Ĥarkivo

eta|dekstra|300ra|Preĝejo de Johano la Baptisto en la urbo
Ĥarkivo (ĝis la jaro 1991 ofte literumata Ĥarkovo,  [Ĥarkiv],  [Ĥarjkov])Filip Noubel, Lukaŝenka aŭ Lukaŝenko? Kial anglalingvaj amaskomunikiloj malsame skribas la familinomon de la belorusa ŝtatestro?, Global Voices en Esperanto, la 7-an de septembro 2020. estas la dua plej granda urbo de Ukrainio. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kompare, laŭ takso pri la jaro 2005 1.464.740 kaj je 2001 1.470.902. En 1989, tuj antaŭ la disfalo de Sovetunio, ĝi havis 1.610.000 loĝantojn,

La urbo estas la administra centro de unu el la 24 ukrainaj provincoj, kiuj nomiĝas "oblast": la Ĥarkiva provinco nomiĝas laŭ sia ĉefurbo. En la jaro 2012 urbo gastigis la Eŭropan Futbal-Ĉampionadon 2012.

De la jaro 1804 en la urbo funkcias Ĥarkiva Universitato, kie diplomitiĝis multaj eminentaj homoj. De maro 2022 Urbo-Heroo de Ukrainio.

 Historio 
 Fondita de kozakoj en 1655 kiel militista setlejo
 Kreo de universitato en 1804
 En 1882 formiĝis rondo de judaj studentoj, kiu lanĉis sloganon de la reveno de judoj al Palestino. Domo de Jakobo ekstaru — kaj ni iros, kio iĝis fundamento de cionismo. Ĥarkive ekzistas bela kaj granda sinagogo ĥorala.
 Fondo de politekniko en 1885
 En la jaroj 1917-1934 Ĥarkivo estis ĉefurbo de Ukraina Soveta Socialisma Respubliko
 En la jaroj 1921-1924 agis ĉi tie pola diplomatejo, nomumita en 1924 al Ĝenerala Konsulejo de Pola Respubliko en Ĥarkivo
 En la jaroj 1932-1933 granda malsatego - holodomoro en Ukrainio
 Aprile kaj maje 1940 NKVD murdis en sia sidejo ĉirkaŭ 3800 militkaptitojn de koncentrejo en Starobilsk, enterigitaj poste en Pjatiĥatki. Tiu ekzekuto estas parto de la Katina murdo
 Dum la Dua Mondmilito okazis ĉi tie kvar bataloj pri la urbo; parton de industrio oni sukcesis transporti trans Uralon.

 Dua Mondmilito 
La Dua Batalo de Ĥarkovo aŭ Operaco Fredericus estis kontraŭ-ofensivo en la regiono ĉirkaŭ Ĥarkovo (nune Ĥarkivo) Ĥarkovo estas la ruslingva nomo de la nuna urbo Ĥarkivo; kaj rusa kaj ukraina estis oficialaj lingvoj en Sovetunio (fonto: Language Policy in the Soviet Union by L.A. Grenoble, angle) kontraŭ la pontokapa ofensivo Izium de la Ruĝa Armeo fare en la 12a–28a de majo 1942, en la Orienta Fronto dum la Dua Mondmilito. Ties celo estis elimini la pontokapon Izium super Donec aŭ la "Barvenkovo kerno" (en rusa: Барвенковский выступ) kiu estis unu el la sovetaj ofensivaj areoj. Post vintra kontraŭ-ofensivo kiu forigis germanajn trupojn for el Moskvo sed elĉerpis la rezervojn de la Ruĝa Armeo, la Ĥarkova ofensivo estis nova soveta klopodo etendi sian strategian iniciaton, kvankam al ĝi mankis grava elemento de surprizo.

La Tria Batalo de Ĥarkovo estis serio de bataloj en la Orienta Fronto de la Dua Mondmilito, luktita de la Germana Armegrupa Sudo kontraŭ la Ruĝa Armeo, ĉirkaŭ Ĥarkovo inter la 19a de Februaro kaj la 15a de Marto 1943. Konata de la germana flanko kiel Doneca Kampanjo, kaj en Sovetunio kiel Donbas-Ĥarkova operaco, la germana kontraŭfrapo kondukis al la rekapto de la urboj Ĥarkovo kaj Belgorodo.

La Kvara Batalo de Ĥarkovo estis parto de la Operaco Polkovodets Rumiántsev (populare nomumita la Rumiántsev) dum la Dua Mondmilito. Profitante la rezulton de la batalo de Kursk kaj la grandan elĉerpiĝon de la germanaj panzer-divizioj, la alta stabanaro de la Ruĝa Armeo (nome la Stavka) muntis sukcesan kontraŭofensivon kontraŭ la elĉerpitaj soldatoj de Nazia Germanio cele al ilia forpelo for de Ĥarkovo kaj Belgorodo, kaj por devigi ilin instali siajn liniojn malantaŭ la rivero Dnepro. Ĝi okazis el la 12a al la 23a de aŭgusto 1943. Batalis 12 000 al 15 000 germanoj, estritaj de Erich von Manstein, kontraŭ 19 400 sovetoj, estritaj de Ivan Konev. La germanoj perdis 392 tankojn, dum la sovetoj 434. Sed la fina rezulto estis venko por la sovetoj, kiuj finfine liberigis la areon.

 Vidindaĵoj 
 Derĵprom
 Sinagogo

 Servoj 
 Ĥarkiva Nacia Universitato Radioelektroniko
 Ĥarkiva Universitato
 Metroo de Ĥarkivo
 Tramtransporto en Ĥarkivo
 Trolebusa transporto en Ĥarkivo

 Partneraj urboj 
La partneraj urboj de Ĥarkivo estas:listo "Міста-партнери" (partneraj urboj) en la urba retejo , vidita la 29-an de marto 2024 ()
 Albuquerque, Usono (2023)
 Ankaro, Turkio (2013)
 Bolonjo, Italio (1966)
 Brno, Ĉeĥio (2005)
 Cetinje, Montenegro (2011)
 Cincinnati, Ohio, Usono (1989)
 Ĉenstoĥovo, Pollando (2016)
 Deĝon (대전), Sud-Koreio (2013)
 Daugavpils, Latvio (2006)
 Debrecen, Hungario (2016)
 Gaziantep, Turkio (2011)
 Geroskipu (Γεροσκήπου), Kipro (2018)
 Ĝenovo, Italio (2012)
 Ĝinano (济南市), Ĉinio (2004)
 Kaŭno (Kaunas), Litovio (2001)
 Kutaisi (ქუთაისი), Kartvelio (2005)
 Lilo / Lille, Francio (1978)
 Lublino, Pollando (2022)informo en la urba retejo lublin.eu ()
 Maribor, Slovenio (2012)
 Nurenbergo (Nürnberg), Germanio (1990)
 Polis (Πόλις), Kipro (2018)
 Porto, Portugalio (2011)
 Poznano, Pollando (1998)
 Riŝon-Le-Ciono (ראשון לציון), Israelo (2008)
 Tbiliso (თბილისი), Kartvelio (2012)
 Tirana, Albanio (2017)
 Tjanĝino (天津), Ĉinio (1993)
 Trnava, Slovakio (2013)
 Turku / Åbo, Finnlando (2022)informo en la urba retejo turku.fi ()
 Varna (Варна), Bulgario (1995)
 Varsovio, Pollando (2011)

 Gefiloj de la urbo 
 Jura Soyfer (, 1912-1939, kiu antaŭ la lernejaj jaroj fuĝis al Vieno kaj konsideriĝas aŭstra dramisto)
 Sergej Svjatĉenko (n. en 1952, arkitekto kaj artisto kiu loĝas en Danio ekde 1990)

 Konindaj personoj 
 Johann Wolfgang von Goethe [??]
 Ivan Franko
 Józef Piłsudski
 Serhij Ĵadan

 Esperanto en la urbo 
 "Plugilano" - eldonejo kun Esperanta fako
 La morto de Asuar - libro eldonita en la urbo en 1930
 Dmitrij Cibulevskij, Kurta historio de E-movado en Ĥarkiv, 1999, p. 84
 Ivan Jakovleviĉ Bril, gvidanto de E-klubo, tradukisto

 Vidu ankaŭ 
 Ĥarkiv-Balaŝovskij (stacidomo)
 Ĥarkiv-Levada (stacidomo)
 Ĥarkiv-Pasaĵirskij (stacidomo)
 Osnova (stacidomo)
 Metroo de Ĥarkivo
 Tramtransporto en Ĥarkivo
 Internacia flughaveno Ĥarkiv
 Flughaveno Ĥarkiv-Pivniĉnij
 Tombejo de la Viktimoj de Totalismo en Ĥarkovo
 Batalo de Ĥarkivo (2022)
 Listo de urboj en Ukrainio

 Referencoj 

 Bildoj 

 Eksteraj ligiloj 

  ()
 retejo de la urba metroo
 galerio "malnova Ĥarkovo". Fotoj, mapoj kaj pliaj historiaj dokumentoj.


Kategorio:Urboj en Ĥarkiva provinco
Kategorio:Milionurboj