Trogloditedoj

La Trogloditedoj (Troglodytidae) estas precipe nearktisa kaj neotropisa birdofamilio el la ordo de la Paseroformaj birdoj (Passeriformes), subfamilio Kantbirdoj (Passeres).

La familio ampleksas 20 genrojn kaj proksimume 80 speciojn.

 Aspekto 
Ili estas birdoj kun precipe bruna plumaro, parte malhele transversstriita. Ili havas mallongajn flugilojn, kaj multaj tenas sian mallongan voston tre krute supren kaj dormas surgrunde. La plej multaj el ili estas malgrandaj kaj ne okulfrapaj, sed aŭdiĝas ilia laŭta kantado. Ili ne kapablas vidi nokte.

Ili estas insektomanĝantaj birdoj, kiuj manĝas ĉefe insektojn kaj araneojn, sed povas manĝi ankaŭ fiŝojn, rodulojn kaj lacertojn. Troglodito devenas el la greka kaj signifas "kavoloĝanto", ĉar tiuj birdoj havigas sian sciencan nomon el la tendenco de kelkaj specioj manĝi en malhelaj fendoj.

Ili grandas el la Blankaventra uropsilo, kiu longaveraĝas el malpli da 10 cm kaj pezas 9 g, al la Giganta kampilorinko, kiu longaveraĝas ĉirkaŭ 22 cm kaj pezas 50 g. La hegemoniaj koloroj estas griza, bruna, nigro kaj blanka, kaj plej specioj montras kelkan striadon, ĉefe ĉe vosto aŭ flugiloj.

 Disvastiĝo 
La familio troviĝas en preskaŭ tuta Nord- kaj Sudameriko, escepte de la nordaj partoj de Alasko kaj Kanado kaj de la Antiloj. La plej granda denseco je specioj troviĝas en montaraj regionoj kun tropika klimato, precipe en la nordokcidento de Sudameriko kaj Mezameriko. Rekordoj estas Kolombio kun 33 specioj kaj Meksiko kun 31 specioj.

Nur unusola specio, la Troglodito (Troglodytes troglodytes) troviĝas ankaŭ ekster Ameriko, nome en Eŭropo, Nordafriko, Orientazio samkiel en partoj de Centra, Suda kaj Okcidenta Azio. En tiuj mondoregionoj tiu ĉi specio estas konata nur kiel Troglodito, dum en Ameriko estas konata kiel Vintra troglodito.

Tiom diversaj specioj okupas ampleksegan varion de habitatoj, el sekaj, dise arbaritaj al pluvarbaroj. La plej majoritato troviĝas je malaltaj altitudoj, sed kelkaj membroj de la genro Campylorhynchus kaj ambaŭ membroj de la genro Odontorchilus estas komunaj en alta branĉaro. Kelkaj specioj, ĉefe la Vintra troglodito kaj la Domtroglodito, ofte asociiĝas al homoj. Plej parto de specioj estas nemigrantaj, restante en Centra kaj Sudameriko la tutan jaron, sed la malmultaj specioj moderklimataj tipe migras al pli varmaj klimatoj vintre. Trogloditoj konstruas kupolformajn nestojn, kaj povas esti ĉu monogamaj ĉu poligamaj, depende de la specio.

 Genroj kaj kelkaj specioj laŭ taksonomia ordo 
Tiu listo sekvas Martínez Gómez et al. (2005) kaj Mann et al. (2006). La taksonomio de kelkaj grupoj estas ege komplika, kaj futuraj ŝanĝoj estas probablaj. Krome ŝajne ekzistas nepriskribitaj taksonoj. La Nigrakrona donakobio estas enigma specio tradicie lokita kun trogloditoj sed pli pro manko de pli klara solvo aŭ posta studo. Ĵuse oni konsideris ĝin pli proksima de kelkaj "megaluroj", probable ĉe la ĵus kreitaj Megaluredoj, kaj povus konstitui monotipan familion (Alström et al. 2006).

 Genroj 
dekstra|232ra|eta|Triomano (Thryomanes bewickii)
 Odontorkilo (Odontorchilus) - 2 specioj
 Salpinkto (Salpinctus)
 Roksalpinkto (Salpinctus obsoletus)
 Mikrocerkulo (Microcerculus) - 4 specioj
 Kampilorinko (Campylorinchus) - 13 specioj, ekzemple:
 Zondorsa kampilorinko Campylorhynchus zonatus
 Dukolora kampilorinko Campylorhynchus griseus
 Brukampilorinko Campylorhynchus jocosus
 Kaktokampilorinko Campylorhynchus brunneicapillus
 Nigrastria kampilorinko Campylorhynchus fasciatus
 Giganta kampilorinko Campylorhynchus chiapensis
 Grizastria kampilorinko Campylorhynchus megalopterus
 Ruĝecnuka kampilorinko Campylorhynchus rufinucha
 Punktita kampilorinko Campylorhynchus gularis
 Stridorsa kampilorinko Campylorhynchus nuchalis
 Turda kampilorinko Campylorhynchus turdinus
 Blankakapa kampilorinko Campylorhynchus albobrunneus
 Jukatana kampilorinko Campylorhynchus yucatanicus
 Katerpo (Catherpes)
 Meksika katerpo (Catherpes mexikanus)
 Hilorkilo (Hylorchilus)
 Sveltabeka hilorkilo (Hylorchilus sumichrasti)
 Navaa hilorkilo (Hylorchilus navai')
 Triomano (Thryomanes)
 Triomano (Thryomanes bewickii)
 Triotoro (Thryothorus) - eble 2 specioj
 Karolina triotoro (Thryothorus ludovicianus)
 Cinicertio (Cinnycerthia)
 Ruĝbruna cinicertio (Cinnicertia fulva)
 Perua cinicertio (Cinnicertia peruana)
 Unukolora cinicertio (Cinnycertia unirufa)
 Olivkolora cinicertio (Cinnicertia olivascens)
dekstra|200ra|eta|Vintra troglodito (Troglodytes troglodytes)Poŝtmarko de FR 345 de Insulo FeroojEldonita: 22a Februaro 1999Bildo: Astrid Andreasen
 Kantorkilo (Cantorchilus) – 10 specioj
 Triofilo (Thryophilus) - 5 specioj
 Feŭgopedio (Pheugopedius) - 12 specioj
 Ciforeno (Cyphorinus)- 3 specioj
 Uropsilo (Uropsila)
 Blankaventra uropsilo (Uropsila leucogastra)
 Triorkilo (Thryorchilus)
 Monta triorkilo (Thryorchilus browni)
 Henikoreno (Henicorhina) - 3 specioj
 Troglodito (Troglodytes) - 9 specioj:
 Domtroglodito, Troglodytes aedon – ties taksonomio bezonas reviziadon
 Klarjona troglodito, Troglodytes tanneri - iam inkludita en T. aedon
 Sokora troglodito, Troglodytes sissonii - iam inkludita en T. aedon
 Koba troglodito, Troglodytes cobbi - iam inkludita en T. aedon
 Rufbrova troglodito, Troglodytes rufociliatus
 Ruĝeca troglodito, Troglodytes rufulus
 Montotroglodito, Troglodytes solstitialis
 Okra troglodito, Troglodytes ochraceus
 Sanktamarta troglodito, Troglodytes monticola
 Vintra troglodito aŭ simple Troglodito, Troglodytes troglodytes – eble en genro Nannus
 Cistotoro (Cistothorus) - 4 specioj
 Apolinara troglodito, Cistothorus apolinari
 Merida troglodito, Cistothorus meridae
 Marĉotroglodito, Longbeka cistotoro aŭ Longbeka marĉotroglodito, Cistothorus palustris
 Mallongbeka cistotoro, aŭ Herbotroglodito, Cistothorus platensis
 Ferminio (Ferminia)
 Zapata ferminio (Ferminia cerverai)

 Necerte 
 Donakobio (Donacobius)
 Nigrakrona donakobio (Donacobius atricapillus)

 Referencoj 

 Literaturo 
 Alström, Per; Ericson, Per G.P.; Olsson, Urban & Sundberg, Per (2006): Phylogeny and classification of the avian superfamily Sylvioidea. Molecular Phylogenetics and Evolution 38(2): 381–397. 
 Mann, Nigel I.; Barker, F. Keith; Graves, Jeff A.; Dingess-Mann, Kimberly A. & Slater, Peter J. B. (2006): Molecular data delineate four genera of "Thryothorus" wrens. Molecular Phylogenetics and Evolution 40: 750–759.  (HTML resumo)
 Martínez Gómez, Juan E.; Barber, Bruian R. & Peterson, A. Townsend (2005): Phylogenetic position and generic placement of the Socorro Wren (Thryomanes sissonii). Auk'' 122(1): 50–56. [English with Spanish abstract] DOI:10.1642/0004-8038(2005)122[0050:PPAGPO]2.0.CO;2 PDF plena teksto 

 Eksteraj ligiloj 

 Filmetoj de troglodito  ĉe Interreta Birdokolekto

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Trogloditedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo