Paruliedoj

La Paruliedoj (Parulidae), estas specioriĉa familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj. La familio ampleksas 25 genrojn. Temas pri grupo de malgrandaj ofte koloregaj paserinaj birdoj. Plej parto estas arboremaj, kvankam kelkaj, kiel la Orverta parulio kaj la aliaj specioj de la genro Seiurus, estas surgrundemaj. Plej parto estas insektomanĝantaj.

La scienca nomo de tiu familio, Parulidae aŭ Paruliedoj, originiĝis el la fakto ke Linnaeus en 1758 nomis la Nordan parulion kiel paruo, Parus americanus, kaj, kiam taksonomio disvolviĝis, la genronomo estis modifita unue al Parulus kaj poste al nuna Parula. La familinomo kompreneble devenas el tiu genro.

 Disvastiĝo 
Paruliedoj ekskluzive troviĝas en Ameriko. Ili vivas en malsamaj vivejoj, kiel arbustaroj, marĉoj, foliarbaroj, koniferarbaroj kaj manglejoj, de Kanado ĝis al Sudameriko kaj loĝas prefere en la superaj regionoj de la arboj. Nur malmultaj specioj vivas sur la grundo aŭ grundoproksime. La plej multaj specioj, kiuj vivas kaj kovas en la sudo, estas nemigrantaj birdoj. La specioj, kiuj disvastiĝis en la nordo kaj tie havas siajn kovregionojn, apartenas al la migrantaj birdoj.

Ŝajne tiu grupo originiĝis en norda Centrameriko, kie pluestas plej granda diverseco kaj nombraj specioj. El tie ili disvastiĝis norden dum interglaĉera periodo, ĉefe kiel migrantoj, revene al la praregiono vintre. Du genroj, Myioborus kaj Basileuterus ŝajne frue koloniigis Sudamerikon, eble antaŭ kiam ambaŭ kontinentoj estis ligataj, kaj havigis plej partoj de la specioj de tiu regiono.

 Distingiloj 
La korpo de la Paruliedoj estas de 10 ĝis 19 centimetrojn longa. La plej malgranda specio estas la Lucia vermivoro (Vermivora luciae), de ĉirkaŭ 6.5 g kaj 10.6 cm. La plej granda specio dependas el la vera taksonomio de la familio. Tradicie ĝi estis listata kiel Flavabrusta ikterio, de 18.2 cm. Sed tiu povus ne esti paruliedo, kiel ĉiuj specioj de Seiurus kaj la Sempera parulio, ĉiuj el kiuj povas superi 15 cm kaj 21 g, kaj ili povus estis konsiderataj la plej grandaj.

Karaktera ĉe tiu malgranda, svelta birdo estas la mallarĝa, pinta beko. La plumaro havas ampleksan spektron da koloroj, de hel- ĝis malhelbruna, de hel- ĝis malhelgriza, de oliva bruno ĝis sufiĉa, brila ruĝo, flavo aŭ bluo. Antaŭ ĉio la kovovestaĵo aspektas pompkolora.

La seksoj de la specioj en la tropikaj regionoj estas samkoloraj kaj portas ofte dum la tuta jaro kolororiĉan plumaron. Ĉe la nordaj migrantaj Paruliedoj la masklo ekster la kova tempo portas la saman koloron kiel la ino. Kiam en aŭtuno ili atingas la travintrajn regionojn en la sudo, la masklo ŝanĝas la kovovestaĵon kontraŭ la ripozvestaĵo. Antaŭ ol ili forlasas sian travintroregionon en la sudo kaj flugas al la nordo, ili denove surmetas sian kovovestaĵon, ĉar ili bezonos reklami teritoriojn kaj allogi inojn: tio okazas ĉefe en la granda genro Dendroica. Temas pri seksa duformismo, sed ĉiukaze estas esceptoj al tiu distribuado inter migrantaj kaj nemigrantaj specioj. La specioj de Seiurus kaj ĉefe la Orverta parulio estas tre migrantaj, sed havas identajn masklajn kaj inajn plumarojn, dum la ĉefe tropikaj kaj loĝantaj flavgorĝuloj estas duformaj. Ankaŭ la Granatellus montras seksan dimorfismon, sed pro ĵusaj genetikaj analizoj ili moviĝis al la familio de la Kardinaledoj.

Ilia kantartoj ne estas speciale evoluintaj. Sed se ili kantas, ili tre persiste koncertas. Ilia voĉo havas altatonan kaj teneran tonon. Escepto estas la plej granda paruliedo nome la Flavabrusta ikterio (Icteria virens). Ĝia voĉo estas bastona kaj laŭta.

 Nutrado 
La paruliedoj nutras sin per multaj diversaj insektoj, kiel skaraboj, raŭpoj, papilioj aŭ muŝoj, samkiel per araneoj kaj limakoj. Krome per fruktoj kaj plantopartoj. La insektojn ili bekpikas de la folioj kaj arboj aŭ predas flugante.

 Reproduktado 
Ĉe la Paruliedoj en la nordo precipe la inoj konstruas la neston. La maskloj nur fojfoje partoprenas en ĝi. La nestoj havas diversajn formojn kaj varias, samkiel la nestosituo, de specio al specio. Je la arboj oni vidas plej ofte pelvetoformajn nestojn, kiuj aŭ estas supre malfermaj, aŭ, se fermitaj, havas flankan enirejon. Iuj specioj ekloĝas en forlasitaj pego-truoj aŭ en nestoskatoloj. La ovaro konsistas el kvar ĝis kvin ovoj, kiujn la ino sola elkovas.

Ĉe la tropikaj specioj de la Paruliedoj la nestoj ofte situas dense ĉe la grunda vegetaĵaro. La ovaro konsistas el nur du ĝis tri ovoj, ĉar la idoj ĝuas pli da atento kaj la patro plie certas ke li estas patro. La maskloj partoprenas plie en la nestokonstruado kaj idarzorgado.

 Genroj kaj specioj 
Laŭ moderna sistematiko la familio Paruliedoj enhavas 120 speciojn en 18 genroj.
 Bildo  Genro    Specioj175pxSeiurus  
 Orverta parulio, Seiurus aurocapilla175pxHelmitheros  
 Vermivora parulio, Helmitheros vermivorum175pxParkesia  
 Akvoparulio, Parkesia noveboracensis
 Motacilparulio, Parkesia motacilla175pxVermivora  Baĉmana vermivoro, †Vermivora bachmanii 
 Bluflugila vermivoro, Vermivora cyanoptera
 Orflugila vermivoro, Vermivora chrysoptera175pxMniotilta  
Zebroparulio, Mniotilta varia175pxProtonotaria  
 Protonotario, Protonotaria citrea175pxLimnothlypis  
 Limnotlipo, Limnothlypis swainsonii175pxOreothlypis  
 Fajrgorĝa parulio, Oreothlypis gutturalis
 Blankabrova parulio, Oreothlypis superciliosa175pxLeiothlypis  
 Migra vermivoro, Leiothlypis peregrina
 Oranĝkrona vermivoro, Leiothlypis celata
 Kolima vermivoro, Leiothlypis crissalis
 Lucia vermivoro, Leiothlypis luciae
 Ruĝeckrona vermivoro, Leiothlypis ruficapilla
 Virginia vermivoro, Leiothlypis virginiae175pxLeucopeza  
 Sempera parulio, Leucopeza semperi175pxOporornis  
 Grizkapuĉa parulio, Oporornis agilis175pxGeothlypis  Komuna flavgorĝulo, Geothlypis trichas
 Beldinga flavgorĝulo, Geothlypis beldingi
 Altamira flavgorĝulo, Geothlypis flavovelata
 Bahama flavgorĝulo, Geothlypis rostrata
 Olivkrona flavgorĝulo, Geothlypis semiflava
 Meksika flavgorĝulo, Geothlypis speciosa
 Maskoparulio, Geothlypis aequinoctialis
 Suda flavgorĝulo, Geothlypis velata
 Nigravizaĝa flavgorĝulo, Geothlypis auricularis
 Panama flavgorĝulo, Geothlypis chiriquensis
 Grizkrona flavgorĝulo, Geothlypis poliocephala
 Nelsona flavgorĝulo, Geothlypis nelsoni
 Okulringa parulio,  Geothlypis tolmiei
 Nigrakapa parulio,  Geothlypis philadelphia
 Nigramaska parulio,  Geothlypis formosa175pxCatharopeza  
 Sanktavincenta parulio, Catharopeza bishopi175pxSetophaga  
 Plumboparulio, Setophaga plumbea
 Angela parulio, Setophaga angelae
 Jamajka parulio, Setophaga pharetra
 Kapuĉparulio, Setophaga citrina
 Ruĝvosta parulio. Setophaga ruticilla
 Kirtlanda parulio, Setophaga kirtlandii
 Tigroparulio, Setophaga tigrina
 Lazura parulio, Setophaga cerulea
 Norda parulio, Setophaga americana
 Flavventra parulio, Setophaga pitiayumi
 Magnolia parulio, Setophaga magnolia
 Kaŝtana parulio, Setophaga castanea
 Oranĝgorĝa parulio, Setophaga fusca
 Ora parulio, Setophaga petechia
 Kaŝtanflanka parulio, Setophaga pensylvanica
 Stria parulio, Setophaga striata
 Bludorsa parulio, Setophaga caerulescens
 Palmoparulio, Setophaga palmarum
 Grizvanga parulio, Setophaga pityophila
 Pinparulio, Setophaga pinus
 Flavpuga parulio, Setophaga coronata
 Flavgorĝa parulio, Setophaga dominica
 Vitelina parulio, Setophaga vitellina
 Preria parulio, Setophaga discolor
 Adelajda parulio, Setophaga adelaidae
 Barbuda parulio, Setophaga subita
 Sanktalucia parulio, Setophaga delicata
 Gracparulio, Setophaga graciae
 Grizdorsa parulio, Setophaga nigrescens
 Taŭnsenda parulio, Setophaga townsendi
 Okcidenta parulio, Setophaga occidentalis
 Orvanga parulio, Setophaga chrysoparia
 Flavvanga parulio, Setophaga virens175pxMyiothlypis  
 Orverda parulio, Myiothlypis luteoviridis
 Sanktamarta parulio, Myiothlypis basilica
 Blankastria parulio, Myiothlypis leucophrys
 Flaveca parulio, Myiothlypis flaveola
 Suda parulio, Myiothlypis leucoblephara
 Nigrakresta parulio, Myiothlypis nigrocristata
 Markata parulio, Myiothlypis signata
 Flavvosta parulio, Myiothlypis fulvicauda
 Riverparulio, Myiothlypis rivularis
 Duzona parulio, Myiothlypis bivittata
 Orventra parulio, Myiothlypis chrysogaster
 Ĉokoa parulio, Myiothlypis chlorophrys
 Blankabrida parulio, Myiothlypis conspicillata
 Grizbrusta parulio, Myiothlypis cinereicollis
 Orgriza parulio, Myiothlypis fraseri
 Fajrkrona parulio, Myiothlypis coronata175pxBasileuterus  
 Grizkapa parulio, Basileuterus griseiceps
 Orkrona parulio, Basileuterus culicivorus
 Blankaventra parulio, Basileuterus culicivorus hypoleucus
 Trizona parulio, Basileuterus trifasciatus
 Ruĝkapa parulio, Basileuterus rufifrons
 Kaŝtanĉapa parulio, Basileuterus delattrii
 Orbrova parulio, Basileuterus belli
 Nigravanga parulio, Basileuterus melanogenys
 Panama parulio, Basileuterus ignotus
 Tristria parulio, Basileuterus tristriatus
 Jungasa parulio, Basileuterus punctipectus
 Nigrorela parulio, Basileuterus melanotis
 Takarkuna parulio, Basileuterus tacarcunae
 Larmoparulio, Basileuterus lachrymosus175pxCardellina  
 Kanada parulio, Cardellina canadensis
 Nigrakrona parulio – Cardellina pusilla
 Ruĝfrunta parulio – Cardellina rubrifrons
 Ruĝa parulio – Cardellina rubra
 Rozkapa parulio – Cardellina versicolor175pxMyioborus  
 Bunta blankavostulo, Myioborus pictus
 Ardeza blankavostulo, Myioborus miniatus
 Ruĝeckrona blankavostulo, Myioborus brunniceps
 Flavkrona blankavostulo, Myioborus flavivertex
 Blankafrunta blankavostulo, Myioborus albifrons
 Orfrunta blankavostulo, Myioborus ornatus
 Okulvitra blankavostulo, Myioborus melanocephalus
 Koluma blankavostulo, Myioborus torquatus
 Flavvizaĝa blankavostulo, Myioborus pariae
 Blankavizaĝa blankavostulo, Myioborus albifacies
 Kardona blankavostulo, Myioborus cardonai
 Brunkrona blankavostulo, Myioborus castaneocapillus

Referencoj

 Literaturo 
 Jon Curson: New World Warblers (New Mermaids), 1994 - ISBN 0-7136-3932-6

 Eksteraj ligiloj 

 Videos über Waldsänger an Internet Bird Collection

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno