Keszthely

Keszthely (kesthej) estas urbo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Keszthely, kies centro estas.
eta|maldekstre|Interna parto de Keszthely

 Geografio 
Keszthely situas sur ebenaĵo, ĉe okcidenta bordo de Balatono, fine de fervojoj Budapeŝto-suda Balatono kaj Budapeŝto-norda Balatono, krome estas loke haveno, krome flughaveno en la proksima Sármellék. Aŭtoŝoseo M7 Budapeŝto-Adriatiko estas ne tro for.

Ĉe la urbo fluas la rivero Zala, kiu tie alfluas la lagon Balatono ĉe Fenékpuszta [loka areo]. Tie staris en la romia epoko la urbo Valcum. Oni elfosis ĉe Fenékpuszta hunajn kaj avarajn trovitaĵojn. Keszthely mem estis grava stacio de komerca vojo inter Italio kaj Buda ekde la Arpad-epoko. La gotikstilan, plebanian preĝejon - konstruitan en 1386 -, oni transformis dum la turka epoko al fortikaĵo. La turkoj neniam okupis la fortikaĵon de Keszthely.

 Historio 
La komunumo graviĝis ekde 1739 kiel centro de la Festetics-bieno [feŝtetiĉ]. La plej elstara familiano estis György Festetics (politikisto), kiu fondis en 1797 la Georgikon-on (ĝi estis la unua regula ekonomia lernejo de Eŭropo), juran antaŭulon de la hodiaŭa Agrarscienca Universitato Pannon. Li iniciatis ankaŭ en 1817 la Helikon-festojn, kiujn oni organizas eĉ hodiaŭ kiel renkontiĝon de transdanubiaj studentoj.

La kastelo Festetics estas la plej grava kultura heredaĵo de la balatonsupra areo. Ĝi estis konstruita en 1750, en baroka stilo kaj estis plilarĝita inter 1883 kaj 1887 en eklektika stilo. Tiam konstruiĝis eĉ la Keszthely-karakteriza turo. En la malnova parto de la kastelo troviĝas la 70.000-voluma Helikon-biblioteko kun kelkaj raraĵoj kaj la plej kompleksa librokolektaĵo pri Balatono. Famas en la urbo ankaŭ la Balaton-muzeo kaj la Georgikon-bienmuzeo.

Ekde fino de la 19-a jarcento, Keszthely iĝis grava baneja centro de la Balatono (menciindas, ke la kuracbanejo Hévíz troviĝas nur je 6 km).

La komunumo estis ĝis 1954 grandvilaĝo, inter 1950 kaj 1979 apartenis ĝi al departemento Veszprém, poste al Zala.
eta|Karmelana Baziliko omaĝe al Terezo el Lisieux en Keszthely
eta|Festetics-kastelo

 Eduko 
 Georgikon

 Famuloj 
 en Keszthely naskiĝis kaj mortis:
 pastro Dezső Bita
 en Keszthely naskiĝis:

 aktoroj Lajos Básti, Hermin Boér, Gergely Kocsis, János Horkai kaj Mária Kovács
 György Fehér (bestokuracisto)
 cirkisto József Richter
 dirigento Imre Pető
 fizikisto Endre Sándor
 geografo Béla Bulla
 generalo Lajos Asbóth
 József Horváth (inĝeniero)
 inventisto Dávid Schwarz
 juristo József Takáts
 kanoniko György Fejér
 komponisto Károly Goldmark
 kuracisto Soma Beck
 operkantisto Boldizsár László
 pentristoj Géza Perneczky kaj János Schadl
 politikistoj Károly Maróthy kaj István Stadinger
 primaso Kolos Vaszary
 verkisto Ignác Nagy
 en Keszthely mortis:

 agronomoj Sándor Belák, László Berzsenyi-Janosits, László Csíki, Lajos Dőry, István Ecker, Adolf Érkövy, György Festetics, Ferenc Malatinszky, Béla Pesthy kaj Gyula Sáringer 
 bestokuracisto Vince Szekeres
 farmaciisto Gyula Magyary-Kossa
 inĝenieroj Gábor Groffits kaj Endre Vladár
 instruisto Pál Gerics
 kanoniko Adolf Kunc
 militestro József Festetics
 ornitologo Sándor Lovassy
 pentristoj Piroska Péczely kaj Ferenc Szablya-Frischauf
 poeto József Rájnis
 Károly Bakonyi (vitisto)

 Famaj nomportantoj 
 Ferenc Keszthelyi, episkopo
 Lajos Keszthelyi, fizikisto
 Mihály Keszthelyi, futbalisto
 Sándor Keszthelyi, astronomo
 Zoltán Keszthelyi, poeto

 Profanaj vidindaĵoj 
 Kastelo de Keszthely
 Urbodomo de Keszthely

 Sakralaj vidindaĵoj 
 Karmelana Baziliko de Keszthely
 Preĝejo Patrono de Hungaroj (Keszthely)
 Kalvinana preĝejo (Keszthely)
 Luterana preĝejo (Keszthely)
 Sinagogo en Keszthely

eta|

 Esperanto 
Estas delegito de UEA tie.

 Referencoj 

Kategorio:Keszthely