Okulvitroj

Okulvitrojhttp://vortaro.net/#vitrhttps://www.reta-vortaro.de/revo/art/vitr.html#vitr.okul0ojhttps://bertilow.com/pmeg/gramatiko/unu-nombro_multe-nombro/uzado/o-vortoj.html#i-834 estas aparato kion oni portas antaŭ la okuloj, plejofte kiel helpilo kiu funkcias per korekti refraktivajn erarojn de la okuloj. La okulvitroj havas du lensojn kion oni portas por pli bone vidi. 

Kutime optometriisto aŭ okulisto preskribas po du korektajn lensojn por ĉiu bezonata okulvitraro. Okulvitroj ankaŭ helpas eviti okulan vundon aŭ sundifekton. En la unua mondo, okulvitroj gravas kiel ia moda akcesoraĵo.

Superrigardo
eta|250px|dekstra|alt=Papo Benedikto la 16-a (maldekstre), portante blankan mantelon kaj kaloton, salutas violonĉeliston Thomas Beckmann (dekstre), kies okulvitroj pendas per kolrimeneto de sia kolo kaj kiu portas nigran kostumon.|Violonĉelisto Thomas Beckmann, dekstre, portas okulvitrojn kun kolrimeneto, 2016.

Okulvitroj konsistas el lensoj, kiuj estas mulditaj aŭ muelitaj por refrakti lumon kaj servi kiel vidaj helpoj. Ili havas kadraĵon por stabiligi kaj fiksi la lensojn. Ĉi tiu kadraĵo estas laŭmende farita en grandeco kaj formo, el malsamaj materialoj, kaj inkluzivas ian retenan aparaton — ponto kaj kusenetoj super la nazo, flankaj teniloj kaj orelhokoj, kaj iam kolrimeneto.

Hodiaŭe en industriigitaj landoj la komponantoj estas industrie farataj kaj kunigataj; tiam la fabriko liveras la pretajn okulvitrojn al la kliento. 

Kutime optikisto aŭ okulisto determinas, per okultestoj kaj teknikaj optikaj iloj, la necesan lenspotenco por sia kliento. La nombro da homoj kun miopeco, hipermetropeco, astigmatismo kaj presbiopeco pliiĝas kun aĝo, sed ne ĉiuj, kiuj bezonas vidkorekton, povas pagi okulvitrojn. Ekzemple, tutmonde 75 procentoj de la monda loĝantaro bezonas okulvitrojn. Kvankam en Japanio, proksimume 74 procentoj de homoj uzas korektajn okulvitrojn; en Usono kaj Germanio, 64 procentoj; kaj en Britio, 59 procentoj; kontraŭe, en Barato, estas 29 procentoj; kaj en Sud-Afriko, 15 procentoj. En malriĉaj landoj, malpli ol triono de homoj, kiuj bezonas okulvitrojn por klare vidi, povas pagi ilin."People with access to quality spectacles, https://visionatlas.iapb.org/topics/erec/", Vision Atlas, Internacia Asocio por la Prevento de Blindeco (IAPB), la 2-a de januaro 2026.

Korektaj okulvitroj estis inventitaj por helpi legadon ĉirkaŭ 1285 en ItalioKlaus Bergdolt, Brille. (“Okulvitroj”) en Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (redaktistoj), Enzyklopädie Medizingeschichte (“Enciklopedio de medicina historio”), De Gruyter, Berlin, 2005, , paĝo 210 (germane)., sed pligrandigaj optikaj helpoj estis konataj ekde antikveco.

La helpilo el kadraĵo kaj du lensoj havas, verŝajne sub la influo de multaj etnaj lingvoj, pluralan nomon. Unu ilo nomiĝas "paro da okulvitroj". Eble preferindus trovi pli taŭgan esprimon. Hermann Tautorat, esperantisto el Berlino, proponis la esprimon "oklo".

eta|Knabo portas okulvitrojn 
eta|Malnovaj okulvitroj, ŝajne el la mezepoko
eta|Juna viro kiu portas sunokulvitrojn
eta|Okulvitroj por spekti en 3D (tri-dimensiaj) filmoj

Historio
Unikan kolekton de okulvitroj, lornetoj, binokloj, teleskopoj kaj aliaj optikaĵoj, kolektitan de Pjer Marli, oni povas rigardi en malgranda muzeo en la centro de Parizo.

Dekomence estis lupeo. Kutime oni uzis ĝin por ekhavi fajron – estis la 11-a jarcento. Kaj nur unu jarcenton poste oni elpensis kiel reguli ĝian potencon per ŝanĝo de ĝiaj konveksaj kaj konkavaj surfacoj. Fine de la 12-a jarcento, kiel opinias Pjer Marli, kreanto de la okulvitrmuzeo, oni ekpovis poluri kaj prilabori vitron tiel bone, ke eblas legi per ĝi. Preskaŭ antaŭ 700 jaroj oni produktis unuajn okulvitrojn, vitrojn de kiuj oni faris el monta kristalo kaj ĝiajn framojn – el kornoj. Unu el tiuj neordinaraj, kaj eble unikaj, ekzempleroj estas en muzeo de Pjer Marli. Fine de la 13-a jarcento nur malmiopaj homoj povis uzi okulvitrojn. La miopuloj devis atendi ankoraŭ kelkajn jardekojn.

Verdire oni ne rajtas nomi tiun vitraĵon okulvitroj. Pli ĝuste nomi ĝin nazpinĉilo. Tiel ĝi restis dum kelkaj jarcentoj, negrave ŝanĝigita. Pri tio, ke praavo de okulvitroj ekestis vere nazpinĉilo, oni skribas en la libro pri optiko, publikigita en la 1740-aj, kaj kiu estas nun en eksponfenestro de muzeo apud plej antikvaj ekspoziciaĵoj. Estas skribite en tiu libro: “Avantaĝo de tiu aparato estas tio, ke ĝi teniĝas sur la nazo kaj ne malfaciligas spiradon”. De tiu skribaĵo ni rajtas konkludi ke nur meze de la 18-a jarcento oni komencas uzi vitron en framo sur la nazo, sed antaŭ tio – sur la pinto de la nazo, kaj oni devis spiri per buŝo.

Marli havas ankaŭ okulvitrojn, kiujn inventis kaj faris por si mem eskimoj. Ili ne havas vitrojn. Tio estas lignostrieto aŭ bartstrieto, kiun helpe de leda ŝnuro oni tenis sur la kapo. En lignaĵo estis du stritruetoj. Konstruon oni uzis por protekti la okulojn de brila lumo, vento, neĝo kaj ĉio simila. Inter tiuj kuriozaj eksponaĵoj estas okulvitroj el Ĉinio. Ili enhavas vitrojn. Sed tio estas ordinaraj, simplaj vitroj. En antikva Ĉinio oni uzis okulvitrojn por savi sin de influo de malbonaj spiritoj. En Eŭropo oni decidis bazi nazpinĉilon konkrete sur la kapo, sed ne sukcesis – la konstruo iĝis tro peza.

Fine de 18-a jarcento oni komencas alkonstrui du arkojn al nazpinĉilo, kiuj dekomence devis baziĝi sur la tempioj. Preskaŭ samtempe inventistoj plilongigis la arkojn ĝis la oreloj. Do nuntipajn okulvitrojn oni inventis preskaŭ komence de la 19-a jarcento. Kaj la arkoj dekomence estis faldeblaj – oni povis bazi la okulvitrojn ankaŭ sur la tempioj kaj sur la oreloj.

Ĝenerale, dum tiuj du jarcentoj, la okulvitroj ŝanĝiĝas plej multe pro tio, ke la evoluo de mekaniko kaj ekzaktaj sciencoj tiom ekmodiĝis, ke kunhavi iun unikaĵon oni opiniis prestiĝe. Vitrojn oni enmetadis al ĉio: ventumiloj, promenbaston(et)oj, tabakujoj, horloĝoj ktp. Kaj male, optikajn ilojn oni plibeligas per aro de juvelŝtonoj, por ke en teatro oni ne hontu prezenti ilin por komuna observo.

Unu el ekspozicifenestroj en la muzeo de Marli estas dediĉita al la studadprocedo de studentoj-medicinistoj kiel fari okuloperacion. Kelkaj maskoj en la dimensio de homa vizaĝo kun eltireblaj okuloj. Oni ankaŭ povas almeti malmuntatan okulon por ekpovi ŝanĝi okullenson.

Okulvitroj de nuna jarcento estos malpezaj kaj preskaŭ nevideblaj. Jam nuntempe firmao de Marli ellaboris okulvitran framon el titano, kiu pezas nur 2,9 gramojn. Vitroj devas pezi ne pli ol 4 gramoj. Sed komence de 20-a jarcento oni provis fari supermalpezajn okulvitrojn, sed ne sukcese – post iom da tempo la framo rustiĝis. Carlo Minnaja, Anatolo Ŝejpak "Elektitaj lekcioj pri historio de scienco kaj tekniko", Moskvo: Moskva Ŝtata Industria Universitato, 2006. 251 pĝ., il.

 Okulvitroj en evolulandoj 
Joshua Silver, profesoro pri fiziko kaj direktoro de la Centre for Vision in the Developing World (Centro pri vido en la evolulandoj) ĉe la Universitato de Oksfordo, evoluigis okulvitrojn kun adaptebla forto, por prezo de malpli ol 15€. Inter du folioj de klara plasto troviĝas silikona oleo, kies premon eblas ŝanĝi por realigi la ĝustan kurbiĝon kaj realigi per tio la bezonatan okulvitran fortecon. Joshua Silver antaŭvidas ĝis la jaro 2020 bezonon por unu miliardo de tiaj okulvitroj Nicholas Thompson. "Self-Adjusted Glasses Could Be Boon to Africa", The New York Times, la 12-a decembro 2002  Esther Addley. "Inventor's 2020 vision: to help 1bn of the world's poorest see better", The Guardian, la 22-an de decembro 2008..

Nuntempe en Afriko kaj Orienta Eŭropo estas uzataj 30 000 de tiaj okulvitroj, du trionoj de kiuj akireblas en la kadro de homamaj programoj.

Tute malsama solvo por ĉi tiu problemo de evolulandoj estas provizata de la fondumo Focus on vision (fokuso sur vizio) en Eindhoven (Nederlando), kiu produktas malaltkostajn okulvitrojn en kiuj duoblaj vitroj estas interŝoveblaj por ĝustigi la efektivan forton Technisch Weekblad (teknika semajnilo), 2010 no. 41, 16-a oktobro 2010, p. 2. , retejo de la fondumo Focus on vision..

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Kontaktlenso
 Multfokusa lenso
 Subakva masko
 Sunokulvitroj

 Eksteraj ligiloj 
 http://edouardbenois.fr/kiel-elekti-siajn-okulvitrojn.htm

Kategorio:Optiko
Kategorio:Italaj inventoj