Beskidoj

eta|250ra|
Beskidoj (ĉeĥe kaj , , , ) estas arbarkovrita montaro etendiĝanta de la rivero Bečva okcidente (Ĉeĥio) ĝis la rivero Ĉeremoŝ (Ukrainio) oriente, kaj nordokcidente de Slovakio kaj sude de Pollando. Ilia larĝeco proksimumas je 50-70 km, kaj longeco ĉirkaŭ 600 km.

 Limoj 
La limoj kaj disdivido en diversaj landoj estas iomete diference difinataj, ekz. en la pola tradicio: de nordo najbaras kun la montetaro de Karpatoj, de sudo kun Pieniny, plej okcidente troviĝas montaro Moraviasileziaj Beskidoj, kaj la orienta limo plejofte estas Uĵoka montpasejo

La ĉeĥa parto etendiĝas ekde la okcidenta parto de Karpatoj, sude kaj oriente de Moravia pordego kaj disiĝas je pli malgrandaj partoj. Moraviasileziaj Beskidoj konsistas el Radhošť-montetarregiono kaj Lysá hora-montetarregiono etendiĝante de la orienta parto de Ĉeĥio al la suda parto de Pollando. Ĉirkaŭ tiu centra parto situas la Tgšini-Beskidoj (norde), Hostýnské vrchy (sud-okcidente), Vsetínské vrchy (sude) kaj la montaro Javorníky eĉ pli sude ĉe la ĉeĥa-slovaka limo. Slovakaj Beskidoj altiĝas oriente ĉe la pola limo.

 Geologio 
Beskidoj estas la plej junaj montoj en Pollando, estiĝis kiel Karpatoj ĉirkaŭ 20 mln da jaroj antaŭe, kaj konsistas el alterniĝintaj sedimentaj rokaĵoj, ĉefe el konglomeraĵoj, grejsoj, ardezoj, malpli ofte el marnoj kaj kalkoŝtonoj.
La plej alta pinto de la Beskidoj estas Babia Góra (1725 m) en Pollando, Pilsko (1557 m) en Slovakio. Ĉe la nordokcidenta piedo de la Beskidoj oni minas ferercon kaj prilaboras ĝin en Ostrava.

La sedimentoj kreiĝis en la pramaro Tetiso, kie ekzistis sur teritorio de Karpatoj pli ol 100 mln da jaroj. La roka materialo amasiĝis sur la fundo de supra ĵurasio ĝis malsupra mioceno.

En la montaro fontas riveroj la Rožnovská Bečva, Vsetínská Bečva kaj Vistulo.

 Klimato 
Beskidoj havas montaran klimaton kun seka somero kaj vintre kun abunda kvanto da neĝo. Tio konvenas por bredado somere kaj vintre por vintra sporto (Frenštát pod Radhoštěm, Vsetín). La neĝo aperas jam novembre kaj restas ĝis aprilo. Februare/marte abunde neĝas.

 Flaŭro kaj faŭno 
Vegetaĵaro

Laŭ altecozonoj oni povas klare distingi laŭvicajn kreskaĵojn:
 fago, abio, sikomora acero
 piceo
 montara pino, birdokaptista sorbuso

La mondo de bestoj

 cervo kaj apro
 vulpo, marteso kaj melo, bruna urso, kaniso, linko, sovaĝa kato
Birdoj:

 paruedoj, turdedoj, pegedoj, urogalo, komuna fazano, bonazio, karako, gufo
en tio akcipitroformaj birdoj: malgranda kriaglo, serpentaglo, komuna buteo

 amfibioj kaj reptilioj: alpa trituro
 fiŝoj: karpo, truto

Plie: 3000 specioj de senvertebruloj: koleopteroj kaj himenopteroj, lepidoptera, dipteroj, tardigradoj, moluskoj

 Bibliografio 
 Jerzy Kondracki, Geografia regionalna Polski (Regiona geografio de Pollando), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
 Jerzy Kondracki Karpaty (Karpatoj), la dua plibonigita eldono, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3

 Vidu ankaŭ 
 Ivančena
 Bukovské vrchy


Kategorio:Montaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Montaroj en Slovakio
Kategorio:Montaroj en Pollando
Kategorio:Geografio de Moraviasilezia regiono