Malvarmumo

eta|250px|dekstre|Pulmoj kaj cetero de spirsistemo, kio suferas malvarmumon.
Malvarmumo estas virusa malsano de sinuso kaj faringo. Simptomoj estas: kataro, tuso, faringa doloro kaj febro. Simptomoj daŭras ĉirkaŭ semajnon.

Kataro (el la greka kata = "desupre", rho = "mi kuras") estas muka elfluo, kaŭzita de inflamo de la koncerna mukozo. La naza kataro nomiĝas korizo (rinito), la intesta kiel disenterio; vezika kiel blenoreo.

La fojnokataro estas akuta kataro de la nazaj kaj okulaj mukozoj, periode ekaperanta ĉe iuj pacientoj en la tempo de la graminaca florado. Oni nomas ĝin ankaŭ somera astmo aŭ science „perioda spasma korizo”.

La naz-kataremulo ofte tusas.

Signoj kaj simptomoj
Inter tipaj simptomoj de malvarmo estas tusado, nazfluado, terno, nazkongesto, kaj faringodoloro, foje akompanata de muskoldoloro, laceco, kapdoloro, kaj manko de apetito.Eccles p. 24 Faringodoloro okazas en ĉirkaŭ 40% de kazoj, tusado en ĉirkaŭ 50%, Arroll B (Marto 2011). "Common cold". BMJ Clinical Evidence. 2011 (3): 1510. PMC 3275147. PMID 21406124. "Common colds are defined as upper respiratory tract infections that affect the predominantly nasal part of the respiratory mucosa"  kaj muskoldoloro en ĉirkaŭ 50%. Eccles R (Novembro 2005). "Understanding the symptoms of the common cold and influenza". The Lancet. Infectious Diseases. 5 (11): 718–25. doi:10.1016/S1473-3099(05)70270-X. PMC 7185637. PMID 16253889.  Ĉe plenkreskuloj, febro ĝenerale ne ĉeestas, sed ĝi estas ofta ĉe infanoj kaj beboj. La tusado estas kutime milda kompare kun tiu de akompananta gripo. Kvankam tusado kaj febro indikas pli altan verŝajnecon de gripo ĉe plenkreskuloj, ekzistas granda simileco inter tiuj du kondiĉoj.Eccles p. 26 Nombraj virusoj kiuj okazigas la ordinaran malvarmumon povas rezulti ankaŭ en sensimptomaj infektoj.Eccles p. 129Eccles p. 50

La koloro de la muko aŭ nazsekrecio povas vari el klara al flava ĝis verda kaj ne indikas la klason de agento kaŭzinta la infekton.Eccles p. 30

Evoluo
dekstre|250ra|Simptomoj de malvarmumo laŭlonge de la tempo|thumb
Malvarmo kutime komenciĝas per laceco, sento de malvarmiĝo, terno kaj kapdoloro, sekvate post kelkaj tagoj de fluanta nazo kaj tuso. Simptomoj povas komenciĝi ene de dek ses horoj post ekspozicio kaj tipe pintas du ĝis kvar tagojn post komenco. Ili kutime malgraviĝas en sep ĝis dek tagoj, sed kelkaj povas daŭri ĝis tri semajnoj. Heikkinen T, Järvinen A (Januaro 2003). "The common cold". Lancet. 361 (9351): 51–9. doi:10.1016/S0140-6736(03)12162-9. PMC 7112468. PMID 12517470.  La averaĝa daŭro de tuso estas dek ok tagoj kaj en kelkaj kazoj homoj disvolvas post-virusan tuson kiu povas restadi post kiam la infekto estas for. En infanoj, la tusado daŭras pli ol dek tagojn en 35–40% de kazoj kaj daŭras pli ol 25 tagojn en 10%.

Kaŭzoj
Virusoj
La malvarmumo estas infekto de la supra spira vojo, kiu povas esti kaŭzita de multaj malsamaj virusoj. La plej ofte implikita estas rinoviruso (30–80%), speco de pikornoviruso kun 99 konataj serotipoj. Aliaj ofte implikitaj virusoj estas adenovirusoj, enterovirusoj, paragripaj kaj sincitialaj virusoj. Ofte pli ol unu viruso ĉeestas.Eccles p. 107 Entute pli ol 200 virusspecoj estas rilataj al malvarmumoj. La viruskaŭzo de kelkaj oftaj malvarmumoj (20–30%) estas nekonata.

Transmisio
La viruso de malvarmumo estas tipe elsendita per aeraj gutetoj, rekta kontakto kun infektitaj nazaj sekrecioj, aŭ fomitoj (poluitaj objektoj). Kiu el tiuj itineroj estas de primara graveco ne estis determinita.Eccles pp. 211, 215 Kiel ĉe ĉiuj spiraj patogenoj kiuj iam estis supozite tranmisiantoj per spiraj gutetoj, ĝi estas tre verŝajne portita per la aerosoloj generitaj dum rutina spirado, parolado, kaj kantado. La virusoj povas pluvivi dum longedaŭraj periodoj en la medio (pli ol 18 horoj por rinovirusoj) kaj povas esti kaptitaj de la manoj de homoj kaj poste portitaj al iliaj okuloj aŭ nazoj kie infekto okazas. Transmisio fare de bestoj estas konsiderata tre malprobabla; ekapero dokumentita en brita scienca bazo sur Adelajda Insulo post dek sep semajnoj da izoliteco supozeble estis kaŭzita de dissendo de poluita objekto aŭ de sensimptoma homa portanto, prefere ol de la Siberiaj sledhundoj kiuj ankaŭ ĉeestis en la bazo.

Transdono estas ofta en infanvartejoj kaj lernejoj pro la proksimeco de multaj infanoj kun malmulte da imuneco kaj malbona higieno. Tiuj infektoj tiam estas alportitaj hejmen al aliaj membroj de la familio. Ekzistas neniu pruvo ke recirkulata aero dum komerca flugo estas metodo de transmisio. Homoj sidantaj proksime unu al la alia ŝajnas esti en pli granda risko de infekto.

Krome
Gregimuneco aŭ grupimuneco, generita de antaŭa ekspono al malvarmaj virusoj, ludas gravan rolon en limigado de virusdisvastigo, kiel vidite en pli junaj populacioj kiuj havas pli grandajn proporciojn de spiraj infektoj. Eccles p. 78  Malbona imuna funkcio estas riskfaktoro por malsano.Eccles p. 166 Nesufiĉa dormo kaj malsufiĉa nutrado estis asociitaj kun pli granda risko de evoluigado de infekto post ekspono al rinoviruso; tio supozeble okazas pro iliaj efikoj al imuna funkcio.Eccles pp. 160–65 Mamnutrado malpliigas la riskon de akuta otito kaj de malsupraj spiraj infektoj inter aliaj malsanoj, kaj estas rekomendite ke mamnutrado estu daŭrigita kiam bebo havas malvarmumon. En la evoluiĝinta mondo mamnutrado eble ne estas protekta kontraŭ la malvarmumo en si mem.

Patofiziologio
Oni kredas, ke la simptomoj de la malvarmo estas ĉefe rilataj al la imuna reago al la viruso. Eccles p. 112  La mekanismo de tiu imunreago estas virus-specifa. Ekzemple, la rinoviruso estas tipe akirita per rekta kontakto; ĝi ligas al homoj per onterĉelaj ICAM-1-receptoroj kaj la CDHR3-receptoro per nekonataj mekanismoj por ekigi la liberigon de inflamaj perantoj. Tiuj inflamaj perantoj tiam produktas la simptomojn. Ĝi ĝenerale ne kaŭzas damaĝon al la naza epitelio. La spira sincitala viruso (RSV), aliflanke, estas kuntirita per rekta kontakto kaj aeraj gutetoj. Ĝi tiam reproduktiĝas en la nazo kaj gorĝo antaŭ disvastiĝi al la malsupra spirvojo.Eccles p. 116 RSV ja kaŭzas epiteliodamaĝon. Homa paragripa viruso tipe rezultigas inflamon de la nazo, gorĝo kaj bronkoj.Eccles p. 122 Ĉe infanoj, kiam ĝi influas la trakeon, ĝi povas produkti la simptomojn de laringotrakeobronkio, pro la eta grandeco de iliaj aeraj vojoj.

Diagnozo
La distingo inter virusaj infektoj de supraj spiraj vojoj estas loze bazita sur la loko de simptomoj, ĉar la malvarmumo influas ĉefe la nazon (rinito), gorĝon (faringito), kaj pulmojn (bronkito). Povas ekzisti grava koincido, kaj pli ol unu areo povas esti trafita. Memdiagnozo estas ofta. Izoliĝo de la virusa agento implikita malofte estas farita,Eccles pp. 51–52 kaj ĝenerale ne eblas identigi la virusspecon tra simptomoj.

Preventado
maldekstre|thumb|Afiŝo de 1937 kuraĝiganta civitanojn "konsulti vian kuraciston" por traktado de la ordinara malvarmumo. La diraĵo jenas: "Pneŭmonio frapas kiel hommanĝanta ŝarko".
La nuraj utilaj manieroj redukti la disvastiĝon de malvarmumaj virusoj estas fizikaj kaj inĝenieraj iniciatoj Eccles p. 209  kiel ekzemple uzado de ĝusta manlava tekniko, protektomaskoj kaj plibonigo de endoma aero. En la sanzorga medio, ankaŭ roboj kaj unu-uzeblaj gantoj estas uzataj. Kontraŭgutetaj antaŭzorgoj ne povas fidinde protekti kontraŭ enspiro de aerosoloj ŝarĝitaj de ordinara malvarmumo. Anstataŭe, aeraj antaŭzorgoj kiel ekzemple protektomaskoj, ventolado, kaj HEPA/altaj MERV-filtriloj, estas la nura fidinda protekto kontraŭ malvarmumŝarĝitaj aerosoloj. Izoliĝo aŭ kvaranteno ne estas uzataj ĉar la malsano estas tiel disvastigita kaj simptomoj estas nespecifaj. Ne ekzistas vakcino por protekti kontraŭ la malvarmumo. Vakcinado montriĝis malfacila ĉar estas tiom da virusoj implikitaj kaj ĉar ili evoluas tro rapide. Kreado de vaste efika vakcino estas do tre neverŝajna.

Regula manlavado ŝajnas esti efika por redukti la transmision de malvarmumaj virusoj, precipe inter infanoj. Ĉu la aldono de kontraŭvirusaj aŭ kontraŭbakteriaj medikamentoj al normala manlavado donas pli grandan utilon estas nekonata. Porti vizaĝajn maskojn kiam oni estas ĉirkaŭ homoj infektitaj povas esti utila; tamen, ekzistas nesufiĉa indico por konservi pli grandan socian distancon.

Estas neklare ĉu zinkaj suplementoj influas la verŝajnecon ricevi malvarmumon. doi=10.1002/14651858.CD001364.pub5, pmid=25924708, Retraction Watch Rutinaj aldonaĵoj de C-vitamino ne reduktas la riskon aŭ severecon de la malvarmumo, kvankam ili povas redukti ĝian daŭron. Hemilä H, Chalker E (Januaro 2013). "Vitamin C for preventing and treating the common cold". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 1 (1): CD000980. doi:10.1002/14651858.CD000980.pub4. PMC 1160577. PMID 23440782. 

Traktado
Terapioj kontraŭ ordinara malvarmumo ĉefe implikas medikamentojn kaj aliajn terapiojn kontraŭ simptoma krizhelpo. Simasek M, Blandino DA (Februaro 2007). "Treatment of the common cold". American Family Physician. 75 (4): 515–20. PMID 17323712. Arkivita el la originalo la 26an de Septembro 2007.  Fari multe da ripozo, trinki fluidojn por konservi hidratiĝon, kaj gargarado per varma salakvo estas akcepteblaj konservativaj rimedoj. Multo de la profito ricevita de simptoma traktado estas tamen atribuita al la placebo-efiko.Eccles p. 261 En 2010, neniuj medikamentoj aŭ herbaj kuraciloj estis definitive pruvitaj kiel mallongigilo de la daŭro de infekto.

Simptoma traktado
Terapioj kiuj povas helpi kontraŭ simptomoj inkluzivas kontraŭdolorilojn kaj medikamentojn kontraŭ febro kiel ibuprofeno Kim SY, Chang YJ, Cho HM, Hwang YW, Moon YS (Septembro 2015). "Non-steroidal anti-inflammatory drugs for the common cold". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015 (9): CD006362. doi:10.1002/14651858.CD006362.pub4. PMC 10040208. PMID 26387658.  kaj acetaminofeno (paracetamolo). Tamen, estas ne klare ĉu acetaminofeno helpas kontraŭ simptomoj. Estas ne konata ĉu senrecepteblaj kontraŭtusaj medikamentoj estas efikaj por trakti akran tuson. Kontraŭtusaj medikamentoj ne estas rekomenditaj por uzo en infanoj pro manko de indico subtenanta efikecon kaj la potencialon por damaĝo. En 2009, Kanado limigis la uzadon de senrecepteblaj kontraŭtusaj kaj kontraŭmalvarmumaj medikamentoj en infanoj ĝis sesjaraĝaj kaj malpli pro zorgoj koncerne riskojn kaj nepruvitajn avantaĝojn. La misuzo de dekstrometorfano (senreceptebla kontraŭtusmedicino) kaŭzis ĝian malpermeson en kelkaj landoj.Eccles p. 246 Oni ne konfirmis ĉu kortikosteroidoj intranazaj estas vere utilaj.

 Epidemiologio 
La ordinara malvarmumo estas tipo de alta spirinfekto de virusa deveno tre suferiga, kiu tuŝas plenkreskulojn du- ĝis ses-foje kaj infanojn ses- ĝis dek-foje jare. Kvankam ĝi ne estas grava malsano, la malvarmumo estas responsa pri ĉirkaŭ 40% de la labora foresto kaj de 30% de la lerneja foresto. Eccles, Ron; Fietze, Ingo; Rose, Uwe-Bernd (Aŭgusto 2014). «Rationale for Treatment of Common Cold and Flu with Multi-Ingredient Combination Products for Multi-Symptom Relief in Adults» [Racieco de la traktado de la ordinara malvarmumo kaj de la gripo per kombinitaj produktoj pluringrediencaj por la mildigo plursimptoma ĉe plenkreskuloj]. Open Journal of Respiratory Diseases (en angla) (SciRes) 4: 73-82. doi:10.4236/ojrd.2014.43011. Konsultita la 31an de Marto 2021.  Science, Michelle; Johnstone, Jennie; Roth, Daniel E.; Guyatt, Gordon; Loeb, Mark (julio 2012). «Zinc for the treatment of the common cold: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials» [Zinko por la traktado de la ordinara malvarmumo: sistema revizio kaj meta-analizo de kontrolitaj hazardaj klopodoj]. CMAJ (en angla) (Canadian Medical Association) 184 (10): E551-E561. PMID 22566526. doi:10.1503/cmaj.111990. Konsultita la 31an de Marto 2021. Worrall, Graham (novembro 2011). «Common cold» [ordinara malvarmumo]. Can Fam Physician (en angla) (College of Family Physicians of Canada) 57 (11): 1289-1290. PMID 22084460. Konsultita la 31an de Marto 2021.

La laboristaro en la sansistemo, inklude en dentokuracado havas riskon, almenaŭ potenciale, je akiro de spira malsano kiel estas la ordinara malvarmumo dum la plenumo de sia profesio.​ Pareja-Pané, Germán (majo-junio 2004). «Riesgo de transmisión de enfermedades infecciosas en la clínica dental». RCOE (Madrid, España: Scielo) 9 (3): 313-321. ISSN 1138-123X. doi:10.4321/S1138-123X2004000300005. Konsultita la 31an de Marto 2021.

La plej sekuraj formoj eviti malvarmumojn estas la malpliigo de kontakto kun personoj infektitaj kaj teni la imunsistemo en plej bonaj kondiĉoj: dormi sufiĉe por eviti lacecon kaj elĉerpigon, reduktante streson, sekvante taŭgan nutromanieron kaj evitante la troan konsumon de alkoholo.

 Riskofaktoroj 
maldekstre|300ra|thumb|Infektitaj homoj generas gutetoj kaj aerosolojn kiuj povas siavice infekti trans tre longaj distancoj. Desktre, evitiloj.
Resti en fermita loko kun personoj infektitaj aŭ kiuj estis en proksima kontakto kun personoj infektitaj pliigas la riskon eksuferi malvarmumon. La ordinara kataro estas infekto disvastigita per gutoj, kio signifas, ke ĝi disvastiĝas ĉefe tra la inhalado de malgrandaj partikloj kiujn elsendas la infektita persono kiam tiu tusas, sternas, aŭ ekshala.

La malmulta media malsekeco pliigas la proporciojn de virusa disvastigo. Estas teorio laŭ kiu la seka aero okazigas la vaporigo de akvo, kio permesas, ke malgrandaj gutetoj enhavantaj virusojn povas disiĝi al pli granda distanco kaj resti en la aero dum tempoperiodo pli longa.«Absolute humidity modulates influenza survival, transmission, and seasonality».  Science News. Konsultita la 31an de Marto, 2021.

 Kutimoj 
Kutimo fumi etendas la daŭron de la malsano proksimume je tri tagoj averaĝe. Aronson MD, Weiss ST, Ben RL, Komaroff AL (julio 1982). «Association between cigarette smoking and acute respiratory tract illness in young adults». JAMA 248 (2): 181-3. PMID 7087108. doi:10.1001/jama.248.2.181.  Dormi malpli ol sep horoj tage estis asocia kun risko trifoje pli granda de disvolvigo de infekto, kiam tiu persono estas eksponita al nazviruso, kompare kun tiuj kiuj dormas pli ol ok horojn nokte. Cohen S, Doyle WJ, Alper CM, Janicki-Deverts D, Turner RB (Januaro 2009). «Sleep habits and susceptibility to the common cold». Arch. Intern. Med. 169 (1): 62-7. PMC 2629403. PMID 19139325. doi:10.1001/archinternmed.2008.505. 

Malaltaj niveloj de vitamino D en la sangoplasmo estas asociataj kun pli granda risko eksuferi ordinaran malvarmumon. Ginde AA, Mansbach JM, Camargo CA (febrero de 2009). «Association between serum 25-hydroxyvitamin D level and upper respiratory tract infection in the Third National Health and Nutrition Examination Survey». Arch. Intern. Med. 169 (4): 384-90. PMID 19237723. doi:10.1001/archinternmed.2008.560.  Ankoraŭ ne oni determinis ĉu tiu asocio estas kaŭza aŭ ne.«Sunshine Vitamin Diminishes Risk Of Colds, Flu - Science News». Science News. Arkivita el la originalo en la 16a de Aprilo 2009. Konsultita la 31an de Marto, 2021. 

 Higieno 
Ofte tuŝi siajn okulojn, nazon aŭ buŝon per la fingroj poluitaj povas transpasigi la viruson. Tiu konduto iome pliigas la probablecon transigi la virusojn el la surfaco de la manoj, lokoj kie la virusoj estas nedamaĝaj, al la supra spira trakto, kie ili povas esti damaĝaj infektante la nazajn histojn.Gwaltney, JM, Hayden, FG (2007). «Understanding the Common Cold: How Cold Virus Infection Occurs».  Kelkaj studoj montras, ke la ofta lavado de la manoj kaj la reduktado tuŝi la mukajn membranojn povas siavice redukti la probablecon eksuferi malvarmumon ĉe plenkreskuloj. Jefferson T, Del Mar C, Dooley L, et al. (2009). «Physical interventions to interrupt or reduce the spread of respiratory viruses: systematic review». BMJ 339: b3675. PMC 2749164. PMID 19773323. doi:10.1136/bmj.b3675. Alirita la 31an de Marto 2021.

 Malvarmo 
200px|eta|Neĝo en Milano: ĝenerale oni observas pliiĝon de la proporcio de malvarmumoj dum la vintraj monatoj en la tuta mondo. Tolan, Robert J (julio 2010). «Rhinovirus Infection». Infectious Diseases (en angla). eMedicine.com. Konsultita la 31an de Marto 2021. 
Kvankam la ordinaraj malvarmumoj estas sezonaj, kun pli da kazoj ol vintre, ne estas sciencaj pruvoj ke mallonga ekspono al malvarrmo pliiĝas la klinon al la infekto, kio povas signifi, ke la variado laŭ sezonoj okazas pro ŝanĝo en la konduto, kiel por ekzemplo, ke oni pasigas pli da tempo en fermitaj lokoj, en tro proksima kontakto kun aliuloj.Malvarmo kaj humideco kiel riskofaktoroj:

 Belay ED; Bresee JS, Holman RC, Khan AS, Shahriari A kaj Schonberger LB (1999). «Reyes syndrome in the United States from 1981». N Engl J Meed 340: 1377-1382. PMID 10228187. Konsultita la 31an de Marto 2021.
 McIsaac WJ; Levine N kaj Goel V. (1997). «Visits by adults to family physicians for the common cold». J Fam Pract 47: 366-369. PMID 9834772.
 Mainous AG; Zoorob RJ, Oler MJ kaj Haynes DM (1997). «Patient knowledge of upper respiratory infections: implications for antibiotic expectations and unnecessary utilization». J Fam Pract 45: 75-83. PMID 9228917. Konsultita la 4an de septembro 2010. Mourtzoukou, E. G.; Falagas, M. E. (septembro 2007). «Exposure to cold and respiratory tract infections» [Ekspono al malvarmo kaj infektoj de la spira trakto.] Int J Tuberc Lung Dis (en angla) (Ingenta) 11 (9): 938-943. PMID 17705968. Konsultita la 31an de Marto 2021. «...la plej parto de la informo havigita de studoj de laboratorio kaj de klinikaj studoj proponas, ke la malvarma aero enhalita, la malpliigo de la temperaturo de la korpa surfaco kaj la streso pro la malvarmo okazigita de la malpliigo de la centra temperaturo okazigas reagon fiziopatologian, kiu inkludas vaskulkonstrikto de la mukozo de la spiraj traktoj kaj nuligo de la imunaj reagoj, pro kio pliiĝas la preteco al la infektoj.» 

Studo montris, ke la ekspono al la malvarmo faras ke aperas simptomoj de malvarmumo en 10% de la personoj tiel eksponitaj, kaj ke la personoj kiuj spertas tiun efikon informas pli ofte pri la apero de malvarmumoj ĝenerale ol tiuj kiun ne estis eksponitaj al malvarmo.Johnson, C, Eccles R. "Acute cooling of the feet and the onset of common cold symptoms." Fam Pract. 2005 Dec;22(6):608-13. Epub 2005 Nov 14.

Rilate al la kaŭzo de la simptomoj, la esploroj en la Centro de la Ordinara Malvarmumo de la Universitato de Cardiff kondukis al studo por "provi la hipotezon ke akra malvarmigo de la piedoj okazigas la komencon de la simptomoj de la ordinara malvarmumo". Common Cold Centre in Cardiff UK (2005). «General Common Cold Information» (en angla). Konsultita la 31an de Marto 2021.  Tiu studo pruvis, ke la personoj havas pli da simptomoj de malvarmumo post 5 tagoj, probable ĉar la konstrikto de la sangaj vaskuloj de la naztruoj povas konduki al malpliigo de la imuna kapablo en la supra spira trakto.

Aliflanke, oni scias, ke en vintraj epokoj la akcelita ritma movado de la nazaj cilioj malpliiĝas okzae de la malvarmo de la aŭtuno-vintro, kio havigus pli da tempo por ke la virusoj kaj la bakterioj pasigu tra la muko kaju sukcesu infekti korpajn ĉelojn.

 Vidu ankaŭ 
 Bronkito
 Febro
 Gripo
 Kataro
 Nazo
 Pulmo

 Notoj 

 Bibliografio 
 Gwaltney J. M. Jr. The common cold. En: Mandell G., Douglas R., Bennett J., eldonistoj. Principles and practice of infectious disease. Nueva York: Churchill Livingstone. 1990, pp. 489-493.
 Koster F. Respiratory infections. En: Barker L. R., Burton J. R., Zieve P. D., eldonistoj. Principles of ambulatory medicine. Baltimore, Maryland: Williams & Wilkins; 1987; pp. 347-355.
 Dasaraju, Purushothama V.; Liu, Chien (1996). «Chapter 93 Infections of the Respiratory System» [Ĉapitro 93 Infektoj de la Spirsistemo]. En Baron, S., eld. Medical Microbiology [Medicina mikrobiologio] (en angla) (4a eldono). Galveston, Texas: University of Texas Medical Branch at Galveston. PMID 21413304. Konsultita la 26an de junio 2017.



Kategorio:Otorinolaringologio
Kategorio:Infektaj malsanoj