Arad

eta|dekstra|290ra|Rivero Mureș 
Arad [arad'] (sama nomo ankaŭ en la hungara kaj germana) estas urbo en Rumanio. Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma distrikto (județ). Ĝi situas ĉe la rivero Mureș, 547 km nord-okcidente de Bukareŝto. 

Arad (hungare "Erdély") en la nuna Rumanio apartenas al Transilvanio, estis hungara teritorio ĝis la Traktato de Trianon en 1920.

 Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis  loĝantojn (70 % da hungaroj, rumanoj, germanoj), en 1992  (rumanoj, 16 % da hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

En 1945 estis alligita al ĝi Aradu Nou, sude de rivero Mureș.

 Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1131. Fortikaĵo konstruiĝis en 1783. En 1834 Arad iĝis libera reĝa urbo. 

Ĝis la Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungario (departemento Arad). Post 1920 oni alligis al ĝi Micălaca, Sânnicolau Mic kaj en 1945 Aradu Nou.
La 7-an, 8-an kaj 10-an de novembro 1846 koncertis en la urbo Franz Liszt.
Je la 6-a de oktobro 1849 tie estis ekzekutitaj 13 ĉefoficiroj de la hungara liberecbatalo en 1848–1849 (la 13 martiroj de Arad).

 Famuloj 

 Eginald Schlattner, germana hidrologo
 László Gonda, hungara aktoro mortis en Arad
 Huba Őry, hungara inĝeniero naskiĝis en Arad
 Géza Muzsnay, hungara inĝeniero mortis en Arad
 Emília Éberle, hungara-rumana gimnastikisto
 József Hunyady (librobindisto) naskiĝis en Arad

 Literaturo 
 Ficzay Dénes: Aradi krónika (Kroniko de Arad), 1997.
 Pávai Gyula: Aradi híres emberek (Famaj personoj de Arad), 2003.
 Katona Tamás: Az aradi vértanúk 

 Esperanto en Arad 

maldekstra|eta|Glumarko eldonita en 1913 okaze de la landa Esperanto-kongreso en Arad kun bildo de la urbdomo, el la kolekto de Internacia Esperanto-Arkivo.
La dua hungara Esperanto-kongreso okazis en 1913 en Arad. 

 Vidu ankaŭ 
 Arader Zeitung, germanlingva gazeto
 Tramtransporto en Arad

 Eksteraj ligiloj 
  ()
 Interaga mapo de la urbo
 Belartistoj 
 Popolnombrado 2002 
 http://www.uav.ro Universitato "Aurel Vlaicu" en Arad 
 Fontoj 
 Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
 Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Urboj de distrikto Arad
Kategorio:Urboj de Rumanio