Sasxsek

Sasxsek [] estas miksa planlingvo proponita de Dana Nutter en 2003. Ĝiaj radikoj estas forte modifitaj kaj monosilabaj kiel Volapuko, sed ĝia gramatiko sekvas izolanta-aglutinan modelon.

La celo de la aŭtoro estas krei lingvon facile prononceblan kaj lerneblan al ĉiuj popoloj.

 Gramatiko 
 Alfabeto kaj prononco 
La alfabeto havas 24 literojn:

 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V X Z

 a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v x z

Malsame al Esperanto:
 sasxsek  IFA  Esperanto  indikoj C  [ʧ]  ĉ  H  [x]  ĥ  J  [ʤ]  ĝ  Q  [ŋ]   kiel la angla ng en king aŭ la ĉina Běijīng (北京) R  [ɹ]   postalveola proksimigante, kiel la angla r en run U  [w]  ŭ  post vokaloj X  [ə]   kiel la lasta a de la portugala casa, la a de la angla about, aŭ la e de la franca le I  [j]  j  post vokaloj

 Morfologio 
Ne estas artikoloj, nur vortetoj, kiuj iom (malmulte) similas al ili laŭ uzo: je, e, a, li kaj lu.

Vorteto je indikas emfazon. Vorteto e indikas nominativon, se la subjekto ne venas rekte antaŭ verbo. Vorteto a indikas akuzativon, se la objekto ne venas rekte post la verbo.

Li kaj lu (nur kun semantika malsamo) indikas propran nomon.

La konjunkcioj havas du literojn, komenciĝas per konsonanto kaj finiĝas per -a (ka = kaj).

La adjektivoj kaj adverboj finiĝas per -i kaj havas komparan formon kun sufikso -isi (pli) aŭ -imi (malpli) (megi = granda; megisi = pli granda; megimi = malpli granda).

Demonstraj pronomoj havas du literojn, komenciĝas per konsonanto kaj finiĝas per -o (co = ĉi tio; to = tio).

Personaj pronomoj havas du literojn, komenciĝas per konsonanto kaj finiĝas per -o (mo = mi; fo = vi; lo = li, ŝi, ĝi, ili. La refleksiva estas so (se), kiel en la latina lingvo. Estas du pronomoj por ni, kiel en la portugala lingvo, mofo (inkluziva ni, t.e., ni kaj vi), molo (ekskluziva ni, t.e., ni sen vi) kaj mofolo (tute inkluziva ni, t.e., ni, vi kaj ili). Estas ankaŭ la pronomoj uo (oni, iu), no (neniu) kaj ho (kiu). Ne estas posedaj pronomoj.

Verboj ne varias laŭ persono, tempo, aŭ aspekto, sed estas du modoj: indikativo kaj imperativo. Oni uzas la vorteton mi por indiki estinton, ci por indiki prezencon kaj fi por indiki futuron: mo mi kin; mo ci kin, mo fi kin (mi iris/ mi iras/ mi iros).

Participon oni formas per -i :don / doni (doni / donita, donata, donota, donita, donanta, dononta). Se bezone, oni povas uzi -eri por aktiva participo kaj -ari por pasiva: don / doneri / donari (doni/ doninta, donanta, dononta / donita, donata, donota).

Oni formas la pasivan voĉon per -a.

Bazaj prepozicioj havas du literojn, komenciĝas per konsonanto kaj finiĝas per -u (tu = al; mu = el).

La substantivoj ne varias laŭ kazo (kiu estas indikata de vorteto) aŭ nombro. Ne estas gramatika ĝenro. Kiam oni bezonas indiki la sekson, oni uzas la sufiksojn -ai (-in-) aŭ -au (vir-) bov = (ge)bovo;
bovai = bovino;
bovau = virbovo.

Oni derivas substantivojn de verboj per sufiksoj -e, -a, -o, -uk (don = doni; dono = donaĵo).

Kiel en la portugala lingvo, la semajntagoj ne havas nomojn, sed nombrojn.

 Nombroj 
 sasxsek  Esperanto ien  1 duv  2 san  3 kuad  4 fim  5 ruk  6 sep  7 bat  8 nauf  9 des  10 hek  cent kil  mil kilxnaufxhekxbatxdesxkuad  1984 duvausi  milionoPor formi ordajn nombrojn oni metu -iti duviti dua saniti  tria...

 Sufiksoj 
 sasxseka sufikso  signifo  sasxsek  Esperanto  sasxsek  Esperanto aus  Potenco de 1000.  duv san  du tri duvaus sanaus  biliono miliono ik  Abstrakteco  human  homo  humanik  homeco is  Pligrandigo, "-eg-"  boni  bona  bonisi  bonege, pli bonaim  Malpligrandigo, "-et-"  tepi  varma  tepimi  varmeta, malpli varma formas onajn nombrojn, "-on-"  kuad  kvar  kuadim  kvarono iq  Moŝteco  renai  virino  reniqai  sinjorino ih  Aĉeco, "-aĉ-"  renai  virino  renihai  virinaĉoib  Iĝo, "-iĝi-"  bonisi  bona  bonisib  boniĝi. Nombre indikas oblajn nombrojn, "-obl-"  san  tri  sanib  trioble if  Igo, "-ig-"  bonisi  bona  bonisif  bonigi. it  Plejgrandigo  megi  granda  megiti  plej granda kaj ordaj nombroj  ien  unu  ieniti  unua uk  Instituto kiu havas la celon indikitan de la radiko  don  doni  donuk  karito us  Ilo, "-il-"  kin  iri  kinus  veturilo o  Umo, "-um-"  don  doni  dono  donaĵo e  Faranto  don  doni  done  donanto a  Farati, "-uj-"  don  doni  dona  donati are ( a+ (r)e )  Farato, "-uj-"  don  doni  dona  donato

Ekzemplo de vortformado:

 sasxsek  Esperanto  sasxsek  Esperanto kitab + haus  libro + domo  kitabxhaus  biblioteko fon + hun  sono + arto  fonxhun  muziko ruk + kok  ses + angulo  rukxkok  heksagono mu + kin  el + iri  mukin   eliri, foriri fu + kin  antaŭ + iri  fukin  progresi

 Sintakso 
Normala strukturo estas SVO (subjekto, verbo, objekto), sed oni povas ŝanĝi ĝin uzante la kazajn vortetojn. La noma grupo estas formata [demonstra pronomo] [kvanto/kvalito] [grandeco/pezo] [koloro/aspekto] [participo] [substantivo].

Por nei, oni uzas la prepozicion nu- (=sen) en la vorto neigita:

 sasxsek  Esperanto je mo ni kin  ne mi venas, sed alia homo; mo ni kin  mi venas ne nun, sed mi venis aŭ venos; mo mi nukin  mi ne venas.

 Ekzemploj 
 sasxsek  Esperanto mo don kitab fu lo  mi donis la libron al li. mo don kitab fu lo mu kitabuk  mi donis al li libron el biblioteko. mo nam li deinx  mi nomiĝas Dana. li maks som blizu mo  Max dormas apud mi. kiv lu comolaqma tav tu li asia  monto Everesto estas en Azio. li kosta'rika meli tavo  Kostariko estas bela loko. li misr hav menisi piramid  Egipto havas multaj piramidojn. li nihonjin fab boni uagon  Japananoj faras bonajn aŭtojn. ha fo pud ju li iqglis.  Ĉu vi parolas la anglan lingvon? ha fo jug li sahmat.  Ĉu vi ludas ŝakon? li <jorj oruel> tulis kitab lu kilxnaufxhekxbatxdesxkuad  George Orwell verkis la libron "1984".

 Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo

Kategorio:Planlingvoj