Planeda sistemo

eta|Epizodo de podkasto Kern.punkto pri planeda scienco, esplorado de aliaj planedoj.
Epizodo de podkasto Kern.punkto pri planeda scienco, esplorado de aliaj planedoj

En astronomio, planeda sistemo, planedo-sistemo aŭ planedaro konsistas el diversaj ne-stelaj objektoj orbitantaj ĉirkaŭ stelo, kiel planedoj, nanplanedoj, satelitoj, asteroidoj, meteoroidoj, kometoj kaj kosma polvo.p. 394, The Universal Book of Astronomy, from the Andromeda Galaxy to the Zone of Avoidance, David J. Dsrling, Hoboken, New Jersey: Wiley, 2004. ISBN 0471265691.p. 314, Collins Dictionary of Astronomy, Valerie Illingworth, London: Collins, 2000. ISBN 0-00-710297-6. La Suno, kune kun ĝia planeda sistemo, inkluzive la Tero, estas konata kiel la Sunsistemo.p. 382, Collins Dictionary of Astronomy.p. 420, A Dictionary of Astronomy, Ian Ridpath, Oxford, New York: Oxford University Press, 2003. ISBN 0-19-860513-7.

 Origino kaj evoluo 
maldekstra|eta|250px|Artista bildo de protoplaneda disko

Oni kredas ke, ĝenerale, la planedaj sistemoj formiĝas dum la sama procezo kiuj estigas la stelojn. La plej akceptata teorio diras ke protoplaneda disko formiĝas pro gravita kolapso de molekula nubo kaj poste evoluas al planeda sistemo per kolizioj aŭ gravita kaptado.planetary systems, formation of, David Darling, entry in The Internet Encyclopedia of Science, accessed on line September 23, 2007.

Tamen, iuj planedaj sistemoj povus formiĝi malsame. Oni malkovris planedojn ĉirkaŭ pulsaroj; steloj kiuj dissendas periodajn eksplodojn el elektromagneta radiado. Pulsaroj formiĝas dum violentaj eksplodaĵoj el supernovaoj, kaj normala planeda sistemo ne supervivus tian eventon; planedoj forvaporiĝus, estus elorbitigitaj pro la gasoj elirantaj el la eksplodaĵo aŭ perdus sian gravitan ligon al la stelo pro la perdo de maso de la stelo. Ekzistas teorio kiu diras ke stel-kunulo povus rezisti tian eksplodaĵon, sed preskaŭ ĝi ekvaporiĝus tial ke post la supernovaj ĝi restus planed-masa. Alia teorio diras ke la planedoj povus formiĝi el la akrecia disko ĉirkaŭ la pulsaro.Planet formation scenarios, Philipp Podsiadlowski, pp. 149–165, in Planets around pulsars; Proceedings of the Conference, California Inst. of Technology, Pasadena, Apr. 30-May 1, 1992, edited by J. A. Phillips, J. E. Thorsest, and S. R. Kulkarni, ASP Conference Series, 36, 1993.

 Listo de planedaj sistemoj 

eta|dekstra|250px|Artista bildo de malproksima planeda sistemo
eta|dekstra|250px|Nia Sunsistemo compare al la planeda sistemo 55 Cancri
 Sunsistemo – La Suno kaj ĝia planeda sistemo, la unua malkovrita.
 PSR B1257+12 – la unua ekstersunsistema planeda sistemo malkovrita, la unua planeda sistemo ĉirkaŭ pulsaro, la unua plur-planeda sistemo .
 Upsilon Andromedae – la unua plur-planeda sistemo ĉirkaŭ stelo de la ĉefa sekvenco, malkovrita dum aprilo, 1999.
 PSR B1620-26 – la unua plur-stela planed-sistemomalkovrita.
 55 Cancri – la plej granda ekstersunsistema planeda sistemo (5 konataj planedoj je 20 de aprilo, 2010, ankaŭ havas malproksiman stelan kunulon).
 Gliese 876 – la unua sistemo ĉirkaŭ ruĝa nano.
 HD 69830 – ĝi ŝajnas enhavi tri neptun-masajn planedojn kaj asteroidan zonon, ĉio ene de 1 AU    .
 2M1207 – la unua rekte bildigita sistemo kaj la unua malkovrita planedo ĉirkaŭ bruna nano.
 Gliese 581 – la unua ekstersunsistema planeda sistemo kiu entenas super-Teron ene de la enloĝebla zono (Gliese 581 d) .
 Mu Arae – La plej proksima planedo de la sistemo estis la unua “varma Neptuno” malkovrita.
 HD 188753 – La unua planeda sistemo ĉirkaŭ triobla stelo.
 HD 37124
 HD 12661
 HD 73526
 47 Ursae Majoris
 Epsilon Eridani
 14 Herculis
 Ŭ Tau A
 Kepler-11 - La unua ekstersunsistema planeda sistemo kiu entenas 7 planedojn.

 Vidu ankaŭ 
 Ekstersunsistema planedo
 Listo de ekstersunsistemaj planedoj
 Molekula nubo

 Referencoj 

Kategorio:Astronomiaj objektoj