Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj

Eŭropa Ĉarto por Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj (CETS 148) estas ĉarto de Konsilio de Eŭropo adoptita en 1992.

Ĉi tiu traktato celas protekti kaj disvastigi la regionajn kaj minoritatajn lingvojn de Eŭropo. Ĝi estis akceptita, unuflanke, por daŭrigi kaj evoluigi la kulturajn tradiciojn de Eŭropo, kaj aliflanke, por respekti la rajton uzi regionan aŭ minoritatan lingvon private kaj publike.

Unue, ĝi deklaras celojn kaj principojn kiujn landoj provas apliki al ĉiuj regionaj kaj minoritataj lingvoj parolataj ene de sia teritorio: respektante la geografian regionon de ĉiu lingvo; la bezonon por promociado; la faciligon aŭ kuraĝigon pri la uzo de regionaj kaj minoritataj lingvoj parolataj kaj skribataj, publike kaj private (per taŭgaj instruaj kaj studaj metodoj, per transnaciaj interŝanĝoj por lingvoj uzataj en identaj aŭ similaj formoj en aliaj ŝtatoj).

Plue, la ĉarto montras kelkajn manierojn por subteni regionajn aŭ minoritatajn lingvojn publike. Ĉi tiuj manieroj kovras la jenajn fakojn: edukado, juro, administraj aŭtoritatoj, publikaj servoj, novaĵoj, kulturaj aktivaĵoj, ekonomikaj kaj sociaj aktivaĵoj kaj transregionaj interŝanĝoj. Ĉiu lando penas apliki minimume 35 paragrafojn aŭ subparagrafojn elektitajn en la ĉarto, inkluzive de devigaj metodoj elektitaj de "hard core". Plue, ĉiu lando devas specifi en ĝia oficiala dokumento de ratifikado, akceptado aŭ aprobado ĉiun regionan aŭ minoritatan lingvon (aŭ oficialan lingvon kiu estas malpli vaste uzata en la tuta aŭ parta teritorio), al kiu la alineoj elektitaj aplikiĝas.

Plenumo de tiu ĉarto estas kontrolata per komitato de fakuloj, kiuj regule ekzamenos raportojn prezentitajn de la landoj.

 Esperanto 
La ĉarto traktas ankaŭ "ne teritorie ligitajn lingvojn" (difino en artikolo 1). Tia lingvo, kvankam speciala, estas Esperanto. Tamen Esperanto ne estas inkluzivita en la koncernaj lingvoj, ĉar laŭ la difino la ĉarto koncernas tiajn lingvojn nur, se ili estas "tradicie" uzataj. Kvankam la ĉarto ne donas iun ajn kriterion aŭ difinon por ke lingvo estu minoritata aŭ regiona lingvo, la klasifiko restas en la manoj de la naciaj ŝtatoj(en) Gabrielle Bernoville, Europe’s forgotten words. The case of the European Regional and minority languages , La Regionisto..

Europa Ĉarto pri Regionaj kaj Malplimultaj Lingvoj estas traduko en Esperanto la Konvencio de la Eŭropa Konsilio pri Regionaj kaj Malplimultaj Lingvoj. Ĝi aperis en Jura Tribuno Internacia, 1995, N-ro 2, p. 74-90. Córdoba: Esperanta Jura Asocio.

La Konsilio de Eŭropo kaj lingvoj de malplimultoj, en: Tolero al Minoritatoj, 1995, Maribor: Inter-kulturo, p. 131-133.

 Subskribintaj landoj 

 ratifo: 25/1/2002

 aramea
 kurda kiel lingvo de la jezidoj
 greka
 rusa
 kurda

 ratifo: 28/6/2001

 burgenlandkroata
 cigana
 ĉeĥa
 hungara
 slovaka
 slovena

 ratifo: 27/3/2001

 irlanda
 kornvala
 kimra
 manksa
 skota
 skotgaela
 ulsterskota

 ratifo: 15/10/2006

 cigana
 germana
 pola
 slovaka

 ratifo: 8/9/2000

 germana

 ratifo: 9/11/1994

 samea
 sveda

 ratifo: 16/9/1998

 cigana
 dana
 saterfrisa
 soraba
 platgermana

 ratifo: 9/4/2001

 eŭska
 galega
 kataluna

 ratifo: 26/4/1995

 armena
 bulgara
 cigana/romaa
 germana
 greka
 kroata
 pola
 rumana
 rusina
 rutena
 serba
 slovaka
 slovena

 ratifo: 26/8/2002

 armena

 ratifo: 5/11/1997

 ĉeĥa
 hungara
 itala
 rutena
 serba
 slovaka
 ukraina

 ratifo: 18/11/1997

 Nenia regiona aŭ minoritata lingvo

 ratifo: 22/6/2005

 Konfirmota

 ratifo: 15/2/2006

 albana
 cigana

 ratifo: 2/5/1996

 cigana
 frisa
 jido
 limburga
 platgermana

 ratifo: 10/11/1993

 kvena
 samea

 ratifo: 15/2/2006

 albana
 bosnia
 bulgara
 cigana
 hungara
 kroata
 rumana
 rutena
 slovaka
 ukraina

 ratifo: 5/9/2001

 bulgara
 cigana
 ĉeĥa
 germana
 hungara
 kroata
 pola
 rutena
 ukraina

 ratifo: 4/10/2000

 cigana
 hungara
 itala

 ratifo: 9/2/2000

 finna
 samea
 tornival-finna
 jido
 cigana

 ratifo: 23/12/1997

 itala
 romanĉa

 ratifo: 19/9/2005

 bulgara
 belorusa
 gagauza
 germana
 greka
 hungara
 jido
 moldava
 pola
 rumana
 slovaka
 tatara

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Universala Deklaracio de Lingvaj Rajtoj
 Kadra konvencio por la protekto de naciaj malplimultoj
 Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj

 Eksteraj ligiloj 
 Plena teksto de la Ĉarto en multaj lingvoj

Kategorio:Konsilio de Eŭropo
Kategorio:Ĉarto
Kategorio:Lingvopolitiko
Kategorio:Lingvaj minoritatoj