Przemyśl

Przemyśl (ukraine Перемишль, Peremiŝl) estas urbo en la provinco aŭ historie vojevodio Antaŭkarpatio aŭ Ĉekarpata provinco en la sudorienta parto de Pollando, proksime al la ukrainia limo, borde de la rivero San. Ĝi estas administra centro de samnoma distrikto Przemyśl, kvankam ĝi mem al tiu ne apartenas ĉar ĝi estas urbo kun rajtoj de distrikto aŭ alinome eksterdistrikta urbo. La urbo elformiĝis en subo de la monto Zamkowa (fortikaĵo) ĉe la kruciĝo de la Karpatoj kaj la baseno Sandomierz. La urbo nun estas foira centro, kie ankaŭ funkcias ligno- kaj metalprilaboraj uzinoj. Fine de junio 2016 ĝi havis  loĝantojn.

 Historio 
eta|maldekstra|
En la pratempoj tie estis konstruita fortikaĵo, kiu kontrolis la vojon tra la Karpatoj. La teritorio estis objekto de konflikto inter Pollando kaj la princlandoj Haliĉ kaj Lodomerio. Komence tiuj lastaj disponis pri ĝi, sed en 1340 ekposedis ĝin la Pola Reĝlando. La urbo ricevis urbajn rajtojn kaj komercajn privilegiojn en 1389 kaj tiel iĝis kultura kaj komerca centro de la provinco.

eta|maldekstra|
La fortikaĵo defendis la polajn teritoriojn en la 15-a - 16-a jarcentoj kontraŭ atakoj el la sudo. Je la divido de Pollando, la teritorion ricevis Aŭstrio en 1772, sed post la unua mondmilito ĝi doniĝis al la Dua Pola Respubliko (1918). Komence de la dua mondmilito (1939–1940), la urbon dividis la germana-sovetunia limo. 18.01.1943: Komandanto de ukraina polico pafmortigis ekster la urbo 9 judojn. La urbo, unu el la plej malnovaj en nuna Pollando, estis atakita kaj detruita en ambaŭ mondmilitoj.

 Vidindaĵoj 
 Katedralo de Przemyśl, romkatolika baziliko kaj arkiepiskopa sidejo

 Internacia kunlaboro 
 Paderborn, Germanio
 Lvivo, Ukrainio (ĝis 1945 Lvovo en Pollando)
 Eger, Hungario
 Humenné, Slovakio
kaj aliaj

 Personoj ligitaj kun la urbo 
 Helene Deutsch, poldevena usona psikoanalizisto kaj kolego de Sigmund Freud
 Hieronymus Mannsfeld, politikisto
 Janusz Kurtyka, pola historiisto kaj prezidanto de la Instituto pri Nacia Memoro
 Moseo Schorr, pola rabeno kaj orientalisto
 Ryszard Siwiec, sinbruliĝinto kontraŭ invado en Ĉeĥoslovakion de armeoj de la Pakto de Varsovio

 Bibliografio 
Jerzy Motylewicz, Społeczeństwo Przemyśla w XVI i XVII wieku (Socio de Przemyśl en la 16-a kaj 17-a jarcentoj), Eldono de Uniwersytet Rzeszowski, 2005, Rzeszów ISBN 83-7338-162-7

 Eksteraj ligiloj 
 oficiala retejo ()

Kategorio:Urboj en Ĉekarpata provinco
Kategorio:Urboj en Pollando