Paseredoj

La Paseredoj (science: Passeridae)paseredoj en vortaro.net  estas familio de malgrandaj birdoj, kiuj apartenas al la Kantobirdoj, subfamilio de la Paseroformaj birdoj. Ĉar ok aŭ pliaj specioj nestumas ĉe aŭ eĉ en konstruaĵoj, kaj la Dompasero kaj la Kampopasero ĉefe loĝas en urboj en grandaj nombroj, paseroj povas esti la plej familiaraj de ĉiuj naturaj birdoj.

Ili eble estas proksime parencaj kun la Motaciloj (Motacillidae), kiuj de kelkaj estas taksataj subfamilio de la Paseredoj. Eĉ pli vaste difinante la familion, ankaŭ la Proneledoj (Prunellidae), Ploceedoj (Ploceidae), Estrildedoj (Estrildidae) kaj la Viduedoj (Viduidae) estis alkalkulitaj.

La familio konsistas el kvar genroj kun 36-37 specioj.

En Mezeŭropo troviĝas la Dompasero (Passer domesticus) kaj la Montpasero (Passer montanus). Iom malpli konata estas la sudeŭropa Hispana pasero (Passer hispaniolensis). Ankaŭ la Neĝa montofringo (Montifrigilla nivalis), spite al sia scienca nomo, apartenas al la paseredoj.

 Karakteroj kaj klasado 
Ĝenerale paseredoj kutime estas malgrandaj, diketaj brungrizaj birdoj kun mallongaj vostoj kaj fortikaj bekoj. La diferencoj inter paserspecioj povas esti subtilaj. Ili estas ĉefe semomanĝantoj, kvankam ili konsumas ankaŭ malgrandajn insektojn. Kelkaj specioj manĝas rubaĵojn ĉe urboj kaj, kiel mevoj aŭ kolomboj, povus manĝi ĉion ajn en malgranda kvanto. Membroj de tiu familio grandas el la Kaŝtankolora pasero (Passer eminibey), de 11.4 cm kaj 13.4 g, al la Papagobeka pasero (Passer gongonensis), de 18 cm kaj 42 g. Paseroj estas fizike similaj al aliaj semomanĝantaj birdoj, kiaj fringoj, sed havas spuran dorsan eksteran unuanrangan flugilplumon kaj kroman oston en lango.

La malnovmondaj veraj paseroj estas indiĝenaj de Eŭropo, Afriko kaj Azio. En Aŭstralio kaj Amerikoj, fruaj setlantoj importis kelkajn speciojn kiuj rapide naturiĝis, ĉefe ĉe urbaj kaj degraditaj areoj. La Dompasero ekzemple troviĝas nune tra Nordameriko, en ĉiu subŝtato de Aŭstralio escepte Okcidenta Aŭstralio, kaj ĉe multe de la plej loĝataj partoj de Sudameriko.

Kelkaj fakuloj jam klasis la rilatajn Estrildedojn de la tropika Malnova Mondo kaj Aŭstralazio kiel membroj de la Paseredoj. Kiel la veraj paseroj, la estrildedoj estas malgrandaj, gregemaj kaj ofte koloniaj semomanĝantoj kun mallongaj, dikaj, sed pintecaj bekoj. Ili estas ege similaj laŭ strukturo kaj kutimaro, sed kutime estas pli koloraj kaj ege varias laŭ plumaro. Estas ĉirkaŭ 140 specioj. La nova taksonomio de 2008 de Christidis kaj Boles listigas la estrildedojn kiel separata familio nome Estrildedoj, lasante nur la verajn paseroin en Paseredoj.

La Amerikaj paseroj estas en diferenca familio, nome Emberizedoj, spite kelkan fizikan similecon kia ĉe la semomanĝanta beko kaj ofte tre markataj kapoj.

La Heĝpasero aŭ Pronelo (Prunella modularis) estas simile nerilata. Ĝi estas pasero nur laŭnome, spuro de malnova praktiko nomigi ĉiu ajn malgrandan birdon "pasero". Tio okazas ekzemple en la hispana lingvo kie de la latina vorto "Passer" (pasero) devenas la nuna hispana vorto "pájaro" [pAĥaro] multege pli uzata ol la ĝenerala "aves" por ĉiu ajn birdo, dum "pájaro" estas ĉiu ajn birdo pli malgranda ol kolombo proksimume.

eta|Paserido en Italio
eta|Pentraĵo de Blankaflugilaj neĝpaseroj.
eta|Flavgorĝa pasero

 Genroj kaj kelkaj specioj 
Tiu estas listo de paserospecioj:
 Pasero (Passer), la veraj paseroj
 Nigraverta pasero, Passer ammodendri
 Dompasero, Passer domesticus
 Itala pasero, Passer (italiae) italiae - Specistatuso dubinda
 Hispana pasero, Passer (italiae) hispaniolensis
 Ĝangala pasero, Passer pyrrhonotus
 Somala pasero, Passer castanopterus
 Ruĝa pasero, Passer rutilans
 Flava pasero, Passer flaveolus
 Moaba pasero, Passer moabiticus
 Iagoa pasero, Passer iagoensis
 Punkteca pasero, Passer motitensis
 Kenja pasero, Passer rufocinctus
 Kordofana pasero, Passer cordofanicus
 Ŝelia pasero, Passer shelleyi
 Sokotra pasero, Passer insularis
 Abdalkuria pasero, Passer hemileucus
 Nigrakapa pasero, Passer melanurus
 Grizkapa pasero, Passer griseus
 Svainsona pasero, Passer swainsonii
 Papagobeka pasero, Passer gongonensis
 Svahila pasero, Passer suahelicus
 Grizkapa sudpasero, Passer diffusus
 Dezertopasero, Passer simplex
 Kampopasero, Passer montanus
 Orpasero, Passer luteus
 Orflava pasero, Passer euchlorus
 Kaŝtankolora pasero, Passer eminibey
 Petronio (Petronia)
 Flavmakula petronio, Petronia pyrgita 
 Brunŝultra petronio, Petronia xanthocollis 
 Flavgorĝa petronio, Petronia superciliaris 
 Arbusta petronio, Petronia dentata 
 Rokpasero, Petronia petronia
 Karpospizo (Carpospiza)
 Pala rokpasero, Carpospiza brachydactyla
 Neĝopaseroj (Montifringilla)
 Neĝa montofringo aŭ Neĝpasero, Montifringilla nivalis
 Nigraflugila neĝopasero, Montifringilla adamsi
 Afgana neĝopasero, Montifringilla theresae
 Blankapuga neĝopasero, Montifringilla taczanowskii
 Davida neĝopasero, Montifringilla davidiana
 Ruĝeckola neĝopasero, Montifringilla ruficollis
 Blanforda neĝopasero, Montifringilla blanfordi

Kvankam "pasero" estas termino uzenda ĉefe por la birdoj de la genro "Passer", tre ofte ĝi uzeblas ankaŭ por ĉiu ajn membro de la familio de Paseredoj kaj tro ofte por aliaj similaj birdoj.

 Referencoj 

 Literaturo 
Paseroj en literaturo estas kutime Dompaseroj.
160px|dekstra|eta|Montaj pigo, paseroj kaj arbusto, de la ĉina artisto Huang Ĵukai (933- post 993), Dinastio Song.

 La greka poetino Sapfo, en sia "Himno al Afrodito", pentras la diĉaron trenatan de paseroj.
 La latina poeto Katulo dediĉas unu el siaj odoj al la maskota pasero de sia amatino Lesbia (‘Passer, deliciae meae puellae...’), kaj verkas elegion pro ties morto (‘Lugete, o Veneres Cupidinesque...’).
 En la Nova Testamento, Jesuo certigas siajn sekvantojn ke eĉ ne unu pasero falos sen ke Dio notu ĝin (Luko 12:6; Mateo 10:29).
 En la poemo "An Essay on Man" de Alexander Pope, la ero de la Nova Testamento estas simile aludata: Who sees with equal eye, as God of all, / A hero perish, or a sparrow fall.
 La honorinda Bede (8-a jarcento) per epizodo "sparrow in the hall" (pasero ĉesojle) priskribas la momenton de transiro inter la erao de Anglosaksoj paganaj kaj de kristanoj. Ecclesiastical History of the English Church And People.
 En Hamleto, de William Shakespeare, kiam Hamleto fruntas sian tragikan destinon, li diras, "There's a special providence in the fall of a sparrow" (Estas speciala providenco en la falo de pasero). Tio supozeble aludas al la novtestamenta citaĵo jam menciita.
 En la novelo de Daphne du Maurier "The Birds", sur kiu baziĝis la filmo The Birds paseroj estas unu el plej malgrandaj birdoj kiuj atakas la infanojn en siaj litoj.
 En The Dark Half (La malhela duono) de Stephen King, paseroj alportas la vivantan mortinton.

 Vidu ankaŭ 
 Granda paserkampanjo

 Eksteraj ligiloj 
 Internet Bird Collection 

 Plia legado 
 Clement, Harris kaj Davis, Finches and Sparrows ISBN 0-7136-8017-2, ISBN 0-7136-5203-9

 Aliaj projektoj 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paruliedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko