Teplice

Teplice (ĝis 1948 Teplice-Šanov, , antaŭe ankaŭ ) estas distrikta urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en norda Bohemujo, ĉe montarpiedo de la Ercmontaro. Ĝi estas signifa banloka centro kaj centro de vitroindustrio, ceramiko, teksindustrio, maŝinindustrio kaj kemioindustrio. La banloko uzas termoradioaktivajn fontojn. Oni kuracas ĉi tie malsanojn de movorganoj, nervorganoj kaj cirkulorganoj. En la ĉirkaŭaĵo de la urbo okazas supraĵa minado de brunkarbo, kiu komune kun la industria agado malpurigas vivmedion. Sed ekologiaj problemoj en la 90-aj jaroj de la 20-a jarcento karakterize pli malgrandiĝis. En la urbo agadas teatro kaj orkestro de Nordbohemia ŝtata filharmonio.

 Geografia situo 
Teplice lokas en alteco de 230 metroj super marnivelo ĉe la suda bazo de la Ercmontaro, norde de la bohema mezalta montaro en la nordbohmuja baseno. Oriente elstaras la Doubravská hora (Teplica Kastelmonto) (393 metroj super marnivelo).

 Historio 
Laŭ arkeologiaj trovaĵoj la fontoj en Teplice estis konataj jam al keltoj. Judita, edzino de Břetislav la 2-a, lasis apud la kuracfontoj post la jaro 1158 fondi monaĥinejon de benediktanoj („ad aquas calidas“, te. ĉe varmaj fontoj; la monaĥinejo ĉesis ekzisti en la 15-a jarcento dum husanaj militoj). Ĉe la monaĥinejo plinombriĝis plua loĝigo kaj en la 13-a jarcento estiĝis urbeto. Evoluo de banlokaferoj komenciĝis en la 16-a jarcento. Tiam ĉi tie Volf el Vřesovice konstruis ŝtonan konstruaĵon kun apartigitaj basenoj por viroj kaj virinoj, kuracejon kaj banlokajn loĝigejojn. En la jaro 1643 la banloko kaj la urbo fariĝis posedaĵo de imperiestra generalo Johann von Aldringen kaj familio de Clary-Aldringen-idoj konservis Teplice-on ĝis la jaro 1945. Incendio en 1793 kaŭzis konstruadon de novaj banlokaj kaj urbaj konstruaĵoj en klasicisma kaj empira stiloj. Teplice spertis la plej grandan prosperon en la 1-a duono de la 19-a jarcento, kiam la urbon vizitis vico da famaj personecoj. La banlokon vizitis potencaj regantoj (aŭstria imperiestro Ferdinando la 1-a, prusia reĝo Vilhelmo la 3-a, rusa caro Aleksandro la 2-a (Rusio)) kaj ankaŭ intelektuloj kaj artistoj (Johann Wolfgang von Goethe, Ludwig van Beethoven, Frédéric Chopin, Alexander von Humboldt, A. Schopenhauer, Richard Wagner, František Palacký, Jan Neruda ka.). Tiam alvojaĝis ĝis Teplice ĉirkaŭ 13 000 gastoj dum sezono kaj la urbo havis kromnomon Malgranda Parizo. La evoluo de industrio kaj la minado de karbo en la 2-a duono de la 19-a jarcento kaj precipe post la jaro 1945 kontribuis al retiriĝo de la internacia renomo de Teplice.

Al parte konservinta romana konvento ligas devena renesanca kastelo plilarĝigita en la jaroj 1590–1607. La objekto estis pli malfrue baroke kaj empire alikonstruata. En kortego estas rare konservinta romana kripto kaj bazplano de eksa monaĥineja baziliko. En kastelaj ejinternoj estas ĉambroj kun stila ekipaĵo kaj muzea ekspozicio de distrikta muzeo. Kastela parko el la 17-a jarcento estis en la 18-a jarcento reguligita en angla stilo. La valoraj empiraj banlokaj konstruaĵoj estas el la 1-a duono de la 19-a jarcento. Super la plej malnova fonto Prafonto staras pavilono el la jaroj 1838–1839.

 Loĝantaro 

 Partoj de urbo 
 Teplice
 centro
 Šanov I (Starý Šanov, Šanov, Lázně Šanov) (suda parto de la centro)
 Šanov II (Nový Šanov), sur orienta flanko de Šanov, loĝdomaro konstruita plaŭ propono de SIAL el Liberec
 Letná, sudoriente de Šanov
 Bílá cesta, loĝdomaro ĉe Nová Ves
 Prosetice (sudoriente de la centro)
 Nová Ves (sudokcidente de la centro)
 Řetenice (okcidente de la centro)
 Hudcov (la plej okcidenta parto de Teplice)
 Trnovany, devene agrikultura municipo, kie en la 19-a jarcento eksidis grandega industrio, pfrecipe ceramika. Dum la 1-a duono de la 20-a jarcento ĝi estis poste memstara urbo, poste kunigita kun Teplice. En la 1970-aj jaroj okazis areaj malkonstruoj de la malnova konstruareo, por ke ĝi liberigu lokon por panelaj loĝdomaroj. 
 Anger (banloko de Anger, Angerteich), parto de Trnovany
 Sobědruhy

 Famuloj 
 en la komunumo mortis hungara politikisto Gábor Lónyay (parlamentano)
 Marie Urfus, aktorino kaj teatrejestrino

 Vidu ankaŭ 
 Tramtransporto en Teplice
 Trolebusa transporto en Teplice


Kategorio:Municipoj en distrikto Teplice
Kategorio:Urboj en distrikto Teplice
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro