Joruba lingvo

<font color="black" size="3">Joruba yorùbá Parlata enNiĝerio, Benino, Togolando Nombro de parolantoj~ 25 milionojTipologioIzolema lingvoLingvistika klasifiko:Niĝerkonga lingvaro
 Atlantik-konga
 Voltakonga
 Benuekonga
 Defoida
(Klasifiko SIL - simpligita)Oficiala statuso kaj lingvaj kodoj Oficiala lingvo enNiĝerioISO 639-1yoISO 639-2yor ISO/DIS 639-3yorSILYOR

La joruba lingvo (jorube : yorùbá) estas tona lingvo kiu apartenas al la niĝerkonga lingvaro. Ĝi estas parolata de ĉirkaŭ dudek kvin milionoj da homoj en Niĝerio, kie ĝi estas unu el la tri naciaj lingvoj, sed ankaŭ en kelkaj regionoj de Benino kaj de Togolando. Ĝi konsistas el multaj diversaj dialektoj. Tamen, ekzistas norma formo de la lingvo.

Ĝi estas ankaŭ religie uzata en Brazilo en Kandombleo.

Laŭ lingvistoj, ĝi klasifikiĝas aŭ en la kvaa lingvaro aŭ en la benuekonga lingvaro.

La fama negra esperantista preleganto Kola Ajayi devenis el regiono, kie oni parolis la joruban lingvon. Foje oni nomas ĝin la 'Esperanto de Afriko"(eo) Fernando Pita, La esperanto de Afriko (1), Literatura Foiro, n-ro 313, oktobro 2021.

 Skribo 
 Alfabeto 
La joruba uzas la latinan alfabeton kun kelkaj diakrititaj literoj kaj unu duliteraĵo. Ĉiu signo funkcias kiel grafemo sendependa. La joruba alfabeto estas subaro de la tut-Niĝeria alfabeto :
 majuksloj : A B D E Ẹ (E̩) F G GB H I J K L M N O Ọ (O̩) P R S Ṣ (S̩) T U W Y ;
 minuskloj : a b d e ẹ (e̩) f g gb h i j k l m n o ọ (o̩) p r s ṣ (s̩) t u w y.

La literoj prononciĝas kvazaŭ kiel en la Internacia Fonetika Alfabeto. Notu la uzon de la subskribata vertikala linio (aŭ punkto) por la vastaj vokaloj (ankaŭ kun, laŭ tradicia analizo, movado de la langoradiko malantaŭen) ẹ (e̩) = [ɛ̙], ọ (o̩) = [ɔ̙] kaj por [ʃ], skribata ṣ (s̩). La duliteraĵon gb oni skribas por la lip-vela plozivo ɡ͡b (kiu prononciĝas per unu sola movado kaj ne kiel kombino de [ɡ] kaj [b]).

eta|260x260px|

 Diakritaj signoj 
Ekzistas tri diakritaj signoj por esprimi la tonojn de la lingvo: la dekstra korno (ó, alta tono), la maldekstra korno (ò, malalta tono) kaj la superlinio (ō, mezalta tono). Tiu ĉi lasta formo ĝenerale ne estas uzata (oni tial legas vokalon sen diakrita signo kiel vokalon kun superlinio). Eĉ estas literoj kun du diakritaj signoj, ekz. ẹ́ kaj ọ̀.

Kelkfoje kombinoj de tonoj prononciĝas kiel ŝanĝiĝantaj tonoj. Tiuokaze oni povas skribi haĉekon (ǒ) por la altiĝanta tono (malalta → alta) kaj tildon (õ) por la aliaj. En aktuala uzado, anstataŭ haĉekojn kaj tildojn oni iam uzas duliteraĵojn: ǒ = òó, õ = òó aŭ ōò (t.e. oò), laŭokaze.

Plue, la nazaloj povas vokaliĝi, kaj ili ricevas la samajn tonsignojn, ekz. ḿ kaj m̀.

 Aliaĵoj 
Krom ke la joruba havas kompleksan tonsistemon, ĝi ankaŭ havas sistemon de vokala harmonio. Ĝia morfologio riĉegas, kun ekz. ofta uzado de duobligo.

 Ekzemploj 
 Vorto  Traduko tero  aiyé ĉielo  ọrun akvo  omi fajro  ina viro  ọkrùnrin virino  obìnrin manĝi  jẹ trinki  mu granda  nlà malgranda  kékeré nokto  òru tago  ọjọ

 Referencoj 

 Literaturo 
 (eo) Fernando Pita, La esperanto de Afriko (2): iom pri la historio de la joruba, Literatura Foiro, paĝoj 354-358, n-ro 314, decembro 2021.

 Vidu ankaŭ 
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj
 Lukumia lingvo

 Eksteraj ligiloj 
(eo) Fernando Pita, La esperanto de Afriko (1), Literatura Foiro, paĝoj 291-295, n-ro 313, oktobro 2021.
 (eo) 
 Joruba versio de Vikipedio 

 Joruba lingvo
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Niĝerio
Kategorio:Lingvoj de Benino
Kategorio:Lingvoj de Togolando