Princo

La vorto princo por viroj, princino por virinoj, de la latina radiko princeps, kiam uzata por membro de la plej alta aristokratio, signas diversajn tipojn de titoloj (vidu ankaŭ duko).

 Historia fono 
La latina vorto princeps, origine el primus = unua, capere = preni, do "kiu prenas unua", estis uzata kiel titolo de la pli-malpli neformala gvidanto de la Roma senato kelkajn jarcentojn antaŭ Kristo. Imperiestro Aŭgusto establis la formalan pozicion de monarko surbaze de princeps-eco. Li ankaŭ decidis, ke liaj nepoj somere regu la urbon Romo, kiam plej multaj nobeloj feriis aŭ praktikis religiajn ritojn - por tiu tasko la nepoj ricevis la titolon Princeps.

El la latina princeps, iom post iom, evoluis eŭropaj titoloj de iuj regantoj aŭ membroj de reganta familio. El tiuj iom diverssignifaj vortoj (principe, prince, prinz, prins, k.s.) formiĝis la esperanta princo. La responda virina titolo estas princino, kaj ĝin povas havi, krom la nemultaj regantinoj de princlandoj, ankaŭ reĝidinoj kaj edzinoj de viroj havantaj la titolon princo.

Estas diversaj tradicioj en la uzo de la titoloj. Iuj lingvoj sekvis historiajn influojn, ekzemple en la Sankta Romia imperio, kaj ne la kutimojn de aliaj lingvoj de la sama lingvofamilio.

 Lingvoj (plejparte latinidaj), kun nur vortoj el la latina radiko princeps
 Angle: Prince /Princess - Prince /Princess
 France: Prince /Princesse - Prince /Princesse
 Albane: Princ /Princeshë - Princ /Princeshë
 Katalune: Príncep /Princesa - Príncep /Princesa
 Irlanda: Prionsa /Banphrionsa - Prionsa /Banphrionsa
 Itale: Principe /Principessa - Principe /Principessa
 Malte: Princep /Principessa - Princep /Principessa
 Monake: Principu /Principessa -Principu /Principessa
 Portugale: Príncipe /Princesa - Príncipe /Princesa
 Romanĉe: Prinzi /Prinzessa - Prinzi /Prinzessa
 Rumane: Prinţ /Prinţesă - Principe /Principesă
 Kastilie (hispane): Príncipe /Princesa - Príncipe /Princesa

 Lingvoj (plejparte ĝermanaj) kiuj uzas (ĝenerale kune kun iu princeps-derivaĵo por gefiloj de la reganto) ekvivalenton de la germana vorto Fürst
 Dane: Fyrste /Fyrstinde - Prins /Prinsesse
 Nederlande: Vorst /Vorstin- Prins /Prinses
 Estone finno-ugra lingvaro: Vürst /Vürstinna - Prints /Printsess
 Germane: Fürst /Fürstin - Prinz /Prinzessin
 Islande: Fursti /Furstynja - Prins /Prinsessa
 Luksemburge [germana dialekto]: Fürst /Fürstin - Prënz /Prinzessin
 Norvege: Fyrste /Fyrstinne - Prins /Prinsesse
 Svede: Furste /Furstinna - Prins /Prinsessa

 Slavaj kaj baltaj lingvoj
 Beloruse: Tsarevich, Karalevich, Prynts /Tsarewna, Karalewna, Pryntsesa
 Bulgare: Knyaz /Knaginya%9Tsarevich, Kralevich, Prints /Printsesa
 Kroate, Serbe: Knez /Kneginja Kraljević/Kraljevna, Princ/Princeza
 Ĉeĥe: Kníže /Kněžna, Králevic/Králevična, Princ/Princezna
 Latine (post romaniaj tempoj): Princeps/*Princeps/*
 Latve: Firsts /Firstiene - Princis /Princese
 Litove: Kunigaikštis /Kunigaikštiene - Princas /Princese
 Makedone: Knez /Knezhina, Tsarevich, Kralevich, Prints /Tsarevna, Kralevna, Printsesa
 Pole: Książę /Księżna, Książę, Królewicz /Księżna, Królewna
 Ruse: Knjazj /Knjaginja, Careviĉ, Princ / Carevna, Princessa
 Slovake: Knieža /Kňažná, Kráľovič, Princ /Princezná
 Slovene: Knez /Kneginja, Kraljevič, Princ /Kraljična, Princesa
 Ukraine: Knyaz /Knyazhnya, Tsarenko, Korolenko, Prints /Tsarivna, Korolivna, Printsizna

 aliaj lingvoj
 Finne: Ruhtinas /Ruhtinatar - Prinssi /Prinsessa
 Greke: (moderna formo): Igemonas /Igemonida - Pringipas /Pringipesa
 Hungare: Fejedelem (por reganta princo) / Fejedelemnő (por reganta princino) / Fejedelemasszony (por pluraj kune regantaj princoj)

 Jen artikoloj pri iuj konataj geprincoj 
 Carolina Josefa Leopoldina, arĥidukino de Aŭstrio;
 Otto von Bismarck, princo de Bismarck;
 Zigmundo la 1-a, princo de Brandenburgo;

 Literaturo 
 La Princo de Makiavelo
 La Eta Princo de Antoine de Saint-Exupéry

 Proverbo 
Ekzistas proverbo pri princo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:


 Referencoj 



Kategorio:Reĝaj titoloj