Meza Finnlando

Meza Finnlando () estas provinco de Finnlando. De 1997 ĝis 2009 ĝi estis parto de la gubernio Okcidenta Finnlando, kaj antaŭe havis la statuson de propra gubernio. Ĝia ĉefurbo estas Jyväskylä. Ekde 2009, kiam areo de Jyväskylä aparte multe kreskis, pli ol duono de loĝantoj de Meza Finnlando loĝas en Jyväskylä. La provinco ne situas meze de Finnlando sed meze de la suda duono de Finnlando. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  (proksimume  el la loĝantoj de Finnlando) sur areo de  kvadrataj kilometroj (el kio  estas akvo), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En parlamentelekto de Finnlando Meza Finnlando havas propran elektodistrikton, kiu estas aree sama kiel la provinco kaj el kiu oni elektas 10 membrojn al la finnlanda parlamento. Meza Finnlando konsistas pleje el norda parto de la historia Tavastio. Krome al ĝi apartenas partoj el la historia Satakunta (Keuruu kaj Multia) kaj el la historia Savonio (Hankasalmi kaj Konnevesi). Meza Finnlando ricevis precizajn limojn nur en 1960, kiam ĝi fariĝis aparta gubernio.

El la nunaj finnlandaj provincoj Meza Finnlando estas la nura, kiun oni ne taksas parto el iuj el sekvantaj: suda Finnlando, okcidenta Finnlando, norda Finnlando, orienta Finnlando.

La dialektoj en Meza Finnlando apartenas al la plej okcidenta formo de savoniaj dialektoj.

La blazono de Meza Finnlando enhavas urogalon, kiu estas la regiona birdo de Meza Finnlando.
eta|Blazono de Meza Finnlando
eta|150px|La blazona de gubernio de Meza Finnlando en 1960–1997.

 Naturo 
Orienta parto de Meza Finnlando apartenas al Laga Finnlando. La plej grandaj lagoj estas Päijänne, kies norda parto situas en la regiono, Keitele en la norda parto de la regiono, Konnevesi en la orienta parto, Muuratjärvi kaj Kivijärvi en nord-okcidento. Aliaj gravaj lagoj estas Saarijärvi kaj Pyhäjärvi (Saarijärvi).

Arbaroj kovras 80 % el la areo.

La provinca kanto de la areo estas Keski-Suomen kotiseutulaulu (hejmregxiona kanto de Meza Finnlando). Ĝi komenciĝas per la vortoj: “Pinarbaroj kaj bordaj salikoj” (en la finna: Männikkömetsät ja rantojen raidat)

 Historio 
Signoj pri primitiva terkultivado troviĝis de ŝtonepoko. Tamen la loĝantaro estis malgranda kaj vivtenis sin plejparte per ĉasado. Meza Finnlando estis ankaŭ ĉasregiono de pli sudaj loĝantoj. La suda parto ricevis siajn loĝantoj el Tavastio, sed al norda parto venis plejparte savo-anoj el sud-oriento.

La aparta Meza Finnlando iĝis, ĉar en la flankaj partoj de historie klaraj provincoj (precipe Savonio kaj Tavastio estis areoj, kies provinca pozicio ne estis klare. Tial iĝis propra provinceto. La mezfinnlandanoj ne estas samtipa klara grupo kiel ekzemple la tavastianoj kaj savonianoj. Tion fortigas tio, ke al Jyväskylä por ke studi translokiĝas do multe homoj el aliaj provincoj. La relativa parto de la denaskaj loĝantoj, speciale en Jyväskylä, estas eta. Tamen Meza Finnlando nuntempe estas klarlimita, laŭracia unuigita areo. Jyväskylä estas klara centro de la provinco, sed ekzistas krome subcentroj ekster ĝia reĝiono: sude Jämsä, meze Äänekoski, norde Viitasaari kaj okcidente Keuruu.

En 1580 en Meza Finnlando loĝis nur 4 000 loĝantoj kaj la unuaj pli ekzaktaj nombroj estas de ĉ. 1750 kiam en Meza Finnlando loĝis 15 000 loĝantoj. Vojoj estis malmultaj kaj ĉefe la loĝantoj uzis grandajn lagojn por pli longaj vojaĝoj.

La unua urbo en la regiono, Jyväskylä, estis fondita en 1837.

La industrio komencis evolui fine de 19-a jarcento kaj tiam aperis ligno- kaj paperaj uzinoj ĉe riveroj kaj lagoj.

Antaŭ 1960 la teritorio de Meza Finnlando apartenis al kvar gubernioj. Plejparto apartenis al okcidenta gubernio de Vaasa, la suda parto al gubernio Tavastio, orienta parto al gubernio de Kuopio kaj sudorienta parto al gubernio de Mikkeli. En 1960–1997 estas fondita propra gubernio, kies limo estis preskaŭ same ol la limo de Meza Finnlando. Nuna areo de Meza Finnlando estas malgrande pli granda ol areo de eksa Gubernio de Meza Finnlando. En 1997–2009 Meza Finnlando apartenis al gubernio de Okcidenta Finnlando. En la komenco de 2010 oni retiris ĉiuj gubernioj de Finnlando.

Areo de la provinco malmulte kreskis en komenco de jaro 2001, kiam Kuorevesi estis ligita al Jämsä kaj en komenco de jaro 2007, kiam parto de Längelmäki estis ligita al Jämsä sed malkreskis en komenco de jaro 2021, kiam Kuhmoinen estis movita al gubernio Pirkanmaa.

 Ekonomio 
 Industrio 
La ĉefaj industrioj de Meza Finnlando estas papera kaj metala industrioj. Gravaj industriaj centroj estas apud Jyväskylä, la urbo Äänekoski kaj (inkludas nuntempe ankaŭ Suolahtin) en norda parto kaj Jämsä (inkludas nuntempe ankaŭ Jämsänkoskin) en la sudo.

En industrio laboras 21 % el laboristoj.

 Agrikulturo 
Kampoj kovras nur 5,7 % el la ter-areo. La ĉefaj agrikulturaj regionoj estas en la sudo ĉirkaŭ Jämsä kaj en meza-norda parto en regiono de Laukaa kaj Saarijärvi. En primara produktado laboras 7 % el la laboristoj.

 Politiko 
La plej grandaj politikaj partioj de Meza Finnlando estas Socialdemokrata Partio kaj Centra Partio. El 10 membroj de Finnlanda parlamento elektitaj el Meza Finnlando en 2003, 4 apartenas al Centra Partio kaj 3 estas social-demokratoj, po unu estas el Nacia koalicio, Maldekstra Ligo, kaj Kristandemokratoj.

Elektodistrikto de Meza Finnlando en la finnlandaj parlamentelektoj estas aree sama kiel la provinco Meza Finnlando. En tiu elektodistriktoj oni elektas dek membroj de finnlanda parlamento (eduskunta/riksdagen).

Maldekstraj partioj havis kutime fortan pozicion en Meza Finnlando pro industrio, sed ankaŭ pro malriĉaj kamparanoj. Centra partio ricevas subtenon el kamparo.

 Komunumoj en Meza Finnlando 

 Hankasalmi
 Joutsa
 Jyväskylä
 Jämsä
 Kannonkoski
 Karstula
 Keuruu
 Kinnula
 Kivijärvi
 Konnevesi
 Kyyjärvi
 Laukaa
 Luhanka
 Multia
 Muurame
 Petäjävesi
 Pihtipudas
 Saarijärvi
 Toivakka
 Uurainen
 Viitasaari
 Äänekoski

 Eksaj komunumoj 

 Kampara komunumo de Jyväskylä
 Kampara komunumo de Äänekoski
 Jämsänkoski
 Konginkangas
 Korpilahti
 Koskenpää
 Leivonmäki
 Pihjalavesi
 Pylkönmäki
 Sumiainen
 Suolahti
 Säynätsalo

 Eksteraj ligiloj 
 Retejo de la regiona administracio (en la finna kaj la angla)


Kategorio:Provincoj de Finnlando
Kategorio:Okcidenta Finnlando