Tamnofiledoj

Tamnofiledoj (Thamnophilidae), kutime nomataj formikbirdoj, estas neotropisa specioriĉa kaj formoriĉa familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj. Tiuj ĉi birdoj vivas en tropika kaj subtropika Centra kaj Suda Ameriko, de Meksiko ĝis Argentino.

Entute la familio enhavas na pli ol 230 speciojn, multaj el kiuj en siaj  havas vorton "formiko": formiklanioj, formiktrogloditoj, formikvireoj ktp. Ili ne estas tre parencaj al lanioj, trogloditoj, vireoj kaj aliaj birdoj, de kiuj ili prenas nomojn — tiuj ĉi nomoj estas donitaj nur laŭ forma kaj ekologia simileco. Multe pli proksimas al ili formikariedoj, rinokriptedoj, konopofagedoj, kaj furnariedoj.

La kutima nomo "formikbirdoj" kaj la vorto "formiko" en kutimaj nomoj de multaj el ĝiaj genroj kaj specioj referencas la kutimon de multaj el tiuj ĉi birdoj  sekvi la migradojn de la  kaj manĝi la insektojn, araneojn aŭ eĉ malgrandajn reptiliojn kaj serpentojn, fuĝantajn forde la formikaj hordoj. Formikojn mem manĝas nur malmultaj specioj.

 Priskribo 
Tamnofiledoj estas malgrandaj ĝis mezgrandaj birdoj kun rondecaj kaj mallongaj flugiloj kaj fortaj kruroj. Plejparto de specioj havas plumaron de iu kombinaĵo de cindrogriza, blanka, bruna kaj rufa koloroj, kun rimarkebla seksa duformismo en kolorigo kaj kolorsĥemo. Rufaj kaj brunaj nuancoj pli oftas ĉe inoj, dum por iĉoj pli kutimas grizo kaj nigro. Iĉoj de certaj specioj havas brile blankajn makulojn sur dorso kaj flugiloj, kiujn la birdo montras al oponanto kadre de agresa spektaklo. Bekoj de plejparto de formikbirdoj estas granda kaj fortika, ofte kun malgranda hoketo ĉe la pinto, kiu helpas al la birdo teni kaptitan predon antaŭ formanĝi ĝin.

 Ekologio kaj konduto 
Plejparto de tamnofiliedoj vivas en arbaroj, sed kelkaj preferas alian habitaton. El la arbaraj specioj, plimulto furaĝas en subarbaraĵo aŭ en meza arbara etaĝo, nur kelkaj ĉasas en kanopeo aŭ surgrunde. Granda pliparto de ilia dieto konsistas je insektoj kaj aliaj artropodoj, kvankam malgrandaj vertebruloj ankaŭ povas esti manĝataj oportunisme.

Multaj specioj aliĝas al , kaj kelkaj formas la "kernon" de tiuj. Almenaŭ 18 specioj estas specialistoj pri sekvado de armeformikaj vicoj kaj ĉasado ĉirkaŭ ili, kaj plimulto de aliaj specioj furaĝas tiumaniere oportunisme.

Formikbirdoj estas monogamiaj kaj havas unu partneron dum tuta vivo. Ĉiu paro havas stabilan teritorion kaj defendas ĝin de ĉiuj samspecianoj. La nesto estas plej ofte proksimume uj-forma kaj konstruita inter branĉoj, sur arbotrunko aŭ surgrunde, sed kelkaj specioj ankaŭ havas fermitajn nestojn pendumantajn de arbobranĉo. Kovadon kaj nutron de idoj partoprenas ambaŭ gepatroj. Adoleskan birdon post elnestiĝo plej kutime prizorgas ekskluzive unu el la gepatroj.

 Statuso 
IUCN markas almenaŭ 38 speciojn de formikbirdoj iugrade endanĝeritaj pro homa agado. Ĉar tiuj ĉi birdoj ne estas kutime ĉasataj aŭ kaptataj por esti dorlotbirdoj, la plej grava kaŭzo de danĝero por ili estas habitatdetruo. Pro habitatdetruo arealoj de multaj specioj fragmentiĝas, kaj la rezultaj eroj estas pli vundeblaj por predado kaj nestpredado.

Taksonomio
La formikbirda familio Thamnophilidae estis originale difinita kiel subfamilio kun nomo Thamnophilinae en tiam pli ĝenerala familio Formicariidae, kiu enhavis ĉiujn birdojn, kiuj adaptiĝis nutriĝi per sekvo de armeformikoj, kaj iliajn parencojn. En pli malnova literaturo en multaj lingvoj la tiu ĉi pli granda Formicariidae nomiĝis "formikbirdoj" kaj la subfamilio Thamnophilinae "tipaj formikbirdoj". En modernaj fontoj oni nomas "formikbirdoj" ekskluzive Tamnofiledojn.

Thamnophilidae estas proklamita familio kaj eligita el Formicariidae post kiam esploristoj rimarkis gravajn kaj konsistajn diferencojn en strukturoj de sternumo kaj sirinkso inter tiuj ĉi du familioj, kaj ankaŭ post la revolucia taksonomio far Sibley kaj Ahlquist, kiu inter alie ekzamenis la DNA-DNA-hibridiĝon de tiuj ĉi birdoj.Sibley, C. G. and Ahlquist, J. E. (1990) Phylogeny and classification of birds. Yale University Press, New Haven, Conn. . 
Nuntempe Tamnofiledoj estas establita familio en infraordo Tyrannides de subordo Tyranni. En la filogenetiko de la infraordo ĝi havas bazan pozicion, t.e. pli proksimas al la bazo de subarbo ol la parencaj Formikariedoj, Rinokriptedoj, Konopofagedoj kaj Furnariedoj.
La unua disbranĉiĝo de la infraorda arbo apartigis la kladon de Tamnofiledoj kaj Konopofagedoj de la klado, kiu enhavas Formikariedojn, Furnariedojn kaj Rinokriptedojn.

La familio enhavas 45 genrojn kaj pli ol 230 speciojn. La  de la specioj ofte enhavas vortojn "formiktroglodito", "formikvireo" aŭ "formiklanio". Tiu ĉi nomumo referencas ne tiom morfologiajn aŭ ekologiajn similecoj inter tiuj ĉi birdoj kaj, responde, trogloditoj, vireoj kaj lanioj, kiom simple la grandon (ĉi tie aranĝita de plej malgranda al la plej granda). Specioj nomitaj simple "formikbirdo" estas ĝenerale inter "formikvireo" kaj "formiklanio" je grando. Krome, kelkaj genroj havas specialajn nomojn:  Phlegopsis estas "nudokululoj", Pyriglena "fajrokululoj", kaj Neoctantes kaj Clytoctantes "arbustbirdoj".

Kvankam tamnofileda taksonomio je granda parto baziĝas je studoj elde meza 19-a jarcento, kiam pli ol duono de specioj nun apartenantaj al la familio ne estis eĉ konataj, modernaj molekulfilogenetikaj esploroj plejparte konfirmas ĝin.
La familio havas du ĉefajn kladojn: la kladon de "klasikaj" formikbirdoj kun pli longaj kaj maldikaj bekoj, kaj la kladon de "formiklanioj" kaj aliaj formikbirdoj kiuj mem estas pli grandaj kaj kies bekoj estas pli larĝaj kaj fortikaj. Genro  Herpsilochmus estas escepto, ĉar ĝi apartenas al la ĉi-dua klado, malgraŭ ke ĝiaj birdoj estas ĉiuj malgrandaj kaj nomataj "formiktrogloditoj". Ekzistas, tamen, kelkaj genroj, kiujn malfacilas lokali sur la kladogramo, kaj oni suspektas ke ili povas formi la trian, ĝis nun ne difinitan, kladon. Supplementary information (PDF) 

La nuna sistematiko estas suspektinda ankaŭ pro tio, ke la familio enhavas kelkajn tre specioriĉajn genrojn, kaj multajn tre malgrandajn aŭ monotipajn. Plejparto de la genroj estas konfirmitaj monofiletikaj, sed pro granda kvanto de malbone studitaj specioj malfacilas esti certa. Iuj esploristoj suspektas, ke iam oni devos disigi certajn genrojn, aparte na Myrmotherula kaj Myrmeciza, aŭ movi iujn el iliaj specioj al aliaj genroj

 Sistematiko 
La sistematikon de tamnofiledoj en la World Bird List
kontrolas kaj aranĝas Frank Gill, David Donsker and Pamela Rasmussen el la International Ornithologists' Union.
La divizio de la familio je subfamilioj kaj triboj sekvas filogenetikon publikigitan far Jan Ohlson k. al. en jaro 2013 kaj la liston ĝisdatigatan far Joseph del Hoyo ĉe retpaĝaro Handbook of the Birds of the World Alive.

Subfamilio Euchrepomidinae
 Bildo  Genro   Specioj175px Euchrepomis Rufpuga formiktroglodito, 
 Kaŝtanŝultra formiktroglodito, 
 Flavpuga formiktroglodito, 
 Cindraflugila formiktroglodito, 

 Subfamilio Myrmornithinae 
 Bildo  Genro   Specioj175px Myrmornis Bendflugila formikbirdo, 175px Pygiptila Makulvosta formiklanio, 175px Thamnistes Bruneca formiklanio, 
 Rufeca formiklanio, 

 Subfamilio Thamnophilinae 
 Tribo Microrhopiini 
 Bildo  Genro   Specioj175px Microrhopias Punktflugila formiktroglodito,  175px Neoctantes Nigra arbustbirdo,  175px ClytoctantesSuprenkurbbeka arbustbirdo, 
Rondonia arbustbirdo,  175px Epinecrophylla, punktargorĝuloj Ŝakgorĝa punktargorĝulo, 
Brunventra punktargorĝulo, 
Blankokula punktargorĝulo, 
Rufdorsa punktargorĝulo, 
Amazonia punktargorĝulo, 
Monteta punktargorĝulo, 
Ornama punktargorĝulo, 
Rufvosta punktargorĝulo,  175px Myrmorchilus Striatdorsa formikbirdo,  175px Aprositornis Japakana formikbirdo,  Ammonastes Grizventra formikbirdo,  175px Myrmophilax Nigragorĝa formikbirdo, 

 Tribo Formicivorini 
 Bildo  Genro   Specioj175px Myrmotherula Liphara formiktroglodito, 
 Nana formiktroglodito, {{bt|Myrmotherula brachyura|(Hermann, 1783)}}
Gujana striata formiktroglodito, 
Amazonia striata formiktroglodito, 
Pacifika formiktroglodito, 
Formiktroglodito de Cherrie, 
Formiktroglodito de Klages, 
Striatbrusta formiktroglodito, 
Flavgorĝa formiktroglodito, 
Formiktroglodito de Sclater, 
Blankflanka formiktroglodito, 
Arĝentflanka formiktroglodito, 
Ardeza formiktroglodito, 
Rio-Suna formiktroglodito, 
Formiktroglodito de Salvadori, 
Longflugila formiktroglodito, 
Bendvosta formiktroglodito, 
Formiktroglodito de Ihering, 
Rio-de-Ĵanejra formiktroglodito, 
Jungasa formiktroglodito, 
Unukolora formiktroglodito, 
Alagoasa formiktroglodito, 
Simplaflugila formiktroglodito, 
Griza formiktroglodito, 
Plumba formiktroglodito, 
|-
|175px
|| Terenura||
 Striatĉapa formiktroglodito, 
 Oranĝventra formiktroglodito, 
|-
|175px
|| Myrmochanes||
 Nigra-blanka formikbirdo, 
|-
|175px
|| Formicivora'' Maldikbeka formiktroglodito, 
 Nigrakapuĉa formiktroglodito, 
 Suda blankfrinĝa formiktroglodito, 
 Norda blankfrinĝa formiktroglodito, 
 Formiktroglodito de Serra, 
 Nigraventra formiktroglodito, 
 Rustdorsa formiktroglodito, 
 Formiktroglodito de Grantsau, 
 Marĉa formiktroglodito, 

 Tribo Thamnophilini 
 Bildo  Genro   Specioj175px Dichrozona Benda formikbirdo, 175px Rhopias Stelgorĝa formiktroglodito, 175px Isleria Simplagorĝa formiktroglodito, 
 Rufventra formiktroglodito, 175px Thamnomanes Malhelgorĝa formiklanio, 
 Saturna formiklanio, 
 Cindra formiklanio, 
 Blua-ardeza formiklanio, 175px Megastictus Perla formiklanio, 175px Sakesphorus Arĝentvanga formiklanio, 175px Herpsilochmus Bahia formiktroglodito, 
 Nigraĉapa formiktroglodito, 
 Aripuana formiktroglodito, 
 Antaŭdirita formiktroglodito, 
 Kremventra formiktroglodito, 
 Cindragorĝa formiktroglodito, 
 Makulvosta formiktroglodito, 
 Formiktroglodito de Dugand, 
 Formiktroglodito de Todd, 
 Makuldorsa formiktroglodito, 
 Roraima formiktroglodito, 
 Kravata formiktroglodito, 
 Larĝbeka formiktroglodito, 
 Antikva formiktroglodito, 
 Flavbrusta formiktroglodito, {{bt|Herpsilochmus axillaris|(Tschudi, 1844)}}
 Rustflugila formiktroglodito, 
 Rufmarĝena formiktroglodito, 
|-
|175px
|| Dysithamnus||
 Makulbrusta formikvireo, 
 Solidkolora formikvireo, 
 Striatkrona formikvireo, 
 Makulkrona formikvireo, 
 Rufdorsa formikvireo, 
 Dukolora formikvireo, 
 Plumba formikvireo, 
 Blankstria formikvireo, 
|-
|175px
|| Thamnophilus||
 Koluma formiklanio, 
 Nigradorsa formiklanio, 
 Bendvosta formiklanio, 
 Strietata formiklanio, 
 Formiklanio de Chapman, 
 Strietkresta formiklanio, 
 Lineata formiklanio, 
 Kaŝtandorsa formiklanio, 
 Nigrakapuĉa formiklanio, 
 Nigra formiklanio, 
 Ekvadora formiklanio, 
 Malhelgriza formiklanio, 
 Formiklanio de Castelnau, 
 Blankŝultra formiklanio, 
 Unukolora formiklanio, 
 Simplaflugila formiklanio, 
 Muskolora formiklanio, 
 Altebenaĵa formiklanio, 
 Nigrakrona formiklanio, 
 Norda ardeza formiklanio, 
 Ardeza formiklanio de Natterer, 
 Bolivia ardeza formiklanio, 
 Planalta ardeza formiklanio, 
 Sooretama ardeza formiklanio, 
 Amazonia formiklanio, 
 Akra formiklanio, 
 Striatdorsa formiklanio, 
 Varia , 
 Rufflugilo formiklanio, 
 Rufĉapa formiklanio, 
|-
|175px
|| Sakesphorus||
 Nigrakresta formiklanio, 
 Glacea formiklanio, 
|-
|175px
|| Radinopsyche||
 Kaatinga formiktroglodito, 
|-
|175px
|| Biatas||
 Blankbarba formiklanio, 
|-
|175px
|| Cymbilaimus||
 Lineata formiklanio, 
 Bambua formiklanio, 
|-
|175px
|| Taraba||
 Granda formiklanio, 
|-
|175px
|| Mackenziaena||
 Larĝvosta formiklanio, 
 Plumtufa formiklanio, 
|-
|175px
|| Frederickena||
 Nigragorĝa formiklanio, 
 Onda formiklanio, 
 Fulma formiklanio, 
|-
|175px
|| Hypoedaleus||
 Makuldorsa formiklanio, 
|-
|175px
|| Batara||
 Giganta formiklanio, 
|-
|175px
|| Xenornis'' Polvera formiklanio, 

 Tribo Pithyini 
 Bildo  Genro   Specioj175px Pithys Blanktufa formikbirdo, 
 Blankmaska formikbirdo, 175px Phaenostictus Okulmakula formikbirdo, 175px Gymnopithys Dukolora formikbirdo, 
 Blankvanga formikbirdo, 
 Rufgorĝa formikbirdo, 175px Oneillornis Blankgorĝa formikbirdo, 
 Lunmakula formikbirdo, 175px Rhegmatorhina Nudokula formikbirdo, 
 Arlekena formikbirdo, 
 Blankbrusta formikbirdo, 
 Kaŝtankresta formikbirdo, 
 Haroza formikbirdo, 175px Phlegopsis,
nudokululoj Ngramakula nudokululo, 
 Ruĝecflugila nudokululo, 
 Palvizaĝa nudokululo, 175px Willisornis,skvamaj formikbirdoj Kutima skvama formikbirdo, 
 Brazila skvama formikbirdo, 175px Drymophila Rustkolora formikbirdo, 
 Formikbirdo de Bertoni, 
 Rufvosta antbird, 
 Oĥrapuga formikbirdo, 
 Malhelvosta formikbirdo, 
 Skvamata formikbirdo, 
 Striata formikbirdo, 
 Sankta-Marta formikbirdo, 
 Formikbirdo de Klages, 
 Eost-Anda formikbirdo, 
 Striatkapa formikbirdo, 175px Hypocnemis,kantaj formikbirdoj Gujana kanta formikbirdo, 
 Imeria kanta formikbirdo, 
 Perua kanta formikbirdo, 
 Flavbrusta kanta formikbirdo, 
 Rondonia kanta formikbirdo, 
 Kanta formikbirdo de Spix, 
 Manikora kanta formikbirdo, 
 Flavbrova kanta formikbirdo, 175px Sciaphylax,kaŝtanvostaj formikbirdoj Suda kaŝtanvosta formikbirdo, 
 Norda kaŝtanvosta formikbirdo, 175px Cercomacroides Formikbirdo de Willis, 
 Formikbirdo de Parker, 
 Nigreca formikbirdo, 
 Riparia formikbirdo, 
 Malhela formikbirdo, 
 Nigra formikbirdo, 175px Cercomacra Manua formikbirdo, 
 Rio-de-Ĵanejra formikbirdo, 
 Griza formikbirdo, 
 Mato-Grosa formikbirdo, 
 Bananala formikbirdo, 
 Gagata formikbirdo, 
 Karba formikbirdo, 

 Tribo Pyriglenini 
 Bildo  Genro   Specioj175px Myrmoderus Rustdorsa formikbirdo, 
 Lazura formikbirdo, 
 Ŝelmakula formikbirdo, 
 Koltuka formikbirdo, 
 Skvamoza formikbirdo, 175px Hypocnemoides Nigrabarba formikbirdo, 
 Bendvosta formikbirdo, 175px Hylophylax Makuloza formikbirdo, 
 Makuldorsa formikbirdo, 
 Punktdorsa formikbirdo, 175px Sclateria Arĝenteca formikbirdo, 175px Myrmelastes Plumba formikbirdo, 
 Ardezkolora formikbirdo, 
 Makulflugila formikbirdo, 
 Humajta antbird, 
 Brunkapa formikbirdo, 
 Rufvizaĝa formikbirdo, 
 Roraima formikbirdo, 
 Venezuela formikbirdo, 175px Poliocrania Kaŝtandorsa formikbirdo,  Ampelornis Grizkapa formikbirdo, 175px Sipia Mallongvosta formikbirdo, 
 Esmeraldasa formikbirdo, 
 Magdalena formikbirdo, 
 Dull-mantled formikbirdo, 175px Myrmeciza Blankventra formikbirdo, 175px Myrmoborus Nigravosta formikbirdo, 
 Blanklinea formikbirdo, 
 Nigravizaĝa formikbirdo, 
 Blankbrova formikbirdo, 
 Cindravosta formikbirdo, 175px Gymnocichla Kalva formikbirdo, 175px Pyriglena, fajrokululoj Nigra fajrokululo, 
 Tapaĥosa fajrokululo, 
 Amazonia fajrokululo, 
 Striata fajrokululo, 
 Blankŝultra fajrokululo, 175px Rhopornis Maldika formikbirdo, 175px Percnostola Nigrakapa formikbirdo, 
 Alpaŭajo-formikbirdo, 175px Akletos Blankŝultra formikbirdo, 
 Formikbirdo de Goeldi, 175px Hafferia Cindreca formikbirdo, 
 Blue-lored formikbirdo, 
 Zeledon's formikbirdo, 

 Referencoj 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Neotropisa faŭno