Aruŝo

Aruŝo (svahile kaj ) estas urbo en la nord-oriento de Tanzanio, ĉefurbo de la regiono Aruŝo. Ĝi situas je alto de 1.400 metroj super marnivelo kaj havas  loĝantojn (2005-01-01) kaj ĝiaj koordinatoj estas .

 Historio 
Aruŝo estis deklarita urbo nur en 1948, sed ekde tiam ĝi fariĝis grava urba centro, kaj eĉ areno de internacia agado.

En la jaro 1963 estis kreita en Aruŝo la Organizo por Afrika Unio (Organisation de l'Unité Africaine OUA), de kiu evoluis al Afrika Unio (Union Africaine UA) en 1999. Vidu  

La 5-an de februaro 1967, la tiama prezidanto de Tanzanio, Julius Nyerere, anoncis en kio estis nomita la "Deklaro de Aruŝo", sian intencon establi vastan socialisman reformon, laŭnome Uĝamaa.

En la sama jaro, Tanzanio, Kenjo kaj Ugando establis la Orientafrikan Komunumon, kaj ĝiaj oficejoj situis en la urbo ĝis ĝia dissolvo en 1977. En 1993, la prezidantoj de la tri landoj kunvenis en la urbo kaj decidis pliigi kunlaboron inter ili, kaj ekde la restarigo de la komunumo en 2001, ĝiaj ĉefaj oficejoj denove troviĝas en Aruŝo.

La intertraktadoj por batalhalto en la Ruanda enlanda milito okazis en Aruŝo, kiu komenciĝis en 1992 kaj finiĝis kun la establado de la Akordoj de Aruŝo  en aŭgusto 1993. La 13-an de februaro 1995, la Sekureca Konsilio de UN decidis ke tribunalo de la Internacia Kriminala Kortumo por Ruando  estus establita en Aruŝo por juĝi la krimojn de genocido faritajn en Ruando en 1994. Ĉi tiu tribunalo funkciis en la urbo ĝis sia fermo la 31-an de decembro 2015. Ekde 2006, ĝi loĝigis la Afrikan Kortumon pri Homaj kaj Civilaj Rajtoj.

 Ekonomio 
Aruŝo estas industria centro en regiono agrokultura, kiu produktas precipe kafon, kotonon, juton, tanacetojn, kokosojn kaj sisalon.

En la pasinteco, la ekonomio de la urbo estis bazita sur agrikulturo, kaj ekzistas daŭre multaj kafplantejoj ĉirkaŭ la urbo. En 1967, tanzanito estis malkovrita apud Aruŝo. Ĉi tiu estas la nura loko en la mondo kie ĉi tiu gemo povas esti elminita, kaj multaj minindustriaj kompanioj funkcias en la areo.

Aruŝo ankaŭ estas la enirejo al kelkaj el la plej gravaj naciaj parkoj de Tanzanio, kiel ekzemple Kilimanĝaro, la Serengetio kaj la Ngorongoro Kratero, kaj la turisma industrio iĝas signifa parto de sia ekonomio.

La starigo de la diversaj internaciaj institucioj en la urbo ankaŭ havis pozitivan efikon al la ekonomio de la urbo.

 Aruŝo Parko 
Pro sia situo proksime al pluraj naturparkoj kaj al monto Kilimanĝaro Aruŝo estas la centro de turismo de Tanzanio.

Aruŝo Parko situas nordoriente de la urbo, 40 minutojn for de la urbo.  Ĝia ĉefa enirejo situas 25 km oriente de Aruŝo. La parko kovras 552 kvadratajn kilometrojn.

 Esperanto en Aruŝo 
En decembro 1995, la urbo gastigis la 4an Afrikan Kongreson de Esperanto.

Komence de marto 2023, oni anoncis, ke la Estraro de UEA unuanime elektis Aruŝon kiel la kongresurbon.UEA kongresos en Aruŝo, Tanzanio, en 2024

En 2024 UEA decidis kongresi en Afriko.Invito al Kilimanĝaro - UK 2024 La 109-a Universala Kongreso de Esperanto okazis de la 3-a ĝis la 10-a de aŭgusto 2024.

 Transporto 
La flughaveno de Aruŝo estas ĉefe uzata por enlandaj flugoj, dum la plej proksima internacia flughaveno, Internacia Flughaveno Kilimanĝaro, distancas ĉ. 50 kilometrojn oriente de la urbo, havas regulajn flugojn al aliaj afrikaj landoj kaj eĉ al Eŭropo.

Fervojo ĝin ligas al la havenoj de Tanga kaj Mombasa (en Kenjo) kaj buslinioj ligas la urbon kun la plej grandaj urboj en la lando - DaresalamoTanzania | Overnight TRC Train from Dar Es Salaam to Arusha, filmeto, Dodoma, Mwanza kaj aliaj, same kiel kun Najrobo kaj Mombasa en Kenjo kaj Kampalo en Ugando.

Elstaruloj
Bernardin Mfumbusa, romkatolika teologo kaj episkopo
 Ĝemelaj urboj 





 Bildaro 

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Aruŝa Internacia Kunveneja Centro
 Deklaro de Aruŝo
 Monumento al Deklaro de Arusha
 Nacia Parko Aruŝo
 Nacia Parko Serengeti
 Nacia Parko Tarangire
 Regiono Aruŝo
 Lago Manyara
 Monto Meru (Tanzanio)
 Ngorongoro
 Flughaveno Aruŝo
 Internacia Flughaveno Kilimanĝaro
 UK 2024


Kategorio:Urboj de Tanzanio