Historiisto

Historiisto estas homo kiu okupiĝas faknivele pri historio.

 Esprimo 
Principe la nocio rilatas al la historioscienco (alternativa vorto: historiologio). Tamen oni uzas la vorton ‚‚historiisto’’ ofte ankaŭ por ĉiuj aliaj homoj kiuj okupiĝas pri historio.

Pli vasta estas la vorto ‚‚historiografo’’: tia homo verkas pri historio, sed ne nepre faknivele. Precipe oni uzas la vorton por antaŭmodernaj aŭtoroj, kiuj ankoraŭ ne vivis en tempo de moderna historioscienco. Herodoto aŭ Gregorio de Tours estu nomataj historiografoj, sed ne historiistoj.

 Eduko kaj profesio 
La historioscienco estas universitata fako, kiu povas aspekti malsame laŭ la landoj kaj la universitatoj unuopaj. Kutime oni devas studi plurajn jarojn ĝis oni rajtas partopreni al ekzameno kaj ricevi diplomon. Kelkaj studentoj studas historion kiel kromfakon, dum la ĉeffako estas alia.

Multaj historiistoj laboras kiel instruistoj (en ordinaraj lernejoj aŭ altlernejoj) aŭ kiel kunlaborantoj de muzeoj kaj similaj institucioj. Krome historiistoj povas esti ĵurnalistoj aŭ havi alian laboron kiu postulas homon kun ĝeneralaj, vastaj scioj kaj la kapablo umi kun tekstoj.

 Specoj de historiistoj 
La historiistojn oni povas dividi laŭ iliaj fakoj kaj temoj, ekzemple la historiiston pri antikvo disde la historiisto pri moderna tempo; la historiiston pri politika historio (politikhistoriiston) disde la historiisto pri socia historio (socihistoriiston).

Tre speciala historiisto estas arkeologo, kiu okupiĝas pri neskribaj restaĵoj. Pro la natursciencaj metodoj necesaj lia laboro sufiĉe malsamas de la „kutimaj“ historiistoj, kiuj laboras ĉefe pri tekstoj.

 Famaj historiistoj 
 Listo de helenlingvaj historiistoj 
[Evidente ordigita laŭ alfabeta ordo, kvankam eventuale ordigebla listo, defaŭlte konologie ordigita kaj reordigebla laŭalfabete, pli praktikus]
NomonaskiĝismortisAkusilao de Argoso (Ἀκουσίλαος)2-a duono de la 6-a jarcento a.K.1-a duono de la 5-a jarcento a.K.Antioĥo de Sirakuzo (Ἀντίοχος ὁ Συρακούσιος) ĉirkaŭ -423Apiano de Aleksandrio (Ἀππιανὸς Ἀλεξανδρεύς) 2-a jarcentoAriano el Nikomedio (Άρριανός, Lucius Flavius Arrianus)ĉ. 95175Aristobulo de Kasandrea (Αριστόβουλος ο Κασσάνδρειoς)1-a duono de 4-a jarcento a.K. en Kasandrea (Κασσάνδρεια)-301Cassius Dio155 en Nikaia en Bitiniopost 229Dinon el Kolofono (Δίνων ) 4-a jarcento a.K.Diodoro (Διόδωρος ὁ Σικελιώτης) 1-a jarcento a.K.Dionizo de Halikarnaso (Διονύσιος Ἁλικαρνασσεύς)54 a.K.  7 a.K.Eforo de Kimo (Ἔφορος ὁ Κυμαῖος)ĉ. -400, Kime (Κύμη)-330Ferekido de Ateno (Φερεκύδης ὁ Ἀθηναῖος)2-a duono de la 6-a jarcento a.K.1-a duono de la 5-a jarcento a.K.Filino de Akragaso (Φιλῖνος de Ἀκράγας, nun Agriĝento) 3-a jarcento a.K.Hekateo el Mileto (Ἑκαταῖος ὁ Μιλήσιος)-560ĉ. -485--475Hekateo de Abdero (Εκαταίος ο Αβδηρίτης)2-a duono de la 4-a jarcento a.K. 3-a jarcento a.K.Helaniko de Lesbo (Ἑλλάνικος)ĉ. -490/-480 Mitileno (Lesbo)ĉ. -400 en Περπερηνή Perperene (Misía Μυσία)Herodianos (Ἡρωδιανός)ĉ. 178, verŝajne Sirioĉ. 250Herodoto (Ἡρόδοτος)ĉ. -484, Halikarnasoĉ. -425Hieronimo de Kardio (Ἱερώνυμος ὁ Καρδιανός)ĉ. -360post -272Hipiso de Reggio Calabria (Ίππυς ο Ρηγίνος, Hippis ho Riginos)ĉ. -497ĉ. -425Ĥarono de Lampsako (Χάρων ο Λαμψακηνός) ĉirkaŭ 480--477 2-a duono de la 5-a jarcento a.K.Iono de Ĥio (Ίων ο Χίος)ĉ. -480ĉ. -422Kalisteno de Olinto (Καλλισθένης Kallisthénēs)ĉ. -370ĉ. -327Kleitarĥo (Κλείταρχος Kleítarĥos) 4-a/3 jarcento a. K.Ksanto de Lidio (Ξάνθος ο Λυδός) 5-a jarcento a.K.Ksenofono el Ateno (Ξενοφῶν)ĉ. 426 a. K.post 355 a. K.Ktezio de Knido (Κτησίας, Ktesias)2-a duono de la 5-a jarcento a.K.1-a duono de la 4-a jarcento a.K.Luko la evangeliisto (לוקא, Λουκᾶς) 1-a jarcentoMegasteno (Μεγασθένης)ĉ. -350ĉ. -290Quintus Fabius Pictorĉ. -254ĉ. -201Paŭzanio (Παυσανίας, Pausanias) ĉirkaŭ 115 (Malgranda Azio) ĉirkaŭ 180Plutarĥo (Πλούταρχος)ĉ. 46 en Χαιρώνεια Chaeronea, romia provinco Achaea (Aĥeo)ĉ. 100Polibio (Πολύβιος)ĉ. -201 en Megalopolis sur Peloponezoĉ. -120, Loko nekonataStrabono (Στράβων)ĉ. -63 en Amaseia en Ponto (Άμάσεια, nun Amasya en Turkio)post 23 (26?) n. E.)Teopompo de Ĥio (Θεόπομπος)ĉ. 378/-377 sur Ĥiointer 323 kaj -300 en AleksandrioTucidido (Θουκυδίδης, Tukidides)ĉ. 460 a. K.inter -399 kaj -396

 Romiaj historiistoj kaj arkivistoj 
NomonaskiĝismortisCremutius Cordus (Aulus Cremutius Cordus)25Floruso (Publius Annius Florus) 2-a jarcentoJozefo Flavio37/38 en Jerusalemoĉ. 100Julio Cezaro (Gaius Iulius Caesar, Kajo Julio Cezaro)13-a de julio 100 a.K. en Romo15-a de marto 44 a.K.Junianus JustinusKatono la Maljuna (Marcus Porcius Cato Censorius)234 a.K. en Tusculum149 a.K. en RomoMarius Maximusĉ. 165 n. e.ĉ. 230 n. e.Neposo (Cornelius Nepos)ĉ. 100 a.K.ĉ. 25 a.K.Quintus Curtius Rufus supozeble 1-a jarcentoPamphilaPompeius Troguscolspan="2" align="center"  1-a jarcento a.K.Suetonio (jen laŭ PIV, je plene nomo Gaius Suetonius Tranquillus)inter 70 kaj 75 p.K.ĉ. 130-140 p.K.Salustio (Gaius Sallustius Crispus)1-a de oktobro -86 en Amiternum (nun parto de La-Aglo)13-a de majo -35 en RomoTacito (Tacitus)ĉ. 55post 115Tito Livio (Titus Livius Patavinus)ĉ. -59 en Patavium, nuntempe Padovoĉ. 17 p.K. en PataviumVelleius Paterculusĉ. 19 a.K.ĉ. 31 p.K.

 Malfruantikaj historiistoj (de ĉirkaŭ 300 ĝis 600 n. e.) 
NomonaskiĝismortisAgathias (Αγαθίας ο Σχολαστικός)ĉ. 536 en Μυρίνα (Mirina), Eolioĉ. 582 en KonstantinopoloAmiano Marĉelino (Ammianus Marcellinus)ĉ. 330 Antioĥioĉ. 395 verŝajne en RomoEŭnapio de Sardeso (Εὐνάπιος Eunápios, lat. Eunapius)345420Eŭtropio4-a jarcentoEŭzebio de Cezareo260-264337-340Johannes Malalasĉ. 490 en Antioĥioĉ. 570 en KonstantinopoloJordanessupozeble 552Kasiodoro (Cassiodorus)ĉ. 490 en Scylaceum (nun Squillace)ĉ. 583Marcellinus Comes ("grafo Marcellinus")post 534Menander Protektor6-a jarcentoOlimpiodoro el Tebo (Olympiodorus, Ὀλυμπιόδωρος ὁ Θηβαῖος)5-a jarcentoPhilostorgios (Philostorgius, Φιλοστόργιος)ĉ. 368 en Borissos (Βορισσος), Kapadokioverŝajne post 433Priskos (Priscus Panites, Πρίσκος)Πάνιον, Panion en Trakioĉ. 472Prokopio el Cezareo (Προκόπιος, Procopius Caesariensis)ĉ. 500ĉ. 562Teofilakto Simokato (Θεοφύλακτος Σιμοκάττης)frua 7-a jarcentoZozimo de Palestino (Ζώσιμος)2-a duono 5-a jarcento1-a duono 6-a jarcento

 Historiistoj de Bizanco 
NomonaskiĝismortisAnna Komnena (Ἄννα Κομνηνή)1083 en Konstantinopoloĉ. 1154Johano Skilitces (Ιωάννης Σκυλίτζης) 2-a duono de 11-a jarcentoMikaelo Psellos (Μιχαήλ Ψελλός)1017-1018 en Konstantinopolo1078Nikeforo Brienio (Νικηφόρος Βρυέννιος) 1062 en Orestias (Adrianopolo)1137 en KonstantinopoloNiketas Choniates (Νικήτας Χωνιάτης)ĉ. 1150 en Ĥonaj (Χωναι, Frigio)ĉ 1215 en Niceo (Νίκαια Nikaia, nun İznik)Teofano Homologeto (Θεοφάνης Ομολογητής)ĉ. 760 en Konstatinopolo817 aŭ 818 sur Samotrako (Σαμoθράκη)

En mezepoko:

 Gregorio de Tours
 Ibn Ĥaldun
 Notker

En nova epoko:

 Jules Michelet
 Theodor Mommsen
 René Grousset
 Howard Zinn

 Esperantistaj historiistoj 
Homoj, kiuj laŭprofesie aŭ laŭstude estas/is historiistoj kaj kiuj estas/is esperantistoj aŭ okupiĝis pri Esperanto-historio:

 Edmond Privat (1889-1962)
 Ulrich Lins (1943-)
 Ziko van Dijk (1973-)

 Vidu ankaŭ 
 Historio

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.historians.org 
 http://www.oah.org 
 http://www.nfhdata.de/premium/datenbasis-information/pages/International_News_Service_for_Historians/index.shtml  
 http://www.h-net.org 


Kategorio:Profesioj