Tradukscienco

Tradukscienco aŭ foje traduktologioHurtado Albir, Amparo (2001). Traducción y Traductología: Introducción a la traductología. Madrid: Cátedra. ISBN 84-376-1941-6. aŭ tradukaj studoj, estas branĉo de lingvistiko, kiu studas la tradukadon (skriba aktiveco) aŭ interpretadon (buŝa aktiveco) inter lingvoj (precipe fare de homoj). Pri komputila tradukado (ankaŭ "maŝtradukado") okupiĝas precipe komputila lingvistiko kaj korpusa lingvistiko. Kiel kirurgio, tradukado postulas juĝon, precizecon kaj sperton(en) Luis Magrinyà, Vivu Translation!, Words Without Borders, la 1-an de februaro 2014..  

Tradukado estas konvertiĝo de fontlingvo (L1) al cellingvo (L2). Fontoteksto estas la teksto kiun oni tradukas. Lingvo de la fontoteksto nomiĝas fontlingvo (L1). La lingvo en kiun la teksto estas tradukata nomiĝas cellingvo (L2).  

Tradukscienco rilatas al diversaj tradukaj kampoj:  

 interpretado, 
 dublado
 lokaĵigo (lingva)
 literatura tradukado
 tradukado de kantoj
 specialigita tradukado (tradukoj de scienca kaj teknika tekstoj)
 subtekstigo.

Estas tri manieroj traduki:

 proksima tradukado,
 libera tradukado
 maŝinhelpata tradukado.

Ĉar tradukscienco estas formo de lingvo-kontakto, ĝi ankaŭ traktas aspekton de la interkultura komunikado, ĉar la plej malfacila tasko dum tradukado situas en la semantika parto de la lingvo kaj sekve ĝiaj frazeologioj kaj ĉiuj eblaj kulturaj aludoj. Ekzemploj estas la terminoj kiuj varias laŭ la sociaj reguloj (ĉefe terminoj pri la socia kaj politika organizo en diversaj civilizacioj, nekompreneblaj sen la kulturhistoriaj scioj) aŭ kiuj ne ekzistas en iuj lingvokomunumojMichel Duc Goninaz, Kelkaj rimarkoj pri la problemoj de tradukado, en : Detlev Blanke, Ulrich Lins, La arto labori kune, Universala Esperanto-Asocio, Rotterdamo, 2010, p. 395-397.. Specifaj vortumoj kaj tekstoj pri la vivo de la esperanto-komunumo ankaŭ estas malfacile aŭ tute ne tradukeblaj. 

Pro ĝia multidisciplina naturo, la tradukologio pruntas multajn konceptojn kaj procedojn de aliaj studkampoj inter aliaj : kompara literaturscienco, informatiko, historio, lingvistiko, filologio, filozofio, socia psikologio, semiotiko aŭ terminologio.

La rusa teoriisto de la tradukarto, Kornej Ĉukovski, skribas jenon en sia libro "Supera Arto" (Moskvo, 1963): "Ĉiu epoko indas la tradukon, kiun ĝi daŭre toleras, kaj ankaŭ la tradukon, kiun ĝi admiras." Post longaj historiaj kaj teoriaj ekskursoj, post multaj konkretaj observoj li konkludas, ke la nocio "ĝusteco" estas ŝanĝebla kaj ke "ĉiu epoko kreas propran imagon pri tio, kion signifas ĝusta traduko."

 Organizaĵoj 
La ĉefaj internaciaj asocioj de tradukistoj kaj interpretistoj estas AIIC, FIT, IAPTI, ATA, WASLI kaj la akademiaj estas CIUTI kaj IATIS.

 Traduktrejnado 
Tradukistoj sen landlimoj organizas traduktrejnajn kursojn kiel enkonduko al traduklaboro ene de la platformo: Basic Translator Training (Baza traduktrejnado) aŭ Introduction to Machine Translation and Post Editing (Maŝintradukado kaj posta prilaborado)

Brazila Muziko organizas traduktrejnajn kursojn kiel enkonkduko al tradukado de kantoj kaj helpas trovi la konsilojn tiurilatajn.

 Bibliografio 

 En Esperanto 
En daŭro de jardekoj aperis multaj artikoloj, eseoj, studoj, libroj pri la tradukarto. Pri tiu ĉi grava parto de la Esperanta kulturo verkis plej elstaraj esperantistaj tradukistoj, poetoj, eseistoj: 

 Manibro pri tradukado - Vikilibroj
 Laŭlum (Li Shijun), Kurso pri la Traduka Arto de Esperanto, eldonejo Sinolingua(eo) Xie Ruifeng, Okazis memorkunveno por 100-a datreveno de naskiĝo de Laŭlum, El Popola Ĉinio, la 10-an de junio 2023. (zh)  La 100-a Datreveno de la Naskiĝo de S-ro Li Shijun Okazis en Pekino, China Today, la 11-an de junio 2023..
 Edmond Privat: Esprimo de Sentoj en Esperanto (1957), 
 Kalman Kalocsay: Kiel Verki kaj Traduki Poemojn(976), 
 Fernando de Diego: Pri Esperanta Tradukarto(1979), 
 K. Kalocsay, G. Waringhien, R. Bernard: Parnasa Gvidlibro (1984, tria eldono), 
 Gaston Waringhien: Ankoraŭ pri la Traduk-arto (1983), 
 William Auld: La Internacia Lingvo kiel Belarta Tradukilo (1978), 
 William Auld: Pri la Traduko de Poezio (1965), 
 Atanas Atanasov - Ada: La Arto Traduki (1983) 

 Venelin Mitev en sia "Tradukarto", gvidlibro pri tradukado (1999), dediĉas krom tekston pri la historio de la tradukarto, ankaŭ ĉapitrojn al la tradukado de sciencaj kaj teknikaj tekstoj(eo) Tradukado de sciencaj kaj teknikaj tekstoj, arkivita de la originalo per Wayback maŝino, la 5-an de aprilo 2012., poezio, prozo, teatraĵoj, al demandoj pri stilo, neologismoj, helpiloj ktp, sed ankaŭ al la devoj kaj rajtoj de tradukistoj.,1991, eld. Bulgara Esperanto-Aoscio.
Nina Danylyuk, La problemo de traduko de la etnaj realaĵoj en la beletraj tekstoj, Informilo EKO (novembro 2021) de ILEI kaj UEA
André Albaut, Pripenso okaze de tradukado, eseo p. 18,  La Gazeto, n-ro 129, 2007.
Blanke, Detlev, Tradukscienco kaj Esperanto - kelkaj aspektoj", en : C. Kiselman, red., Symposium on Communication across Cultural Boundaries/Simpozio pri interkultura komunikado, Dobrichovice: Kava-Pech, 2005.Mitev, Venelin, Kiel traduki - ĝuste aŭ libere? en: Tradukarto1991, Bulgara Esperanto-Asocio.
André Cherpillod, La Tradukarto kaj Ties Problemoj, (2003), eld. La Blanchetière.
Matura tradukarto por matura lingvo. Recenzo de "La tradukarto kaj ties problemoj" de André Cherpillod fare de Claus “Nikolao” Günkel, p. 28, "La Gazeto", n-ro 114, 2004.
Fernando de Diego (1979), Pri Esperanta tradukarto

 En la angla lingvo 

(en) Humphrey Tonkin (2010), The Translator as Mediator of Cultures (La tradukisto kiel peranto de kulturoj)(en) The Translator as Mediator of Cultures,Studies in World Language Problems #3, Goodreads, 
(en) Anthony Pym (2010). Exploring Translation Theories. Londono: eldonejo Routledge.
(en) Jeremy Munday (2008). Introducing Translation Studies. Londono: eldonejo Routledge.
(en) K. Kaindl, W. Kolb, D.Schlager, Literary Translator Studies (2021), Benjamins publications
George Steiner (1975). After Babel. Oxford and New York: Oxford University Press.

 Vidu ankaŭ 
 Korpusa lingvistiko
 Korpuso
 Internacia federacio de tradukistoj (FIT)
 Internacia tago pri tradukado
 Tradukistoj sen landlimoj
 Eŭropa Societo por Tradukaj Studoj (EST)
 Tradukisto
 Literatura tradukisto
 Traduko
 Terminologio
 TED-tradukistoj
 Kvalito de tradukoj
 Montserrat Franquesa, profesoro pri tradukologio, literatura tradukistino kaj esperantistino.
 Tobiasz Kubisiowski, esperantisto kiu magistris pri tradukscienco(eo) Esperantistaj recenzantoj atentas la tradukon, Libera Folio, 2023-08-11
 Komputilizita tradukado
 Index Translationum
 Traduka movado
 Souleymane Bachir Diagne
 Paul Ricoeur
 Crowdin (multlingva tradukado per nuba komputado)


 Rilataj artikoloj 
 Interpretado (tradukado)
 Sinkronigo (lingva)
 Supratekstigo
 Subtekstoj
 Maŝintradukado
 Lokaĵigo (lingva)

 Eksteraj ligiloj 

 (en, fr) CEATL : retejo de la Konsilio de la eŭropaj asocioj de literaturaj tradukistoj
 (eo) Mesaĝo de UEA okaze de Internacia Tradukada Tago 2021, Gazetara Komuniko de UEA, N-ro 986 (2021-09-30)
 (angla) Basic Translator Training (Baza traduktrejnado) aŭ Introduction to Machine Translation and Post Editing (Maŝintradukado kaj posta prilaborado)
 (angla) Pri strategioj traduki kulturligitajn esprimojn
 (eo) Esperantistaj recenzantoj atentas la tradukon, Libera Folio, 2023-08-11
 (eo) Brazila Muziko kun ligiloj al retejoj kun konsiloj por kantotradukado
 (eo) Terminareto pri tradukado

 Referencoj