Retoriko (libro)

Retoriko estas verko de Ivo Lapenna eldonita en Parizo (1950), dua kaj tria eldonoj en Rotterdam (1958 kaj 1971).

 Konsisto 
La libro prezentas fundamentojn de la parolarto, nomata retoriko, por la esperantista publiko, ĉar preskaŭ ĉiu aktiva esperantisto de tempo al tempo devas fariĝi oratoro. La lingvaĵo estas klara, eleganta, bone komprenebla.

La libro konsistas el du ĉefaj partoj: la unua prezentas la fundamentojn de lingvistiko, ĉar oratoro devas unue ekkoni sian instrumenton, la lingvon. La dua parto poste priskribas la efikan uzadon de tiu instrumento en la parola praktiko, kiel ankaŭ en la skriba.

La unua parto prezentas ankaŭ teoriojn pri la ekesto de la homa lingvo en la praepoko kaj klarigas la faktorojn, kiuj disigas la lingvojn aŭ male kunigas ilin, kio okazas samtempe. Ekz. latino disfalis je latinidaj lingvoj (itala, franca, hispana, kataluna, portugala, rumana), sed samtempe ĝi lingve unuecigis grandan parton de Eŭropo, kie origine estis parolataj tute malsamaj lingvoj (ibera, gaela, slava). Per tiuj faktoroj la aŭtoro eksplikas ankaŭ la tendencon de la lingvoj uzi komunan internacian vortostokon, kiu kondukas rekte al formiĝo de internaciaj lingvoj.

La dua parto de la libro okupiĝas pri fizikaj, intelektaj kaj moralaj ecoj de la oratoro, pri la intelekta kaj morala nivelo de la aŭskultanta publiko (diference oni prelegas al infanoj, studentoj, laboristoj, sciencistoj), priskribas vortofigurojn, pensofigurojn kaj unuopajn partojn de klasika prelego, klarigas diferencojn inter paroladoj scienca, eklezia, politika, juĝeja kaj soldata. Fine prezentas konkretajn ekzemplojn (Brutus kaj Antonio laŭ Ŝekspiro, paroladojn de L. L. Zamenhof, Edmond Privat kaj Ivo Lapenna mem.

 Enhavo de la libro 

 ĈAPITRO I
 Enkonduko

 Unua parto: Lingvo 

 ĈAPITRO II
 EKESTO DE LA LINGVO
 1. En plena mallumo
 2. Komenciĝoj de scienca praktiko
 3. Ĉu unu aŭ pluraj pralingvoj? 
 4. Diversaj opinioj pri la lingvoformiĝo
 5. De multlingveco al unulingveco
 6. Kion diras la antropologio?

 ĈAPITRO III
 LINGVO KIEL SOCIA FENOMENO
 1. Pri la naturecaj-biologiaj konceptoj
 2. Lingvo kaj socio
 3. Natura kaj socia ĉirkaŭaĵoj

 ĈAPITRO IV
 FAKTOROJ INFLUANTAJ LA LINGVOEVOLUON
 1. Diferencigaj faktoroj
 (a) Geografia faktoro
 (b) Ekonomiaj sociaj faktoroj
 *(i) Kasta aŭ klasa faktoro
 *(ii) Profesia faktoro
 *(iii) Seksa faktoro
 *(iv) Religia faktoro

 2. Unuecigaj faktoroj
 (a) Ekonomiaj-sociaj faktoroj
 *(i) Divido de la laboro
 *(ii) Priegalecaj ideoj
 (b) Teknikaj faktoroj
 (c) Klerigaj faktoroj

 3. Individuo aŭ kolektivo?

 ĈAPITRO V
 FORMIĜO DE GRANDAJ KOMUNAJ LINGVOJ
 1. La greka lingvo
 2. La latina lingvo
 3. Ankoraŭ kelkaj ekzemploj

 ĈAPITRO VI
 LA INTERNACIA LINGVO
 1 Formiĝo
 2. Internacieco
 3. Socia portanto
 4. Unueco
 5. Forto

 ĈAPITRO VII
 LINGVO KAJ PENSO

 Dua parto: Retoriko 

 ĈAPITRO VIII
 ELOKVENTECO KAJ RETORIKO

 ĈAPITRO IX
 FIZIKAJ ECOJ DE LA ORATORO
 1. Aspekto
 2. Voĉo
 *(a) Alteco de la voĉo
 *(b) Rapideco de la parolado
 *(c) Intenseco de la voĉo
 *(d) Koloro de la voĉo
 *(e) Interpunkcioj
 3. Gestoj
 4. Vestaĵo

 ĈAPITRO X
 INTELEKTAJ ECOJ DE LA ORATORO
 1. Ĝenerala kaj speciala kulturoj
 2. Lingva kulturo
 *(a) Vortofiguroj
 *(b) Pensofiguroj
 3. Triobla intelekta aktiveco

 ĈAPITRO XI
 MORALAJ ECOJ DE LA ORATORO
 1. Honesteco
 2. Kuraĝo

 ĈAPITRO XII
 PUBLIKO
 1. Fizikaj kondiĉoj
 2. Intelekta nivelo
 3. Moralaj kvalitoj
 4. Tri ĉefaj kategorioj

 ĈAPITRO XIII
 PAROLADO
 1. Diversaj specoj
 (a) Profesiaj paroladoj
 *(i) Scienca, instrua kaj eduka parolarto
 *(ii) Eklezia parolarto
 *(iii) Politika parolarto
 *(iv) Juĝeja parolarto
 *(v) Soldata parolarto
 (b) Neprofesiaj paroladoj
 *(i) Prelegoj
 *(ii) Okazaj paroladoj
 2. Paroladpartoj
 *Enkonduko (I)
 *Ĉefparto (II)
 *Fino (III)
 3. Preparado kaj elokucio

 ĈAPITRO XIV
 KONKLUDO

 Aldono  

 I	PAROLADO DE BRUTUS
 II PAROLADO DE ANTONIO
 III PAROLADO DE D-RO ZAMENHOF
 IV PAROLADO DE PROF. PRIVAT
 V	PAROLADO DE LA AŬTORO

 INDEKSO
Recenzoj

Eksteraj ligiloj
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Podkasta.net: Luis Jorge Santos Morales kaj Daniel Araque legas partojn el la libro Retoriko de D-ro Ivo Lapenna. Redaktis Daniel Araque

Kategorio:Scienca literaturo
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto