Gyula

Gyula [djula], (, ) estas urbo kaj kuracbanloko en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés kies iama departementejo estis, en Distrikto Gyula, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|Kastelo de Almássy en Gyula

 Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra flanko de Blanka Körös, laŭ ĉefvojo Békéscsaba-Kisjenő, laŭ fervojo Békéscsaba-Püspökladány.

 Historio 
La unua mencio devenis el 1214. La komunumo iĝis departementejo ekde la 15-a jarcento, kampurbo ekde 1419. Forta brika fortikaĵo konstruiĝis en 1405. La turkoj okupis ĝin en 1566 post vana sieĝo per sukcesa malsatigo. Same tiel okazis la reokupado en 1695, poste germanoj kaj slovakoj alvenis. Inter 1715-1949 la urbeto denove iĝis departementejo. En 1855 inundo okazis. En 1959 oni trovis termalan akvon apud la fortikaĵo. En la banejo situas arbo de muzikisto Ferenc Erkel. En 1977 vilaĝo kaj samtempe limpasejo Gyulavári aliĝis al Gyula, kiu lasta iĝis limourbo.

La urbo famas en Hungario pro la someraj teatraĵoj en la mezepoka fortikaĵo, krome pri kolbaso, farita en la loka viandaĵfabriko. La komunumo estas kultura kaj eduka centro de la hungarlandaj rumanoj.

 Vidindaĵoj 
eta|300px|Urbodomo de Gyula

 Profanaj vidindaĵoj 
 fortikaĵo, nun muzeo
 kuracbanejo
 Urbodomo de Gyula
 Kastelo de Gyula

 Sakralaj vidindaĵoj 
 romkatolika Preĝejo Sankta Maria (Gyula), ankaŭ pilgrimloko
 Rumana ortodoksa katedralo Nikolao de Mira (Gyula)
 Preĝejo Sankta Jozefo (Gyula)
 Kalvinana preĝejo (Gyula)
 Luterana preĝejo (Gyula)

 Famuloj 

 en Gyula naskiĝis:
 aktoroj Erzsébet Gyöngyössy, Alajos Komáromy, Ilona Kökény kaj Margit Vágóné Berzsenyi
 baletisto Bella Bordy
 Lajos Terényi (ĉefdepartementestro)
 dirigentoj Miklós Lukács kaj Tamás Pál
 esperantisto Sándor Szathmári
 fizikisto Zoltán Bay
 inĝenieroj István Polónyi kaj Pál Benedek (hidrologo)
 inventisto Imre Bródy
 István Székely (juristo)
 kuracisto István Szórády
 literaturhistoriisto Andor Tarnai
 hungardevena usona matematikisto István Fáry
 matematikisto Andor Kertész
 ministro Pál Pepó
 pentristo Zoltán E. Szabó
 poeto Anna Kiss
 verkistoj László Krasznahorkai kaj Janka Szabóné Nogáll
 en Gyula mortis:
 aktoro Győző Daniss
 liberecbatalanto Paulina Pfiffner
 pentristoj Dezső József Firtosi kaj János Pentelei Molnár
 politikisto Lajos Terényi (subdepartementestro)
 en Gyulavári (nuna apartenaĵo de Gyula) naskiĝis kaj en Gyula mortis pentristo György Kohán

 Famaj nomportantoj 

 Albert Gyulay
 Géza Gyulai
 Endre Gyulay
 Ferenc Gyulai (aktoro)
 Ignác Gyulay
 János Gyulai Gaál
 József Gyulai
 Líviusz Gyulai
 Pál Gyulai (kritikisto)
 Sámuel Gyulay (generalo)

 Esperanto 
eta|Memortabulo al Zamenhof en Gyula (placo Eszperantó 2.)

Ekde 1962 dum preskaŭ tri jardekoj okazis aranĝo Somera Esperanto Universitato en Gyula.

 Ĝemelaj urboj 










 Eksteraj ligiloj 

 http://www.gyula.hu oficiala paĝo
 http://www.hevesitamas.hu/eletrajz 
 http://maps.google.com/maps?q=Gyula,+Hungary&t=k&hl=en 

Kategorio:Gyula
Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario