Guido Gezelle

Guido Pieter Theodorus Josephus GEZELLE (naskiĝis la  en Bruĝo, mortis samurbe la ) estis flandra lirika verkisto, satiristo, lingvisto, ĵurnalisto kaj tradukisto. Li precipe konatiĝis pro siaj poemoj pri la naturo kaj sia figura lingvaĵo.

 Deveno 
Lia patro, Pieter-Jan (1791-1871), originis el Heule (apud Kortrijk) kaj laboris kiel ĝardenisto en la malgranda seminario (mezlernejo preparanta al plua studado en seminario) de Roeselare. Poste li laboris en Bijloke-hospitalo en Gent kaj 37-jaraĝa li iĝis gardenisto ĉe bruĝa familio Th. Van de Walle. Lia patrino, Monica De Vriese (1804-1875), estis filino de farmista familio el Wingene. Ili geedziĝis  kaj ekloĝis en Rolweg, kie ili povis okupi parton de la somerdomo de la familio Van de Walle. Guido Gezelle estis la onklo de la flandra verkisto Stijn Streuvels (Frank Lateur).

 Biografio 
 Roeselare 
eta|150px|Guido GEZELLE ĉe placo, kiu portas lian nomon en Bruĝo Li estis ordinita pastro en Bruĝo en 1854, sed jam antaŭe li iĝis instruisto en la malgranda seminario de Roeselare. Li i.a. instruis natursciencojn kaj lingvojn kaj respondecis pri grupo de angladevenaj lernantoj. Dum du lernejaj jaroj (1857-1859) li tie estris la poesis-klason (la antaŭlastan klason de la mezlernejo).

En favora kultura etoso kaj stimulata de siaj estroj, li provis evoluigi sendependan okcidentflandran lingvon, kiu laŭ li estis tre proksima al la malnova Nederlanda lingvo. La nederlandan li trovis tro holanda kaj tro protestanta. Ekde 1858 ekestis liaj unuaj versaĵaroj Kerkhofblommen (Tombejaj floroj) kaj Dichtoefeningen (Poemekzercoj).

 Bruĝo 
Ĉiam Gezelle deziris iĝi katolika misiisto en Anglio sed lia revo ne realiĝis. Tamen, en 1860 li iĝis profesoro ĉe nove fondita angla seminario en Bruĝo. Jam en 1861 la seminario estis malfondita kaj samjare li faris sian unuan vojaĝon al Anglio, laŭ invito de kardinalo Nicholas Wiseman. En 1862 kaj 1863 sekvas pliaj restadoj en Anglio.

En 1865 li iĝis vicparoĥestro. En la sama jaro li estis, kun James Weale, kunfondinto de "Rond den Heerd" (Ĉirkaŭ la fajrujo), historia-kultura revuo. De 1864 ĝis 1870 li estis, plimalpli kaŝe, la ĉefrespondeculo de la ekstrem-katolika kaj kontraŭ-liberala gazeto "'t Jaer 30" (La jaro 30; en 1830 Belgio iĝis sendependa). La jaroj 1868-1872 estis malfacilaj: la katolika partio perdis la komunumajn elektojn (1869), la patro de Gezelle mortis (1871), Gezelle malsaniĝis kaj envolviĝis en kelkaj skandaloj.

 Kortrijk 
En 1872 Gezelle estis nomumita vic-paroĥestro en Kortrijk. Tio estis ora tempo por li. Apud liaj oficialaj taskoj restis tempo por lingvostudado (Loquela, monata revuo en kiu li aperigis malnovajn flandrajn vortojn) kaj poezio (i.a. la versaĵaroj Tijdkrans (Tempokrono, 1893) kaj Rijmsnoer (Rimperlaro, 1897). En 1886 aperis lia traduko de Hiawatha de Henry Wadsworth Longfellow. En 1896 episkopo Waffelaert petis Gezelle traduki sian teologian verkon Meditationes Theologicae nederlanden. Estis malfacila tasko kiun Gezelle nur parte povis plenumi.

 Bruĝo 
En marto 1899 Gezelle iĝis direktoro de angla monaĥinejo en Bruĝo. En septembro li faris, kun Waffelaert, sian sesan kaj lastan vojaĝon al Anglio. La  Gezelle mortis post kelksemajna malsano.

 Literatura situo 
Dum la 19a jarcento la flandra literaturo disvolviĝis precipe ĉirkaŭ la kernoj Antwerpen, Bruselo kaj Gent kaj estis parte dependa de francaj kaj nederlandaj ekzemploj. Kontraŭe, la iom izolita Okcident-Flandrio klopodis konservi la historion, la lingvon kaj la katolikan religion de la propra regiono. Gezelle estis elstara figuro de tiu partikularismo.

Li estis de kampara origino kaj bone konis la naturon. Per memstudado kaj restado en erudiciaj medioj li iĝis persono kun multflankaj, sed precipe lingvaj kapabloj. Malfacilas doni al li lokon en la tradiciaj kategorioj. Gezelle estas ĝis hodiaŭ konsiderata unu el la plej gravaj poetoj kaj kreinto de la moderna nederlanda poezio.

 Tradukoj en Esperanto 
 Se Aŭskultas la Animo; 1900/1987; tradukis Hector Vermuyten
 Se Aŭskultas la Animo; 1900/1939; tradukis Hector Vermuyten
 La poemtradukoj de Hector Vermuyten. (Tyneverum): Aldono al la poemaro Se Aŭskultas la Animo; 1968
 De Winden; La ventoj; tradukis M. Seynaeve
 La skribisteto; 1899/1928; tradukis M. Seynaeve
 Kor' mia estas kiel flor'; 1899/1928; tradukis Hector Vermuyten
 Pri la salikoj; 1899/1928; tradukis Leon Paul Charles Cogen
 Nenio; 1899/1928; tradukis Marcel Somerling
 El Kerkhofblommen; El 'Tombejaj floroj'; 1904; tradukis M. Seynaeve
 Het schrijverke, uit 'dichtoefening'; La skribisteto; 1904; tradukis M. Seynaeve
 VI van 'de zeven hoofdzonden, uit 'Tijdkrans'; Birdoj, forflugu!; 1904; tradukis M. Seynaeve
 Geluwde legerscharen, uit 'Tijdkrans'; Unuaj folioj; 1904; tradukis M. Seynaeve
 De winden, uit 'Rijmsnoer'; La ventoj; 1904; tradukis M. Seynaeve
 Wintermuggen, uit 'Rijmsnoer'; Vintromusetoj; 1904; tradukis M. Seynaeve
 La Flandra lingvo; 1930; tradukis Hector Vermuyten
 La skribisteto; 1930; tradukis Hector Vermuyten
 Kor' mia estas kiel flor'; 1930; tradukis Hector Vermuyten
 La skribisteto; 1935; tradukis Kools, A.M.H.
 Mi amas staradi; 1930; tradukis Hector Vermuyten
 La skribisteto; 1935; tradukis Hector Vermuyten
 La malnove breviero; 1935; tradukis Hector Vermuyten
 Ho, melodi'; 1936; tradukis Redl, Fr.
 Ja kial povas ni ne; 1935; tradukis Hector Vermuyten
 Patrineto; 1935; tradukis Hector Vermuyten
 Cindra merkredo; 1937; ?
 Leviĝas la sun'; 1937; tradukis Hector Vermuyten
 Se Aŭskultas la Animo...; 1937; tradukis Hector Vermuyten
 Ho, melodi'; 1938; tradukis Redl, Fr.
 Ho kant'; 1938; tradukis Jan Van Schoor
 Ho! De l' kanaro tremsusur' !; 1938; Ewijk, H. van; SK-2 nr 6 (jun 1938)-88/89; P
 Ho kant'; 1938; tradukis Hector Vermuyten
 Se Aŭskultas la Animo; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 La Flandra lingvo; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 La skribisteto; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Susuro de l' gracila kan'; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Farmpentrado; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Mi amas staradi; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Kial ne povas ja ni; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Ho kanto; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Tiu rozo kaj tiu vespero; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Guto da poezio; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Leviĝas la sun'; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Estas al Versfaro baro; 1939; Vtradukis Hector Vermuyten
 Ne aŭdas mi vin; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Majtago; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 La najtingalo; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Nun aŭskultu al la greno; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Kor' mia kiel viva flor'; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 La krucosigno ; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 La malnova breviero; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Kia malrapida fal'... ; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Patrinjo ; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Ego Flos ; 1939; tradukis Hector Vermuyten
 Twee horsen; Du ĉevaloj; 1950; tradukis Hector Vermuyten
 De avondtrompe; La vespera korno ; 1951; tradukis Hector Vermuyten
 Het getouwe; La teksilo ; 1951; tradukis Hector Vermuyten
 La funebra irado ; 1951; tradukis Hector Vermuyten
 Versaĵetoj ; 1952; tradukis Hector Vermuyten
 Sur monto preĝis sola vi...; 1952; tradukis Hector Vermuyten
 Venu, Di', al mi ĉagrena; 1952; tradukis Hector Vermuyten
 Komt, en 'n beidt niet meer; Nun, ne atendu plu; 1952; tradukis Hector Vermuyten
 Sendu, sun', radiojn ree; 1952; tradukis Hector Vermuyten
 Komt, en 'n beidt niet meer; Nun, ne atendu plu; 1953; tradukis Hector Vermuyten
 Mietje; Manjo; 1953; tradukis Hector Vermuyten
 Ik droome alree; Mi revas jam; 1956; tradukis Hector Vermuyten
 Mietje; Manjo; 1956; tradukis Hector Vermuyten
 Dien avond in die rooze; Ĉi horo kaj ĉi rozo; 1964; Samijn, A.
 La skribisteto; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 La Flandra lingvo; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Kor' mia estas flor'; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Kor' mia kiel viva flor'; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 La muŝo; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 La funebra irado; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 La teksilo; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 La vespera korno; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Du ĉevaloj; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Mi revas jam; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Manjo; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Sur monto sola preĝis mi; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Venu, Di'; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Sendu, sun'; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Nun, ne atendu plu; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 La skribisteto; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Pri la salikoj; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Nenio; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Ho, melodi'; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Ho, kant' ; 1968; tradukis Hector Vermuyten
 Ach hemellawerke; 1859; Aĥ alaŭdo; tradukis Leo De Cooman
 't Groeit overal entwat; 1896; Ĉie kreskas io; tradukis Leo De Cooman
 Schuldeloos blommeke lief; Ĉarma floreto senkulpa; tradukis Leo De Cooman
 Egelantiere, rooske, rooske; 1860; Eglanterio, roza rozo; tradukis Leo De Cooman
 Boerke Naas; 1868; Kampulo Naz; tradukis Leo De Cooman
 Het schrijverke; 1857; La skribisteto; tradukis Leo De Cooman
 Niemands vriend; 1895; Nenies amiko; tradukis Leo De Cooman
 Zwarte dorenhagen; 1891; Nigraj kratagoj; tradukis Leo De Cooman
 Pisseblommen; 1891; Pisofloroj; tradukis Leo De Cooman
 Sempervivum tectorum; 1894; Sempervivo; tradukis Leo De Cooman

 Literaturo 
(eo) Petro Desmet, Gezelle - Tyneverum, Tradukado -  literaturanalizo. Eseo kun multe da ekzemploj pri poemoj de la flandra verkisto Guido Gezelle esperantigitaj de Hector Vermuyten (Tyneverum), FEL, 2023, 99 paĝoj, ISBN 9789077066768Gezelle - Tyneverum, eld. FEL, 2023, Libroservo de Universala Esperanto-Asocio.

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.gezelle.be/ Guido Gezelle-arĥivo de la urba biblioteko de Brugge (plej kompleta, aktualigita en 2020)
 http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=geze002 Gezelle en la Cifereca Biblioteko de la Nederlanda Literaturo
 http://www.ipernity.com/blog/paul_peeraerts/61210/?lg=eo Poemo "La najtingalo" en Esperanto-traduko
 http://users.telenet.be/griza_leono/  Esperanto-tradukoj de Leo De Cooman
 http://www.ua.ac.be/main.aspx?c=*ISLN&n=12050&ct=007877&e=t16219 Gezelliana, duonjara revuo pri Gezelle-studado
 http://users.skynet.be/fonds.vanbiervliet/  Ciferecigita versio de la Esperanto-traduko de Hector Vermuyten

 Referencoj 
Kategorio:Nederlandlingvaj verkistoj
Kategorio:Flandraj verkistoj
Kategorio:Flandraj poetoj