Vistulo

Vistulo estas la plej granda rivero de Pollando. Ĝi longas 1047 km kaj estas la plej longa rivero fluanta en Baltan Maron (malmulte pli longa ol Daŭgavo, 1020 km). Ĝi ne estas tamen la plej akvoriĉa, ĉar la rivero Neva, elfluanto de la Lago Ladoga, estas pli ol duoble pli riĉa je akvo.

La akvofonto situas en la suda parto de la lando, en la Beskidoj, je la alteco de 1107 metroj super la marnivelo.

Ĝi komence fluas orienten, poste daŭre norden kun grandaj kurboj. Ĝi trafluas la tutan landon kaj oriente de Gdańsk alfluas al Golfo de Gdansko per larĝa riverdelto. La akvokolekta areo estas ĉirkaŭ 194.000 km², kies 4/5-ono troveblas en Pollando.

Alfluanto estas Soła.

 Nomo 
Hidronimo "Wisła" havas pli ol 2000 jarojn.

La unua mencio skribita latine devenas de la jaroj 7-5 a.K. kaj estas en la mapo de Marcus Vipsanius Agrippa ekspoziciita en Porticus Vipsania. Ĝi estas ankaŭ en Chorographia (44 p.K.) de Pomponius Mela, kiel Visula, kaj en Natura historio (77) de Plinio la Maljuna, kiu nomis la riveron Visculus aŭ Vistla. Ambaŭ asertas ke tiam la rivero estis la limo inter ĝermanaj kaj sarmataj triboj.

La latina nomo troveblas ankaŭ en pluaj lokoj, ekzemple en la 3-a jarcento (Gaius Iulius Solinus) kaj en la 5-a jarcento (Divisio orbis terrarum).

La greka Ptolemeo nomis la riveron greke Ouistoula kaj donis nomojn kaj sidejojn de Vistulaj triboj: Venedoj, Gotoj, Galindoj.

Wincenty Kadłubek nomis Vistulon Vandalus, devenigante la rivernomon de la persona nomo Wanda, kaj tiun ĉi de la vorto vanduo, signifanta en la litova lingvo akvon, simile al Ouiádou (= akvo, rivero) de Ptolemeo (rivero Odra). Tamen Jan Długosz en Annales seu cronicae incliti... nomas Vistulon "rivero Biała": a nationibus orientalibus Polonis vicinis, ab aquae condorem Alba aqua... nominatur.

Laŭ pluraj fakuloj, oni povas rekrei la plej malnovan formon kiel *Wīstlā, kaj pruvi ligon kun la radiko *weys „flui”, de kiu devenas ankaŭ la nomoj de aliaj riveroj (Weser, Viesinta ktp). Laŭ aliaj fakuloj, tamen, pro manko de ligoj en loknomoj kaj manko de la vortero *Wīstl- en historiaj lingvoj, oni povas akcepti, ke hindeŭropaj popoloj transprenis la nomon de pli fruaj, ne-hindoeŭropaj loĝantoj.

 Trapaso 
Fontoj de la rivero troviĝas en suda Pollando, ĉe alteco de 1107 m super la marnivelo (Czarna Wisełka) kaj 1080 m super la marnivelo (Biała Wisełka), sur okcidenta deklivo de Barania Góra en Sileziaj Beskidoj.

En geografia senco Vistulo havas du fontajn riveretojn: Biała Wisełka (Blanka Vistuleto) kaj Czarna Wisełka (Nigra Vistuleto). Tamen en hidrologia senco Vistulo komenciĝas en la loko de kunligo de la rivereto Malinka kun la rivereto Wisełka estiĝinta pro kunligo de Blanka kaj Nigra Vistuletoj.

Disdivido de la trapaso:
 supra kuro – de la fontoj ĝis Zawichost (malsupre de la riverbuŝo de San)
 meza kuro – de Zawichost ĝis riverbuŝo de Narevo (al akva sojlo ĉe elektrejo de Włocławek)
 malsupra kuro – de la riverbuŝo Narevo ĝis la elbuŝiĝo.

 Lokoj situantaj apud Vistulo 

 Wisła
 Ustroń
 Harbutowice
 Górki Wielkie
 Skoczów
 Strumień
 Zabrzeg – nur dekstraborde
 Goczałkowice-Zdrój – nur maldekstraborde
 Czechowice-Dziedzice – nur dekstraborde
 Brzeszcze – nur dekstraborde
 Wola – nur maldekstraborde
 Harmęże – nur dekstraborde
 Bieruń – nur maldekstraborde
 Bobrek – nur maldekstraborde
 Gorzów – nur maldekstraborde
 Oświęcim – nur dekstraborde
 Skawina – nur dekstraborde
 Krakovo
 Niepołomice – nur dekstraborde
 Nowe Brzesko – nur maldekstraborde
 Opatowiec – nur maldekstraborde
 Nowy Korczyn – nur maldekstraborde
 Szczucin – nur dekstraborde
 Połaniec – nur maldekstraborde
 Baranów Sandomierski – nur dekstraborde
 Tarnobrzeg – nur dekstraborde
 Sandomierz
 Zawichost – nur maldekstraborde
 Annopol – nur dekstraborde
 Józefów nad Wisłą – nur dekstraborde
 Solec nad Wisłą – nur maldekstraborde
 Kamień Puławski – nur dekstraborde
 Janowiec – nur maldekstraborde
 Kazimierz Dolny – nur dekstraborde
 Bochotnica – nur dekstraborde
 Parchatka – nur dekstraborde
 Puławy – nur dekstraborde
 Góra Puławska – nur maldekstraborde
 Stężyca – nur dekstraborde
 Dęblin – nur dekstraborde
 Świerże Górne – nur maldekstraborde
 Czersk – nur maldekstraborde
 Góra Kalwaria – nur maldekstraborde
 Karczew – nur dekstraborde
 Otwock – nur dekstraborde
 Józefów – nur dekstraborde
 Varsovio
 Łomianki – nur maldekstraborde
 Jabłonna – nur dekstraborde
 Nowy Dwór Mazowiecki – nur dekstraborde
 Zakroczym – nur dekstraborde
 Czerwińsk nad Wisłą – nur dekstraborde
 Wyszogród – nur dekstraborde
 Płock
 Dobrzyń nad Wisłą – nur dekstraborde
 Włocławek
 Stary Bógpomóż – nur dekstraborde
 Bobrowniki – nur dekstraborde
 Stare Rybitwy – nur dekstraborde
 Nieszawa – nur maldekstraborde
 Ciechocinek – nur maldekstraborde
 Osiek nad Wisłą
 Złotoria – nur dekstraborde
 Toruń
 Solec Kujawski – nur maldekstraborde
 Bydgoszcz (tra la kvartalo Fordon) – nur maldekstraborde
 Chełmno
 Świecie – nur maldekstraborde
 Grudziądz – nur dekstraborde
 Dragacz – nur maldekstraborde
 Nowe – nur maldekstraborde
 Gniew – nur maldekstraborde
 Malbork (apud rivero Nogat)
 Tczew – nur maldekstraborde
 Gdańsk – apud rivero Martwa Wisła, kaj ankaŭ apud Przekop Wisły tra Insulo Sobieszewska
 Mikoszewo – dekstraborde de Przekop Wisły

 Notoj kaj referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Vistula Laguno
 Jaro de Vistulo

 Bibliografio 
 Stanisław Gierszewski, Wisła w dziejach Polski (Vistulo en historio de Pollando), Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, p. 278

 Eksteraj ligiloj 
 Wisła en Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. volumo XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893


Kategorio:Riveroj en Pollando
Kategorio:Akvaro en Beskidoj
Kategorio:Akvokolekta areo de Vistulo