Entomologio

eta|Kolekto de insektoj ĉe la Nacia Muzeo de Rio-de-Ĵanejro
Entomologio (el la grekaj entomos, insekto kaj logos, scienco) estas fako de bestoscienco, kiu studas la insektojn.

 Historio de entomologio 
Entomologio enradikiĝas en preskaŭ ĉiu kulturo ĉiutempa ekde prahistoriaj tempoj, ĉefe je la apero de la agrikulturo (plagoj, bredado de abeloj), sed la scienca studo komencis ĵuse en la 16-a jarcento. La listo de insektistoj tra la tuta historio estas enorma kaj inkludas nomojn kiel Charles Darwin, Vladimir Nabokov, Karl von Frisch ( Nobel-premio en 1973), kaj multajn aliajn.

Kiel fondinto de moderna entomologio estas konsiderata Anna Maria Sibylla Merian. Populara bildo de la klasika insektisto estas saĝulo kun papilikaptilo kaj mallonga pantalono.

Sciencisto, kiu studas entomologion, estas entomologo.

 Objekto de la fako 
eta|250ra|dekstre|Granda kolekto de koleopteroj
El ĉirkaŭ 1,3 milionoj de priskribitaj vivantaj specioj, la insektoj estas pli da du trionoj el ĉiuj konataj organismoj  kaj, krome ili havas longan fosilian historion, ĉar ties apero okazis je la Devonio, antaŭ ĉirkaŭ 400 milionoj da jaroj. Ili havis multajn formojn de interagado kun homoj kaj kun aliaj vivformoj sur la tero; pro tio la entomologio konsistigas tre gravan fakon ene de la bestoscienco. La entomologio inkludas ofte la studon de aliaj artropodoj kiel araneoidoj, krustuloj kaj miriapodoj, kvankam tiu ampleksigo estas teknike malĝusta.

 Aplikita aŭ ekonomika entomologio 
La aplikita entomologio estas la pristudo de la insektoj interesaj por la homa estaĵo, ĉu pro la produktoj el ili havigitaj, ĉu pro la efiko kiu okazigas ĉe la homaj havaĵoj. Estas ĉefe gravaj la jenaj insektoj:

 Produktantoj de mielo, vakso, propoliso, poleno kaj aliaj resursoj. Vidu la artikolon abelbredado.
 Produktantoj de silko per silkraŭpoj.
 Transpasantoj de malsanoj al animaloj aŭ homoj.
 Plagoj en kultivoj, magazenitaj materialoj kaj strukturoj.
 Kontrolantoj de aliaj plagoj.

 Jura entomologio 
La jura entomologio baziĝas sur la ekologia sinsekvo de la artropodoj, kiuj instaliĝas en kadavro por certigi la precizajn daton kaj eĉ la horon de iu morto. Ĝi estas ĉefe utila ĉe kadavroj oldaj je tagoj, semajnoj aŭ monatoj.

 Entomologoj 
 Li Kexi kiu esperantigis kaj eldonis la 'Atlason de insekta morfologio'
 Chou Io
 Edward Doubleday
 Jean-Henri Casimir Fabre, unu el la pioniroj de la fako

 Entomologiaj socioj hispanlingvaj 
Alfabete (en la hispana) laŭ landoj:
 Argentino
 Sociedad Entomológica Argentina 
 Ĉilio
 Sociedad Chilena de Entomología
 Kolombio
 Sociedad Colombiana de Entomología
 Hispanio
 Asociación Española de Entomología 
 Sociedad Española de Entomología Aplicada
 Sociedad Entomológica Aragonesa
 Sociedad Andaluza de Entomología (boletín)
 Asociación Entomolóxica Galega
 Meksiko
 Sociedad Mexicana de Entomología 
 Venezuelo
 Sociedad Venezolana de Entomología 

 Entomologiaj institucioj 
 Insectarium de Montréal
 Internacia Centro de Insekta Fiziologio kaj Ekologio
 Reĝa Entomologia Societo de Londono

 Literaturo 
Li Kexi, H.Steinmaan, I. Zombori, Atlaso de insekta morfologio, eld. Ĉina Esperanto-eldonejo, 512 paĝoj(eo) Pri "Atlaso de insekta morfologio", El Popola Ĉinio, n-ro 12, 1988,

 Vidu ankaŭ 
 Araneologio

 Referencoj 

 Eksteraj ligiloj 

 Ejo pri entomologio en hispana
 Antonio Torralba Rubial: IIa enkonduka kurso pri entomologio (1995) 
 Bio-nica.org Entomologio de tropikaj insektoj Ampleksa katalogo
 Portalejo de agrikultura entomologio en hispana pri la Valo Yaqui [Jaki, Ciudad Obregón, Sonora, Meksikio] 
 Entomologio 
 Jura entomologio, I 
 Jura entomologio, II 


Kategorio:Entomologoj