Neodimo

Neodimo estas kemia elemento en la perioda tabelo, rara metalo, kiu havas la simbolon Nd kaj la atomnumeron 60. Ĝi estas brila arĝent-kolora lantanoida elemento, tamen ĝi senbriliĝas rapide en aero.

 Historio 
Neodimon eltrovis en 1885 aŭstra kemiisto Carl Auer von Welsbach. Li separis la metalon, kiun antaŭe oni nomis didimo kaj opiniis ĝin unu elemento, je neodimo kaj prazeodimo. Tamen puran neodimon oni obtenis nur en 1925.

 Fizikaj ecoj 
Metala neodimo havas brilan, arĝentan metalan brilon.Manutchehr-Danai, Mohsen, red. (2009), "Neodimo", Vortaro de Gemoj kaj Gemologio, Berlino, Hajdelbergo: Springer, p. 598, doi:10.1007/978-3-540-72816-0_15124, ISBN 978-3-540-72816-0, prenita 2023-06-09 Neodimo kutime ekzistas en du alotropaj formoj, kun transformo de duobla seslatera al korp-centrita kuba strukturo okazanta je ĉirkaŭ 863 °C.Haynes, William M., red. (2016). "Neodimo. Elementoj". CRC Manlibro de Kemio kaj Fiziko (97a eld.). CRC Press. p. 4.23. ISBN 9781498754293. Neodimo, kiel plej multaj lantanidoj, estas paramagneta je ĉambra temperaturo. Ĝi fariĝas kontraŭferomagneto post malvarmiĝo sub 20 K (−253.2 °C).Andrej Szytula; Janusz Leciejewicz (8-a de marto 1994). Manlibro pri Kristalaj Strukturoj kaj Magnetaj Ecoj de Rarateraj Intermetalaj Materialoj. CRC Press. p. 1. ISBN 978-0-8493-4261-5. Sub ĉi tiu transira temperaturo ĝi montras aron da kompleksaj magnetaj fazojZochowski, S. W.; McEwen, K. A.; Fawcett, E. (1991). "Magnetaj fazodiagramoj de neodimo". Journal of Physics: Condensed Matter. 3 (41): 8079–8094. Bibcode:1991JPCM....3.8079Z. doi:10.1088/0953-8984/3/41/007. ISSN 0953-8984.Lebech, B; Wolny, J; Moon, R M (1994). "Magnetaj faztransiroj en duoble seslateraj dense pakitaj neodimaj metaloj proporciaj en du dimensioj". Journal of Physics: Condensed Matter. 6 (27): 5201–5222. Bibcode:1994JPCM....6.5201L. doi:10.1088/0953-8984/6/27/029. ISSN 0953-8984. kiuj havas longajn spinajn malstreĉiĝajn tempojn kaj spinan vitran konduton.Kamber, Umut; Bergman, Anders; Eich, Andreas; Iusan, Diana; Steinbrecher, Manuel; Hauptmann, Nadine; Nordström, Lars; Katsnelson, Miĥail I.; Wegner, Danielo; Eriksson, Olle; Khajetoorians, Alexander A. (2020). "Mem-induktita spina vitrostato en elementa kaj kristala neodimo". Scienco. 368 (6494). arXiv:1907.02295. doi:10.1126/science.aay6757. ISSN 0036-8075. PMID 32467362. Neodimo estas rara tera metalo kiu ĉeestis en la klasika miksmetalo je koncentriĝo de ĉirkaŭ 18%. Por fari neodimajn magnetojn ĝi estas alojita kun fero, kiu estas feromagneto.Stamenov, Plamen (2021), Coey, J. M. D.; Parkin, Stuart S.P. (red.), "Magnetismo de la Elementoj", Manlibro de Magnetismo kaj Magnetaj Materialoj, Cham: Springer International Publishing, pp. 659–692, doi:10.1007/978-3-030-63210-6_15, ISBN 978-3-030-63210-6, prenita 2023-06-07

 Neodimkomponaĵoj 
Kelkaj el la plej gravaj neodimkomponaĵoj inkluzivas:

 halogenidojn: NdF3; NdCl2; NdCl3; NdBr3; NdI2; NdI3Neodimaj Komponaĵoj kaj Katalizilo
 oksidojn: Nd2O3
 hidroksidon: Nd(OH)3
 karbonaton: Nd2(CO3)3
 sulfaton: Nd2(SO4)3
 acetaton: Nd(CH3COO)3
 neodimajn magnetojn (Nd2Fe14B)

Kelkaj neodimkomponaĵoj varias en koloro sub malsamaj specoj de lumigado.Burke M.W. (1996) Lumigo II: Fontoj. En: Bildakirado. Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/978-94-009-0069-1_2

 Uzoj 

 Magnetoj 
Neodimo estas uzata en alojoj (ekzemple Nd2Fe14B)Kazesploro: Adaptitaj NdFeB-diskaj magnetoj kaj ilia pionira rolo en elektroniko. SAMaterials. Prenite 2025-04-30. de povumaj magnetoj, ĉar ĝi estas paramagneto kun forta magneta impresemeco .

Neodimiaj magnetoj estas la plej fortaj permanentaj magnetoj konataj. Neodimiaj magnetoj de kelkaj dekoj da gramoj povas levi milfoje sian propran pezon, kaj povas kunrompiĝi kun sufiĉa forto por rompi ostojn. Neodimiaj magnetoj aperas en produktoj kiel mikrofonoj, profesiaj laŭtparoliloj, aŭdiloj, gitaraj kaj basgitaraj ŝarĝaŭdiloj, kaj komputilaj diskoj, kie necesas malalta maso, malgranda volumeno aŭ fortaj magnetaj kampoj. Neodimioj estas uzataj en la elektraj motoroj de hibridaj kaj elektraj aŭtoj.Hopp, M.; Rogaschewski, S.; Groth, Th. (2003-04-01). "Testado de la citotokseco de metalaj alojoj uzataj kiel magnetaj prostetikaj aparatoj". Journal of Materials Science: Materials in Medicine. 14 (4): 335–345. doi:10.1023/A:1022931915709. ISSN 1573-4838. PMID 15348458. S2CID 36896100.

 Vitro 
La unua komerca uzo de purigita neodimioj estis en vitrokolorigo, komencante per eksperimentoj de Leo Moser en novembro 1927. Neodimiaj vitroj (Nd:vitro) estas produktitaj per la inkludo de neodimioksido (Nd2O3) en la vitrofanditan materialon. En taglumo aŭ inkandeska lumo, neodimiaj vitroj aspektas lavendecaj, sed ili aspektas palbluaj sub fluoreska lumo. Neodimioj povas esti uzataj por kolorigi vitron en nuancoj variantaj de pura viola tra vinruĝa kaj varma grizaKondrukeviĉ, A. A.; Vlasov, A. S.; Platov, Ju. T.; Rusoviĉ-Jugai, N. S.; Gorbatov, E. P. (2008-05-01). "Koloro de porcelano enhavanta neodimoksidon". Vitro kaj Ceramikaĵo. 65 (5): 203–207. doi:10.1007/s10717-008-9039-9. ISSN 1573-8515. S2CID 137474301.

 Laseroj 
Certaj travideblaj materialoj kun malgranda koncentriĝo de neodimiaj jonoj povas esti uzataj en laseroj kiel gajno-medioj por infraruĝaj ondolongoj (1054–1064 nm), ekz. Nd:YAG (itrio-aluminia grenato)Enkonduko al 7 Tipoj de Sintezaj Grenataj Materialoj. Prenite la 25an de oktobro 2024, Nd:YAP (itrio-aluminia perovskito),Sulc, Jan; Jelinkova, Helena; Jabczynski, Jan K.; Zendzian, Waldemar; Kwiatkowski, Jacek; Nejezchleb, Karel; Skoda, Vaclav (27a de aprilo 2005). "Komparo de diod-flanke pumpitaj triangulaj Nd:YAG kaj Nd:YAP laseroj " (PDF). En Hoffman, Hanna J; Shori, Ramesh K (red.). Solidstataj Laseroj XIV: Teknologio kaj Aparatoj. Volumo 5707. p. 325. doi:10.1117/12.588233. S2CID 121802212. Prenite la 16an de februaro 2022. Nd:YLF (itrio-litia fluorido), Nd:YVO4 (itrio-ortovanadato), kaj Nd:vitro. Neodimi-dopitaj kristaloj (tipe Nd:YVO4) generas altpotencajn infraruĝajn laserajn radiojn, kiuj estas konvertitaj al verda lasera lumo en komercaj porteblaj laseroj kaj lasermontriloj de tipo DPSS.Tanjib Atique Khan (2012-06-27). "Solidstata Lasero kaj Duonkondukta Lasero " (PDF).

 Vidu ankaŭ 

 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
 Carl Auer von Welsbach 

 Referencoj 


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj
Kategorio:Metaloj