Baden-Baden

Baden-Baden (foje esperantigita kiel Badeno, kvankam tio ankaŭ estas nomo de historia (federacia) lando) estas eksterdistrikta urbo kaj konata banloko en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio. Fine de  ĝi havis  loĝantojn.

 portas la kromnomon "rozurbo".

 Etimologio 
La urbo estis romia urbo en la romia provinco Germania Superior, havis la nomon Aquae (plurale banoj) kaj estis, krom la romiaj legianoj, plejparte setlita de keltoj kaj la ĝermana tribo sueboj (komparu la vorton ŝvaboj). Sendube la romia urbo ekzistis antaŭ la jaro 198, ĉar el tiu jaro  konserviĝis ŝtona vojindikolo al la urbo res p(ublica) Aqu(ensis). En la 210-aj jaroj la imperiestro Karakalo konstruigis en la urbo Aquae vastajn termobanejojn, kaj ĝis plej malfrue la jaro 282 (kiam mortis la romia imperiestro Probo) la tuta regiono, kiun Tacito nomis agri decumates, estis sub armea kontrolo de la ĝermana tribo alemanoj, ne plu de la Romia Imperio. 

En la moderna germana lingvo, Baden estas substantivo kun la signifo "banado"Erich-Dieter Krause: Langenscheidt Wörterbuch Deutsch-Esperanto, 2-a eld. 1993, paĝo 80komparu ankaŭ bath·ing Baden (banado), en Messinger, Heinz; Türck, Gisela; Willmann, Helmut: "Langenscheidt's Compact Dictionary" (angle-germane), 1993, paĝo 767  sed Baden, la originala ĝermanlingva nomo de la urbo, estas la traduko de la latina formo Aquae kaj devenas de pli frua plurala formo de Bad ("bano")Charnock (1859), "Baden", p. 23, Local Etymology, A Derivative Dictionary of Geographical Names. (). La urbo en la mezepoko germanlingve nomiĝis Baden, sed pro klara kompreno oni ofte nomis ĝin "Baden en Baden", por distingi ĝin de Baden (Aŭstrio) aŭ Baden (Svislando). En 1932 la nomo de la urbo estis oficiale ŝanĝita al Baden-Baden.

 Nomo en Esperanto 
La esperantigita nomo de la urbo laŭ Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV), Badeno,artikolo Badeno en la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua eldono de 1970, paĝo 88, kaj en la eldono de 2002, presita eldono, paĝo 132La urbonomo Badeno ekzemple ankaŭ uziĝas en la klasikaĵo Patroj kaj filoj de Ivan Turgenev] en traduko de Kazimierz Bein (Kabe) de 1909, plej notinde en tekstero de ĉapitro VII, p. 24: "«En Badeno iliaj rilatoj rekomenciĝis preskaŭ kiel antaŭe. Antaŭvidante neeviteblan disiĝon, li deziris almenaŭ resti ŝia amiko, kvazaŭ amikeco kun tia virino estus ebla. . . Ŝi sekrete forlasis Badenon, kaj de tiu tempo ĉiam evitis Paŭlon». nuntempe estas evitinda, ĉar ĝi devenis de ĝia malnova germana nomo "Baden", kiu jam ekde 1932 estis anstataŭigita de "Baden-Baden". Dum Esperanto-aranĝoj en Baden-Baden (ekzemple la Trilanda Renkontiĝo de GEJ en 2005 kaj la BAVELO-Seminario en 2006), oni ne esperantigis la nomon de la urbo.

 Geografio 
Badener Höhe (esperante= altaĵo de Badeno) estas monto en la norda Nigra Arbaro sur la teritorio de Baden-Baden kaj Forbach. Kun alteco de 1002,5 m ĝi estas la plej alta punkto en la urbo Baden-Baden.

 Turismo 
Vizitindaĵoj estas la tn. Trinkhalle (trinkfontano), Kurhaus (kuracloko), Friederichsbad (kuracloka banejo), malnova fortikaĵo, Festspielhaus (operejo) Neues Schloss (nova kastelo), Altes Schloss (malnova kastelo), florĝardeno Lichtentaler Allee,

 Fotogalerio 

centra|senkadra|990x990ra|Panorma vido super Baden-Baden

 Famuloj 
 Reinhold Schneider, verkisto
 Karola Meeder (n. 1964), germana filmreĝisorino
 Pierre Boulez (1925-2016), franca komponisto restadis en Baden-Baden
 Vera Glagoleva (1956-2017), rusa filmreĝisorino, mortis tie

 Partneraj urboj 
 20px Menton (Francio) de 1961
 20px Moncalieri (Italio) de 1990
 20px Karlovy Vary (Ĉeĥio) de 1998
 20px Jalto (Ukrainio) de 2000

 Literaturo 
(eo) Baden kaj la nova balneologia arkivo, radioprelego de d-ro Arthur Baur, SRI 1991-020-B-2

(de) Volkmar Eidloth: Baden-Baden, europäische Kurstädte und das Welterbe der UNESCO. Grundzüge einer länderübergreifenden gemeinschaftlichen Bewerbung (Baden-Baden, eŭropaj banurboj kaj Monda Heredaĵo de Unesko. Bazoj de translima komuna aspiro.), en: Denkmalpflege in Baden-Württemberg, 42. jarkolekto 2013, Heft 3, paĝoj 134–144 (surrete)

 Vidu ankaŭ 
Kastelo Hohenbaden

 Eksteraj ligiloj 
  ()
 Pliaj informoj pri la urbo por vojaĝantoj ()

 Referencoj 


Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo
Kategorio:Kuraclokoj de Germanio