Grenoblo

Grenoblo (franclingve Grenoble /ɡʁənɔbl/, arp: Grenoblo) estas grava franca urbo situanta en la departemento Isère kaj en la regiono Rodano-Alpoj. Ĝi estas la prefektejo de la departemento. Grenoblo estas ankaŭ rigardebla kiel la kultura centro de la arpitania regiono Dofineo (arp: Dofenâ) kaj universitata urbo.

Rilate al la loĝantaro, Grenoblo en 2009 estis la 16a urbo en Francio kun 155 632 loĝantoj, kaj ĝia urba areo en Francio estis la 10a kun 664 832 loĝantoj (2008). Ĝi estas la plej granda urbo en la francaj Alpoj. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝiaj loĝantoj nomiĝas „Grenoblois″.

 Geografio 
Grenoblo situas en sudorienta Francio, ĉe la kruciĝo de la riveroj Izero kaj Drako, ĉirkaŭ 200 kilometrojn sude de Ĝenevo, 100 kilometrojn sud-oriente de Liono kaj 350 kilometrojn norde de Bordo Lazura. La urbo situas ĉirkaŭ 213 m super la marnivelo, en la valo Grésivaudan. Ĉirkaŭ la urbo troviĝas en proksimo de kelkaj kilometroj la alpaj montopintoj kun alto de kelkfoje super 3000 m; ili apartenas al la montomasivoj Vercors, Belledonne kaj Chartreuse, kiuj estas plilongiĝoj de la Alpoj. Aliaj proksimaj valoj kaj altebenaĵoj estas Oisans, Matheysine, Trièves.

 Administra divido 
150ra
La urbo estas dividita en ses distriktoj:
 1. (Presqu'Île, Europole, Berriat-St Bruno)
 2. (Hyper-centre, Aigle, Championnet, Mutualité, Île Verte, Saint-Laurent, Bastille)
 3. (Rondeau, Eaux-Claires, Mistral)
 4. (Capuche, Alliés-Alpins, Exposition-Bajatière)
 5. (Parc Paul Mistral, Teissere, Malherbe)
 6. (Arlequin, Villeneuve, Village Olympique, Géants)

 Historio 
Grenoblo estis jam loĝata ekde la epoko de keltoj kaj poste de romianoj, ĝi estas ekde la 4-a jc episkopa sidejo. Grenoblo venis en 879 sub regon de reĝlando Burgundio kaj estas urbo ekde 1242. La universitato fondiĝis en 1339. En 1349 Grenoblo venis al Francio. En la 18-a jarcento la urbo estis larĝe konata pro siaj artlaboraĵoj. La lignaĵista familia dinastio de Hache – laboranta en Grenoblo – famiĝis en la tuta lando kaj oni donis al ĝiaj anoj la titolon "Lignaĵisto de princoj de Orleans". Iliaj verkaĵoj estas admireblaj ankoraŭ hodiaŭ en Musée Dauphinois en Grenoblo.

eta|maldekstra|
La Tago de la tegoloj (en franca Journée des Tuiles) estis okazaĵo en Grenoblo la 7an de junio 1788. Temas pri unu el la unuaj konfliktoj kiuj antaŭis al la Franca Revolucio kaj ĝi estis indikita fare de kelkaj historiistoj kiel la komenco de tiu. Ĝi ricevis tiun nomon pro la lanĉo de tegoloj kontraŭ la soldatoj dum la tumulto.

En 1968 okazis tie Vintraj olimpikoj.

Grenoblo famas ankaŭ pri siaj juglandoj, kies origin-nomumo estas protektata.

 Ekonomio 
 elektromekaniko
 maŝinkonstruo
 gantoprodukto
 cemento.

 Transporto 
La plej proksima aerodomo troviĝas en Liono, Grenoblo posedas nur etan regionan flughavenon.

 Servoj 
 Alpa Universitato de Grenoblo

 Instruo kaj esploro 
La urbo havas 55.000 studentojn en 3 universitatoj nome :
 Université Stendhal
 Université Joseph Fourier
 Université Pierre Mendès France (al tiu apartenas ESA (École Supérieure des Affaires) (komerca altlernejo).
Pli malproksime ekzistas la Institut National Polytechnique de Grenoble (INPG), instruejo kun rango de universitato, kiu entenas 9 inĝenierajn studejojn kaj multnombrajn esplorlaboratoriojn.

eta|altdekstre=1.0|maldekstra|
En Grenoblo troveblas la granda esplorilo eŭropa sinkrotrono (ESRF) kaj la neŭtronfonto de Institut Laue-Langevin (ILL).

La urbo ankaŭ havas negoc-lernejon, Grenoble École de Management.

 Kulturo 
La Muzeo de Grenoblo gastigas la duan plej grandan artkolektaĵon post la muzeoj en Parizo.

 Vidindaĵoj 
 Granda Kartuzio

eta|altdekstre=1.0|maldekstra|
 Kinejoj 
La Grenobla urbaglomeraĵo havas 45 kinoĉambrojn en dek kinejojPaĝaro de France-cinéma. En la urbcentro estas malgrandaj sendependaj kinejoj kulturaj, inkludante al la Cinématheque GrenoblePaĝaro de la kinejo Cinémathèque de Grenoble, kiu organizas la jaran Short Film Festival, aŭ la kina artejo Le Méliès, sed ankaŭ Le Club (5 kinoĉambroj, 493 sidejoj). La Nef (7 ĉambroj, 876 sidejoj) kaj Le Rex 6 (6 ĉambroj, 1009 sidejoj), la du iamaj ĉefaj kinejoj en Grenoblo antaŭ la kreo de multikinejoj, kiuj proponas pli generalistan filmaron.

Aliaj malgrandaj kinejoj ankaŭ lokiĝas en pluraj antaŭurbaj distriktoj: Espace Aragon en Montbonnot-Saint-Martin, Mon Ciné en Saint-Martin d'Hères kaj La Vence Scène en Saint-Egrève.

Fine, en la urbaglomeraĵo ankaŭ hejmas du multikinejoj: Pathé multiplex (12 ekranoj,  sidejojPaĝaro de la kinejo Pathé Echirolles) lokita en la proksimuma urbo Echirolles, kaj Pathé multiplex-Chavant (10 ĉambroj,  sidejojPaĝaro de la kinejo Pathé Chavant) lokita en la kvartalo Hyper-Centre en la kerno de Grenoblo.

 Esperanto-movado 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

 Ĝemelurboj 
  Katanio, Italio, ekde 1961  
  Innsbruck, Aŭstrio, ekde 1963 
  Essen, Germanio, ekde 1976
  Halle, Germanio, ekde 1976
  Kiŝinevo, Moldavio, ekde 1977
  Oksfordo, Unuiĝinta Reĝlando, ekde 1977
  Reĥovot, Israelo, ekde 1977  Fenikso, Usono, ekde 1990
  Pécs, Hungario, ekde 1992
  Bet-Leĥem, Palestino, ekde 1995
  Kaŭno, Litovio, ekde 1997
  Sfakso, Tunizio, ekde 1998</small>
  Konstantino, Alĝerio, ekde 1999
  Corato, Italio, ekde 2002

 Blazono 
La blazono de Grenoblo estas ora kun tri rozoj. Pri ties origino ne ĉiuj historiistoj akordiĝas. Laŭ Auguste Bouchayer (1874-1943), pioniro de blanka karbo, la tri ruĝaj rozoj estas la emblemo de la sanktaj martiroj: Sankta Vincento, patrono pri la diocezo de Grenoblo, Sankta Andreo, patrono pri la Delfenoj, Sankta Johano Baptisto, patrono pri la urbanoj.
La tri rozoj simbolus la tri respondeculojn, kiuj mezepoke regis la urbonGrenoblo - Blazono.

 Fotaro 
eta|750ra|centre|Vidaĵo deloke de la monto Vercors
eta|750ra|centre|Vidaĵo deloke de Bastille en Grenoblo

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Listo de urboj de Francio
 Komunumoj de Isère
 Grenoble (stacidomo)
 Grenoble-Universités-Gières (stacidomo)
 Tramtransporto en Grenoblo
 Telfero de Grenoble Bastille

 Eksteraj ligiloj 

 Oficiala TTT-ejo
 Aglomeraĵo 
 Muzeoj de Grenoble
 Remembering Grenoble Photography Exposition


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Urboj de Rodano-Alpoj
Kategorio:Komunumoj de Isère
Kategorio:Vintrosportejoj en Francio
Kategorio:Vintrolimpikaj urboj