Sombor

Sombor, (ankaŭ germane, , ) estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Okcidenta Baĉka. Ankoraŭ 15 vilaĝoj apartenas al la municipo.
eta|Abatejo kun preĝejo en Sombor

 Bazaj informoj 
 Areo:  km²
 Loĝantaro: 60000 (2007)
 Poŝtkodo: 25000
 Telefonprefikso: +381 25

 Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de kanalo Danubo-Tiso, laŭ ĉefvojoj kaj fervojoj Szeged-Apatin kaj Sombor-Novi Sad.

 Historio 
La hungaraj triboj okupis la Karpatan basenon en 895, tiu regiono estis tre konvena por ili. Skribitaj fontoj mencias la komunumon unuafoje en 1360 kiel posedaĵon de familio Cobor. En la mezepoko, ĝi aperis kiel Coborszentmihály, alprenante nomon de la vilaĝa patrono. La fortikaĵo estis konstruita en 1478 per trakonstruo de la Cobor-kastelo. Ĝin kaj la komunumon posedis la turkoj inter 1541-1687; tiutempe ĝi estis centro de turka distrikto kun nomo Sombor (kia formo estis la serba nomo; unua mencio en tiu formo okazis en 1543). La turkoj sen batalo forlasis la lokon kaj poste ĝi apartenis al inspektado de la viena Korta Militkonsilio. Ĝi estis deklarita en 1717 soldaturbo; la loĝantaro – je privilegioj – daŭre soldatservis. En 1745, ĝi estis subita al hungara departementa administrado; la soldat-loĝantoj iĝis servutuloj, sed ili elaĉetis sin en 1748. Tiel Sombor iĝis libera reĝa urbo kaj rapide evoluis, iĝis departementejo de Bács-Bodrog en 1876.

En la 16-20-aj jarcentoj, la urbo iĝis ankaŭ komerca, trafika, instrua kaj kultura centro. En 1802 malfermiĝis la Granda Kanalo ĉe la urba limo, kiu helpegis la grenkomercon. La fervojo atingis Sombor-on en 1869; komence de 1800 fondiĝis la instruaj (serbaj kaj hungaraj altlernejoj, la unua serba infanĝardeno) kaj kulturaj (urba biblioteko, teatro 1882, serbaj kaj hungaraj leg-rondoj) institucioj. Meze de la 19-a jc., ĝi havis pli da loĝantoj ol Beogrado aŭ Zagrebo.

En 1918 taĉmentoj de SHS (=Serba-Kroata-Slovena Reĝlando) okupis la urbon kaj kun okupitaj regionoj de Pécs kaj aliaj ili proklamis respublikon. Fine Sombor apartenis al SHS, ekde 1929 kiel Jugoslavio. En 1929 oni enkondukis novan administran sistemon kaj ĝi estis aligita al danuba banusejo kun centro de Novi Sad. Ekde tiam ĝi perdis sian unuarangan administran rolon, la instituciojn kaj ekregresis. Inter 1941-1944 la urbo rehungariĝis.

Gravaj vidindaĵoj estas la Urba Arkivo (18. jc.), du ortodoksaj kirkoj (1761, 1790); la romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo (1763); departementa urbodomo (klasikisma; 1808, finita en 1882); urbodomo (1828, entenas partojn de la iama fortikaĵo) kaj la sinagogo (1828).

 Famuloj 
 en la urbo naskiĝis kaj mortis: hungara-serba presisto kaj filmisto Ernő Bosnyák
 en la urbo naskiĝis:
 hungara advokato Károly Vértesi
 hungaraj aktoroj Erzsi Eöry, Éva Fenyvessy kaj József Leövey, László Z. Molnár
 hungara-usona artkolektisto József Brummer
 hungara akvopilkisto József Vértesy
 hungara ĉefepiskopo Gyula Városy
 hungara József Kiss (hidrologo)
 hungara geologo Antal Koch
 hungara instruisto Márton Bán
 hungara kemiisto Ferenc Koch
 hungara lingvisto Géza Bárczi
 hungara literaturisto Lajos Hopp
 hungara meteologiisto Zsigmond Karvázy
 hungaraj reĝisoroj József Baky kaj László Ranódy
 hungara skermisto Sándor Gombos
 hungara verkisto Bella Medveczky
 en la urbo mortis János Asbóth (agronomo)

 Ĝemelurboj 
 20ra| Baja, Hungario
 20ra| Budapeŝto, 19-a distrikto nomata Kispest, Hungario

 Referencoj