Marten Toonder

Marten TOONDER (Roterdamo, 2-a de majo 1912 – Laren, 27-a de julio 2005) estis grava nederlanda bildstria aŭtoro. Li konatiĝis precipe kiel verkisto kaj desegnisto de Sinjoro Bommel kaj Tom Kato. (nl:Tom Poes)

 Vivo 
Marten TOONDER naskiĝis en Roterdamo. Li ekkonis bildstriojn dank'al sia patro, kiu kunportis komiksojn el Usono. Post la studoj, li kun sia patro per ŝipo vojaĝis al Argentino, kie li en 1931 ekkonis la Disney-bildstrian desegniston Dante Quinterno. Tiu profesia desegnisto inspiris Marten mem ekdesegni bildstriojn. Por tiu celo li aliĝis al la roterdama artakademio, sed tiun ĉi rapide denove forlasis.

En 1935 li edziĝis kun Afine Kornélie DICK, najbara knabino el sia junaĝo, kiu mem ankaŭ desegnis kaj verkis bildstriojn sub la pseŭdonimo Phiny DICK. Ŝi ankaŭ kreis tekstojn kaj desegnaĵojn por sia edzo por la bildstrio Kappie.

Marten TOONDER fondis Toonder Studio's, firmao kiu produktas filmojn kaj reklamaĵojn. En 1963 Toonder transloĝiĝis kun sia edzino al Greystones, Irlando, por tie sin tute dediĉi al la bildstria desegnado. Li rimarkis je sia surprizo ke la irlanda pejzaĝo mirinde similis tiun kiun li jam dum jaroj desegnis por la bildstrioj de Bommel.

En 1996 li edziĝis kun sia dua edzino, la komponistino Tera DE MAREZ OYENS, kiu poste en la sama jaro mortis. De tiam li denove ekloĝis en Nederlando en la domo Rosa Spier en Laren.

Toonder mortis je la aĝo de 93 dum li dormis.

 Verkoj 
En 1938 aperis lia unua bildstrio, en sveda gazeto. Ekde 1941 aperis en De Telegraaf la bildstriojn kiuj plej konatigis lin, kun ĉefroluloj Tom Kato kaj Olivier B. Bommel.

La plej bonaj rakontoj sin distingas pro la subtila humuro kaj iomete kaŝita socia kritiko. Ankaŭ ili konas tipan lingvouzon. Vortoj kiel denkraam kaj minkukel ankaŭ ekster la bildstrioj de Toonder konatiĝis.

Kelkaj rakontoj de Toonder estis desegnofilmigitaj, sed ne ĉiam same sukcese; manksi la subtila humuro en ili.

Aliaj bildstriaj serioj de Toonder kiuj aperis estas:
 la rakontoj de Panda
 Reĝo Hollewijn (nl:Koning Hollewijn)
 Kappie

En novembro 2005 aperis libro ĉe Uitgeverij Panda, dediĉita al lia kompleta verkaro. En ĝi ankaŭ lia viva filozofio estas klarigita pere de liaj eldiroj kaj intervjuoj.

En 1992 li ricevis la Tollens-premion por sia tuta verkaro.

 Lingvo 
Kelkaj parolturnoj el la rakontoj, precipe el la buŝo de ĉefrolulo s-ro Bommel mem, iĝis parto de la nederlanda lingvo. Kelkaj el la nove ekuzitaj neologismoj estas: denkraam, zielknijper kaj minkukel. Novaj esprimoj estas i.a.: kommer en kwel, Als je begrijpt wat ik bedoel, een eenvoudige doch voedzame maaltijd kaj verzin toch eens een list!

 Bibliografio 
 1941 - Tom Poes ontdekt het geheim der blauwe aarde, rakonto
 1941 - Tom Poes in den toovertuin, rakonto
 1941 - De geheimzinnige roverhoofdman, rakonto
 1941 - De Drakenburcht, rakonto
 1941 - Het verdwijneiland, rakonto
 1941 - De Reuzenvogel, rakonto
 1941 - De rare uitvinding, rakonto
 1942 - Het eiland van Grim, Gram en Grom, rakonto
 1942 - De zieke hertog, rakonto
 1942 - Het monster-ei, rakonto
 1942 - Kasper en de draak, rakonto
 1942 - Tom Poes en de laatste markies van Carabas, rakonto
 1942 - Tom Poes in het land van de blikken mannen, rakonto
 1942 - Tom Poes en de betoverde spiegel, rakonto
 1943 - Heer Bommel en de bergmensen, rakonto
 1943 - Tom Poes en het geheim van het Noorderlicht, rakonto
 1943 - Tom Poes en de Bommelschat, rakonto
 1943 - Tom Poes en de schat op de zeebodem, rakonto
 1943 - Tom Poes ontmoet een oude bekende, rakonto
 1944 - Tom Poes en De Superfilm-onderneming, rakonto
 1944 - Tom Poes en de meester-schilder, rakonto
 1944 - Tom Poes en de Chinese waaier, rakonto
 1947 - De wonderdokter, rakonto
 1947 - De watergeest, rakonto
 1947 - Tom Poes en de talisman, rakonto
 1947 - Tom Poes en de nieuwe ijstijd, rakonto
 1947 - Het monster van Loch-Ness, rakonto
 1948 - De geheimzinnige sleutel, rakonto
 1948 - De grootgroeiers, rakonto
 1948 - De zeeslang, rakonto
 1948 - Heer Bommel stuit de vooruitgang, rakonto
 1948 - Tom Poes en de Pierrace, rakonto
 1949 - Het vibreerputje, rakonto
 1949 - Horror de Ademloze, rakonto
 1949 - Solvertje, rakonto
 1949 - De betoverde prinses, rakonto
 1949 - Kwetal de breinbaas, rakonto
 1950 - Het Lijm-Teem
 1950 - De volvetters, rakonto
 1950 - Het wegwerk, rakonto
 1950 - Eh... dinges, rakonto
 1951 - De Partij van de Blijheid, rakonto
 1951 - Tom Poes en Mom Bakkesz, rakonto
 1951 - De kneep van Knipmes, rakonto
 1951 - De geheimzinnige gaper, rakonto
 1952 - Tom Poes en de partenspeler, rakonto
 1952 - Het wroegwezen, rakonto
 1952 - De Schoonschijners, rakonto
 1952 - Tom Poes en de gebroeders Weeromstuit, rakonto
 1953 - Tom Poes en de wenswerkster, rakonto
 1954 - Tom Poes en het tijddeurtje, rakonto
 1955 - Tom Poes en het slaagsysteem, rakonto
 1955 - Tom Poes en de knip-hoed, rakonto
 1959 - De feunix, rakonto
 1962 - Tom Poes en het huilen van Urgje, rakonto
 1963 - Tom Poes en de wilde wagen, rakonto
 1963 - De bovenbazen, rakonto
 1965 - Tom Poes en de wisselschat, rakonto
 1967 - Als je begrijpt wat ik bedoel..., rakontaro
 1967 - En daar houd ik mij aan..., rakontaro
 1968 - Geld speelt geen rol, rakontaro
 1969 - Een Heer moet alles alleen doen, rakontaro
 1970 - Zoals mijn goede vader zei, rakontaro
 1970 - Een eenvoudige doch voedzame maaltijd, rakontaro
 1971 - 'K Wist niet dat ik het in mij had, rakontaro
 1971 - Parbleu, rakontaro
 1972 - Praw! Der Hemeldonderweder, rakontaro
 1972 - Een groot denkraam, rakontaro
 1973 - Met uw welnemen, rakontaro
 1973 - Verzin toch eens een list!, rakontaro
 1973 - Altijd hetzelfde, rakontaro
 1974 - Overgehaalde landrotten, rakontaro
 1974 - Zeg nu zelf..., rakontaro
 1974 - Met mijn teer gestel, rakontaro
 1975 - Wat enigjes, rakontaro
 1975 - En daar houd ik mij aan, rakontaro
 1976 - Grofstoffelijke trillingen, rakontaro
 1976 - Mijn eigen eenzame weg, rakontaro
 1977 - Zaken zijn zaken, rakontaro
 1977 - Hoe vreselijk is dit alles, rakontaro
 1977 - De Grote Onthaler, rakonto
 1978 - HM, rakontaro
 1978 - Als u mij wilt verschonen, rakontaro
 1979 - Ach mallerd, rakontaro
 1979 - Héél stilletjes, rakontaro
 1979 - De andere wereld, rakonto
 1980 - Had ik maar beter geluisterd, rakontaro
 1980 - Daar zit iets achter, rakontaro
 1981 - Een ragfijn spel, rakontaro
 1981 - Hier ligt een mooie taak, rakontaro
 1982 - Ook dat nog, rakontaro
 1982 - Een enkel opbeurend woord, rakontaro
 1983 - Dit gaat te ver, rakontaro
 1984 - Mooi is dat, rakontaro
 1984 - Het uiterste gevraagd, rakontaro
 1985 - Daar kan ik niet tegen, rakontaro
 1985 - Soms verstout ik mij, rakontaro
 1986 - Een kleine handreiking, rakontaro
 1986 - Dat geeft te denken, rakontaro
 1986 - Een Bommelding, rakontaro
 1986 - Heer Bommel en ik
 1987 - Hanezang, poemoj de Querelijn Xaverius, Markies de Canteclaer van Barneveldt, legataj de M. Toonder
 1987 - Wat ben je toch knap, rakontaro
 1987 - Dát zag ik nu eens net!, rakontaro
 1988 - Ik voel dat heel fijn aan, rakontaro
 1988 - Als dat maar goed gaat, rakontaro
 1989 - Vleugeljaren, poemoj de Querelijn Xaverius, Markies de Canteclaer van Barneveldt, legataj de M. Toonder
 1990 - Heer Bommel komt op, rakontaro
 1990 - Heer Bommel vervolgt, rakontaro

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.lambiek.net/toonder.htm 
 http://www.toondertijd.nl 
 http://www.bommelzolder.nl 
 http://www.kb.nl/dossiers/toonder/toonder.html  

TOONDER, Marten