio 
Sárospatak estas loĝata jam ekde la hungara landokupo. Ĝia unua supozita posedanto estis la militbravulo Ketel, poste aĉetis ĝin reĝo Andreo la 1-a. Oni mencias ĝin unuafoje en 1262 kiel arbar-prefektan centron.

La urbo evoluis danke al sia bona geografia situo (grava trapasejo tra Bodrog al Pollando), italaj kaj valonaj setlintoj, kiuj kunportis teknikon de vinberkultivado kaj vinfarado.

La urban rangon ricevis la komunumo dum regado de Matiaso la 1-a, poste rajton je propra foiro. Dum tiu periodo, oni konstruis fortikaĵon, fondis la faman Kalvinanan Kolegion (1531) kaj konstruis urbomuron (ĉ. 1540). En la Kolegio laboris ekde 1650 kelkajn jarojn la grava ĉeĥa pedagogo Comenius.

En Sárospatak okazis plekto de Wesselényi-komploto (1666–71) kontraŭ la Habsburgoj, sed post tio, la urbon kaj la fortikaĵon okupis aŭstroj kaj malpermesis agadon de la Kalvinana Eklezio kies lokon okupis jezuitoj.

Ferenc Rákóczi la 2-a tie kunvokis la lastan kurucan parlamenton (1708). Post la liberecbatalo de Rákóczi, aŭstraj kaj germanaj princaj familioj (Trautsohn, Bretzenheim, Windischgrätz) iĝis novaj posedantoj de la regiono (1711–1945).

En la fortikaĵo de Sárospatak (t.n. Rákóczi-fortikaĵo) estas la plej alloga vidindaĵo de la urbo. Ties renesanc-stila loĝeja turo venas el la 15-a jarcento, kaj la Perényi-loĝio en la fortikaĵa kastelo el la 15-17. jc., en kiu nun funkcias la lokhistoria muzeo.

Ankaŭ la historia urbokerno estas protektita kun la gotika romkatolika paroĥestrejo (14-15. jc.), la baroka kalvinana kirko (1771–81), la hodiaŭa klasicisma Kalvinana Kolegio (1806–45), kies biblioteko deponas la kolektaĵon de la regiona kalvinana eklezia asocio.

Gravaj instruejoj de la urbo estas la Kolegio kaj Gimnazio, Instruist-eduka Altlernejo Comenius (1976) kaj la Kalvinana Teologia Akademio.

La urbo perdis la urborangon en 1870, sed reakiris tion en 1968.

 Vidindaĵoj 
eta|Urbodomo de Sárospatak
eta|Rivero Bodrog kun ponto en Sárospatak
eta|Baziliko de Senmakula koncipiĝo en Sárospatak
eta|Kalvinana preĝejo en Sárospatak
 Baziliko de Sárospatak
 Grek-katolika preĝejo Naskiĝo de Maria (Sárospatak)
 Grek-katolika preĝejo sanktaj Petro kaj Paŭlo (Sárospatak)
 Kalvinana preĝejo (Sárospatak)
 Kalvinana preĝejo (Sárospatak-Bodroghalász)
 loĝejturo kun fortikaĵo

 Servoj 
 Universitato Tokaj-Hegyalja

 Famuloj 
 En Sárospatak naskiĝis kaj mortis:
 juristo Ferenc Finkey
 En Sárospatak naskiĝis:
 aktoro Éva Sebestyén
 dancisto Korinna Spala
 inĝeniero József Finkey
 Árpád Kiss (kemiisto, 1889)
 kulturhistoriisto Dezső Trócsányi
 Gábor Szabó (kuracisto)
 Zoltán Trócsányi (lingvisto)
 László Bánhidi (mininĝeniero)
 ministro István Stumpf
 pastroj-pedagogoj Előd Hodossy-Takács, László Hegedűs kaj Ágoston Széchy
 pentristo Sára Osgyányi
 Ferenc Jánosi (politikisto)
 profesoro Gyula Mitrovics
 vitisto László Láczay Szabó
 En Bodroghalász (ekstera parto de Sárospatak) naskiĝis:
 ĵurnalisto László Ablonczy
 En Sárospatak mortis:
 historiisto Géza Ballagi
 József Árvay (inspektoro)
 kalvinana pastro Sándor Koncz
 poeto János Erdélyi
 profesoro János Szombathy
 sciencisto István Nyiry
 statistikisto Pál Magda
 teologo János Somosi

 Ĝemelurboj 
  Collegno, Italio
  Soest, Germanio
  Tekirdag, Turkio
  Nokia (urbo) Finnlando

 Fontoj 
 oficiala paĝo


Kategorio:Vinvilaĝoj