Revolucio

eta|dekstra|Lenin, la estro por la Rusa Revolucio de 1917.
eta|La Franca Revolucio: La Transpreno de la Bastille la 14-an de julio 1789. Pentraĵo de Jean-Pierre Houël, 1789.
La vorto Revolucio (el la nov-latina revolutio «turn(ad)o») estas fundamenta (ofte perforta vivskuo kaj socipolitika reorganizo) difinita kiel historia evento, kiu ŝanĝas, en relative mallonga tempo, kaj la socion kaj ĝiaj politika organizado. Tiu povas okazi post salto en la teknologia kapablo de homo, aŭ sekvante radikalan ŝanĝon en lia socia kaj politika percepto, ŝanĝo en (politika) potenco aŭ en la organizaj strukturoj de iu lando farita de forto (amasoj, armeo) pli potenca ol la reĝimo de la ŝtato. Politiksciencisto Samuel Huntington priskribis revolucion kiel "rapidan, profundan kaj perfortan ŝanĝon kiu influas la dominajn valorojn en socio, politikaj institucioj kaj socia strukturo." Oni devas rimarki, ke perforto, ŝanĝo de regantoj kaj manko de politika legitimeco ne estas kriterioj por difini revolucion sed estas kromefikoj aŭ ĝiaj sekvoj.

 Etimologio 
Unue tiu vorto estis uzata por la movado de astroj, poste ĝi ankaŭ ricevis la signifon de «ŝanĝo, tuja turno, novaĵo». La hodiaŭe plej ofta signifo kiel politika ŝanĝego unue ekestis fine de la 18a jarcento je la influo de la Franca Revolucio de 1789. Ĝi estas ĝenerale la mala nocio de «Evolucio».

 Analizo 
La filozofo Aristotelo konis du tipojn de politikaj okazaĵoj:
 Tuta ŝanĝo de unu konstitucio al alia
 Pluigo de ekzistanta konstitucio.Aristotelo, Politiko V, tr. T.A. Sinclair (Baltimore: Penguin Books, 1964, 1972), p. 190.
Alimaniere, revolucioj estas klasifikitaj laŭ du kriterioj:

 Klasa kriterio - kiam la ĉefa generatoro de la revolucio estas certa klaso - sklavoj, kamparanoj, proletaro ktp.
 Kriterio de la celo - kiam en la revolucio la plej elstara celo estas la deziro atingi certan ŝanĝon politike, religie, nacie kaj pli.

Ĉi tiu divido estas iom artefarita ĉar, plejparte, revolucioj implikas pli ol unu klason kaj ankaŭ havas pli ol unu celon. Estas multaj kialoj, kiuj povas konduki al la eksplodo de revolucio. La revolucio kutime eksplodas dum ampleksa kaj longedaŭra krizo. Ĉi tiu krizo povas esti en la klasbatalo - akraj diferencoj kaj kontrastoj de interesoj inter klasoj; en la ekonomia sfero, post longa kaj grava depresio, aŭ sojle al ekonomia kolapso post malfacila kaj malsukcesa milito, pro severa korupto aŭ alia politika krizo kaj pli. Tiuj krizoj kondukas al du gravaj faktoroj funkciigantaj en la revolucia procezo:

 Granda parto de la loĝantaro venas al la konkludo, ke nur radikala kaj drasta ŝanĝo povas plibonigi la ekzistantan situacion.
 Leviĝas forta opozicio al la nuna situacio, kiu estas preta por efektivigi la revolucion. Tiu ĉi opozicio povas konsisti el amasoj da homoj, revoluciemaj batalionoj, partioj, kluboj (la Franca Revolucio), grupoj de oficiroj kaj pli. Plej ofte, estras la opozicion, oficiala aŭ ne, karisma kaj influeganta gvidanto aŭ grupo de gvidantoj.
Klasika evoluo de revolucio estas - anstataŭigi la malnovan reĝimon per modera revolucia reĝimo. Iom post iom la modera reĝimo estas anstataŭigita per ĉiam pli radikala reĝimo, kiu povas iri ĝis reĝimo de teroro. Foje eksplodas interna milito inter grupoj de la malnova reĝimo, la moderuloj kaj la radikaluloj. La elpelitaj regantoj povas ankaŭ organizi kontraŭrevolucion kiu celas restarigi la antaŭrevolucian reĝimon.

Oni povas identigi kvar generaciojn de akademiuloj esplorantaj revolucion. La unua generacio traktas revoluciojn kiel esprimon de la emocia konduto de la "amaso" kaj analizante per la metodoj de socia psikologio. Dua generacio de akademiuloj de politikaj kaj sociaj revolucioj fokusiĝis sur la kialoj de la okazo de revolucio, de pli larĝa perspektivo, kiu inkludis analizon de socia konduto. Tria generacio de akademiuloj fokusiĝis pri la studado de la sociaj potencrilatoj kiuj kondukas al revolucioj, temigante klasbatalon. La kvara generacio de esploristoj fokusiĝas de aliaj faktoroj - kiuj povas klarigi revoluciojn kiuj ne nepre respondas al teorioj de klasbataloj, kaj ne nepre okazas en la kunteksto de okcidentaj landoj (Sed prefere en la Tria Mondo). Ĉi tiuj fakuloj interesiĝas pri la simileco inter la studo de revolucioj kaj la studo de sociaj movadoj.

Unu el la konkludoj de ĉiuj studoj pri la temo estas ke ĉiuj sukcesaj revolucioj estis faritaj kun la instigo kaj integriĝo de la homamasoj, aŭ almenaŭ larĝaj tavoloj de ĝi. Revolucioj faritaj de la reganta klaso kutime ne sukcesus, escepte de ŝanĝo de registaro kiu ankaŭ korupte nomiĝas revolucio, sed ne estas revolucio ĉar la ŝanĝo estas nur persona kaj ne substantiva, en la formo de la reĝimo mem. Ekzemple - en la Rusia Imperio estis malkvieto de la homamasoj kaj provoj de ŝanĝo jam ekde la 16-a jarcento. Kiam la bolŝevika revolucio eksplodis al ĝi aliĝis amasoj da homoj kaj ili estas tiuj, kiuj kaŭzis ĝian sukceson.

 Historio 
La Epoko de la revolucioj (aŭ Revolucia Epoko) estas periodo el la fino de la 18a ĝis la mezo de la 19a jarcentoj en kiu nombraj gravaj revoluciaj movadoj okazis en plejparto de Eŭropo kaj de Ameriko. Tiu periodo estas karakterizita per la ŝanĝo el absolutismaj monarkioj al reprezentaj registaroj kun rajtgarantiita konstitucio, kaj la kreado de naciaj ŝtatoj.

La testŝtono por decidi ĉu revolucio okazis aŭ ĉu ĝi estis nur provo de revolucio estas la respondo al la demando: "Ĉu konstanta ŝanĝo okazis kiel rezulto de la okazaĵo?" Se neniu ŝanĝo estas farita, se la situacio normaliĝas kiel antaŭe - neniu revolucio okazis.

La konceptoj de tutmonda revolucio, proletara revolucio kaj permanenta revolucio estas forte ligitaj kun tutmonda komunismo.

 En la moderna epoko 
 La komenco de la revolucia pensado radikas en la 16-a jarcento kun la mesianaj ideoj de Thomas Müntzer kaj de kalvinismo kiu rekonis la rajton kontraŭbatali tiranecon kaj opozicion al la centra administracio de la reĝo en la malfrua Mezepoko.
 En la 17-a jarcento okazis du gravaj revolucioj, kiuj influis la okcidentan mondon, kaj per ĝi la tutan mondon. Ambaŭ estis asociitaj kun religiaj luktoj, la Reformacio kaj la Angla enlanda milito. Precipe en Anglio, estas rimarkindaj la demokratia penso, kiu karakterizis ambaŭ la puritanismon kaj la liberalismon, kaj kiu karakterizis la Gloran Revolucion.
 La 18-a jarcento estis markita de la Usona Revolucio kaj sekve de la Franca Revolucio. En ambaŭ revolucioj la fokuso estis al socio kaj ekonomio, same kiel deziro al demokratio.
 En la 20-a jarcento okazis revolucioj socialismaj, kontraŭkoloniaj kaj multaj aliaj.

 Elstaraj revolucioj 
 Socialisma revolucio 

Socialisma revolucio estas socia revolucio kies celo estas transirigi la socion de kapitalisma strukturo al socialisma. En socialisma revolucio, amasa movado de la laborista klaso forkaptas la politikan potencon de la kapitalista klaso kaj ekregas aŭ abolas la ŝtaton. Ĝi povas esti sed ne nepre estas perforta. La neceseco kaj eventuala karaktero de socialisma revolucio estas temo de spekulativo kaj debato en socialisma politika filozofio. 

 Politik-sistemaj okazaĵoj de revolucio 
 Abasida revolucio
 Kamparana ribelo
 Kamparanaj ribeloj
 Angla revolucio, konata sub la nomo "Glora Revolucio" (Glorious Revolution)
 «Usona revolucio», alia nomo de la Enlanda Milito de 1775
 Francaj revolucioj
 de 1789 (la vaste konata franca revolucio)
 de 1830
 de 1848
 Serba revolucio, markis la komencon de erao de nacia stariĝo en Balkanio
 Bolivara revolucio
 Revolucio de 1848
 Filipina Revolucio
 Boksista ribelo
 Rusa revolucio de 1905
 Revolucio de la Junaj Turkoj de 1908, la Otomana ŝtato iĝis konstitucia monarkio
 Oktobra revolucio en Portugalio 1910, respublikanigo
 Ĉina revolucio de 1911, respublikanigo
 Rusia revolucio de 1917 kiuj inkluzivis la Februara revolucio kaj la Oktobra Revolucio.
 Kalistefa revolucio
 Novembra Revolucio (Germanio)
 Turka revolucio, 1922, nuligo de la sultanlando
 Siama revolucio de 1932, el absoluta monarkio al konstitucia monarkio.
 Hispana revolucio de 1934
 Aŭgusta Revolucio, Vjetnamio 1945
 Arabaj kontraŭmonarkiaj militistaj revolucioj (Egiptio, 1952; Irako ,1961; Libio, 1969)
 Kuba revolucio, 1953
 Hungara Revolucio
 Praga Printempo
 Majo de 1968
 Trankvila revolucio
 Etiopia revolucio, 1974
 Revolucio de la Diantoj, 1974
 Irana revolucio, 1979
 Revolucioj de 1989 vidu ankaŭ Turniĝo
 Rumana Revolucio de 1989
 Koloraj revolucioj, komenco de la 21-a jarcento
 Ĝinza revolucio
 «Araba Printempo», moderna revolucio komencinte 2010/2011 en Tunizio (vd. Tunizia Ribelo)
 Okupu Wall Street
 Eŭromajdano

 Revoluciaj liberec-socialismaj teritorioj 
 Pariza Komunumo, 1871
 Libera Teritorio, Orienta Ukrainio, 1918-1921
 Roĵavo

 Aliaj (nepolitikaj) revolucioj 
 Neolitika revolucio (ekagrikulturigo)
 Komerca revolucio
 Presarta revolucio
 Kopernika revolucio
 Reformacio
 Scienca revolucio
 Antiklerikalismo
 Industria Revolucio
 Dua industria revolucio
 Novkultura Movado
 Hispana Revolucio, 1936
 Agrara reformo (revolucio)
 Kultura Revolucio (Ĉinio)
 Verda Revolucio
 Feminismo
 Seksa revolucio
 Komputila revolucio
 Tria industria revolucio
 Cifereca revolucio
 Redistribuo de riĉeco, la forigo de intereso el la ekonomia sistemo estas revolucia paŝo kun profundaj efikoj al ĉiuj sferoj de ekonomiaj agadoj.

 Revoluciuloj kiel naciaj herooj 
 Bhagat Singh (Sendependiĝo de Barato)
 Robert Blum (Germanio, 1848)
 Sándor Petőfi (Hungario, 1848)
 Lajos Kossuth (Hungario)
 José Martí (Kubo)
 Che Guevara (Kubo)
 Giuseppe Garibaldi (Italio)
 José Rizal (Filipinoj)
 George Washington (Usono)
 Louis Riel (Kanado, Metisoj)

 Vidu ankaŭ 
 Kontraŭrevolucio
 Malnova Reĝimo (Francio)
 Absolutismo
 Soveto
 Laborista kaj soldata konsilantaro

 Kategorioj 
 :Kategorio:Revolucioj
 :Kategorio:Historio

 Aliaj Paĝoj 
 Anarkiismo
 Socia revolucio
 Tumulto
 Ribelo
 Puĉo
 Ŝtatrenverso
 Subpremo
 Ekspluatado
 Korupto
 Ideologioj
 Klasbatalo
 Marksismo
 Situaciista Internacio
 Socialismo
 Komunismo
 Misio (Kristanigo)
 Ĝihado (Islamo)
 Tikun Olam (Judismo)

 Eksteraj ligiloj 
 http://home.globalfrontiers.com/Zanzibar/zanzibar_revolution.htm
 http://www.wer-wird-revolutionaer.de 
 http://home.bawue.de/~mauss/revo.html 

 Referencoj