Marmoto

Marmoto () estas holarktisa genro de mamuloj el la ordo de ronĝuloj, familio sciuredoj. Entute oni agnoskas 15 speciojn en la genro. Arealoj de la plej konataj specioj inkluzivas plejparte montarajn areojn kiel Alpoj, Karpatoj, Tatroj, Pireneoj kaj nordaj Apeninoj en Eŭropo, Roka Montaro, Kaskada Montaro, Nigraj Montetoj kaj Sierra Nevada en Norda Ameriko, Deosai-plato en Pakistano kaj Ladako en Barato. Krome marmotoj troveblas en vastaj kaj sekaj Eŭraziaj stepoj. La arbara marmoto (Marmota monax) troveblas en arbaraj regionoj tra plejparto de Usono kaj Kanado, ekde sudokcidenta Georgio ĝis Alasko. Ankaŭ la prerihundo aŭ cinomuso, kiu troveblas en preriaj regionoj de Usono, Kanado kaj Meksikio, estis iam konsiderata marmoto, sed nun zoologiistoj apartenigis ĝin en apartan genron Cynomys.

Marmotoj plej kutime vivas en ternestoj aŭ en piloj de falintaj rokoj. En malvarmaj regionoj ili hiberniĝas dum vintro. Plimulto de marmotoj estas tre sociaj kaj kunekzistas en grandaj grupoj. Ili uzas laŭtajn fajfojn kiel signalojn por komunikado, aparte en danĝero.

La dieto de la marmotoj plejparte konsistas je plantaj partoj kiel herboj, beroj, likenoj, muskoj, radikoj kaj floroj.

 Subgenroj kaj specioj 
Ĉi-sekvas la listo de ĉiuj specioj de genro Marmota kiel agnoskita fare de Thorington kaj HoffmanThorington, R. W., Jr., and R. S. Hoffman. 2005. "Family Sciuridae". Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, pp. 754–818. D. E. Wilson and D. M. Reeder, eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore. kun aldono de nova specio M. kastschenkoi, difnita en jaro 2003. Oni dividas la genron je du subgenrojn.

 Genro Marmota – marmotoj
 Subgenro Marmota
 Alpa marmoto, M. marmota, trovebla en Europo en Alpoj, nordaj Apeninoj en Italio, Karpatoj kaj Tatroj. Ankaŭ iam formortintaj kaj artefarite reenkondukitaj en Pireneoj
 Marmoto de Kaŝĉenko, M. kastschenkoi, trovebla en sud-okcidentaj partoj de Rusio
 Altaja marmoto, M. baibacina, trovebla en Altajo kaj Siberio
 Azia marmoto aŭ Bobako, M. bobak, trovebla de centra Eŭropo ĝis centra Azio
 Alaska marmoto aŭ marmoto de Brower, M. broweri, trovebla en Alasko
 Nigrokapa marmoto, M. camtschatica, trovebla en orienta Siberio kaj Kamĉatko
 Longvosta marmoto, M. caudata, trovebla en centra Azio
 Himalaja marmoto aŭ Tibeta neĝa porko, M. himalayana, trovebla en Himalajo
 Marmoto de Menzbier, M. menzbieri, trovebla en Azio
 Arbara marmoto, M. monax, trovebla en arbaraj areoj tra tuta Norda Ameriko
 Siberia marmoto aŭ Tarbagano, M. sibirica, trovebla en Siberio
 Subgenro Petromarmota
 Griza marmoto, M. caligata, trovebla en nord-okcidenta Norda Ameriko (Kanado kaj Alasko)
 Flavventra marmoto, M. flaviventris, trovebla en sud-okcidenta Kanado kaj okcidenta Usono
 Olimpa marmoto, M. olympus, endemia al la Olimpa Duoninsulo, Vaŝingtonio, Usono
 Vankuvera marmoto, M. vancouverensis endemia al Vankuvera Insulo, Brita Kolumbio, Kanado

Krome, fosiliaj datumoj sugestas ekziston de almenaŭ kvar formortintaj specioj de marmotoj:

 †Marmota arizonae, Arizono, Usono
 †Marmota minor, Nevado, Usono
 †Marmota robusta, Ĉinio
 †Marmota vestus, Nebrasko, Usono

 Historio kaj etimologio 
eta|dekstra|Skeleto de fosilia marmoto
Homoj konis marmotojn ekde antikvaj tempoj. La plej frua mencio de marmoto en skola verko estas la priskribo de "or-fosantaj formikoj" el raporto de antikva greka historiisto Herodoto de -5-a jarcento, Laŭ esploroj de franca entologiisto Michel Peissel fakte temis pri himalaja marmoto en Deosai-plato kaj emo de lokaj triboj kiel brokpoj ellavi oran polvon en marmotaj ternestoj.Peissel, Michel. "The Ants' Gold: The Discovery of the Greek El Dorado in the Himalayas". Collins, 1984. ISBN 978-0-00-272514-9.

La etimologio de vorto 'marmot' estas neklara. Unu el teorioj estas ke ĝi devenas de gaŭla-latinida prefikso marm-, signifanta "murmuro" (ekzemplo de onomatopeo). Alia ebla deveno estas de post-klasika latina mus montanus, t.e. "monta muso"."Marmot". Oxford English Dictionary (3rd ed.). Oxford University Press. 2001.

La marmota tago (Groundhog day) je 2-a de februaro estas tradicia festo en multaj lokoj de Usono kaj Kanado. Oni festas ĝin ĉiujare ekde 1887 en Pensilvanio, kvankam rekordoj pri eĉ pli fruaj festoj ekzistas. Ekde 2010 en Alasko oni nomas la feston Marmot day, ĉar alaska kaj griza marmoto estas pli kutimaj en la ŝtato ol la arbara marmoto (groundhog).The Associated Press. "Alaska to Celebrate its First Marmot Day" , Fairbanks Daily News-Miner. Feb. 1, 2010. Accessed Feb. 1, 2010.

 Galerio de specioj 

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

  The Marmot Burrow  — paĝaro pri marmotoj ĉe retportalo de UCLA
  International Marmot Network — internacia kaj plurlingva paĝaro por sciencistoj studantaj marmotojn kaj admirantoj


Kategorio:Sciuredoj
Kategorio:Holarktisa faŭno
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno