Karpatoj

Karpatoj (; ; ukraine Карпати; ; ĉeĥe Karpaty; ; ) estas montara sistemo en centra kaj orienta Eŭropo, etendiĝanta tra teritorioj de 8 landoj: Aŭstrio, Ĉeĥio, Hungario, Pollando, Slovakio, Ukrainio, Rumanio kaj Serbio.

Ili formas arkon malfermiĝantan okcidenten; ĝi sude komenciĝas ĉe la Fera Pordo inter Serbio kaj Rumanio, trairas grandan parton de Rumanio (Orientaj Karpatoj, Sudaj Karpatoj) kaj pecon de Ukrainio, tuŝas sudan Pollandon, trairas Slovakion kaj fine ĉe Bratislavo kaj Vieno proksimiĝas la Alpojn. Ilia plej alta monto estas Gerlachovský štít en Altaj Tatroj (Slovakio).

 Nomo 
La nomo "Karpatoj" devenas plej verŝajne de la nomo de daka tribo Karpoj, loĝanta en la unua jarmilo post Kristo en Orientaj Karpatoj. Ĝin menciis Ptolemeo en la 2-a jarcento (forme de Karpates Oros). Povas esti, ke la nomo devenas de hindeŭropa vorto korpata − "monto", "roko". Alia hipotezo estas ĝia deveno de antaŭhindeŭropa cara − "ŝtono". En la 13-14-jarcentaj oficialaj hungaraj dokumentoj Karpatoj aperas sub la nomo Thorĥal aŭ Tarĉal aŭ pli malofte kiel Montes Nivium. En Pollando unuafoje uzis la nomon "Karpaty" Stanisław Staszic en la 19-a jarcento

 Divido de Karpatoj 
eta|maldekstra

Ĉefaj partoj de Karpatoj estas:

 Eksteraj Okcidentaj Karpatoj kaj Blankaj Karpatoj
 Internaj Okcidentaj Karpatoj
 Eksteraj Orientaj Karpatoj
 Internaj Orientaj Karpatoj
 Sudaj Karpatoj
 Rumaniaj Okcidentaj Karpatoj
 Transilvania Montetaro
 Serbiaj Karpatoj – ne ĉiam agnoskata kiel parto de Karpatoj sed de Rodopa sistemo

 Internaj montaroj 
 Chřiby

 La plej altaj pintoj 
La plej alta montaro de Karpatoj estas Tatroj, aparte ilia slovaka parto, en kiu estas Gerlachovský štít  (2655 m de supermara alteco), Lomnický štít (2632 m), Ľadový štít (2628 m). Laŭvicaj montopintoj super 2500 m de supermara alteco troviĝas en Rumanio, la plej altaj estas Făgăraș-montaro (Moldoveanu – 2544 m).

 Pli gravaj montpasejoj 
Gravaj montpasejoj en Karpatoj:
 Dukla montpasejo (500 m) – la plej komforta trapasejo de Norda Eŭropo al Karpata baseno; eŭropa vojo E371
 Uĵoka montpasejo (853 m) – La plej komforta trapasejo de Orienta Eŭropo al Karpata Baseno; fervoja linio Lvovo – Budapeŝto

 Pli gravaj riveroj 
Karpatoj estas grava akvodislimo inter riverbaseno de Balta Maro kaj Nigra Maro. En Karpatoj komenciĝas pluraj riveroj, interalie:
 Olt
 Tiso
 Dunajec
 Hernád
 Hron
 Mures (rivero)
 Pruto
 San
 Siret
 Váh
 Vistulo

 Loĝantaro 
La teritorion de Karpatoj enloĝigas nun ĉirkaŭ 15 mln de homoj. Sudaj kaj Orientaj Karpatoj estas malpli ofte enloĝitaj de Okcidentaj Karpatoj, sed ankaŭ tie estas grandaj grupiĝoj de loĝantoj. Apud Karpatoj estas urboj Bratislavo, Budapeŝto, Krakovo, Lvovo, Ĉernivco, Bukareŝto, Vieno kaj Beogrado.

 Faŭno 

 marmoto
 ĉamo
 griza lupo
 bruna urso
 ruĝa cervo
 eŭropa sovaĝa kato
 gufo
 arbarstrigo
 makula salamandro
 vipuro

 Ŝirmejoj 
 Chatka pod Niemcową

 Vidu ankaŭ 
 Geomorfologia divido de Slovakio
 Karpataj montarbaroj
 Okcidentaj Eksterkarpataj malaltaĵoj

*
Kategorio:Montaroj en Eŭropo
Kategorio:Montaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Montaroj en Serbio
Kategorio:Montaroj en Rumanio
Kategorio:Montaroj en Ukrainio
Kategorio:Montaroj en Pollando
Kategorio:Montaroj en Hungario
Kategorio:Montaroj en Slovakio
Kategorio:Montaroj en Aŭstrio