Ars antiqua

Ars antiqua estas termino,
kiu indikas la muzikon de Eŭropo
el la malfrua mezepoko
inter proksimume 1170 kaj 1310,
ampleksante la periodon de la polifonia skolo de Notre Dame
kaj la sekvantajn jarojn, en kiuj okazis la frua disvolvo de la moteto.
Kutime la termino limiĝas al sankta muziko,
ekskluzive de la sekularaj kantoj de la trobadoroj kaj trouvères;
tamen iafoje la termino estas uzata pli malstrikte
por signifi ĉian eŭropan muzikon el la dektria jarcento kaj iomete antaŭe.
La termino ars antiqua estas uzata por kontraŭi al ars nova,
kiu indikas la periodon de muzika aktivado post ĉirkaŭ 1310.

Preskaŭ ĉiuj komponistoj de la ars antiqua estas anonimaj.
Leonin (pr. malfruan 12-an jarcenton)
kaj Pérotin (pr. ĉ. 1180 — ĉ. 1220)
estis la du komponistoj konataj laŭnome el la skolo de Notre Dame;
en la sekvanta periodo, Petrus de Cruce, komponisto de motetoj,
estas unu el la malmultaj, kies nomo konserviĝis.

En muzikteorio la periodo de ars antiqua
vidis kelkajn progresojn preter antaŭa praktiko,
el kiuj la plej multaj rilatis konceptadon kaj notacion de ritmo.
La plej fama muzikteoriisto el la unua duono de la 13-a jarcento,
Johannes de Garlandia, estis la aŭtoro
de la De mensurabili musica (ĉirkaŭ 1240),
la traktato kiu difinis kaj plej plene klarigis
la ritmajn modalojn.
Germana teoriisto el iomete pli malfrua periodo,
Franco de Kolonjo, la unua priskribis
sistemon de notacio, en kiu malsame formitaj notoj
havas tute malsamajn ritmajn valorojn
(en la Ars Cantus Mensurabilis el proksimume 1260),
ennovigaĵon, kiu havis grandegan influon
sur la sekvanta historio de eŭropa muziko.
La plejmulto de la transvivinta ennotigita muziko
el la 13-a jarcento uzas la ritmajn modalojn
kiel ilin difinis Garlandia.

La ars antiqua iafoje dividiĝas en du malprecizajn periodojn,
konatajn kiel la frua gotiko kaj la alta gotiko.
La frua gotiko inkludas la francan muzikon
komponitan en la skolo de Notre Dame
ĝis ĉirkaŭ 1260, kaj la alta gotiko ĉian muzikon
inter tiam kaj ĉirkaŭ 1310 aŭ 1320,
la kutima komenco de la ars nova.
La formoj de organumo kaj konduktuso
atingis sian kulminan disvolvon en la frua gotiko,
kaj ekvelkis en la alta gotiko, anstataŭate de la moteto.

Kvankam la stilo de la ars antiqua eksmodiĝis
tre subite en la du komencaj jardekoj de la dekkvara jarcento,
ĝi havis malfruan defendanton: Jacques de Liège,
kiu verkis agresan atakon sur la "malsankta kaj korupta"
ars nova en sia Speculum Musicae (ĉ. 1320),
vigle defendante la malnovan stilon en maniero memoriganta
pri iu ajn el tre multaj muzikkritikistoj
de la mezepoko ĝis la nuntempo.
Por Jacques, la ars antiqua estis la musica modesta,
kaj la ars nova estis musica lasciva —
speco de muziko, kiun li konsideris
dekadenca, kaprica, malmodesta, kaj volupta.

 Referencoj kaj plia legado 
 Artikolo "ars antiqua", en The New Grove Dictionary of Music and Musicians, red. Stanley SADIE. 20 vol. Londono, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1561591742
 Richard H. HOPPIN, Medieval Music (Mezepoka muziko). Novjorko, W.W. Norton & Co., 1978. ISBN 0393090906
 Harold GLEASON kaj Warren BECKER, Music in the Middle Ages and Renaissance (Music Literature Outlines Series I) (Muziko en la mezepoko kaj renesanco). Bloomington, Indiana. Frangipani Press, 1986. ISBN 089917034X
 Franco de Kolonjo, Ars cantus mensurabilis, tr. Oliver STRUNCK, en Source Readings in Music History (Fontlegaĵoj en muzikhistorio). Novjorko, W.W. Norton & Co., 1950.

Kategorio:Mezepoka muziko