Ĝiismo

Ĝiismo proponas uzi la jam ekzistantan triapersonan pronomon ĝi kiel seksneŭtralan triapersonan homan pronomon. Tiu solvo estas utila kiam la sekso ne estas konata aŭ ne grava.

Ekzemple kiam oni parolas pri la murdinto de krimromano, oni ne povas uzi li aŭ ŝi, ĉar fakte oni ne scias, ĉu la murdinto estas vira aŭ ina, ĝis kiam oni ne scias la finon de la historio, aŭ ĉar oni rakontas historion kaj ne volas doni indicojn pri la fino.

La uzon de ĝi kiel seksneŭtrala triapersona homa pronomo individue agnoskis ankaŭ kelkaj akademianoj kaj ekster kaj en sia ofico, inter ili: Werner Bormann en 1980, Markos Kramer en 2014, kaj Cyril Brosch en 2015.

PMEG avertas, ke tia uzo de ĝi povas impresi kiel objektiga kaj ofenda. Krome PMEG avertas, ke tia uzo povas esti aparte ofenda, se oni uzas la pronomon ĝi pri neduuma homo, sed tamen plu uzas la pronomojn li kaj ŝi por viraj kaj inaj personoj.

 Prezento 
Laŭ ĝiismo la triapersonaj pronomoj estashttps://cyrilbrosch.net/bd/ghi-parentismo:
 ĝi por
 homo kies sekso estas nekonata aŭ negrava (nova uzo anstataŭ li, li aŭ ŝi, kaj variantoj)
 objekto, besto, infano (same kiel laŭ la fundamento)
 li por vira homo (same kiel laŭ la Fundamento)
 ŝi por ina homo (same kiel laŭ la Fundamento)
 ri por neduuma homo (nova pronomo); tiu pronomo aldoniĝis dum la 2010-aj jaroj kiam la fenomeno neduumeco iĝis socie pli konata kaj priparolata

Ekzemplo de nova uzo:
 Kiam venas nova klubano, ĝi ricevas laŭdojn.

Kelkaj homoj (ekzemple la fama YouTube‑komediisto Richard DELAMORE konata kiel Evildea) proponis radikalan ĝiismon kun ĝi kiel unu sola triapersona pronomo.

 Zamenhof 
Zamenhof plurfoje esprimis sian ideon pri la pronomo ĝi kiel pri "senseksa pronomo" apud la pronomoj li kaj ŝi en Lingvaj Respondoj:

 En Esperanto-kulturo 
La pronomo ĝi estis uzita de Zamenhof parolante pri nekonato en kelkaj liaj tradukoj. Ekzemple en la traduko de dramo La Revizoro (dua akto, unua sceno) estas skribite: "Oni frapas; certe ĝi estas li."

Ankaŭ en dramo Georgo Dandin aperas dialogo kie ĝi estas uzata universale malgraŭ tio, ke la parolantoj scias ke la homo estas sinjoro:
Georgo Dandin:
Certe! Kaj kia estas la nomo de tiu, kiu vin sendis tien?
Lublin:
Ĝi estas la sinjoro de nia loko, sinjoro vicgrafo de ...
Pesto! mi neniam memoras, kiel al la diablo, oni elparolaĉas tiun nomon; sinjoro Kli ... Klitandro.
Georgo Dandin:
Ĉu ĝi estas tiu juna kortegano, kiu loĝas ...
Lublin:
Jes, apud tiuj arboj.

Kaj ankaŭ en Zamenhofa traduko de romano Marta oni uzas pronomon ĝi parolante pri persono: "En la ĉambro estis tri personoj, el kiuj unu leviĝis renkonte al Marta. Ĝi estis virino de meza aĝo."https://tekstaro.com/pl/prenitutantekston.pl?nomo=marta&id=as131&serchesprimo=[Ee]n%20la%20%C4%89ambro%20estis%20tri%20personoj,%20el%20kiuj%20unu%20levi%C4%9Dis%20renkonte%20al%20Marta\.%20%C4%9Ci%20estis%20virino%20de%20meza%20a%C4%9Do\.?&sekcio=Marta-2#as131

 Kontraŭ ĝiismo 
 Malklareco 
La pronomo ĝi estas uzata por aĵoj kaj konceptoj, do en frazoj kie ankaŭ troviĝas aĵoj kaj konceptoj (aldoni al homo(j)), estas malklare al kio la pronomo referencas.

"Marko faris la manĝon, do ĝi estas bona."

Ĉi tie malklaras ĉu tio, kio estas bona estas Marko, pro la manĝofarado, aŭ la manĝo, pro bongusto.
Tamen, kunteksto kaj kutimoj povas foje helpi kompreni ĝuste.

"Marko faris la manĝon, do ĝi ŝatis ĝin."

Kelkaj diras, ke per uzo de nur la pronomo ĝi je la tria persono, oni perdus valoran distingon inter aĵoj kaj personoj..

Tamen ekzistas lingvoj, kiel la hungara, kiuj havas nur unu triapersonan pronomon.

 Miskomprenigo de pasintaj verkoj 
Ĝi estas tre ofta vorto, sed ĝi preskaŭ neniam estis uzata por paroli pri personoj. Se tia uzo populariĝus, la signifo de ĝi ŝanĝiĝus al io malsama ol en la pasinta literaturo de la lingvo. Aperus la problemo de malklareco en la legado de malnovaj tekstoj. Se anstataŭ ŝanĝi la uzadon de tradicia vorto oni uzas alian vorton, la vorto en antaŭaj tekstoj restos same komprenebla.

 Malaltiga bestigo aŭ objektigo de homoj 
En Esperanto, la pronomo ĝi, kiam ĝi estas uzata por vivaĵoj, estas tradicie ne uzata por homoj, sed por bestoj. En multaj kulturoj, bestoj estas konsiderataj kiel malsuperaj al homoj. Homoj povas ofendiĝi se oni uzas ĝi por ili, pro ŝajna komparo al besto aŭ aĵo. En multaj lingvoj kaj kulturoj de la mondo, similigo al objekto aŭ besto estas konsiderata kiel io ofenda.

Tamen ĉe multaj aliaj lingvoj oni uzas samajn tripersonajn pronomojn por homoj, bestoj kaj ne-vivantaj aferoj.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Seksneŭtrala homa triapersona pronomo
 Riismo

 Eksteraj ligiloj 
  (kanalo de Evildea)

Kategorio:Gramatiko de Esperanto