Estrildedoj

La Estrildedoj (Estrildidae) estas specioriĉa familio de malgrandaj semmanĝantaj birdoj el la ordo de la Paseroformaj birdoj (Passeriformes), renkonteblaj en la Malnova Mondo kaj Aŭstralazio. Kvankam  de iuj ĝiaj specioj enhavas vorton "fringo", tiu ĉi familio ne estas proksime parenca al aliaj familioj, kiuj enhavas birdojn nomatajn fringojn, kiel Fringillidae, Emberizidae aŭ Passerellidae. La vorto nur montras vidaspektan kaj ekologian similecon kaj ne parencecon.

Estrildedoj estas semmanĝuloj kun dikaj, fortikaj konusformaj bekoj. Ili ĉiuj havas similan korpan morfologion, sed la plumaroj estas tre variaj kaj ofte tre brilkoloraj. Multaj specioj estas sociemaj kaj emas formi birdarojn. La nestoj de ĉiuj estrildedoj estas relative grandaj kaj kupol-formaj, kaj ofte birdaroj formas koloniojn de multaj nestoj. La grando de ovaro po nesto povas atingi 10 ovojn. Multaj specioj suferas de nestoparazitoj, kaj viduoj kaj indigobirdoj specialiĝas je ili.

Plejmulto de estrildedoj estas vundeblaj al malvarmo kaj preferas varmajn, plejparte tropikajn klimatojn, kvankam kelkaj specioj — ekzemple, montana manikeno, monta fajrovostulo, ruĝbrova fringo aŭ la tuta genro Stagonopleura— adaptiĝis al pli malvarmaj aŭ montanaj habitatoj.

La plej malgranda birdo el la familio estas la olivdorsulo de Shelley(Nesocharis shelleyi) kiu estas ne pli ol 8.3 cm longa, kvankam laŭ pezo la troglodita estrildo (Estrilda troglodytes) estas pli malgranda kaj pezas nur ĉ. 6 g. La plej granda estrildedo estas Java rizobirdo (Padda oryzivora), kiu estas averaĝe 17 cm longa kaj25 g peza.

Iuj specioj, kiel ekzemple la Sunda zebrofringo (Taeniopygia guttata) estas tre ŝatataj de la tenantoj kaj bredantoj de kompaniaj dombirdoj pro ilia bunta, pompa plumaro, ĥarizmo kaj amuza konduto.

 Taksonomio 

La familion Estrildidae enkondukis en jaro 1850 franca naturalisto Charles Lucien Bonaparte kun nomo "Estreldinae" (t.e. kun sufikso kutime uzata por nomoj de subfamilioj). 

Molekulfilogenetikaj esploroj montras, ke Estriledoj estas frata familio kun Viduedoj (indigobirdoj kaj viduoj, familio de specialistaj nestoparazitoj). Tiuj ĉi du familioj disiĝis antaŭ ĉirkaŭ 15.5 jarmilionoj. 
La plej frua komuna praulo de la familio vivis antaŭ ĉirkaŭ 10.9 jarmilionoj. 
Genetika studo de Estrildedoj far Urban Olsson kaj Per Alström de jaro 2020 montris 6 ĉefajn kladojn, kiuj disiĝis antaŭ inter 4.5 kaj 8.9 jarmilionoj. La aŭtoroj proponis konsideri ĉiun el tiu ĉi kladoj aparta subfamilio. 
Tio ĉi kontraŭas pli fruan taksonomion, laŭ kiu la familio subdividiĝis je 3 subfamilioj.

 Genroj kaj specioj 
Laŭ nuna kontrollisto de birdoj, administrata far Frank Gill, Pamela Rasmussen kaj David Donsker el Internacia Ornitologia Komitato (IOC), la familio enhavas 140 speciojn en 41 genroj. 

{| class="wikitable"
|-
! Bildo !! Genro  !! Specioj
|-
|175px ||Heteromunia    || 
 Koltuka manikeno, Heteromunia pectoralis
|-
|175px ||Oreostruthus   ||
 Monta fajrovostulo, Oreostruthus fuliginosus
|-
|175px ||Stagonopleura  || 
 Bela fajrovostulo, Stagonopleura bella
 Ruĝorela fajrovostulo, Stagonopleura oculata
 Diamanta fajrovostulo, Stagonopleura guttata
|-
|175px ||Neochmia    ||
 Ruĝbrova fringo, Neochmia temporalis
 Carmezina fringo, Neochmia phaeton
|-
|175px ||Emblema    ||
 Pentrita fringo, Emblema pictum
|-
|175px ||Bathilda    ||
 Stelfringo, Bathilda ruficauda
|-
|175px ||Aidemosyne    ||
 Prunkapa fringo, Aidemosyne modesta
|-
|175px ||Stizoptera    ||
 Dulinia fringo, Stizoptera bichenovii
|-
|175px ||Taeniopygia    ||
 Sunda zebrofringo, Taeniopygia guttata
 Aŭstralia zebrofringo, Taeniopygia castanotis
|-
|175px ||Poephila   ||
 Maska fringo, Poephila personata
 Longvosta fringo, Poephila acuticauda
 Nigragorĝa fringo, Poephila cincta
|-
|175px ||Spermestes   || 
 Grizkapa arĝentbekulo, Spermestes griseicapilla
 Bronza manikeno, Spermestes cucullata
 Piga manikeno, Spermestes fringilloides
 Nigra-blanka manikeno, Spermestes bicolor'
|-
|175px ||Lepidopygia    || 
 Madagaskara manikeno, Lepidopygia nana|-
|175px ||Euodice    ||
 African arĝentbekulo, Euodice cantans Indian arĝentbekulo, Euodice malabarica|-
|175px || Padda  ||
 Java rizobirdo, Padda oryzivora Timora rizobirdo, Padda fuscata|-
| || Mayrimunia  ||
 Striatkapa manikeno, Mayrimunia tristissima Blankmakula manikeno, Mayrimunia cinereovinacea|-
|175px ||Lonchura   || 
 Muskata munio, Lonchura punctulata Nigragorĝa munio, Lonchura kelaarti Nigravizaĝa munio, Lonchura molucca Blankpuga munio, Lonchura striata Malhela munio, Lonchura fuscans Blankventra munio, Lonchura leucogastra Novhanovra mannikin, Lonchura nigerrima Trikolora munio, Lonchura malacca Kaŝtana munio, Lonchura atricapilla Blankĉapa munio, Lonchura ferruginosa Blankkapa munio, Lonchura maja Palkapa munio, Lonchura pallida Grandbeka mannikeno, Lonchura grandis Nigrabrusta manikeno, Lonchura teerinki Uesta altaĵa manikeno, Lonchura montana Eosta altaĵa manikeno, Lonchura monticola Grizbenda manikeno, Lonchura vana Grizkrona manikeno, Lonchura nevermanni Kapuĉa manikeno, Lonchura spectabilis Bunta manikeno, Lonchura hunsteini Novhanovra manikeno, Lonchura nigerrima Manikeno de Forbes, Lonchura forbesi Java munio, Lonchura leucogastroides Flavpuga manikeno, Lonchura flaviprymna Kvinkolora munio, Lonchura quinticolor Kaŝtanbrusta manikeno, Lonchura castaneothorax Nigra manikeno, Lonchura stygia Sabloventra manikeno, Lonchura melaena|-
|175px ||Chloebia   ||
 Amadino de Gould, Chloebia gouldiae|-
|175px ||Erythrura   ||
 Oĥrabrusta papagofringo, Erythrura hyperythra Longvosta papagofringo, Erythrura prasina Verdvizaĝa papagofringo, Erythrura viridifacies Trikolora papagofringo, Erythrura tricolor Bluvizaĝa papagofringo, Erythrura trichroa Ruĝorela papagofringo, Erythrura coloria Papua papagofringo, Erythrura papuana Ruĝgorĝa papagofringo, Erythrura psittacea Fiĝia papagofringo, Erythrura pealii Ruĝkapa papagofringo, Erythrura cyaneovirens Reĝa papagofringo, Erythrura regia Rozbeka papagofringo, Erythrura kleinschmidti|-
|175px ||Nesocharis   || 
 Koluma olivdorsulo, Nesocharis ansorgei Olivdorsulo de Shelley, Nesocharis shelleyi|-
|175px ||Coccopygia    ||
 Flavventra vaksbekulo, Coccopygia quartinia Nigrorela vaksbekulo, Coccopygia melanotis Angola vaksbekulo, Coccopygia bocagei|-
|175px ||Mandingoa    || 
 Mandingoo, Mandingoa nitidula|-
|175px ||Cryptospiza  || 
 Ruĝvizaĝa karmezindorsulo, Cryptospiza reichenovii Abisinia karmezindorsulo, Cryptospiza salvadorii Malhela karmezindorsulo, Cryptospiza jacksoni Karmezindorsulo de Shelley, Cryptospiza shelleyi|-
|175px ||Parmoptila   || 
 Ruĝbrusta formikfringo, Parmoptila rubrifrons Formikfringo de Jameson, Parmoptila jamesoni Formikfringo de Woodhouse, Parmoptila woodhousei|-
|175px ||Nigrita  || 
 Blankabrusta nigrofringo, Nigrita fusconotus Kaŝtanbrusta nigrofringo, Nigrita bicolor Palbrusta nigrofringo, Nigrita luteifrons Grizkapa nigrofringo, Nigrita canicapillus|-
|175px ||Delacourella   || 
 Grizkapa olivdorsulo, Delacourella capistrata|-
|175px ||Brunhilda  || 
 Nigravizaĝa vaksbekulo, Brunhilda erythronotos Nigravanga vaksbekulo, Brunhilda charmosyna|-
|175px ||Glaucestrilda   ||
 Lavenda vaksbekulo, Glaucestrilda caerulescens Griza vaksbekulo, Glaucestrilda perreini Cindra vaksbekulo, Glaucestrilda thomensis|-
|175px ||Estrilda   ||
 Nigrakrona estrildo, Estrilda nonnula Nigrakapa estrildo, Estrilda atricapilla Estrildo de Kandt, Estrilda kandti Oranĝvanga estrildo, Estrilda melpoda Anambra estrildo, Estrilda poliopareia Oĥrabrusta estrildo, Estrilda paludicola Kutima estrildo, Estrilda astrild Maska estrildo, Estrilda nigriloris Nigrapuga estrildo, Estrilda troglodytes Karmezinpuga estrildo, Estrilda rhodopyga Arabia estrildo, Estrilda rufibarba|-
|175px ||Ortygospiza   ||
Koturnfringo, Ortygospiza atricollis|-
| ||Paludipasser   || 
 Lokustfringo, Paludipasser locustella|-
|175px ||Amadina  || 
 Ruĝgorĝa amadino, Amadina fasciata Ruĝkapa amadino, Amadina erythrocephala|-
|175px ||Amandava  ||
 Ruĝa amandavo, Amandava amandava also known as red munia
 Verda amandavo, Amandava formosa Oranĝbrusta amandavo, Amandava subflava|-
|175px ||Granatina  ||
 Purpura grenadisto, Granatina ianthinogaster Violorela grenadisto, Granatina granatina|-
|175px ||Uraeginthus  ||
 Angola blubendulo, Uraeginthus angolensis Bengala blubendulo, Uraeginthus bengalus Bluĉapa blubendulo, Uraeginthus cyanocephalus|-
|175px ||Spermophaga  || 
 Blubekulo de Grant, Spermophaga poliogenys Uesta blubekulo, Spermophaga haematina Rufkapa blubekulo, Spermophaga ruficapilla|-
|175px ||Pyrenestes   || 
 Karmezina ruĝvangulo, Pyrenestes sanguineus Nigraventra ruĝvangulo, Pyrenestes ostrinus Malgranda ruĝvangulo, Pyrenestes minor|-
|175px ||Pytilia   || 
 Oranĝflugila pitilio, Pytilia afra Ruĝflugila pitilio, Pytilia phoenicoptera Ruĝbeka pitilio, Pytilia lineata Verdflugila pitilio, Pytilia melba Flavflugila pitilio, Pytilia hypogrammica|-
|175px ||Euschistospiza    ||
 Gutbirdo de Dybowski, Euschistospiza dybowskii Malhela gutbirdo, Euschistospiza cinereovinacea|-
|175px ||Hypargos   || 
 Ruĝgorĝa gutbirdo, Hypargos niveoguttatus Rozgorĝa gutbirdo, Hypargos margaritatus|-
|175px ||Clytospiza    || 
 Bruna gutbirdo, Clytospiza monteiri|-
|175px || Lagonosticta  || 
 Stribrusta fajrofringo, Lagonosticta rufopicta Bruna fajrofringo, Lagonosticta nitidula Ruĝbeka fajrofringo, Lagonosticta senegala Nigraventra fajrofringo, Lagonosticta rara Afrika fajrofringo, Lagonosticta rubricata Fajrofringo de Jameson, Lagonosticta rhodopareia Malia fajrofringo, Lagonosticta virata Roka fajrofringo, Lagonosticta sanguinodorsalis Nigravizaĝa fajrofringo, Lagonosticta larvata Ĉada fajrofringo, Lagonosticta umbrinodorsalis|-
|}

 Kuriozaĵo 
La Java rizobirdo, (Padda oryzivora aŭ Lonchura oryzivora'') klakas la bekon dum kantado. Ĵusa studo konstatis, ke maskloj kongruigas tiun klakadon kun la kantosekvencoj je maniero simila al tiu de perkutado en muziko."Aves de España", en Aves y naturaleza, nº 19, 2016, Madrido, SEO BirdLife, paĝo 14. Citita el Soma, M. kaj Mori, C. (2015). The songbird as a percussionist: syntatic rules for non-vocal sound and song production in Java Sparrows. PLoS ONE, 10 (5): e0124876.

 Referencoj 

Kategorio:Paseroformaj