Tartessos

Per la nomo Tartessos (Τάρτησσος) la helenoj unu el la unuaj civilizoj de la nuna eŭropa kontinento; ĝi situis en la aktualaj andaluzaj provincoj Onubo, Sevilo kaj Kadizo ĉe bordoj de aktuala rivero Gvadalkiviro, ĉirkaŭ la jaroj 1000 kaj 500 antaŭ nia erao. Estas du eblaj esperantigoj, Tarteso kaj Tartezo, tamen ĉiu el ili sen aŭtoritata esperantlingva ekstervikipedia referenco, tial estas pli saĝe en la teksto entute rezigni pri esperantigo.

En regiono tre riĉa kaj fama pro siaj minoj, fenicoj kreis la urbon Gadir (aktuala Kadizo) por komerci kun ili (oni pensas ke la Biblia lando Tarŝiŝo estas la fenica nomo de Tartessos, sed ankoraŭ ekzistas diskutoj pri tiu ĉi temo), kvankam helenaj foceanoj klopodis komerci kun tartezanoj aŭ tartesanoj, unue fenicoj kaj poste kartaganoj regis monopole la rilatojn inter Tartessos kaj orienta Mediteraneo.

Bedaŭrinde ne restas ĝis nun multaj informoj pri tiuj du popoloj kaj tiuj nuraj disponeblaj pri tartezanoj estis verkitaj de helenoj (kiuj ne havis rektajn rilatojn kun ili). El tiuj informoj ni scias ke ĝia reĝimo estis monarkio, ke ili estis sendependaj (nek fenicoj nek kartaganoj ilin koloniigis) kaj ke ili regis la sudan parton de Iberio.

Post la Batalo de Alalio (ĉe la korsika insulo en 535 a.K.) inter foceanoj kaj etrusko-kartaga koalicio, nek italoj nek grekoj plu atingis la tartezan aŭ tartesan marbordon kaj ni scias neniom pli pri ĝia historio. Kiam romianoj tri jarcentojn poste atingis Iberion, nenio restis el tiu kulturo, nur legendoj, malgraŭ kio, ili nomis la Kadizan golfon Tartessius Sinus.

Kelkaj gravaj malkovroj certigis la ekziston de tiu ĉi civilizacio en Andaluzio kiel la Tesoro del Carambolo (trezoro trovita ĉe urbo Sevilo), sed ankoraŭ oni ne trovas la ĉefan urbon de Tartessos, arkeologia laboro ankoraŭ daŭras.

Kelkaj tartezaj aŭ tartesaj reĝoj:

 Gerjon. – Unua konata, li estis protagonisto en unu el la Dekdu Laboroj de Heraklo.
 Noraks. – Nepo de Gerjon, organizis ekspedicion al insulo Sardio kaj fondis urbon kun sia nomo Nora.
 Argantonio. – La unua vere historia (pri li skribis Herodoto) kaj la lasta konata.

 Vidu ankaŭ 
 la artikolon pri la samtempa popolo de iberoj
 Cancho Roano 
 Adolf Schulten
 El Turuñuelo 

Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Arkeologio en Hispanio
Kategorio:Civilizoj
Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Historiaj urboj
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Malaperintaj urboj