Altaja lingvo

Altaja (ojrota) lingvo (memnomo: Алтай тили) estas nord- aŭ sibirioturka lingvo, unu el tjurkaj lingvoj. Laŭ censo de 2002, nombro de parolantoj en Rusio estas 65534 personojВсероссийская перепись населения 2002 года. Том 13. «Коренные малочисленные народы Российской Федерации»  . Plimulto el ili loĝas en Respubliko Altaj, kie altaja lingvo estas dua oficiala lingvo krom la rusa.

El inter la tjurkaj lingvoj la altaja plej proksimas al la kirgiza.

 Klasado 
Modernaj esploroj de Rusiaj tjurkologiistoj sugestas, ke altaja lingvo estas ne unu lingvo, sed almenaŭ du - la nordaltaja kaj la sudaltaja. Krome, multaj apartaj dialektoj de ili estas jam longe oficiale konsiderataj apartaj minoritataj lingvoj kaj ĝuas ioman protekton kiel endanĝeritaj. Pro tio oni proponas rigardi altajan lingvon kaj ĝiajn variantojn kiel tuta Montar-Altaja lingvaro, al kiu apartenas:
 Nordaltaja lingvo (ĉ. 10 mil parolantoj)
 Kumanda lingvo
 Ĉelkana lingvo (kuu-lingvo)
 Sudaltaja lingvo (ĉ. 50 mil parolantoj)
 Tubalara dialekto - meza inter nord- kaj sudaltaja lingvoj
 Vera altaja dialekto (altaj kiĵi) - bazo de literatura altaja lingvo
 Teleuta lingvo
 Telengita lingvo
Krome, lingvon tre proksiman al la altajaj uzas malgranda komunumo en Ĉinia Altajo apud lago Kanas. Ĝi estas plej proksima al la telengita dialekto.

Historie, altajaj lingvoj tenas grandajn similaĵojn kun la kirgiza, sed jam en Mezepoko la kirgiza malproksimiĝis de ili pro pli da kontaktoj kun kipĉakaj lingvoj.

La pozicio de altajaj lingvoj ene de la tjurka lingvaro estas iom neklara. Kiam oni konsideras ilin unu lingvo, oni apartenigis sudajn dialektojn al kipĉako-kirgiza sublingvaro, kaj la nordajn - aŭ al ujgura, aŭ al ĥakasa branĉo de eost-tjurka sublingvaroЭнциклопедия «Кругосвет»  . Sed pli modernaj skemoj pruvis, ke, unue, nordaltaja kaj sudaltaja estas evidente du malsamaj lingvoj, kaj due, ili apartenas al aparta subgrupo de ĥakaso-altaja grupo.

 Gramatikaj ecoj 
Gramatikaj karakterizaĵoj de altajaj lingvoj estas lipa vokala harmonio. Altajaj lingvoj havas plenan aron de afiksoj por ĉiuj vastaj vokaloj - do, ne nur por a aŭ e, kiel plimulto de tjurkaj lingvoj, sed ankaŭ por o kaj ö - ekzemple, pluralaj finaĵo estas, per cirilaj literoj, -лар/-лер/-лор/-лöр. Nordaltaja lingvo konservas finaĵan g en plimulto da vortoj, kaj la sudaltaja perdas ĝin - ekz. vorto monto en nordaltaja estas «таг» ([tag]) kaj en la sudaltaja «туу» ([tū]). Ĉiuj altajaj lingvoj diferencigas longajn kaj mallongajn vokalojn. Ĉiuj komencaj konsonantoj krom b kaj d'''/g' estas senvoĉaj.

 Referencoj 


 Literaturo 
 Дыренкова Н. П. (Direnkova N. P.): Грамматика ойротского языка ("Gramatiko de la «ojrota lingvo»"). Moskvo, 1940 () - jen rete 
 Баскаков Н. А. (Baskakov N. A.): Алтайский язык ("Altaja lingvo"). Мoskvo, 1958 () - jen resumo 
 Коргунбаева Н. И. (Korgunbaeva N. I.): Алтайско-русский — русско-алтайский словарь'' ("Altaja-rusa - rusa-altaja vortaro"). Горно-Алтайск (Gorno-Altajsko), 1991 ()

 Vidu ankaŭ 
 Latinliterigo en Sovetunio

 Eksteraj ligiloj 
 Nordaltaja lingvo ĉe Ethnologue
 Sudaltaja lingvo ĉe Ethnologue
 Altaja alfabeto
 Pagaro pri altajaj alfabetoj 
 Departemento pri altaja lingvo kaj literaturo  de Gorno-Altajska Ŝtata Universitato, Gorno-Altajsko, Rusio ()

Kategorio:Tjurka lingvaro
Kategorio:Altaja regiono
Kategorio:Respubliko Altajo
Kategorio:Lingvoj de Mongolio
Kategorio:Lingvoj de Ĉinio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj