Listo de regantoj de Litovio

La sekva listo de regantoj de Litovio arigas la nomojn de reĝoj, granddukoj kaj prezidentoj, kiuj gvidis la ŝtaton kiam Litovio estis suverena ŝtato (kiu dum la mezepoko inkluzivis ne nur la hodiaŭan Litovion, sed ankaŭ grandajn partojn de la hodiaŭa Belorusio kaj Ukrainio kaj partojn de la hodiaŭa Rusio kaj Pollando) aŭ rigardiĝis unueca politika unuo (ekzemple Litova Sovetia Socialisma Respubliko). La regantoj listiĝas per siaj nomoj en la litova lingvo. Dum regoperiodoj dum kiuj ankaŭ la rutena (poste Belorusa) kaj pola estis oficialaj ŝtataj lingvoj, la regantaj nomoj en tiuj lingvoj estas inkluzivigitaj.

La Granddukejo de Litovio stabile formiĝis ĉirkaŭ la jaro 1230, kiam la agresoj de la germanaj kavaliraj Livonia ordeno norde kaj la germana ordeno en la sudo iĝis tiom kontraŭ la nekristanaj baltaj triboj iĝis tiom fortaj, ke tiuj triboj unuiĝis sub la gvido de Mindaugas. Kvankam Mindaugas restis nekristana, li plektis diplomatiajn rilatojn kun la papo kaj la reganto de la Sankta Romia Imperio en la kristana okcidenta Eŭropo, atingis ke la papo agnoskis la Granddukejon de Litovio dum 1251 kaj la imperiestro nomumis lin reĝo de Litovio. Post kiam grandduko Jogaila ankaŭ iĝis reĝo de Pollando dum 1386, la du ŝtatoj konektiĝis pli proksime kaj ekde 1440 ambaŭ estis estrataj de komuna reganto. Dum 1569 interkonsentiĝis la "Unio de Lublin" kaj nova ŝtato - la Pola-Litova Unio - ekestis. Tiu ŝtato dividiĝis inter la monarkioj Prusio, Aŭstrio-Hungario kaj Rusio dum 1795 kaj Litovio iĝis provinco de la Rusia Imperio ĝis la 16-a de februaro 1918. La Konsilio de Litovio sukcesis establi ŝtatan suverenecon nur dum 1919, post kiam la Germana Regno malvenkis en la Unua Mondmilito.
La unua Respubliko de Litovio ekzistis ĝis 1940, kiam ĝi okupiĝis fare de Sovetunio, kaj iom post de de nazia Germanio. Dum 1944 Sovetunio reokupis Litovion kaj starigis la Litovan Sovetian Socialisman Respublikon. La 11-an de marto 1991, Litovio redeklaris sian suverenan sendependecon. La dua Respubliko de Litovio estas demokratia respubliko, membro de la Eŭropa Unio kaj NATO.

 La Grandduklando Litovio (1236-1569) 
Titolo: Grandduko (litove didysis kunigaikštis; beloruse vialiki kniaź; pole wielki książę) escepte de Mindaugas, kiu rajtis porti la nomon Reĝo de Litovio (litove Lietuvos karalius).

 Fruaj granddukoj (1236–1291) 
La datoj estas proksimumaj, ĉar el tiu epoko apenaŭ ekzistas skribaj fontoj.

PeriodoRegantoLitova nomoRutena nomoPola nomoRimarkoj<small>1236-1263Mindaugas  Mindaugas  Mindoŭh Mendog<small>Origine grandduko, ekde 1253 Reĝo de Litovio. Post kiam li mortiĝis fare de sia nevo Treniota, komenciĝis interna milito inter nobeloj pri la posteno de reganto.<small>1263-1264Treniota   Traniata  <small>Filo de Skirmantas<small>1264-1267VaišvilkasVaišvilkas Vojšałk Woyszwiłk <small>Filo de Mindaugas, mortis sen heredanto<small>1267-1269Švarnas Švarnas Švarn Szwarno <small><small>1269-1282Traidenis Traidenis Trajdzień Trojden <small><small>1282-1285Daumantas Daumantas  Daŭmont Dowmont <small><small>1285-1291Butegeidis  Butegeidis aŭ Butigeidis Budzikid Budzikid <small>Praulo de la posta dinastio de Gediminidoj

 Dinastio de Gediminidoj (1291-1440) 
Kelkaj datoj estas proksimumaj.

PeriodoRegantoLitova nomoRutena nomoPola nomoRimarkoj<small>1291-1295ButvydasButvydas aŭ Budvydas Lutavier Budwid <small>Frato de Butegeidis, patro de Vytenis kaj Gediminas<small>1295-1316  Vytėnis  Vytėnis  Vicień  Witenes <small>Filo de Butvydas<small>1316-1341  Gediminas  Gediminas  Hiedymin, Hiedzimin Giedymin<small>Filo de Butvydas. Post lia morto la regno dividiĝis inter liaj sep filoj.<small>1341-1345  Jaunutis  Jaunutis  Jaŭnut  Jewnuta<small>Filo de Gediminas. Grandduko, senpostenigita fare de siaj fratoj Algirdas kaj Kęstutis<small>1345-1377  Algirdas  Algirdas  Alhierd  Olgierd<small>Filo de Gediminas. Lia kunreganto estis la frato Kęstutis - Kęstutis kontrolis la ocidentan, Algirdas la orientan regnon.<small>1377-1381  Jogaila (Ladislao la 2-a)  Jogaila  Jahajła  Władysław II Jagiełło<small>Filo de Algirdas. Fariĝis reĝo de Pollando dum 1386 kaj establis la personan union inter Litovio kaj Pollando. Laŭ li nomiĝas la dinastio de Jogajlidoj
(litove jogailaičiai).<small>1381-1382  Kęstutis  Kęstutis  Kiejstut  Kiejstut<small>Filo de Gediminas, ekde 1345 kunreganto kun sia frato Algirdas, Kęstutis kontrolis la okcidentan Litovion. Post malkonsentoj li senpostenigis sian nevon Jogaila dum 1381, sed senliberiĝis kaj mortiĝis fare de la nevo la postan jaron.<small>1382-1392  Jogaila (Ladislao la 2-a)  Jogaila  Jahajła Władysław II Jagiełło<small>Ankaŭ Reĝo de Pollando 1386-1434. Lia reprezentanto en Litovio estis Skirgaila (1387-1392).<small>1392-1430  Vytautas  Vytautas Didysis  Vitaŭt  Witold<small>Filo de Kęstutis. Dum 1382 kaptiĝis de sia kuzo Jogaila, sed sukcesis fuĝi kaj tial ne murdiĝis. Poste iĝis potenca nobelo, iel interpaciĝis kun Jogaila malgraŭ la mortigo de la patro kaj iĝis grandduko de Litovio dum 1392. Laŭplane iĝintus reĝo de Litovio dum 1429, sed la unua krono, sendita de la imperiestro de la Sankta Romia Regno, estis haltigita en Pollando, kaj la dua nur alvenis ĵus post lia morto.<small>1430-1432  Švitrigaila  Švitrigaila  Śvidryhajla  Świdrygiełło<small>Filo de Algirdas, frato de Jogaila. Senpostenigita fare de subtenantoj de Žygimantas, filo de Kęstutis<small>1432-1440  Žygimantas Kęstutatis  Žygimantas Kęstutatis  Žyhimont I Kiejstutavič  Zygmunt Kiejstutowicz<small>Filo de Kęstutis, frato de Vytautas. Mortigita fare de subtenantoj de Švitrigaila

 Persona unio kun Pollando sub la dinastio de Jogajlidoj (1440–1572) 
La kontrakto de Krevo, laŭ kiu estonte la regantoj de Litovio kaj Pollando estu la sama persono, jam subskribiĝis dum 1385. Tamen seninterrompa vico de komunaj regantoj de ambaŭ landoj nur komenciĝis per Kazimiro la 4-a (eĉ poste la poloj kaj litovoj post morto de monarko dufoje elektis malsamajn posteulojn, sed la litova nomumito ambaŭkaze iom poste ankaŭ iĝis reĝo de Pollando). La monarkoj tenis kaj la titolon grandduko de Litovio kaj reĝo de Pollando, kaj numerigo estis malsama en Litovio kaj Pollando. La dinastio de Jogajlidoj, post grandduko kaj reĝo Jogaila, estis la rekta daŭrigo de la antaŭa litova dinastio de Gediminidoj.

Ĉar nun la litova kaj pola nomoj estas samrangaj, pro kialoj de neŭtraleco la monarkoj ĉi-tie ricevas esperantan nomon (se neeviteble por distingo ili ricevas - kiel kutime en diversaj lingvoj - la polan numerigon).

PeriodoRegantoLitova nomoRutena nomoPola nomoRimarkoj<small>1440-1492 Kazimiro la 4-aKazimieras I JogailaitisKazimir JahiełončykKazimierz IV Jagiellończyk<small>Filo de Jogaila. Elektita kaj kronigita reĝo de Pollando dum 1447 post la morto de la reĝo Ladislao la 3-a<small>1492-1506 Aleksandro la 1-a Aleksandras IAlaksandrAleksander I<small>Filo de Kazimiro. Elektita kaj kronigita reĝo de Pollando dum 1501 post la morto de reĝo Jan Olbracht<small>1506-1548Sigismondo la Maljuna Žygimantas Senasis Žyhimont II Stary Zygmunt I Stary <small>Filo de Kazimiro la 4-a.<small>1548-1572Sigismondo Aŭgusto Žygimantas Augustas Žyhimont III Aŭhust Zygmunt II August <small>Filo de Sigismondo la Maljuna. Fakta reganto ekde 1529.

eta|90px|dekstra

 Pola-Litova Unio (1569-1795) 
La Pola-Litova Unio establiĝis laŭ interkonsento de Lublin dum 1569. La elektita reĝo de Pollando ekde nun aŭtomate iĝis ankaŭ la grandduko de Litovio (ĝis tiam la litova granddukeco estis hereda). La unua reganto de la komuna lando estis Sigismondo la 2-a Aŭgusto. Dum 1772 kaj 1793 ĉiam pli da landopartoj estis konkeritaj de la monarkioj Prusio, Aŭstrio-Hungario kaj Rusio, kaj dum 1795 la Pola-Litova Unio komplete konkeriĝis kaj ĉesis ekzisti. Litovio iĝis provinco de la Rusia Imperio por 123 jaroj. Estas iom da truoj en la tempolinioj ĉar foje daŭris iom da tempo elekti novan reĝon.

Titolo: Reĝo de Pollando kaj Grandduko de Litovio (litove Lenkijos karalius ir Lietuvos didysis kunigaikštis; beloruse karol Polščy, vialiki kniaź litoŭski; pole Król Polski, wielki książę litewski).

PeriodoRegantoLitova nomoRutena nomoPola nomoDinastioRimarkoj<small>1573-1575  Henriko la 3-a de Valezo  Henrikas Valua  Hienryk Valezy  Henryk Walezy  de Valois<small>Li forlasis la tronon kaj fuĝis al Francio, kie li iĝis reĝo Henriko la 3-a.<small>1576-1586  Stefan Báthory  Steponas Batoras  Ściapan Batura  Stefan Batory  Báthory  <small><small>1588-1632Sigismondo la 3-a VasaZigmantas IV Vaza Žyhimont III Vaza Zygmunt III Waza sveda dinastio Vasa<small>Proponis personan union inter la Pola-Litova Unio kaj Svedio, kaj estis reĝo de Svedio inter 1592 kaj 1599<small>1632-1648Ladislao la 4-a VasaVladislovas II Vaza Uladzislaŭ I Vaza Władysław IV Waza  Vasa<small><small>1648-1668 Johano la 2-a Kazimiro VasaJonas I Kazimieras Vaza Jan Kazimier Vaza Jan Kazimierz  Vasa<small>Rezignis pri la posteno de reĝo plus grandduko, kaj fariĝis monaĥo. Lasta ano de la dinastio Vasa en Pollando-Litovio<small>1669-1673Michał Korybut WiśniowieckiMykolas I Kaributas Vošnioveckis Michał Karybut Višniaviecki  Michał Korybut Wiśniowiecki pola nobelaro<small><small>1674-1696Johano la 3-a Jonas II Sobieskis  Jan III Sabieski Jan III Sobieski pola nobelaro<small><small>1697-1706Aŭgusto la FortaAugustas II Saksas Aŭhust II Mocny August II Mocny  germana dinastio Wettin<small>Ankaŭ elektoduko de Saksio sub la nomo Friedrich August la 1-a<small>1706-1709Stanisław Leszczyński  Stanislovas I Leščinskis  Stanisłaŭ Laščynski Stanisław Leszczyński  pola nobelaro<small>Milito pri pola monarkosekvo<small>1709-1733Aŭgusto la Forta  Augustas II Saksas Aŭhust II Mocny  August II Mocny  WettinAnkaŭ elektoduko de Saksio sub la nomo Friedrich August la 1-a<small>1733-1736Stanisław LeszczyńskiStanislovas I Leščinskis Stanisłaŭ Laščynski Stanisław Leszczyńskipola nobelaro<small>Milito pri pola monarkosekvo<small>1733-1763Aŭgusto la 3-aAugustas III SaksasAŭhust III SasAugust III Saski Wettin <small><small>1764-1795Stanisław August PoniatowskiStanislovas II Augustas Poniatovskis Stanisłaŭ II Aŭhust Paniatoŭski Stanisław August Poniatowskipola nobelaro<small>Dum lia regotempo la pola konstitucio de la 3-a de majo 1791 ekvalidis. Post la kompleta divido de la regno inter la malamikaj monarkioj Prusio, Aŭstrio-Hungario kaj Rusio li rezignis pri la reĝa kaj grandduka posteno kaj mortis ekzile en Rusio

 Respubliko Litovio (1918-1940) 
La konsilio de Litovio deklaris suverenan sendependecon la 16-an de februaro 1918, dum Litovio ankoraŭ estis okupita fare de la armeo de la Germana Regno. La 9-an de julio 1918, la konsilio deklaris la dukon de Urach reĝo de Litovio sub la nomo Mindaugas la 2-a. Tamen, la 2-an de novembro la konsilio nuligis tiun decidon kaj deklaris Litovion demokratia respubliko. La institucio de prezidanto kreiĝis la 4-an de aprilo 1919.

Titolo: Prezidanto (litove Prezidentas)

PeriodoPostenuloRimarkoj<small>4-a de aprilo 1919 ĝis 19-a de junio 1920 Antanas Smetona <small> Elektita fare de la konsilio de Litovio<small>19-a de Junio 1920 ĝis 7-a de Junio 1926 Aleksandras Stulginskis <small>Fakta prezidento (kiel gvidanto de la konstituiga asembleo de Litovio
Reelektita fare de la litova parlamento Seimas la 21-a de decembro 1922 kaj dum junio 1923.<small>7-a de junio ĝis 19-a de decembro 1926Kazys Grinius<small>Elektita fare de la parlamento, sed senpostenigita per armea puĉo (coup d'etat)<small>19-a de decembro 1926 ĝis 15-a de junio 1940Antanas Smetona<small>Duafoje elektiĝis prezidento post la armea puĉo de 1926. Post la minaca ultimato de Sovetunio konkeri la landon en 1940, li fuĝis al Germanio kaj poste al Usono<small>15-a ĝis 17-a de junio 1940Antanas Merkys<small>Ĉefministro, kaj fakta prezidento post la fuĝo de Smetona. Nek rekoniĝis internacie nek fare de litovaj diplomatoj en eksterlando, kaj prenis la rolon de prezidento neleĝe, ĉar Antanas Smetona nek demisiis nek mortis.<small>17-a de junio ĝis 21-a de julio 1940Justas Paleckis<small>Nekonstitucie nomumita fare de litovaj komunistoj sub premo de Sovetunio. Nek rekoniĝis internacie nek fare de litovaj diplomatoj en eksterlando.

 Litova Sovetia Socialisma Respubliko (1940-1941 kaj 1944-1990) 
La armeo de Sovetunio okupis Litovion kaj deklaris "Litovan Sovetian Socialisman Respublikon" dum julio 1940. Kiam la nazia Germana Regno atakis Sovetunion, Litovio okupiĝis fare de la germana armeo. Kiam tiu armeo retiriĝis dum 1944, Sovetunio reokupis la landon kaj redeklaris "Litovan Sovetian Socialisman Respublikon".

Titolo: Unua sekretario de la centra komitato de la komunisma partio de Litovio (litove Lietuvos komunistų partijos Centro komiteto pirmasis sekretorius; ruse Первый секретарь Центрального Комитета Коммунистической партии Литвы).

PeriodoPostenuloRimarkoj<small>21-a de julio 1940 ĝis 24-a de junio 194113-a de julio 1944 ĝis 22-a de januaro 1974 Antanas Sniečkus <small><small>18-a de februaro 1974 ĝis 14-a de novembro 1987  Petras Griškevičius <small><small>1-a de decembro 1987 ĝis 19-a de oktobro 1988 Ringaudas Bronislovas Songaila <small>Unua partia gvidanto, kiu senposteniĝis (ĉiuj antaŭaj tenis la postenon ĝis morto)<small>19-a de oktobro 1988 ĝis 11-a de marto 1990 Algirdas Brazauskas <small>Perdis tiun postenon kiam la ŝtata sendependeco deklariĝis.

eta|120px|dekstra

 Respubliko Litovio (ekde 1990) 
Ekde la deklaro pri ŝtata sendependeco la 11-an de marto 1990, la gvidanto de la supera konsilio estis la oficiala ŝtatestro. Tio finiĝis dum 1992, kiam la ofico de prezidanto kaj la institucio de litova parlamento Seimas kreiĝis. Pro konsidero de Sovetunio, la Respubliko Litovio kaj ĝiaj politikaj gvidantoj ne agnoskiĝis de plej multaj landoj ĝis septembro 1991.

Titolo ekde 1990 ĝis 1992: gvidanto de la supera konsilio (parlamento) (litove Aukščiausiosios Tarybos pirmininkas).

Titolo ekde 1992: Prezidanto (litove prezidentas).

PeriodoPostenuloRimarkoj<small>11-a de marto 1990 ĝis 25-a de novembro 1992 Vytautas Landsbergis<small>Kiel gvidanto de la supera konsilio.<small>25-a de novembro 1992 ĝis 25-a de februaro 1998 Algirdas Brazauskas<small>Unua post-sovetia prezidanto. Fakta prezidanto (kiel gvidanto de la parlamento Seimas) ĝis la 25-a de februaro 1993, kiam li gajnis la prezidantan elekton. Ne rekandidatiĝis.<small>26-a de februaro 1998 ĝis 25-a de februaro 2003  Valdas Adamkus <small>Ne reelektiĝis.<small>26-a de februaro 2003 ĝis 6-a de aprilo 2004 Rolandas Paksas<small>Elektiĝis, sed post jaro pro akuzo de korupteco senposteniĝis.<small>ekde la 12-a de julio 2004  Valdas Adamkus <small>

 Eksteraj ligiloj 

 alia listo de litovaj regantoj (anglalingva)


Kategorio:Historio de Litovio
Kategorio:Historio de Pollando
Kategorio:Mezepoko
Litovio
Reĝoj, litovaj