Marĉa cirkuo

La marĉa cirkuomarĉa cirkuo en PIV ĉe vortaro.netOrnitologia taksonomio aŭ Marĉocirkuo () estas rabobirdo el la familio akcipitredoj. Ĝi estas mezgranda rabobirdo kaj la plej granda el cirkuoj, kun plej larĝaj flugiloj, el moderklimata kaj subtropika okcidenta Eŭrazio kaj Afriko. Ĝi estas konata ankaŭ kiel Eŭrazia marĉocirkuo  aŭ Okcidenta marĉocirkuo. Ĝi reproduktiĝas proksime de malsekejoj kaj en densaj junkejoj.

Fakuloj diferencigas tri apartajn sed tre rilatajn speciojn, nome: la marĉa cirkuo (Circus aeruginosus), la orienta cirkuo (C. spilonotus) kaj la aŭstralazia cirkuo (C. approximans). Ili estis iam konsiderataj kiel ununura specio, kun tri subspecioj: la okcidenta (C. aeruginosus aeruginosus), la orienta (C. aeruginosus spilonotus), kaj la aŭstralazia (C. aeruginosus approximans). Foje oni konsideris ankaŭ la eble distingan Papua cirkuo (C. (s.) spilothorax) de orienta Azio kaj Wallacea, kaj la Madagaskara marĉocirkuo (C. maillardi) de insuloj de okcidenta Hinda Oceano.

 Marĉa cirkuo 
La marĉa cirkuo (Circus aeruginosus) reproduktiĝas tra Eŭropo kaj okcidenta Azio. Ĝi estas migranta escepte en la plej tepidaj regionoj, kaj vintras ĉefe en Afriko.
eta|Okcidenta marĉocirkuo (hipermelanisma ino) super kamparo

 Taksonomio 
Laŭ AviListAviList v2025, konsultita la 24-an de dec. 2025, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

Accipitriformes - akcipitroformaj
Accipitridae - akcipitredoj
Circus de Lacépède, BGE, 1799 - cirkuo
Circus aeruginosus (Linnaeus, C, 1758) - marĉa cirkuo
Circus aeruginosus aeruginosus (Linnaeus, C, 1758)
Circus aeruginosus harterti Zedlitz, OE, 1914

 Aspekto 
eta|maldekstre|Tre pala ina plenkreskulo (notu brunajn vostoplumojn kaj flavan okulon) vintras ĉe Hodal (Faridabado, Harjano, Barato)
La marĉa cirkuo estas la plej granda -42 ĝis 56 cm longa kaj enverguro el 115 ĝis 140 cm kaj pezo de 400 ĝis 660 g maskloj kaj de 540 ĝis 900 g inoj- el la kvar eŭropaj cirkuoj kaj estas tipa granda fortika cirkuo kun larĝaj flugiloj kiujn uzas laŭ malalta vo dum malalta flugo. Krome estas kiel aliaj cirkuoj ĉar ambaŭ seksoj havas malsimilajn plumarojn (seksa duformismo), sed iliaj plumaroj ne estas similaj al tiuj de aliaj cirkuoj kaj ankaŭ diferencoj ne estas tiom grandaj -maskloj ne estas tiom helgrizaj-. Krome ili ne havas blankan ringon ĉe vostobazo.

Maskloj havas larĝajn flugilojn kun helgrizaj -malantaŭe- kaj brunaj -antaŭe- partoj (tiu kontrasto klare diferencigas ilin) kaj nigraj flugilpintoj iom rondformaj. Ties kapo estas ĉama aŭ helbruna, dorso malhelbruna kaj brusto helbruna strieca, vosto kaj subaj partoj estas grizaj kaj la ventro ruĝecbruna, resume kamufla kaj kripta, trikolora identige nome bruna-helgriza-nigra. La irisoj kaj vaksaĵo de la nigra beko estas flavaj.

La ino estas ĉefe bruna, ege kontraste helflaveca en krono, gorĝo -ĉirkaŭante rimarkeblan malhelbrunan strion transokulan- kaj antaŭaj flugiloj (ŝultroj). Tiu kolorkapo povas esti iom eluzita kaj tiam similas al tiu de la masklo, sed la okulareo de la ino estas ĉiam pli malhela, pro kio la hela okulo elstaras, dum la maskla kapo estas ne tre kontrastokolora kaj la ino ne havas la grizajn flugilmakulojn kaj voston. Junuloj estas similaj al inoj, sed kutime havas malpli da flava, ĉefe ŝultre.

Estas rara hipermelanisma morfo kun ege malhela plumaro. Ĝi troviĝas plej ofte oriente de la teritorioj de la specio. Junuloj de tiu morfo povas aspekti tute nigraj dumfluge.

 Kutimoj  
Ili ĉasas etajn mamulojn kiaj akvaj kampomusoj de la genro Arvicola, ranojn, reptiliojn, insektojn, fiŝojn kaj kadavraĵojn, kaj ĝis mezgrandajn birdojn kiaj Akrocefaledoj, per surpriziga ekfalo ekde malalta flugo -ne tiom malalta kiom aliaj cirkuoj- super kamparo kaj junkejoj. Kutima flugo estas kvar aŭ kvin flugilfrapoj kaj posta longa ŝvebo. Ili ĉasas laŭ tipa maniero de cirkuoj, per flugoglitado malalte super ebena malferma grundo dum sia serĉado de predoj, havante flugilojn je formo de neprofunda V kaj ofte havante pendantajn krurojn.

Temas pri pigra birdo, kiu multe ripozas kaj ne multe riskas por predado de malfortaj bestetoj, rano, birdido aŭ eĉ ovoj, kvankam kuraĝas ataki mezgrandajn birdon ĝis grando de ansero. Ĉasteritorio estas pli malgranda ol tiu de aliaj cirkuoj, eble pro plia abundo en malsekaj zonoj. Kiam la ino kovas aŭ zorgas la idojn, la masklo donas manĝaĵon dumfluge.

Temas pri socia birdo kiu grupiĝas en junkejaj dormejoj ĝis dudekkvin ekzempleroj.

Voĉo estas ia “peu” aŭ “kiu”, kvazaŭ miaŭo de vanelo, dum reproduktado. Ankaŭ estas alarma krio pli mekanika.

 Reproduktado 
Komenco de la reprodukta sezono varias el meza marto al komenca majo. La maskloj ofte pariĝas al du kaj foje tri inoj. Parligo kutime daŭras por ununura reprodukta sezono, sed kelkaj paroj restas kune dum kelkaj jaroj.

Tiu specio nestas surgrunde inter kaj el akva planktaro inter altaj herboj kaj junkejoj (kareksejoj, sed ankaŭ sur terkultivejoj) proksimaj de akvejoj; konstruas la masklo neston el bastonetoj, kanoj kaj herboj. La ino demetas 4 aŭ 5 bluecblankajn ovojn -eĉ el 2 ĝis 8- ovalformajn kaj blankecajn kun blueca aŭ verdeca nuanco dekomence, ovojn kiujn kovas ĉefe la ino iom dum 31–38  tagoj. Idoj, zorgitaj de la ino, elnestiĝas post 5 aŭ 6 semajnoj kaj ekflugas post ĉirkaŭ dek tagoj. Ŝajne en naturo tiu specio povas miksiĝi kun la Orienta marĉa cirkuo (C. spilonotus) kaj ŝajne idoj ne estas nefruktodonaj.

 Subspecioj 
La marĉa cirkuo prezentiĝas laŭ du subspecioj, nome la tre amplekse migranta C. a. aeruginosus en Eŭropo, Azio kaj Afriko kaj C. a. harterti kiu estas subspecio de loĝantaj birdoj la tutan jaron en nordokcidenta Afriko, ĉefe en Maroko, kaj laŭ kelkaj fakuloj en sudokcidenta Iberio. Tiuj subspecioj estas malfacile diferencigeblaj -nur kiam ili apudas-: harterti maskloj estas pli malhelaj dorse kaj pli helaj kaj kontrasteble striecaj sube. Ankaŭ inoj estas pli helaj.

Distribuado kaj ekologio
Tiu palearktisa specio havas ampleksan reproduktan teritorion el Eŭropo kaj nordokcidenta Afriko al Centra Azio kaj nordaj partoj de Mezoriento. Ĝi reproduktiĝas en preskaŭ ĉiu lando de Eŭropo sed forestas el montaj regionoj kaj subarkta Skandinavio. Ĝi raras en la Brita Insularo kaj kutime ne reproduktiĝas en Irlando aŭ Kimrio. Mezoriente estas populacioj en Turkio, Irako kaj Irano, dum en Centra Azio la teritorioj etendas orienten tiom for kiom ĝis nordokcidenta Ĉinio, Mongolio kaj la regiono de la Lago Baikal de Siberio.

Plej populacioj de Marĉocirkuoj estas migrantaj aŭ disiĝemaj. Kelkaj birdoj vintras en pli mildaj regionoj de suda kaj okcidenta Eŭropo, dum aliaj migras al Sahelo, baseno de Nilo kaj regiono de la Grandaj Lagoj de Afriko, aŭ al Arabio, la Hinda subkontinento kaj Birmo. La subspecio harterti de loĝantaj birdoj la tutan jaron loĝas en Maroko, Alĝerio kaj Tunizio.

Vagantoj atingis Islandon, la Acorojn, Malajzion kaj Sumatron. La unua dokumentata (sed nekonfirmata) vidaĵo en Ameriko estis unu birdo ŝajne fotata la 4an de decembro 1994 ĉe la Nacia Naturrezervejo Chincoteague en Kantono Accomack (Virginio) (Usono). Sekve estis konfirmataj vidaĵoj el Gvadelupo (vintre de 2002/2003) kaj el Nacia Naturrifuĝejo Laguna Cartagena de Puerto Rico (komence de 2004 kaj januaro/februaro 2006).AOU (2000), Banks et al. (2005), Merkord et al. (2006)
eta|dekstre|200px|Vintranta ino ĉase ĉe Kolkato (Okcidenta Bengalo, Barato)

Kiel ĉe la aliaj marĉocirkuoj, tiu estas tre asocia kun areoj de malsekejoj, ĉefe tiuj riĉaj en fragmitoj (Phragmites australis). Ĝi povas troviĝi ankaŭ en vario de aliaj malfermaj habitatoj, kiaj farmoj kaj herbejoj, ĉefe kie tiuj bordas marĉojn. Ĝi estas teritoriema birdo en la reprodukta sezono, kaj eĉ vintre ĝi ŝajnas malpli socia ol la aliaj cirkuoj, kiuj ofte ariĝas en grandaj grupojClarke et al. (1998). Sed tio estas probable simple pro biotopopreferoj, ĉar la marĉocirkuoj estas komplete alopatriaj dum kelkaj parencoj de C. aeruginosus de herbejoj kaj stepoj vintras en la samaj regionoj kaj ariĝas je manĝoresursoj kiaj apero de lokustoj. Krome en Nacia Parko Keoladeo de Raĝastano (Barato) ĉirkaŭ 100 eŭraziaj marĉocirkuoj estis observataj kunripoze ĉiun novembron/decembron; ili ariĝas en alta herbejo kie hegemonias Desmostachya bipinnata kaj vetivero (Chrysopogon zizanioides), sed kie tio estas tro tuŝata de homa agado ili uzas flosantajn tapisojn de Komuna akvohiacinto (Eichhornia crassipes) anstataŭe – la elekto de tiaj ripozejoj eble rilatas al akiro de pli frua averto pro predantoj, kiu elstaros rimarkinde se intencas ŝteliri al ripozantaj birdojVerma (2002).

Statuso kaj konservado
Tiu cirkuo malpliiĝis en multaj areoj inter la 19a kaj fino de la 20a jarcento pro persekutado, habitatodetruo kaj troa uzado de pesticidoj. Ĝi estas nune protektata specio en multaj landoj. Ties nombroj pliiĝas denove en multaj lokoj, plej rimarkinde eble en Britio, kie restis ununura reproduktanta ino en 1971, dum nune estas ĉirkaŭ 200 paroj. Rekordo de granda dormejo en Hispanio estis tiu de Madrigalejo, Ekstremaduro, kun 527 ekzempleroj censitaj la 25an de Decembro 2012. Naturtrek, Ardeola, 62: 199. Citita en "Aves de España", Aves y naturaleza, nº 18, Madrido, 2015, paĝo 12.

Ili ankoraŭ  frontas nombron de minacoj, inklude pafado kontraŭ birdoj migrantaj tra la regiono de Mediteraneo. Ili estas vundeblaj al ĝenado dum la reprodukta sezono kaj suferas ankaŭ pro venenado per engluto de plumbaj pafaĵoj. Pri tiuj minacoj estis longdaŭraj avertoj kaj la specio estas nune klasita kiel Specio Malplej Zorgiga fare de la IUCNBLI (2008).

 Orienta cirkuo 
La orienta cirkuo (C. spilonotus) reproduktiĝas en malsekejoj kaj  herbejoj de suda Siberio, norda Mongolio, nordorienta Ĉinio, Manĉurio kaj Japanio, kaj plej nordaj vintras en sudorienta Azio, Filipinoj kaj norda Borneo.

Kiel aliaj cirkuoj, ĝi ĉeestas malfermajn, humidajn mediojn kaj estas videbla super rizkampoj ŝvebante plie ol flugante. Estas du subspecioj, nome:  C. s. spilonotus de orienta Azio, kaj C. s. spilothorax, de Novgvineo kaj najbaraj insuloj, kiu iam estis konsiderata aparta specio ofte nomata Papua cirkuo.

 Aŭstralazia  marĉocirkuo 
La aŭstralazia cirkuo (C. approximans) de ĉirkaŭ 50 ĝis 58 cm estas iom pli granda ol la Orienta marĉocirkuo (C. spilonotus), ofte iom pli malhela kaj havas malpli striecajn flugilojn kaj voston. Ĝi troviĝas en malseka marbordo de Aŭstralio kaj tra Novzelando, sed ankaŭ en la tropika nordo de Aŭstralio, la grupo de insuloj oriente de la Korala maro, Novkaledonio kaj Vanuatuo.

Bildaro

Referencoj

 American Ornithologists' Union (AOU) (2000): Forty-second supplement to the American Ornithologists' Union Check-list of North American Birds. Auk 117(3): 847–858. DOI: 10.1642/0004-8038(2000)117[0847:FSSTTA]2.0.CO;2 PDF fulltext 
 Banks, Richard C.; Cicero, Carla; Dunn, Jon L.; Kratter, Andrew W.; Pamela Rasmussen; Remsen, J.V. Jr.; Rising, James D. & Stotz, Douglas F. (2005): Forty-sixth supplement to the American Ornithologists' Union Check-list of North American Birds. Auk 122(3): 1026–1031. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[1026:FSTTAO]2.0.CO;2 PDF fulltext 

 Clarke, R.; Prakash, V.; Clark, W.S.; Ramesh, N. & Scott, D. (1998): World record count of roosting harriers Circus in Blackbuck National Park, Velavadar, Gujarat, north-west India. Forktail 14: 70-71. PDF plena teksto
 Merkord, Christopher L.; Rodríguez, Rafy & Faaborg, John (2006): Second and third records of Western Marsh-Harrier (Circus aeruginosus) for the Western Hemisphere in Puerto Rico. Journal of Caribbean Ornithology 19(1): 42-44. PDF plena teksto
 Verma, Ashok (2002): A large roost of Eurasian Marsh Harriers Circus aeruginosus at Keoladeo National Park, Bharatpur, India. Forktail 18: 150-151. PDF plena teksto

Plia legado
 Clarke, Roger (1995): The Marsh Harrier. Hamlyn, London.
 Forsman, Dick (1999): The Raptors of Europe and The Middle East: a Handbook of Field Identification. T & A D Poyser, London.
 Snow, David W. & Perrins, Christopher M. (eds.) (1998): The Birds of the Western Palearctic (Concise ed., Vol. 1). Oxford University Press. ISBN 019854099X

Vidu ankaŭ
Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj

 Eksteraj ligiloj 

RSPB - Marĉocirkuo
Birds of Britain - Marĉocirkuo 
Internet Bird Collection Filmetoj
Oiseaux Teksto, mapo, fotoj.

Kategorio:Cirkuoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo