Tiel!

En presita teksto aŭ manuskripto de gazeta artikolo, scienca verko, letero ktp, la ekkria adverbo tiel! aŭ tiele! metita interkrampe post iu vorto aŭ vortgrupo indikas, ke erara aŭ alirilate stranga formo aperas tie ne pro preteratento, sed ĉar ĝi estas ĝusta citaĵo. Ekz‑e:
 «Li havis nenio (tiele!) por manĝi.» La vorto „tiele“ ĉi tie atentigas, ke la eraro pri n-finaĵo estis jam en la originala teksto (PMEG).
 tradukoj de poemoj de «serbokroata» (tiele!) juna poeto Vasko PopaG. Waringhien: Revuoj de l’ novaj revuoj. «Nica Literatura Revuo», 3:6..
 … argumentante, ke tia malnova aŭto valoras nur (tiel!) 400 britajn pundojnPaul Gubbins: Dombestoj kaj sakstratoj. «Monato»..

En la du lastaj ekzemploj la redakcia noto «tiel(e)!» havas la saman funkcion, kiel la ironiaj citiloj (kajaŭ klarigas kaj plifortigas ilin).

En tekstoj sciencaj la tiel!-noto estas ofte uzata sen taksa nuanco, precipe dum reproduktado de dubsencaj esprimoj aŭ pecoj en malnova literumo, por forigi ajnajn dubojn de la leganto, ĉu temas pri eraro de la kopiisto aŭ trajto de la originalo, aŭ por vidigi al la leganto ambiguecon de citata teksto kaj eblon de kromaj interpretoj.

Similcele oni povas fari piednoton aŭ parentezon pri misa vorto, kaj tie krome doni la ĝustan formon aŭ interpreton post la enkonduka vorto «Legu:» — ekz‑e jen ĝustiga piednoto (laŭ «Fundamento de Esperanto», Edistudio 1991, p. 106):
Ne riproĉu vian amikon, ĉar vi mem plimulte* meritas riproĉon…

(… … … …)

───────────────
* Legu: pli multe meritas (kiel en E1/4).
kaj jen ekzemplo pri «legu:» parentezaStefan Maul: Ortodoksismo kaj katolikismo. Parto 2ª. «Espero Katolika», № 3/1965 (El «Kristana Ekumeno», vol. 2ª, kajero 1ª).:

 se oni jam ne povas «tute katolikigi» (legu: «latinigi») la orientanojn, oni ruze-lerte toleras, ke ili restu orientaj, koncize do: ili estas duarangaj katolikoj.

La Esperanta tiel! estas ekvivalenta al la latina esprimo  /sik/ (subkomprene «» = «tiel estis skribite»), plu uzata en la okcident-kristanaj lingvoj. Ekz‑e en anglalingva citaĵo el la Usona konstitucio:

kie  estas historia formo por la nun kutima 

Por la lingvoj kiuj formiĝis ekster la latina (t.e. la okcident-kristana) tradicio sic ne estas kutima, ankaŭ por esperantisto rusa, araba, ĉina tiaj latinaĵoj ne estas kutimaj kaj klaraj (samkiel la aliaj anglaj latinaĵoj: e.g. = exempli gratie, viz. = videlicet, etc. = et cetera, kiuj en esperanto iĝas la hejmlingvaj «ekz‑e» = ekzemple, «vd» = vidu, «ktp» = kaj tiel plu). Ruse oni uzas tiusence enkrampan krisignon (!); hebree, la vortojn כך /keĥ/ aŭ :he:כך במקור /keĥ bemakor/ (t.e. «tiel» aŭ «tiel en la originalo»). Ekz‑e

 Гимназист III класса начинает в 1905 году свой дневник … : «Когда-то давно (!) я основал дневник…»М.О. Чудакова: Беседы об архивах. М.: Мол. гвардия, 1980. — С. 145. — t.e.En la jaro 1905ª gimnaziano de la 3ª klaso jene komencas sian taglibron: «Iam longe antaŭe (!) mi fondis mian taglibron…»

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Ironiaj citiloj

 Literaturo 
 PAG, 5ª eld., Roterdamo 1985. §88, p. 120.
 PMEG, «Vortfarado: Tiele».

Kategorio:Literaturscienco