Universitato de Upsalo

La Universitato de Upsalo  () en la sveda urbo Upsalo estas la plej malnova publika universitato en Skandinavio. Ĝi estis fondita la 27-an de februaro 1477, sed ne funkciis sub la regado de Gustavo Vasa kaj certan tempon poste. En 1595 la universitato denove komencis sian laboron. Studis en ĝi interalie Carl Michael Bellman, Christopher Polhem, Gustaf Fröding kaj Carl von Linné. De 1891 ĝis 1892 instruis tie Théophile Cart. La institucio apartenas al la Koimbra Grupo, internacia asocio de 41 universitatoj en Eŭropo.

 Historio 
Kvazaŭ motoro de la elformiĝado de la Universitato de Upsalo estis ĉefepiskopo Jakob Ulvsson. Antaŭ li la instruo konsistis precipe el prelegoj pri filozofio, juro kaj teologio dum ne okazis ia ajn eduko pri tekniko aŭ naturscienco. La teologia fakultato longe estis la gravita centro de la universitato.

 Listo de iamaj universitatanoj 

 Johannes Messenius (1579-1636), sveda historiisto
 Nicolaus Olai Campanius (1593–1624), pastro
 Georg Stiernhielm (1598–1672), sveda poeto, lingvisto
 Johan Campanius (1601–1683), luterana pastro
 Karlo la 10-a (Svedio) (1622-1660)
 Anders Spole (1630-1699), matematikisto kaj astronomo
 Olof Rudbeck la maljuna (1630–1702), botanikisto kaj kuracisto
 Jakobo Arrhenius (1642-1725), himnoverkisto, historiisto, rektoro, profesoro pri historio
 Andreas Drossander (1648-1696), rektoro
 Olaus Rudbeckius la juna (1660–1740), botanikisto
 Christopher Polhem (1661–1751), inĝeniero kaj elpensisto
 Emanuel Swedenborg (1688–1772), scienculo, filozofo kaj religia mistikulo
 Samuel Klingenstierna (1698–1765), matematikisto kaj fizikisto
 Georg Brandt (1694-1768), sveda kemiisto, malkovrinto de la kobalto
 Anders Celsius (1701–1744), astronomo, matematikisto kaj fizikisto
 Peter Artedi (1705–1735), naturalisto kaj patro de la Iktiologio
 Karolo Lineo (1707–1778), naturalisto kaj botanikisto
 Johan Ihre (1707-1780), filologo
 Johan Gottschalk Wallerius (1709–1785), kemiisto kaj mineralogo
 Arvid Afzelius (1714-1789), sveda predikanto
 Israel Acrelius (1714–1800), luterana misiisto
 Pehr Kalm (1716–1779). botanikisto
 Pehr Wilhelm Wargentin (1717–1783), astronomo, unua direktoro de la Observatorio de Stokholmo
 Fredric Hasselquist (1722–1752), naturalisto kaj vojaĝanto
 Anders Chydenius (1729-1803), kleriko kaj ekonomikisto
 Johan Carl Wilcke (1732–1796), fizikisto
 Peter Forsskål (1732–1763), esploristo, orientalisto kaj naturalisto
 Daniel Solander (1733-1782), botanikisto
 August Ludwig von Schlözer (1735-1809), germana historiisto
 Torbern Bergman (1735–1784), kemiisto
 Johann Beckmann (1739–1811), scienca verkisto
 Carl Michael Bellman (1740–1795), poeto
 Adam Kuhn (1741–1817), kuracisto de Georgo Vaŝingtono
 Johan Zoega (1742–1788), dana botanikisto kaj ekonomikisto
 Carl Peter Thunberg (1743–1828), botanikisto
 Samuel Gustaf Hermelin (1744-1820), usona ambasadoro en Svedio
 Johan Christian Fabricius (1745–1808), dana entomologo
 Johan Gottlieb Gahn (1745–1818), mineralogo, malkovrinto de manganezo
 Anders Sparrman (1748–1820), kuracisto kaj naturalisto
 Jonas Carlsson Dryander (1748-1810), naturalisto kaj bibliografo, bibliotekisto de la Reĝa Societo
 Carl Gustaf Nordin (1749–1812), historiisto, antikvaĵisto kaj politikisto, episkopo de Härnösand ekde 1812.
 Adam Afzelius (1750–1837), botanikisto
 Anders Dahl (1751–1789), botanikisto kiu donis sian nomon al la floro dalio
 Johan Afzelius (1753-1837), profesoro pri kemio
 Peter Gustaf Tengmalm (1754–1803), sveda kuracisto kaj naturalisto
 Hans Henric von Essen (1755–1824), plenpotenca guberniestro de Stokholmo, ĝenerala guberniestro de Norvegio
 Erik Acharius (1757–1819), botanikisto
 Pehr von Afzelius (1760-1843), kuracisto
 Johano Gadolino (1760–1852), kemiisto, fizikisto kaj mineralogo
 Anders Gustaf Ekeberg (1767–1813), kemiisto, malkovrinto de tantalo
 Jöns Jacob Berzelius (1779-1848), sveda kemiisto
 Göran Wahlenberg (1780–1851), botanikisto
 Erik Gustaf Geijer (1783–1847), historiisto, poeto kaj komponisto
 Nils Gabriel Sefström (1787–1845), kemiisto, malkovrinto de vanadio

 Per Daniel Amadeus Atterbom (1790-1855), poeto kaj profesoro pri poetiko
 Gustaf Nils Algernon Stierneld (1791–1868), ĉefministro pri eksterlandaj aferoj
 Johan August Arfwedson (1792–1841) kemiisto, malkovrinto de litio
 Erik Johan Stagnelius (1793–1823) poeto
 Elias Magnus Fries (1794–1878), botanikisto, la patro de moderna funga taksonomio
 Lars Levi Laestadius (1800–1861), kleriko kaj botanikisto
 Carl August Hagberg (1810–1864), lingvisto kaj tradukisto
 Gustaf Unonius (1810–1902), episkopa pastro
 Anders Jonas Ångström (1814-1874), astronomo kaj fizikisto
 Bengt Danielsson (1821-1997), antropologo
 Karlo la 15-a (1826-1872)
 Princo Gustaf, Duko de Uppland (1827–1852)
 Tobias Robert Thalén (1827–1905), astronomo kaj fizikisto, spektroskopiaj esploroj
 Oskar la 2-a (1829-1907), sveda princo kaj komponisto
 Alarik Frithiof Holmgren (1831–1897), fiziologo
 Artur Hazelius (1833–1901), fondinto de la Nordia muzeo
 Nils Christoffer Dunér (1839–1914), astronomo, profesoro de astronomio
 Lars Fredrik Nilson (1840–1899), kemiisto, malkovrinto de skandio
 Per Teodor Cleve (1840–1905), kemiisto kaj geologo.
 Gustaf Retzius (1842–1919), anatomiisto
 Oscar Montelius (1843-1921), arkeologo
 Gustaf de Laval (1845–1913), inĝeniero
 Gösta Mittag-Leffler (1846–1927), matematikisto, profesoro kaj rektoro de la Kolegio Universitato de Stokholmo
 Oskar Backlund (1846–1916), astronomo
 Salomon Eberhard Henschen (1847–1930), kuracisto kaj neŭrologo
 Karl Oskar Medin (1847–1928), infankuracisto
 Gerard De Geer (1848–1943), geologo
 August Strindberg (1849–1912), novelisto kaj dramaturgo
 Knut Wicksell (1851–1926) ekonomikisto
 Adolf Noreen (1854–1925), lingvisto
 Henrik Schück (1855–1947), literatura historiisto
 Adolf Appellöf (1857–1921), zoologo
 Carl Aaron Swensson (1857–1904), usona luterana pastro
 Knut Ångström (1857–1910), fizikisto
 Axel Munthe (1857–1949), kuracisto kaj verkisto
 Gustavo la 5-a (1858-1950)
 Svante Arrhenius (1859–1927), fizikisto kaj kemiisto, en 1903 nobelpremiito
 Gustaf Fröding (1860–1911), poeto
 Hjalmar Branting (1860–1925), en 1921 nobelpremiito
 Ivar Otto Bendixson (1861–1935), matematikisto, profesoro kaj rektoro de la Kolegio Universitato Stokholmo
 Princo Karlo, duko de Västergötland (1861-1951)
 Allvar Gullstrand (1862–1930) oftalmologo; en 1911 nobelpremiito
 Carl Charlier (1862–1934), astronomo, profesoro kaj direktoro de la Astronomia Observatorio de la Universitato de Lund
 Oscar Levertin (1862–1906), poeto kaj kritikisto
 Erik Axel Karlfeldt (1864–1931), en 1931 literatura nobelpremiito (postmorte)
 Rudolf Kjellén (1864-1922), politika scienculo
 Princo Eugenio, duko de Närke (1865-1947), artisto kaj artokolektisto
 Sven Hedin (1865–1952), verkisto, en 1935 honora doktoro
 Erik Ivar Fredholm (1866–1927), matematikisto kiu establigis la modernan teorion de la integralaj ekvacioj
 Nathan Söderblom (1866–1931), profesoro de kompara religio, ĉefepiskopo de Upsalo kaj en 1931 nobelpremiito
 Abraham Langlet (1868-1936), kemiisto kiu malkovris heliumon in 1895 kune kun Per Teodor Cleve

 Hjalmar Söderberg (1869–1941), novelisto
 Helge von Koch (1870–1924), matematikisto
 Nils Edén (1871–1945), historiisto kaj liberala politikisto
 Johan Gunnar Andersson (1874-1960), arkeologo
 V. Walfrid Ekman (1874–1954), oceanografo
 Karl Gustaf Westman (1876–1944), ministro pri justico
 Robert Bárány (1876–1936) kuracisto, en 1914 nobel-premiito
 Thomas Hakon Grönwall (1877–1932), matematikisto
 Valfrid Palmgren (1877–1967), reformistino de la publikaj lernejoj
 Eli Heckscher (1879-1952), ekonomika historiisto
 Yngve Larsson (1881–1977), urboplanisto kaj ŝtatestro
 Gustavo la 6-a (1882-1973)
 David Enskog (1884–1947), matematikisto
 Theodor Svedberg (1884–1971), sveda kemiisto kaj en 1926 nobelpremiito
 Manne Siegbahn (1886–1978), sveda fizikisto kaj en 1924 nobelpremiito
 Östen Undén (1886–1974), profesoro de civila rajto
 Gerhard Lindblom (1887–1969), etnografo
 Fritz Carlson (1888–1952), matematikisto
 Bernhard Karlgren (1889-1978), sinologo
 Henrik Samuel Nyberg (1889-1974), orientalisto
 Hildegard Björck (1889-1974), unua virino kiu konkludis akademian gradon en Svedio
 Erik Stensiö (1891–1984), paleozoologo
 Pär Lagerkvist (1891–1974), novelisto kaj en 1951 nobel-premiito pri literaturo
 Torsten Carleman (1892–1949), matematikisto
 Gunnar Malmquist (1893–1982) astronomo kaj profesoro
 Per Jacobsson (1894–1963), sveda ekonomikisto
 Gustaf Einar Du Rietz (1895–1967), botanikisto
 Bertil Lindblad (1895–1965), astronomo, profesoro kaj direktoro de la Observatorio de Stokholmo
 Finn Malmgren (1895–1928), arkta esploristo
 Rolf Maximilian Sievert (1896–1966), fizikisto, profesoro de la Universitato de Stokholmo
 Georges Dumézil (1898-1986), erudiciulo pri kompara religio
 Karin Boye (1900–1941), poetino kaj novelistino
 Alva Myrdal (1902–1986), diplomato kaj en 1982 nobelpremiito
 Arne Tiselius (1902–1971), biokemiisto kaj en 1948 nobelpremiito
 Filip Hjulström (1902–1982) geografo
 Hugo Theorell (1903–1982), en 1955 nobelpremiito pri fiziologio kaj medicino
 Åke Wallenquist (1904–1994), astronomo
 Dag Hammarskjöld (1905–1961), nobelpremiito
 Arne Beurling (1905–1986), matematikisto
 Erik Jarvik (1907–1998), paleozoologo, profesoro de la Sveda Muzeo pri Natura Historio
 Harald Bergström (1908–2001), matematikisto
 Hannes Alfvén (1908–1995), 1970 nobelpremiito pri fiziko
 Gösta Knutsson (1908–1973), radio-produktoro kaj verkisto de libroj por infanoj
 Kai Siegbahn (1918-2007), fizikisto kaj nobelpremiito
 Sara Lidman (1923–2004), novelisto
 Stane Dolanc (1925–1999), jugoslava politikisto
 Michel Foucault (1926-1984), franca filozofo kaj profesoro
 Karl Jöreskog (1935–), statistikisto
 Peter Nilson (1937–1988), novelisto, eseisto kaj astronomo
 Jan Stenbeck (1942–2002), sveda media proprietulo
 Anna Lindh (1957–2003), ministrino pri eksterlandaj aferoj

 Vidu ankaŭ 
En sveda Vikipedio:
 Kronologia listo de rektoroj de Upsalo
 Alfabeta listo de rektoroj de Upsalo
 Personoj aktivaj ĉe la Universitato de Upsalo

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Universitato de Upsalo
 Elektronika publikiga centro 


Upsalo
Kategorio:Upsalo