Opidumo

Opidumo (latina: oppidum, en pluralo oppida: fortikaĵo, fortikita loko, la vorto estas derivita de la latina OB-pedum, "fermita areo", eble de la vorto pedóm en la antikva prahindeŭropa lingvo signifanta "okupata areo" aŭ "piedsigno") estas fortikita, urbsimele konstruita setlejo de la  La-Tène-epoko (malfrua ferepoko). Ties estiĝon oni plej ofte kunigas kun popoloj de la keltoj kaj dakoj.

 Difino de la esprimo 
La esprimo jam estas uzata de Cezaro en sia skribaĵo  De Bello Gallico (Pri la gaŭla milito), kie li priskribas gaŭlajn fortikaĵojn.. Opidumoj estis disvastigataj en tura okcidenta kaj meza Eŭropo. Karakterizaj estas antaŭ ĉio fortikaĵoj per muroj el ŝelaĵoj, kiuj estas plenigitaj kun tero kaj ŝtonoj, la tiel nomataj Murus Gallicus aŭ „gaŭla muro“. 

La romianoj uzis ĉi tiun urban infrastrukturon por establi sian regulon. En multaj kazoj, la koncentriĝo de la loĝantaro migris de la fortika monteto al la ebenaĵo, kie la ekzistanta urbo estas ĝis hodiaŭ.

La esprimo estas uzata ankaŭ por setlejoj de la malfrua antiko. Ekzemple oni parolas de Salcburgo kiel oppidum Iuvavum. Opidumo simple estis setlejo kiu ankoraŭ ne havas rajton nomi sin urbo.

Hodiaŭ arkeologoj uzas la esprimon oppida por priskribi arkeologiajn restaĵojn de fortikaj setlejoj en Eŭropo de la fino de la ferepoko kaj la komenco de la romia periodo. 

 Famaj opidumoj 
 Germanujo 

 Alkimoennis sur la monto Michelsberg apud Kelheim
 Altenburg-Rheinau
 Blomberg
 Donnersberg
 Dornburg (distrikto Limburg-Weilburg, Hesio)
 Dünsberg
 Ehrenbürg
 Erkenbrechtsweiler
 Fentbach-Schanze apud Weyarn
 Finsterlohr, ne plu ekzistanta burgo apud Creglingen
 Heidengraben
 Heidenmauer (Palatinato)
 Heidetränk, Oberursel (Taunus)
 Houbirg
 Oppidum Kastel-Staadt
 Kirchzarten Tarodunum
 Lokwodunum (opidumo)
 Lügde
 Manching
 Martberg apud Müden, Karden respektive Pommern ĉe Malalta parto de la Mozelo
 Miesbach Fentbachschanze
 Milseburg
 Oppidum Öchsenberg
 Otzenhausen
 Oppidum Riesenburg
 Staffelberg apud Bad Staffelstein (supozeble identika kun Menosgada)
 Steinsburg sur la montoj Gleichberge
 Wallendorf (Eifel)

 Anglujo 

 Lindinis

 Skotlando

 Traprain Law

 Francujo 

 Alesia
 Avaricum
 Besançon-Vesontio
 Bibracte
 Corent
 Ensérune
 Entremont
 Gergovia
 Gesoriacum (Bononia)
 Gondole apud Le Cendre
 Joeuvres
 Lutetia Parisiorum apud Paris
 La Cheppe, nomata „Camp d’Attila“, (Champagne-Ardenne)
 La Roque sur Montagnette
 Langres
 Nimo
 Murcens (Midi-Pyrénées)
 Sottium (Sottium)
 Vaison-la-Romaine

 Italujo 

 Ocelum (Gallia cisalpina)

 Luksemburgo 

 Titelberg

 Aŭstrio 

 Roseldorf (komunumo Sitzendorf), Malsupra Aŭstrio
 altaĵsetlejo  Burg en Schwarzenbach, Malsupra Aŭstrio
 Braunsberg (monto) apud Hainburgo ĉe Danubo
 Idunum apud Villach
 Kulm (Karintio)
 Leopoldsberg ĉe la Damubo apud Vieno
 Bregenco -Brigantion
 Gründberg apud  Linz
 Freinberg (Linz) en Linz
 Vieno - Vedunia
 apud Salcburgo Iuvavum

 Hungarujo 
 Gellérthegy (Budapeŝto)
 Tihany
 Velem-Szentvid

 Svisio 
 Altenburg-Rheinau
 Bazelo
 Bas-Vully (Mont Vully)
 Berno-Engehalbinsel
 Bois de Châtel (Avenches/Aventicum)
 Eppenberg
 Ĝenevo
 Jensberg
 Lausanne
 Lindenhof en Zuriko
 Martigny
 Mont Chaibeuf
 Monto Terri
 Sermuz
 Uetliberg sur la komunuma teritorio de  Stallikon, apud Zuriko
 Vindonissa apud Windisch

 Hispanio 
 Numantio

 Ĉeĥujo 
 České Lhotice
 opidumo Hostýn 
 opidumo Hrazany
 opidumo Nevězice
 Staré Hradisko (en Marovio)
 opidumo Stradonice
 opidumo Třísov
 opidumo Závist proksime de  Prago
 opidumo Záhořice

 Slowakujo 

 opidumo Bratislavo
 opidumo Theben
 opidumo Pohanská

 Referencoj 

 Literaturo 
 Superrigarda literaturo 
 Bettina Arnold, Blair Gibson (Hrsg.): Celtic chiefdom, Celtic state: the evolution of complex social systems in prehistoric Europe, Cambridge University Press, Cambridge 1995, ISBN 0-521-46469-2
 Françoise Audouze, Olivier Buchsenschutz (Hrsg.): Villes, villages et campagnes de l'Europe celtique du début du IIe millénaire à la fin du Ie siècle avant J.-C., Hachette, Paris 1989, ISBN 2-01-005629-9
engl. Übers.: Towns, villages and countryside of Celtic Europe : from the beginning of the second millennium to the end of the first century BC, Indiana University Press, Bloomington 1992, ISBN 0-253-31082-2
 Olivier Buchsenschutz: Structures d'habitats et fortifications de l'âge du fer en France septentrionale, Société préhistorique française, Mémoires de la Société préhistorique française 18, Paris 1984
 John Collis: Oppida: earliest towns north of the Alps, Universitato de Sheffield, Dept. of Prehistory and Archaeology, Sheffield 1984, ISBN 0-906090-19-9
 Barry Cunliffe, Trevor Rowley (Hrsg.): Oppida, the beginnings of urbanisation in Barbarian Europe, Kongressdokument, vorgetragen auf einem Kongress in Oxford, Oktober 1975, British Archaeological Reports, Oxford 1976, ISBN 0-904531-46-5
 Stephan Fichtl: La ville celtique. Les Oppida de 150 av. J-C.a 15 ap. J-C., Ed. Errance, Paris 2000, ISBN 2-87772-183-3
 Sabine Rieckhoff & Stephan Fichtl: Keltenstädte aus der Luft Stuttgart 2011 ISBN 978-3-8062-2242-5

 unuopaj opidumoj 
 Olivier Buchsenschutz, Hervé Richard: L'environnement du Mont Beuvray, Collection "Bibracte" 1, Centre Archéologique Européen, Glŭ-en-Glenne 1996, ISBN 290966810X
 Ferdinand Maier [et al.]: Ergebnisse der Ausgrabungen 1984-1987 in Manching, Die Ausgrabungen in Manching 15, Steiner, Stuttgart 1992, ISBN 3-515-05807-9
 Susanne Sievers: Manching: Führer zu archäologischen Denkmälern in Bayern, Oberbayern, Bd. 3, Theiss, Stuttgart 2003, ISBN 3-8062-1765-3.
 Susanne Sievers: Manching: die Keltenstadt, Archäologische Staatssammlung, München 2003, 2. aktualisierte Ausgabe, Theiss, Stuttgart 2007, ISBN  978-3-8062-1765-0
 Karla Motyková, Petr Drda, Alena Rybová: Závist. Keltské hradiště ve středních Čechách, Památníky naší minulosti 9,  Academia, Prag 1978 (deutsche Zusammenfassung unter dem Titel: Závist, ein keltischer Burgwall in Mittelböhmen) 
 Miloš Čižmář: Keltské Oppidum Staré Hradisko, Vlastivědné Muzeum v Olomouci, Olomouc 2002, ISBN 80-85037-32-7 (Zusammenfassung in englischer Sprache)

 Vidu ankaŭ 
 Kampurbo

 Eksteraj ligiloj 

 Les Gaulois en Provence: l'oppidum d'Entremont  (franca, angla.) retpaĝoj de »Ministère de la culture et de la communication«



Kategorio:Keltoj
Kategorio:Dakoj
Kategorio:Setlejo

Kategorio:Arĥeologiaj terminoj