Aleșd

Aleșd - jen rumane, prononco [ALeŝd], hungare: Élesd [E:Leĵd], germane Elleschlisto de germanlingvaj loknomoj de nuna Rumanio (), prononco [ELeŝ], jide kaj hebree אלשד, Alŝd -  estas urbo en Rumanio (distrikto Bihor) ĉe la piedo de Rezeș-monto norde de rivero Crișul Repede, oriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Aștileu (Esküllő), Pădurea Neagră (Feketeerdő), Peștiș (Sólyomkőpestes), Tinăud (Tinód), Groși (Tőtös).

 Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 2 337 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 10 920 (72 % da rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

 Historio 
Élesd estis unue menciita skribe en 1291. Ĝis 1919 Élesd apartenis al Hungario (Bihar). De 1968 Aleșd fariĝis denove urbo, pli frue de 1886 ĝi estis kamparurbo.

En la censo de 2002 la loĝantoj deklaris jenajn plej multnombrajn etnecojn:
 Etneco Nombro Elcentaĵoj rumanoj 6788 65,2 % hungaroj 1987 19,1 % romaoj 953 9,2 % slovakoj 645 6,2 % germanoj 28 0,3 %
Krome estis po 3 ukrainoj kaj judoj, 2 grekoj kaj po 1 turko kaj bulgaro.

 Eventoj 
 La 24-an de aprilo 1904 pro konflikto inter la Sendependa Partio kaj Socialdemokratia Partio la policanoj pafis inter la manifestanciantojn. Sekve de la pafaro 33 personoj mortis kaj 90 vundiĝis.
 La poeto Miklós Radnóti tie estis duafoje laborservutulo inter la 28-a de septembro kaj la 14-a de novembro 1942.

 Fonto 
 Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

 Renomaj personoj 
 Zsolt Bodoni (n. 1975): pentristo
 József Bondor (9-a de januaro 1917 – Budapest, 5-a de julio 1981): politikisto, ministro.
 Ilona Anna Dezső (n. 1961): verkistino, poetino, pentristino
 Tibor Kulcsár (29-a de decembro 1945 – Kluĵo, 27-a de februaro 1988): psikologo.
 Boldizsár Láng (Miskolc, 15-a de novembro 1824 – Élesd, 9-a de februaro 1890): aktoro, teatrestro.
 Lajos Lassú, hungara katolika pastro
 Sándor Létai (19-a de oktobro 1885 – Budapest, 27-a de aprilo 1942): arkitekto, aviadilkonstruisto.
 Lajos Papp poeto
 Rodica Stanca-Pamfil (15-a de oktobro 1934 – ? de julio 2005): skulptistino.
 Kálmán Tellyesniczky: hungara kuracisto

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 
  ()
 Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Bihor