Orĥona runoskribo

Orĥona runoskribo (ankaŭ gokturka skribo) estas la unua skribmetodo de la turkidaj lingvoj. La nomo venas el la ĉefa trovloko de la ĉifrosteleoj ĉe Orĥon kaj la formala simileco al la germanaj runoj, kiuj cetere ne havas ian ajn parencecon. Ĝi estis elpensita far gokturkoj por skribado de la ujgura lingvo. Oni malkovris la skribojn fine de la 19-a jarcento.

 Enskriboj 
La plej gravaj enskriboj estiĝis en la epoko de la dua Kaganato (682–745), precipe en la 20-aj kaj 30-aj jaroj de la 8-a jarcento kaj dum la ujgura kaganato (745–840). En la 9-a jarcento, la orĥon-runoj estis anstataŭitaj per ujgura skribo venanta el la aramea skribo.

La orĥona runaskribo verŝajne influis la evoluon, estiĝon de la hungara runoskribo.

 Tabelo de literoj 
+ Malnov-Turkida Alphabet (Klasika periodo) Uzado Simboloj Transliterumo kaj transskribovokaloj20pxA , 20pxI , , 20pxO , , 20pxU , , konsonantojharmonizedkun:(¹) — malantaŭa,(²) — antaŭavokaloj 20px  20pxB¹  B²  20px  20px  D¹  D²  20px  20px  G¹  G²  20px  20px  L¹  L²  20px  20px  N¹  N²  20px  20px  R¹  R²  20px  20px  S¹ S²  20px  20px  T¹ T²  20px  20px  Y¹  Y²  only (¹) — Qonly (²) — K 20px  20px  Q   K with allwovels20px  -Ç  20px  -M  20px  -P  20px  -Ş  20px  -Z  20px  -NG clusters + vokalo 20px  IÇ, ÇI, Ç , ,  20px  IQ, QI, Q , ,  20px  20px OQ, UQ,QO, QU, Q, ,, , ÖK, ÜK,KÖ, KÜ, K, ,, , + konsonanto  20px  -NÇ 20px  -NY 20px  -LT , 20px  -NT ,  vordo-divida simbolo  20px none (-) — nur en vortfinaĵoj

 Legado 
15px15px15px15px — skribaĵo
 T²NGR²I — transliterumo
 /teŋri/ — transskribo
 teñri — moderna turkida skribo
 Dio — signifo

 Bibliografio 
 Wolfgang-Ekkehard Scharlipp: Die frühen Türken in Zentralasien. Darmstadt 1992. ISBN 3-534-11689-5

 Eksteraj ligiloj 

 Kompleta teksto de la Orĥona runoskribo 
 orĥon-runoj (angle)
 malnovturkaj tekstoj en runoskribo

Kategorio:Runoj