Novi Sad

NovisadoFonto: PIV (, serbe kaj rutene , , , ) estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, ĉefurbo de la provinco aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Baĉka (Južnobački Okrug). La nomo signifas nova ĝardeno. Ankoraŭ 1 urbo, 9 vilaĝoj kaj 5 suburboj apartenas al la municipo.
eta|maldekstre|Ĉefplaco de Novi Sad

 Bazaj informoj 
 Areo: 237  km²
 Alto super marnivelo: 70–80 m
 Loĝantaro: 381 388
 Poŝtkodo: 21000
 Telefonprefikso: 21
 Aŭtokodo: NS

 Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo, ĉe kunfluejo de kanalo Danubo-Danubo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Beogrado. Kontraŭe situas Petrovaradin.

 Historio 
Romianoj fondis urbon Cusom, poste avaroj, poste hungaroj ekde 895 vivis tie. Antaŭ la turkoj estis tie malgranda abateja bieno. Serboj servantaj la turkojn fondis la komunumon en 1694, kiu urbiĝis en 1748. Post la turkoj alvenis homoj el diversaj regionoj de Habsburga Imperio. En 1918 taĉmentoj de SHS (=Serba-Kroata-Slovena Reĝlando) okupis la urbon. Fine Novi Sad apartenis al SHS. Inter 1941-1944 la urbo rehungariĝis. En 1942 jugoslaviaj partizanoj (tiutempe nelegalaj laŭ la milita juro) suferigis la loĝantaron. Sekve la hungara armeo faris tuturban razion, pli, ol mil homoj estis murditaj. Hungario enkarcerigis estrojn de la raziuloj. En 1944 Jugoslavio reokupis la regionon, partizanoj alvenis la unua, kiuj venĝis la razion. En la tuta regiono resume 40000 da hungaroj malaperis, oni rememoras pri nemarkitaj tomboj. La tuta germaneco estis deportita.

Dum la socialismo la urbo havis plurlingvan radiostacion. La hungarlingva dissendo estis aŭdata ankaŭ en Hungario pro la malsamaj kaj interesaj programoj.

En 1988 okazis jogurtorevolucio, ĉar oni ĵetis jogurtojn al la politikistoj. En 1999 NATO bombardis la urbon, la pontoj detruiĝis (specife la Liberecponto super la Danubo). Nun en Serbio ĉi tiu urbo estas la dua plej granda, loĝantaj serboj, kroatoj, hungaroj, slovakoj, germanoj kaj rutenoj.

Falo de la ŝirmejo ĉe la fervoja stacio Novi Sad estis malfeliĉo, kiu okazis 1-an de novembro 2024 je ĉirkaŭ 11:50 h ĉe la fervoja stacio Novi Sad. En la malfeliĉo mortis 14 homoj, inkluzive de sesjara knabo, dum tri personoj estis vunditaj. Tri junuloj estis grave vunditaj kaj restis en vivo-minaca stato. Inter la identigitaj viktimoj estis ok civitanoj de Serbio kaj unu persono el Nord-Makedonio.

 Vidindaĵoj 
 urbodomo
 katolika preĝejo
 Katedralo de Sankta Georgo (Novi Sad)
 Liberecponto

Servoj
 Universitato de Novi Sad

 Esperanto en Novi Sad 
Tie ekloĝis Miĥail Solovjev en 1926, kaj tie okazis kongreso de SAT en 1969.

Vojvodina Esperanto-Ligo (serbe per latina alfabeto Savez za esperanto Vojvodine respektive cirile Савез за есперанто Војводине) estis Esperanto-asocio, kiu en 1954 ekfunkciis en la aŭtonoma regiono Vojvodino de la tiutempa Federacia Popola Respubliko Jugoslavio kaj havis sian sidejon en Novi Sad.

 Famuloj 
 en la urbo naskiĝis kaj mortis:
 jugoslaviana hungara literaturisto László Gerold
alternative=Panorama de Novi Sad|eta|410px|Panorama de Novi Sad
 en la urbo naskiĝis:
 Ðorđe Stratimirović, kiu estis estro de serboj, kiuj atakis la hungaran armeon
 hungara advokato Aladár Balla
 hungara aktoro Tibor Kenderesi
 hungara-serba aktoro Katalin Ladik
 hungara-serba-germana aktoro Iván Petrovich
 hungara aldviolonisto István Ipolyi
 hungara artisto DrMáriás
 hungara bankisto Henrik Fellner
 hungara historiisto Erik Molnár
 hungara juristo Adalbert Barics
 hungara kalvinana pastro Angéla Beliczay
 hungara kuracisto Artúr Hámori
 hungara matematikisto Károly Tandori
 hungardevena pastro Mihály Szentmártoni
 hungara poeto Károly Tamkó Sirató
 hungara reĝisoro Márton Garas
 en Novi Sad mortis:
 hungara literaturhistoriisto Imre Bori 
 hungara fizikisto Béla Ribár
 hungara Ernő Király (komponisto)
 hungara monaĥo Krizosztom Imre Körösztös
 hungara pentristo József Ács
 János Bányai (redaktoro)
 jugoslavia hungara redaktoro Csaba Utasi.
eta|Kulturdomo de Novi Sad

 Ĝemelurboj 
 20ra Dortmund, Germanio
 20ra Modena, Italio
 20ra Norwich, Granda Britio
 20ra Budva, Montenegro
 20ra Helioupolis, Grekio
 20ra Ĉangĉuno, Ĉinio
 Banja Luka, Bosnio
 20ra Timișoara, Rumanio
 20ra Niĵnij Novgorod, Rusio

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 

 Malvarmaj tagoj
 Novi Sad (stacidomo)
 Tramtransporto en Novi Sad


Kategorio:Urboj de Serbio
Kategorio:Urboj ĉe Danubo