Maŝhado

MaŝhadoLa ĝis nun sola esperantlingva atlaso, Poŝatlaso de la mondo de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Maŝhado" en la du-paĝaj mapoj 15 kaj 20. ( مشهد [maŝhad] ) kun pli ol 3 milionoj da loĝantoj, estas milionurbo, universitata urbo, la plej granda urbo nordoriente en Irano. Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco Centra Ĥorasano aŭ Rezaa Ĥorasano. Antaŭ lastatempa disdivido de Ĥorasano al kelkaj provincoj, Maŝhado estis la ĉefurbo de la plej granda provinco de Persio/Irano, t.e. Ĥorasano. Ĝia nomo, arabdevena, signifas "la loko de martiriĝo" aŭ "martiriĝejo", kaj aludas al la mortigo de imamo Reza, kiu entombiĝis ĉi tie en malgranda vilaĝo, kaj la grandkvanta ŝijaisma pilgrimado al lia tombo kaŭzis la pligrandiĝon de la loko al milionurbo.

 Bazaj informoj 
 Koordinatoj: 
 Loĝantaro:  (2016)
 Areo: 351 km²
 Supermara alteco: 995 m
 Horzono: UTC + 3:30 (somere UTC + 4:30)
 Poŝtkodo: 91000
 Telefonkodo: +98 51

 Geografio 
Maŝhado situas en valo de rivero, 850 kilometrojn oriente de Teherano, 250 km-ojn de Aŝgabato, ĉe la centro de la Rezaa Ĥorasano proksime al la limoj de Afganio kaj Turkmenio.

La urbo Mashhad, la ĉefurbo de la provinco Khorasan Razavi, kun areo de 351 kvadrataj kilometroj, situas en la nordoriento de Irano je la longitudo de 59 gradoj 15 minutoj ĝis 60 gradoj 36 minutoj kaj la latitudo de 35 gradoj. kaj 43 minutoj ĝis 37 gradoj kaj 8 minutoj kaj ĝi situas en la Kashfroud-akvodislimo inter Binaloud-montoj kaj Hazar Masjid. La alteco de la urbo super marnivelo estas proksimume 1050 metroj (maksimume 1150 metroj kaj minimumo 950 metroj).
eta|240px|maldekstra|
 Historio 
En la 9-a jarcento Maŝhado estis malgranda vilaĝo nomata "Sanabad". En 808 tie mortis kalifo Harun al-Raŝid, en 818 imamo Ali al-Reza martiriĝis kaj entombiĝis apud Harun. Tio estas ankaŭ nun pilgrimejo. La fama mondo-vojaĝanto Ibn Batuta vizitis la urbon en 1333, li raportis ke ĝi estis granda urbo kun riĉaj fruktarboj, riveretoj kaj muelejoj. Granda kupolo de eleganta konstruo dominas la noblan maŭzoleon, la muroj estante ornamitaj kun koloredkaheloj. Baldaŭe la uzbekoj okupis la urbon. En 1994 bomboatako okazis.

 Klimato 
En Maŝado jare pluvas po 256 mm, (inter decembro-majo pluvas, foje neĝas, dum la ceteraj monatoj apenaŭ. Post majo la temperaturo atingas la -ojn. Inter decembro-februaro la temperaturo estas iomete sub frostopunkto.

 Trafiko 
Maŝhado havas internacian flughavenon. Trajnoj trafikas al la ĉefurbo kaj Turkmenio. En la urbo metroo konstruiĝas.

eta|320px|maldekstra|
 Vidindaĵoj 
 tombo de la 8-a ŝijaisma imamo Reza, nome Sanktejo Imamo Reza
 moskeo Molla Hejdar el la 19-a jarcento
 Moskeo de Imam Hasan
 biblioteko kun malnovaj manuskriptoj
 muzeo
 banejo de 1648
 parkoj

 Lingvo 
La lingvo de la homoj de Mashhad estas la persa kun la Mashhad-dialekto. Tiu ĉi dialekto estas plena de malnovaj kaj enradikiĝintaj persaj vortoj. La Mashhad-dialekto estas konsiderita unu el la plej gravaj kaj influaj dialektoj de la persa kaj estas la origino de la origina literaturo de famaj poetoj kiel ekzemple Ferdowsi, Attar kaj Khayyam. Tiu dialekto estas konsiderita branĉo de Dari Persian, kaj multaj el la perditaj vortoj de tiu lingvo povas esti trovitaj en la komuna parolado de la homoj de Maŝhado. Pro la miksado kaj proksima kontakto de Mashhadis kun aliaj etnoj, spuroj de aliaj lingvoj kaj dialektoj kiel la araba, turka, mongola, afgana (paŝtuna), kurda, angla, hinda, rusa kaj franca videblas en ĝi.

Taghi Vahidian Kamiyar, profesoro en Ferdowsi University of Mashhad diras:

La plej proksima dialekto al norma farso estas la Mashhad-dialekto, do la plej aŭtentika kaj enradikiĝinta persa povas esti aŭdita de la homoj de tiu ĉi grandurbo.

Kontraŭe al popolkredo, kiu konsideras la radikojn de la persa lingvo esti de Fars kaj Ŝirazo, la origina Dari Farsi estis disvastigita de antikva Tus, Neishabur, kaj aktuala Mashhad.

Mehdi Sidi, esploristo kaj eksperto en la kampo de Mashhadi-akĉento kaj dialekto, diras:

La dialekto kaj dialekto de Mashhad, aŭ en pli sciencaj esprimoj, Mashhad Persian, estas unu el la plej efikaj dialektoj en Dari Farsi; Ĉar la origino de la persa estas Dari, same kiel la origina persa literaturo de ĉi tiu dialekto kaj bela lingvo.

Nuntempe, malmultaj homoj inter la junuloj de Mashhad parolas kun ĉi tiu akĉento. La plej multaj el la junularoj de Mashhad konsideras paroli kun ĉi tiu akĉento esti formo de aroganteco. Tamen, ĉi tiu dialekto daŭre estas populara inter la maljunuloj. Fakuloj opinias, ke unu el la kialoj de la malaprobo de homoj de la Mashhad-dialekto estas la ne tiom pozitiva agado de radio kaj televido.

 Esperanto 
Por la Esperantistoj Maŝhado gravas, ĉar tie Esperanto bone disvolviĝis kaj i.a. Esperanto-kursoj okazis kaj okazas por afganaj rifuĝintoj enkadre de la projekto "Zaban-e-Salam"/Lingvo de Paco.informoj interalie en la retpoŝta novaĵbulteno TEJO-aktuale 2001-12-17
 travivaĵo de Serba Esperantistino en Maŝado
 germanlingva informo de 2002 pri la projekto "Zaban-e-Salam"
Lokaj esperantistoj
Hejdar Raŝidi;

 Ĝemelurboj 
  Milano, Italio
  Kuala-Lumpuro, Malajzio
  Lahore, Pakistano
  Fresno, Usono

 Esperantistoj 
 Mohammad Javad Kamali, tradukisto, profesoro de francaj lingvo kaj literaturo kaj fondinto de la Franca Departemento en Azad-Universitato de Maŝhado, UEA-delegito en Maŝhado pli ol dek jaroj, kaj tradukinto de la libro L'Espéranto de Pierre Janton (Que sais-je?) en la persan.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Metroo de Maŝhado

 Eksteraj ligiloj 

  ()
 Ferdousia universitato de Maŝhado 

Kategorio:Islamo
Kategorio:Urboj de Irano
Kategorio:Milionurboj