Orelvulturo

La orelvulturoorelvulturo en PIV ĉe vortaro.netOrnitologia taksonomio () estas birdospecio  el akcipitredoj. Tiu malnovmonda vulturo troviĝas en Afriko kaj Arabio. Ĝi estas la ununura membro de la genro Torgos. Ĝi ne rilatas al ŝajne simila grupo de novmondaj vulturoj, kaj ne kunhavas tiom lertan sentoflaron.

 Taksonomio 
Laŭ AviListAviList v2025, konsultita la 23-an de dec. 2025, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

Accipitriformes - akcipitroformaj
Accipitridae - akcipitredoj
Torgos Kaup, JJ, 1828
Torgos tracheliotos (Forster, JR, 1796) - orelvulturo
Torgos tracheliotos negevensis Bruun, B; Mendelssohn, H; Bull, J, 1981 - arabia orelvulturo
Torgos tracheliotos tracheliotos (Forster, JR, 1796) - afrika orelvulturo

 Disvastiĝo kaj subspecioj 
Estas du subspecioj disigitaj tra Afriko kaj la araba duoninsulo. La subspecio T. t. tracheliotus loĝas de la suda Maŭritanio ĝis Egiptio kaj Kenjo, kaj sude, de Namibio ĝis Tanzanio kaj Svazilando.  Ĝi estas formortinta en norduesta Afriko (suduesta Maroko kaj Okcidenta Saharo). T. t. negevensis ĉeestas en la araba duoninsulo (Sauda Arabio, Jemeno, Omano kaj Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj. Ĝi estas formortinta en Israelo. Ĝia medio estas sekaj ebenaĵoj, dezertoj kaj montaroj ĝis 4.500 m altaj.

 Aspekto 
eta|maldekstra|240ra|Kaptiva ekzemplero de bestoĝardeno en Usono
Ĝi estas granda vulturo ĝis 1.15 m longa, kun enverguro de ĝis 3 m. La mezaveraĝa pezo estas el 6 ĝis 14 kg. Ambaŭ seksoj estas similaj. Naturaj vulturoj, de la subspecio T. t. tracheliotus, gamas el 4.4 al 9.4 kg kaj, en Orienta Afriko, averaĝas nur 6.2 kg. Aliflanke kaptivaj vulturoj de la pli granda subspecio T. t. negevensis, pezas 6.5-9.2 kg ĉe maskloj kaj 10.5-13.9 kg ĉe inoj.Ferguson-Lees & Christie, Raptors of the World. Houghton Mifflin Company (2001), ISBN 978-0618127627

Kiel ĉe aliaj vulturoj, tiu havas senplumajn ruĝecajn al rozkolorajn kapon kaj kolon. Pluma kapo makuliĝus per sango, aliajn kadavraj fluaĵoj kaj malpuriĝus malfacile. Ruĝeca kapo -iom blueca subbeke, kun koloroj ŝanĝeblaj laŭ temperaturo kaj mieno- kaj dikega beko, nigra supre kaj iom malhelflava sube, distingas ĝin el aliaj vulturoj. Kiel ansergrifo, tiu havas krispan plumaron ĉirkaŭ kolo -antaŭe senpluma kaj ruĝa- malantaŭe unue blankaj plumoj kaj poste malhelbrunaj, kiel en la cetero de la korpo, escepte la kruroj kiuj montras blankan plumaron.

 Reproduktado 
Tiu birdo nestas solece sur izolitaj dornaj arboj kaj en rokaj fendoj, kie konstruas grandan neston el etaj bastoneteroj kaj interna seka herbaro. La ino demetas kutime ununuran ovon. Kovado daŭras 50 aŭ 55 tagojn. La ido estas tutbruna sed kun grizaj kapo kaj kolo. Antaŭ ekflugo (post 4 monatoj) ĉiam unu el la gepatroj restas ĉeneste. Poste la junulo povas resti sola dum pluaj 2 monatoj. La gepatroj povas zorgi la idon eĉ ĝis dum unu jaro.

 Kutimoj 
dekstra|eta|Ripoze en arbo en Nacia Rezervejo Masai Mara, Kenjo
Temas pri kadavromanĝanta birdo, kiu manĝas jam mortintajn bestojn kiuj trovas per vidkapablo aŭ rigardante aliajn vulturojn. Per sia fortega beko povas disŝiri la malmolan haŭton de grandaj mamuloj. Poste manĝas haŭton kaj etajn ostojn. Ili regas aliajn vulturon dum manĝado, sed perdas tempon pro tiu konduto. Tio estas ankaŭ profita por aliaj vulturoj, ĉar tiu ĉi plej forta faras malfermigan taskon, kion povas fari eĉ pli efike hienoj. Ili povas forpreni kadavropecojn de aliaj rabobirdoj. Ankaŭ povas ataki feblajn animalojn aŭ rabi birdonestojn ekzemple de flamengoj.

Temas pri silentema vulturo. Ili vivas laŭ paroj, sed kuniĝas ĝis grupo de 50 birdoj ĉirkaŭ manĝaĵoj kaj akvo. Ili vivas ĝis 30 jaroj en libero kaj ĝis 50 en kaptiveco. Ne estas migranta birdo, sed moviĝas en okcidenta Afriko norden dum pluvosezono kaj suden dum seka sezono.

 Bildaro 

 Referencoj 

 Shirihai, Hadoram (1987) Field characters of the Negev Lappet-faced Vulture, pp. 8–11 in International Bird Identification: Proceedings of the 4th International Identification Meeting, Eilat, 1st - 8th November 1986 International Birdwatching Centre Eilat

 Eksteraj ligiloj 

 BirdLife Species Factsheet. 
 ARKive - bildoj kaj filmetoj de Orelvulturo (Torgos tracheliotos) 

Kategorio:Gipaetenoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko