Rara tero

Rara tero aŭ malofta tero estas minerala oksido kiu ne tre abundas en la naturo, sed ofte oni celas per rara tero ne la oksidon, sed la oksidigitan elementon (metalon). En tiu senco, "rara tero" (pli klare ”rara termetalo” aŭ ”rara terelemento”) estas metalo el iomete abunda grupo de 17 kemiaj elementoj, kiuj estas skandio, itrio, kaj la lantanoidoj. Tiuj elementoj estas malfacile ekstrakteblaj el la mineraloj kiuj enhavas ilin, ĉiam en formo de miksaĵo el pluraj raraj teroj. Ili estas listigitaj en la sekva ĉiukolumne vicigebla tabelo kune kun informo pri ilia malkovro kaj la etimologio de iliaj nomoj.

 Malkovro kaj nomigo 
 Atom-numero Simbolo Nomo Jaro de malkovro Malkovranto Etimologio 21  Sc  Skandio  1879  Lars Fredrik Nilson latine Scandia 'Skandinavio' 39  Y  Itrio  1794  Johan Gadolin Ytterby (en la Stokholma arkipelago) 57  La  Lantano 1803 Jöns Jacob Berzelius kaj aliaj greke lanthanein 'esti kaŝita' 58  Ce  Cerio 1803 Jöns Jacob Berzelius kaj aliaj Ceres (romia diino de terkulturo) 59  Pr  Prazeodimo 1885  Carl Auer von Welsbach greke prason 'poreo' + didymos 'ĝemelo' 60  Nd  Neodimo 1885  Carl Auer von Welsbach greke neos didymos 'nova ĝemelo' 61  Pm  Prometio  1945  Jacob A. Marinsky Prometeo (el la greka mitologio) 62  Sm  Samario 1879  Paul Émile Lecoq de Boisbaudran samarskito (mineralo nomita laŭ Василий Евграфович Самарский-Быховец) 63  Eu  Eŭropio  1901  Eugène-Anatole Demarçay Eŭropo 64  Gd  Gadolinio  1880  Galissard de Marignac Johan Gadolin (esploranto de raraj teroj) 65  Tb  Terbio  1843  Carl Gustaf Mosander Ytterby (en la Stokholma arkipelago) 66  Dy  Disprozio 1886  Paul Émile Lecoq de Boisbaudran greke dysprositos 'malfacile alirebla' 67  Ho  Holmio  1878  Jacques-Louis Soret kaj aliaj latine Holmia 'Stokholmo' 68  Er  Erbio  1842  Carl Gustaf Mosander Ytterby (en la Stokholma arkipelago) 69  Tm  Tulio  1879  Per Teodor Cleve Tuleo 'norda fino de la konata mondo' 70  Yb  Iterbio  1878  Galissard de Marignac Ytterby (en la Stokholma arkipelago) 71  Lu  Lutecio  1907  Georges Urbain kaj aliaj latine Lutetia 'Luteco' (romia nomo de Parizo)

Skandio estas unu el la profetitaj elementoj de Mendelejev.
En mineraloj de Ytterby estis malkovritaj itrio, terbio, iterbio, erbio, tulio, holmio, skandio, gadolinio, disprozio kaj lutecio.

 Raraj teroj en la perioda tabelo 
 1
H 2
He 3
Li 4
Be 5
B 6
C 7
N 8
O 9
F 10
Ne 11
Na 12
Mg 13
Al 14
Si 15
P 16
S 17
Cl 18
Ar 19
K 20
Ca 21
Sc 22
Ti 23
V 24
Cr 25
Mn 26
Fe 27
Co 28
Ni 29
Cu 30
Zn 31
Ga 32
Ge 33
As 34
Se 35
Br 36
Kr 37
Rb 38
Sr 39
Y 40
Zr 41
Nb 42
Mo 43
Tc 44
Ru 45
Rh 46
Pd 47
Ag 48
Cd 49
In 50
Sn 51
Sb 52
Te 53
I 54
Xe 55
Cs 56
Ba 57
La 58
Ce 59
Pr 60
Nd 61
Pm 62
Sm 63
Eu 64
Gd 65
Tb 66
Dy 67
Ho 68
Er 69
Tm 70
Yb 71
Lu 72
Hf 73
Ta 74
W 75
Re 76
Os 77
Ir 78
Pt 79
Au 80
Hg 81
Tl 82
Pb 83
Bi 84
Po 85
At 86
Rn 87
Fr 88
Ra 89
Ac 90
Th 91
Pa 92
U 93
Np 94
Pu 95
Am 96
Cm 97
Bk 98
Cf 99
Es 100
Fm 101
Md 102
No 103
Lr 104
Rf 105
Db 106
Sg 107
Bh 108
Hs 109
Mt 110
Ds 111
Rg 112
Cp 113
Uut 114
Uuq 115
Uup 116
Uuh 117
Uus 118
Uuo

 Uzado kaj tutmonda produktado 
eta|Tutmonda produktado 1950–2000|300ra
Ekde la dua duono de la 20a jarcento, raraj teroj trovis teknikan aplikon en pli kaj pli da diversaj kampoj. Ili uziĝas en diversspecaj lumfontoj, ekranoj, laseroj, permanentaj magnetoj, alttemperaturaj superkonduktiloj, specialaj vitroj kaj lensoj, komputilaj memoroj, specialaj elektrodoj, kiel kataliziloj, ktp.

Pro la kreskantaj aplikokampoj, la postulado de raraj teroj kreskis ĝis problema nivelo. Post periodo dum kiu unu minejo en Usono dominis la merkaton, pli ol 90% de la produktado okazis en Ĉinio en la komenco de la 21a jarcento. Por limigi la malpurigadon de la medio, kiun kaŭzas la minado, la produktado estis restriktita. Por tamen kontentigi la enlandan postuladon, la eksportado el Ĉinio estis limigita en la jaro 2011. Tio kaŭzis altiĝon de la prezoj de ĉiuj raraj teroj. La eksterlanda prezo de cerioksido (la plej grandkvante produktata) kreskis de 4 usonaj dolaroj por kilogramo en 2010 al 150 dolaroj en 2011.

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Peter van der Krogt The Discovery and Naming of the Rare Earths.

Kategorio:Metaloj
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj