Nov-Delhio

Nov-Delhio ( [Naī Dillī]; ) estas la ĉefurbo de Barato kun 317 797 loĝantoj (stato 1-a de januaro 2005). Ĝi situas en la Unia teritorio Delhio kaj estas administra kaj kultura centro, industria urbo, trafika krucpunkto. Ĉar Nov-Delhio kaj la urbo Delhio formas urban unuon, en Barato oni nomas ofte la du urbojn komune simple nur Delhio.

eta|India Gate, Nov-Delhio

 Historio 
En 1911 dekretis Georgo la 5-a (1865-1936), reĝo de Britio kaj imperiestro de Brita Hindio, ke la tiaman ĉefurbon Kalkato oni anstataŭigu. Li komisiis la talentan kaj ambician britan arkitekton Edwin Lutyens (1869-1944) kaj Herbert Baker (1862-1946) pri planado de la nova registara kvartalo. Ĝis tio pretiĝis, la sidejo de la registaro estis translokita en 1912 al Delhi Cantonment. En la sama jaro komenciĝis la konstruo de la nova ĉefurbo ĉe la tiama suda rando de Malnov-Delhio.

La urbo estis preta en 1929 kaj estis feste transdonita en 1931. Ekde tiam Nov-Delhio estas la ĉefurbo de la barata registaro: La urbon karakterizas la grandaj parkoj kaj aleoj same kiel la koloniaj konstruaĵoj. La urbo, kiel planita ĉefurbo, diferencas de la aliaj barataj grandaj metropoloj.

 Vidindaĵoj 
En la mezo de la urbo longetendiĝas la reĝa promenado "Rajpath" de palacosimila "Rashtrapati Bhavan" en okcidento ĝis milita monumento "India Gate" en oriento.
Norde de Nov-Delhio situas la ŝatata butikego "Connaught Place".

 Nacia muzeo
 Rashtrapati Bhavan, la oficiala sidejo de la barata prezidentoj
 India Gate, oficiale "All India War Memorial" (tut-barata milit-memorigejo) memorigas pri 90.000 barataj soldatoj, kiuj en la Unua mondmilito mortis por interesoj de Grand-Britio. Oni ankaŭ gravurigis nomojn de mortintoj en aliaj bataloj.
 Domo de la Parlamento de Barato ("Sansad Bhavan"), kun biblioteko pri politikaĵoj
 Connaught-P(a)laco (Connaught Place) kun butikum-centro kaj hoteloj
 Jantar Mantar observatorio de Jaipur, Jai Singh la 2-a (1686-1743). La subĉiela stelobservatorio apenaŭ ŝanĝiĝis depost sia ekfunkcio en 1725.

 Servoj 
 Indira Gandhi Nacia Malferma Universitato
 Universitato de Delhio
 La Hindiaj Fervojoj (hindie भारतीय रेल, Bhāratīya Rail, angle Indian Railways) estas la ŝtata fervoja korporacio de Barato. Ĝi estis fondita en 1853 kaj administras la kvaran plej grandan nacian fervojan sistemon en la mondo laŭ grandeco. Ĝi havas totalan itinerlongon de 67 956 km en 2022. Ĝia sidejo estas en Nov-Delhio.
 Internacia Flughaveno Indira Gandhi
 Barata Instituto de Teknologio de Delhio

 Amaskomunikiloj 
 Hindustan Times

 Akaŝvani (hindie आकाशवाणी, Ākāśavāṇī, signifante 'Voĉo de la Ĉielo'/'Voĉo el la Etero'/'Orakolo'), antaŭe All India Radio (ankaŭ All-India Radio, mallongigita kiel AIR, signifante Tut-Barata Radio), estas la ŝtata publik-radia dissendanto de Barato. Kiel la televiddissendanto Doordarshan, ĝi estas parto de la radio- kaj televida korporacio Prasar Bharati, fondita en 1997 kaj kun ĉefsidejo en Nov-Delhio.

 Geografio 
thumbmail|260px|maldekstra|Klimatodiagramo de Nov-Delhio
La jara meza temperaturo en Nov-Delhio estas ĉe 25 °C. La plej varmegaj monatoj estas junio kaj julio, kiam la meza taga maksimumo atingas 40-41 °C. De decembro ĝis februaro estas la plej malvarma sezono. La averaĝa tagminimuma temperaturo estas 7 ĝis 12 gradoj de Celsio, la maksimumo 21 ĝis 24 gradoj de Celsio tagmeze.

La meza jara precipitaĵa kvanto kuŝas ĉe 715 milimetroj. La plimulto de pluvo falas de julio ĝis septembro averaĝe 123 ĝis 184 mm, plej malmulte pluvas en novembro, 2 mm.

En Nov-Delhio regas dum la varmega periodo seka varmego, la medioŝarĝo estas tre granda. Laŭ MOS, la Metropolregiono Delhio havas la 4-an plej altan aeropoluadon el inter ĉiuj urbegoj de la mondo. Tio kaŭzas ĉe la homoj spirajn kaj sangocirkulajn problemojn.

 Ekonomio 
Nov-Delhio estas antaŭ ĉio la administra, registara centro de Barato. Ĝi entenas ankaŭ kelkajn industriajn branĉojn. Tiel oni produktas tie produktojn de malpeza industrio, presmaŝinojn kaj teksaĵojn. Oni povas aĉeti en la urbo ankaŭ altvalorajn sapojn, kaŝmirjakojn kaj ŝalojn, manteksitajn kotonaĵojn ĝis la tradiciaj ĉiutagaj kaj buntaj batikvestoj en okcidenta stilo, kaj ĉion alian.

 Gastronomio 
En la urbo troviĝas diversaj laŭbezonaj restoracioj kaj rapidmanĝejoj, sed ankaŭ pli altnivelaj ejoj por la riĉaj turistoj. En la kostaj restoracioj oni servas por la gastoj teon el arĝenta kruĉeto, filtrilan kafon same kie malvarmetan laktoskuaĵon kaj ĝuigas ĉian komforton per klimatizilo.

Pasteĉoj, sandviĉoj, vegetaraj manĝaĵoj kaj rapidmanĝaĵoj servatas en la tuta urbo por la gastaro.

 Vidu ankaŭ 
 New Delhi (stacidomo)
 Unia teritorio Delhio
 urbo Delhio

Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Planitaj urboj