Lantano

Lantano estas venena kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon La kaj la atomnumeron 57. Ĝi estas mola arĝent-kolora metalo kaj la unua el la lantanoidoj, kiuj estas Raraj teroj. Lantano ofte troviĝas kun cerio kaj aliaj raraj teraj elementoj. Lantano unue estis malkovrita kiel malpuraĵo en ceria nitrato. Lantano estas la 28-a plej abunda elemento en la terkrusto, preskaŭ trioble pli abunda ol plumbo. Lantano respondecas pri proksimume kvarono de la lantanida enhavo en mineraloj kiel monazito kaj bastnesito.Monazito - (Ce) Mineralaj Datumoj". Webmineral. Prenite la 10an de julio 2016. La procezo de ekstraktado de lantanio el ĉi tiuj mineraloj estis ekstreme kompleksa, kaj pura lantana metalo ne estis izolita ĝis 1923.

 Trajtoj 
eta|maldekstra|220ra|Lantano
Lantano estas mola metalo. Lantano havas relative altan rezistecon de 615 nΩm ĉe ĉambra temperaturo; kompare, aluminio, bona konduktilo, havas rezistecon de nur 26,50 nΩm.Lide, D. R., red. (2005). CRC Manlibro de Kemio kaj Fiziko (86-a eld.). Boca Raton, Florido: CRC-Gazetaro. ISBN: 0-8493-0486-5. Lantano estas la malplej volatila elemento en la lantanida serio."Radiokemio de la raraj teraj elementoj, skandio, itrio kaj aktinio" (PDF) (Raporto). Los Alamos, NM: Los Alamos Nacia Laboratorio. Arkivita el la originalo (PDF) je la 31a de aŭgusto 2021. Prenita la 23an de junio 2016 - per lanl.gov.

Lantano havas la plej grandan atomradiuson el la lantanidoj. Tial, ĝi estas la plej reaktiva inter ili, makuliĝante sufiĉe rapide en aero, fariĝante tute malhela post pluraj horoj kaj povas facile bruli por formi lantanan(III) oksidon, La2O3, kiu estas preskaŭ tiel baza kiel kalcia oksido."Testo pri Longdaŭra Aera Malkovro al Raratera Metalo". Prenite la 8-an de aŭgusto 2009. Centimetra granda specimeno de lantano korodos tute en jaro, ĉar ĝia oksido disfalas kiel fera rusto, anstataŭ formi protektan oksidan tegaĵon kiel aluminio, skandio, itrio kaj lutecio."Kemiaj reakcioj de lantano". Webelements. Prenite la 6an de junio 2009. Lantano, varmiĝante, formos binarajn kombinaĵojn kun la nemetaloj nitrogeno, karbono, sulfuro, fosforo, boro, seleno, silicio kaj arseno.Patnaik, Pradyot (2003). Manlibro de Neorganikaj Kemiaj Komponaĵoj. McGraw-Hill. pp. 444–446. ISBN 978-0-07-049439-8. Prenite la 6an de junio 2009. Lantano reagas malrapide kun akvo por formi lantanan(III) hidroksidon, La(OH)3.lantanan(III) hidroksidon, CAS #: 14507-19-8

Kelkaj lantanaj(II) kombinaĵoj ankaŭ estas konataj, sed ili estas multe malpli stabilaj. Tial, oficiale nomante kombinaĵojn de lantano, ĝia oksidiĝa nombro ĉiam estu menciita.

 Produktado 
La koncentriĝo de lantano en la terkrusto estas 39 mg/kg,"Ĝi estas elementa — la perioda tabelo de elementoj". Edukado. jlab.org. Newport News, VA: Thomas Jefferson National Accelerator Facility. Arkivita de la originalo je la 29a de aprilo 2007. Prenita la 14an de aprilo 2007. dua nur post neodimo (41.5 mg/kg) kaj cerio (66.5 mg/kg). Unu el la kialoj, kial lantano estas konsiderata "rara tero" metalo, estas ke ĝia minadprocezo estas malfacila, tempopostula kaj multekosta.Lantano: Elementaj Ecoj kaj Uzoj

 Aplikoj 
La unua historia apliko de lantano estis en gaslanternaj manteloj.

Modernaj uzoj de lantano inkluzivas:

 Unu materialo uzata por anoda materialo de nikel-metalaj hidridaj baterioj estas La(Ni3.6Mn0.4Al0.3Co0.7). Pro la alta kosto por ekstrakti la aliajn lantanidojn, miksmetalo kun pli ol 50% da lantano estas uzata anstataŭ pura lantano. La kombinaĵo estas intermetala komponanto de la tipo AB5."Ene de la Nikela Metala Hidrida Baterio" (PDF). Arkivita el la originalo (PDF) je la 27a de februaro 2009. Prenita la 6an de junio 2009. NiMH-baterioj troveblas en multaj modeloj de la Toyota Prius venditaj en Usono. Ĉi tiuj pli grandaj nikel-metalaj hidridaj baterioj postulas grandegajn kvantojn da lantano por la produktado. La Toyota Prius NiMH-baterio de 2008 postulas 10 ĝis 15 kilogramojn (22 ĝis 33 funtojn) da lantano. Ĉar inĝenieroj antaŭenigas la teknologion por pliigi fuelefikecon, duoble tiu kvanto da lantano povus esti bezonata por ĉiu veturilo.Bauerlein, P.; Antonius, C.; Loffler, J.; Kumpers, J. (2008). "Progreso en alt-potencaj nikel-metalaj hidridaj baterioj". Journal of Power Sources. 176 (2): 547. Bibcode:2008JPS...176..547B. doi:10.1016/j.jpowsour.2007.08.052.
 Hidrogenaj spongaj alojoj povas enhavi lantanon. Ĉi tiuj alojoj kapablas stoki ĝis 400-oble sian propran volumenon de hidrogena gaso en reigebla adsorba procezo. Varmenergio liberiĝas ĉiufoje kiam ili faras tion; tial ĉi tiuj alojoj havas eblecojn en energiŝparaj sistemoj.Uchida, H. (1999). "Hidrogena solvebleco en hidrogenaj stokadaj alojoj bazitaj sur raraj teroj". Internacia Revuo pri Hidrogena Energio. 24 (9): 871–877. Bibcode:1999IJHE...24..871U. doi:10.1016/S0360-3199(98)00161-X.
 Mischmetalo, pirofora alojo uzata en pli malpezaj silikoj, enhavas 25% ĝis 45% lantanon.Hammond, C.R. (2000). "La Elementoj". Manlibro de Kemio kaj Fiziko (81-a eld.). CRC-eldonejo. ISBN 978-0-8493-0481-1.
 Lantana oksido kaj la borido estas uzataj en elektronikaj elektrontuboj kiel varmaj katodmaterialoj kun forta emisiemo de elektronoj. Kristaloj de LaB6 estas uzataj en alt-brilaj, plilongigitaj, termionaj elektron-emisiaj fontoj por elektronmikroskopoj kaj Hall-efikaj propulsiloj.Sommerville, Jason D. & King, Lyon B. "Efiko de Katoda Pozicio sur Hala-Efika Reakcia Motoro-Efikeco kaj Katoda Kupla Tensio" (PDF). 43-a AIAA/ASME/SAE/ASEE Komuna Propulsa Konferenco kaj Ekspozicio, 8-11 julio 2007, Cincinnati, OH. Arkivita de la originalo (PDF) je la 20a de julio 2011. Prenita la 6an de junio 2009.Kio estas Lantana Heksaborida Elektrodo, Prenita la 28an de aprilo 2024.
 Lantana trifluorido (LaF3)Lantana trifluorido (LaF3) (CAS No. 13709-38-1) estas esenca komponanto de peza fluorida vitro nomata ZBLAN. Ĉi tiu vitro havas superan transmitancon en la infraruĝa gamo kaj tial estas uzata por fibro-optikaj komunikaj sistemoj.Harrington, James A. Infraruĝa fibro-optiko (PDF) (Raporto). Universitato Rutgers. Arkivita el la originalo (PDF) je la 2a de aŭgusto 2010.
 Cerio-dopitaj lantana bromido kaj lantana klorido estas la lastatempaj neorganikaj scintililoj, kiuj havas kombinaĵon de alta lumrendimento, plej bona energia distingivo kaj rapida respondo. Ilia alta rendimento konvertiĝas en superan energian distingivon; krome, la lumeligo estas tre stabila kaj sufiĉe alta super tre larĝa gamo de temperaturoj, igante ĝin aparte alloga por alt-temperaturaj aplikoj. Ĉi tiuj scintililoj jam estas vaste uzataj komerce en detektiloj de neŭtronoj aŭ gama-radioj."BrilLanCe-NxGen" (PDF). Detektiloj. oilandgas.saint-gobain.com. Arkivita el la originalo (PDF) je la 29a de aprilo 2011. Prenita la 6an de junio 2009.
 Karbonarkaj lampoj uzas miksaĵon de raraj teraj elementoj por plibonigi la lumkvaliton. Ĉi tiu apliko, precipe fare de la filmindustrio por studia lumigado kaj projekcio, konsumis ĉirkaŭ 25% de la produktitaj raraj teraj kombinaĵoj ĝis la elfazigo de karbonarkaj lampoj.Hendrick, James B. (1985). "Raraj Terelementoj kaj Yttrio". Mineralaj Faktoj kaj Problemoj (Raporto). Agentejo pri Minejoj. p. 655. Bulteno 675.
 Lantana(III) oksido (La2O3) plibonigas la alkalan reziston de vitro kaj estas uzata en la fabrikado de specialaj optikaj vitroj, kiel ekzemple infraruĝ-absorbanta vitro, same kiel fotilaj kaj teleskopaj lensoj, pro la alta refrakta indico kaj malalta disperso de raraj teraj vitroj. Lantana oksido ankaŭ estas uzata kiel aldonaĵo por grenkresko dum la likva-faza sintrado de silicia nitrido kaj zirkonia diborido.Kim, K; Shim, Kwang Bo (2003). "La efiko de lantano sur la fabrikado de ZrB2–ZrC-kompozitoj per sparkplasma sintrado". Materials Characterization. 50: 31–37. doi:10.1016/S1044-5803(03)00055-X.
 Malgrandaj kvantoj de lantano aldonita al ŝtalo plibonigas ĝian maleblecon, reziston al frapo kaj duktilecon, dum aldono de lantano al molibdeno malpliigas ĝian malmolecon kaj sentemon al temperaturŝanĝiĝoj.
 Malgrandaj kvantoj de lantano ĉeestas en multaj naĝejaj produktoj por forigi la fosfatojn, kiuj nutras algojn.Pool Care Basics. pp. 25–26.
 Lantana oksida aldonaĵo al volframo estas uzata en gasaj volframaj arkaj veldaj elektrodoj, kiel anstataŭaĵo por radioaktiva torio.Cary, Howard B. (1995). Aŭtomatigo de Arkveldado. CRC Press. p. 139. ISBN 978-0-8247-9645-7.
 Diversaj kombinaĵoj de lantano kaj aliaj raraj teraj elementoj (oksidoj, kloridoj, triflatoj, ktp.) estas komponantoj de diversaj katalizoj, kiel ekzemple naftofendaj kataliziloj.C. K. Gupta; Nagaiyar Krishnamurthy (2004). Ekstrakta metalurgio de raraj teroj. CRC Press. p. 441. ISBN 978-0-415-33340-5.
 Lantan-baria radiometrika datado estas uzata por taksi la aĝon de rokoj kaj ercoj, kvankam la tekniko havas limigitan popularecon.S. Nakai; A. Masuda; B. Lehmann (1988). "La-Ba Renkontiĝo de Bastnaesite" (PDF). Amerika mineralogo. 7 (1–2): 1111. Bibcode:1988ChGeo..70...12N. doi:10.1016/0009-2541(88)90211-2.
 Lantana karbonato estis aprobita kiel medikamento (Fosrenol, Shire Pharmaceuticals) por absorbi troan fosfaton en kazoj de hiperfosfatemio vidita en finstadia rena malsano."FDA aprobas Fosrenol(R) en pacientoj kun fina rena malsano (ESRD)". 28a de oktobro 2004. Arkivita de la originalo je la 26a de aprilo 2009. Prenita la 6an de junio 2009.
 Lantana fluorido estas uzata en fosforaj lampotegaĵoj. Miksita kun eŭropia fluorido, ĝi ankaŭ estas aplikata en la kristala membrano de fluoridaj jon-selektemaj elektrodoj.
 Simile al krenoperoksidazo, lantano estas uzata kiel elektron-densa spurilo en molekula biologio.Chau YP; Lu KS (1995). "Esploro pri la sangogangliaj baraj ecoj en simpataj ganglioj de ratoj per uzado de lantanaj jonoj kaj krenoperoksidazo kiel spuriloj". Acta Anatomica. 153 (2): 135–144. doi:10.1159/000313647. ISSN 0001-5180. PMID 8560966.
 Lantan-modifita bentonito (aŭ fosloko) estas uzata por forigi fosfatojn el akvo en lagotraktadoj.Hagheseresht; Wang, Shaobin; Do, D. D. (2009). "Nova lantan-modifita bentonito, Phoslock, por fosfatforigo el kloakaĵoj". Applied Clay Science. 46 (4): 369–375. Bibcode:2009ApCS...46..369H. doi:10.1016/j.clay.2009.09.009.
 Lantana telurido (La3Te4) estas konsiderata aplikata en la kampo de radioizotopa elektrosistemo (nuklea elektrocentralo) pro siaj signifaj konvertaj kapabloj. La transmutaciitaj elementoj kaj izotopoj en la segmento ne reagos kun la materialo mem, tiel prezentante neniun damaĝon al la sekureco de la elektrocentralo. Kvankam oni suspektas, ke jodo, kiu povas esti generita dum transmutacio, reagas kun la segmento La3Te4, la kvanto de jodo estas sufiĉe malgranda por ne prezenti minacon al la elektrosistemo.R. Smith, Michael B.; Whiting, Christopher; Barklay, Chad (2019). "Nukleaj Konsideroj por la Apliko de Lantana Telurido en Estontaj Radioizotopaj Potencosistemoj". 2019 IEEE Aerospaca Konferenco. pp. 1–11. doi:10.1109/AERO.2019.8742136. ISBN 978-1-5386-6854-2. OSTI 1542236. S2CID 195221607.

 Referencoj 

 Vidu ankaŭ 
 Izotopoj de lantano
 Carl Gustaf Mosander

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/La/index.html 
 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/La.html 
 http://periodic.lanl.gov/elements/57.html  
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/La/key.html


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj
Kategorio:Metaloj